Skip to main content

Full text of "De sedibus et causis morborum per anatomen indagatis : libri quinque: in quibus continentur dissectiones et animadversiones propemodum innumerae, medicis, chirurgis, anatomicis profuturae"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


E.BIBL.RADCL. 


.5-    i.        V'' 


-e        ^isi» 


J.  B. 


MORGAGNI 


P.  P.  P.  P. 


DE  SEDIBUS  ET  CAUSIS 


MORBORUM 


PER  ANATOMEN  INDA6ATIS 


LIBRI  QUINQUE. 


i      I 


EX  LATINA  ANT.  G.  DEMONVILLE  TYPOGRAPHIA. 


J.  B. 


MORGAGNI 

P.  P.  P.  P. 

DE  SEDIBUS  ET  CAUSIS 

MORBORUM 

PER  ANATOMEN  INDAGATIS 

LIBRI    QUINQUE 

IV  QUIBUS  CONTI]rBirTU&  1>ISSKCTIOirKS  BT  AiriMADTBaStOirBS 
^AOPBIIOOUM  IirNUMBRJB  ,  MBDICIS,  CHIRUKOIS,  jLirJLTOMICXS  F^OPUTURJI. 

NONA  EDITIO 

AUGT0BI8  TITA  BT  TEIPLIGI  &BRUM  BOMIIIUMQUB  IVDIGB  II.LU8TBATA  ; 

cuRANTiBus  F.  CHAUSSIER  fagultatis  medigje 

PARISIENSIS   PROFESSORE, 
ET  N.  P.  ADELON  BJUSD.  fagult.  dogt.  mbdigo. 


TOMUS  TERTIUS. 


LUTETIiE, 

APUD  M.  C.  COMPilRE  JUNIOREM,  BIBLIOPOLAM, 

MEDICJB    8GHOLJE   TICO. 

M  DCCC  XXI. 


DE   SEDIBUS 


ET 


CAUSIS    MORBORUM. 


EPISTOLA  ANATOMICOMEDICA  XXL 

jibsolyUur  sermo  de  pectoriSj  laterum,  et  dorsi 

dolore. 

jLLodem  ferme  ordine,  quo  Vaisalvae  observatio- 
nes,  iiieas  quoque  ad  te  scripturiiS)  ab  iis  initium 
capiam ,  in  quibus  intima  thoracis  inflammatio , 
illaesa  prorsus  pieura,  sedem  habuit  in  pulmo- 
nibus.    • 

a.  MuUerexperipneumonia,  nec  sine  pulsuum 
in8equalitatibus,mortuaerat  in  Bononiensi  noso- 
coniio  S.  Mariae  de  monte,  anno  1706^  martio  men- 
se,  cum  ego  pro  Yaisalva ,  Parmam  accersito ,  ca- 
dayera  in  theatro  anatomico  dissecarem.  Puimo- 
nes  compactam,utin  hepateest ,  substantiam  ha* 
bebant :  pericardium  autem  muitam  aqnam.  Cor- 
dis  exterior  facies  primo  aspectu  corrosa  maxi- 
mam  partem  vtdebatur:  nec  erat  tamen,  sed 
inaequales  concretiones,  ipsi  adhaerentes ,  id  men<- 
tiebantur:.quibus  nulio  negotio  amotis,  extima 
3.  I 


a  DE    SEDIBUS   E|   GAUSIS   HOBBORUH 

cordis  membrana  laevis  et  integra  se  ostendit(i). 
Interiori  quoque  faciei  pericardii  adhaerebant  con- 
crbtiones  aliae,  a  prioribus  prorsus  sejunctae,  sed 
ejusdem  generis;  ut  facile  conjiceres,  utrasque 
pariter  ex  crassioribus ,  quae  ab  illa  aqua  secessis- 
Sent ,  particulis  coaluisse.  In  cordis  ventriculis , 
et  auricula  dextera  magnae  albae,  nec  firmioris  ta- 
men  structurae ,  concretiones  polyposae. 

In  fellis  vesicula  calculi  duo  nigri ,  sic  satis  duri , 
ad  cubi  formam  accedentes,  impari  magnitudine ; 
sed  neuter  parva. 

3.  Juvenem  torosum ,  annos  natum  duodevi-' 
ginti ,  quem  Venetiis  intra  octo  circiter  dies  pe- 
ripneumonia  sustulerat ,  amici  mei  viri  docti  a  me 
petierunt,  ut  persecarem  mense  decembri  anno 
1708,  multo  magis  ut  quae  secundum  naturam 
essent ,  pleraque  diligentius  cognoscerent ,  quam 
ut  quas  ad  morbum  attinerent.  Ad  hunc  tamen 
quae  spectarent ,  haec  demonstrayi.  Pulmo  dexter 
arctius  undique  adhaerebat  viciniae  per  tenuem 
quamdam  membranam.  Ejusdem  superior  lobus 
-durissimus  gravissimusque ,  quippe  ex  substan*- 
tia  hepar  referente,  quam  et  pars  rehqua  ejus 
puhnonis,  et  sinistri  pars  maxima  quadantenus 
ostendebant.  In  sinistro  thoracis  cavo  ^ua  multa, 
€aque  cruenta,  et  quasi  nigricans ;  cujusmodi 
aqua,  nec  pauca ,  in  pericardio  quoque  erat.  Cor" 
dis  auriculam  dexteram ,  fsicile  videlicet  ceden- 

■ 

(i)  Tid.  Epist.  a5y  n.  24* 


LIR.    II.    D6   ICORBXS   TSOII4.GIS9   KPfST.    XXI.  3 

tem^  sanguts  plurimus  extremo,  ut  censui,  tem^ 
pore  in  ea  restttans,  multum  dilataverat.  Niger 
is  erat,  et  grumosus,  nec  sine  polyposa  concre^ 
tione  tenaci  et  magna,  cujus  pars  in  subjectum 
ventriculum  pertinebat :  altera  autem ,  huic  sub- 
stantiam  non  dissimili ,  sed  teres ,  in  arteria  erat 
pulmonari,  NuUa  autem  in  sinistro  ventriculo^ 
adjectaque  auricula,  in  quibus  i;ie  sanguinis  qui* 
dem,  nislforteinterdissecandumeffluxerat,  quid*^ 
quam  inveni.  In  ventre  aliqua  aquae  copia  fuH; 
jecur  ad  crepidinem  lividuifi:  intestina^  alicubi 
subrubra ,  grave  olebant. 

4.  Senex  annorum  septuaginta  quatuor,  sta«- 
tura^  bumilis,  cauponas  frequentare  solitus,  his 
uUimis  annis  obnoxiuspuimonum  inflammationi, 
hac  novissime  in  Patavino  nosocomio  intra  octi- 
duum  confectus  fuerat.  Peculiaria  symptomata^ 
eo  tempore  animadversa,  non  fiiit  qui  accurate 
satis  narraret :  quamobrem  ipsa ,  ut  in  duabus 
pariter  superioribus  bistoriis  feci  ob  eamdem  caur 
^m ,  non  refero.  Hoc  unum  quod  pro  certo  scire 
potui ,  non  reticebo.  Nullo  prorsus  symptomate 
quod  speciatim  ad  describeudum  cordis  vitium 
atiineret,  hic  laboraverat,  non  deliquiis,  noa 
palpitationibus,  non  pukuum ,  qui  parvi  caetero* 
quin  erant,  inaequalitatibus,  neque  aliis  ejusdem-o 
modi,  Quaesivienim  hsec  diligeutius  postquamad 
abt^>lvendam  anatomen  publicam  anno  1 7^0 ,  ejus 
cadavere  usus  fueram.  Pulmone3  undique  erant 
pleurae  annexi.  Dexteri  pars  summa  dura ,  et  ni- 


I* 


4  DE   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

gricans :  ejusdemque  pulmonis  sanguifera  vasa 
connexa  arctissime  cum  bronchiis  :  interque  ea 
vasa  unum  animadversum  est  quod  ad  tractum 
aliquot  digitorum  erat  dilatatum ;  eo  autem  emen- 
so  tractu,  ad  justam  diametrum  redibat.  Sed  et 
bronchialis  arteriae  truncum  existere  vidi  ex  ar- 
teria  magna  insoUta  ampUtudine,  ut  diametro 
esset  triplo  propemodum  majori  quam  solet.  A 
posteriore  autem  superficie  sinistri  ventricuU  cor- 
dis ,  intervaUo  gemini  digiti  transversi  supra  mu- 
cronem ,  extrorsum  prominebat  tuberculum ,  me- 
diocris  cerasi  magnitudine ,  et  figura ,  cujus  di- 
midium  extabat,  dimidium  intra  substantiam  cor- 
dis  se  immittebat.  Erat  instar  aUcujus  hydatidis 
ex  iis  quae  intra  aUa  viscera ,  pulmones  puta,  aut 
renes ,  ita  innascuntur ,  ut  parte  sui  aUqua  promi- 
neant  tamen.  Sed  compunctum  paucam  emisit 
aquam;  turbidiorem  autem  humorem  retinuit. 
Quiex  prorsus  aperto  eductus  est  una  cum  mem « 
branula ,  in  qua  alba  qusedam  erant ,  et  mucosa , 
tum  particula  quasi  tendineae  duritiei.  Visa  est  ea 
membranula  locum  intimae  tunicse  in  tuberculo 
obtinere;  nam  exterior  erat  altera  densa,  et  albi- 
da,  intus  aspera,  et  inaequaUs,  quae  universum 
cingebat  tuberculum ;  ut  suo  quodam  modo  ad 
eos  tumores  videretur  referendum ,  qui ,  ut  Cel- 
sus(i)  loquitur,  ex parvulo  incipiunt yetdiupau- 
latimque  increscunt^  et  tunica  sua  includuntur. 

ir- ' 

. :  (i)  De  medic.  1.  7 ,  c.  3. 


LIB.    ir.    DE    HORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.  5 

Quam  ego  tunicam  dum  a  circumjecta  carne  se- 
pararem,  hanc  sanam  reperi  tum  circumcirca, 
tum  qua  tuberculum  inter  et  ventriculi  caveam 
intercedebat ;  neque  enim  illud  ultra  dimidium 
crassitudinis  ejus  in  quo  creverat ,  parietis  se  mul- 
tum  extendebat.  Denique  sinistra  cordis  auricula 
multo.quam  soleat,  longior,  et  in  facie  interna. 
Aortae  frequentes  osseae  squamulae  conspicieban- 
tur ;  ad  curvaturam  praesertim  et  prope  cor ,  sic 
tamen  ut  earum  apparerent  duntaxat  inchoa- 
menta  pone  valvulas  seminulares.  Caeterum  illa- 
rum  aUqua!  etiam  alibi ,  et  nominatim  ad  coeliacse 
orificium ,  non  deerant. 

5.  Decordis  tuberculo  hic  primum  dicam  quod 
dixi  cum  id  auditoribus  ostenderem ,  ex  hac  quo- 
que  observatione  inteUigi ,  non  satis  cum  vero 
congruere  PUniana  (i)  iUa  verba :  solum  hoc  vis" 
cerum  (cor)  wtiis  non,  maceratur,  nec  suppiicia 
vitce  trahit :  lcesumque  mortem  illico  affert.  Nunc 
addo :  nec  satis  cum  vero  convenire  plerorumque 
opinionem ,  nimirum  cor  laesum  sine  aUquo ,  aut 
pluribus  eorum  sy mptomatum  esse  non  posse , 
quorum  nuUum  in  hoc  sene  fiiisse ,  retuU.  Quae- 
nam  autem  fuerint  in  VesUngii  nostri  observa- 
tione ,  rariore  ob  sedem ,  ad  idem  tamen  ac  mea , 
genus  attinente ,  Rhodius  (a)  qui  iUam  proposuit, 
pecuUariter  docere  praetermisit.  Quantum  enkn 


(i)  Nat.  Hist.  1.  1 1 ,  c.  37. 
{%)  Cent.  3,  obs.  med.  4* 


6  BE    SEDIBUS   £T    CAUSIS  Jkf OHBORUM 

certum  est ,  exemptum  e  dextera  illa  cordis  auri- 
cula,  non  polyposum  quidpiam  fuisse,  ut  in  aliis 
quibusdam  observationibus  dubitamus,  sed  ve* 
rum  in  quo  nihil puris  ^folliculum  ^  quippe  venu^ 
lis  ei  ad  nutritionem  annexis;  tantum  quoque 
evidens  est,  hydropem,  et  pus  initio  morbi  ex-^ 
cretuin  pro  peculiaribus  illius  signis  haberi  non 
posse.  Caelerum  quod  ad  preesens  attinet  institu- 
tum  ;pulmonum  inflammationibus,  quibus  noster 
senex  obnoxius  fii^rat ,  num  iliius  tuberculi  ini- 
tium^  augmentunique  imputandum  est?  Yidisti 
enim  ex  ^uperiore  epistola ,  atque  adeo  ex  disaec- 
tionibus,  hac  quoque  productis;  quam  crebroin 
peripneumonia  s|irum  in  pericardio  cumnletur, 
idque  crassius,  et  alienis  foetum  particuiis,  qu£e  aut 
secedentes  cordi  adhaerete,  aut  quapiam  alia  ratio- 
ne  nocere  possint  vel  postquam  inflammatio  flni- 
ta  est.  Quin  etiam  videbis  quae  decorde  expulmo- 
num  inflammatione  in  noif  paucisdilatato  infra  (i) 
attingemus  :  et  conjicere  inde  poteris,  ut  hic  au- 
ricula?  sinistrae  evidenter,  ita  subjecti  quoque  ven- 
tricuh  substantiae ,  quamvis  non  ita  manifesto ,  vim 
fieri  potuisse.  Sed  illa  ^citle  videntur,  sa^piusprae- 
gressae  peripneumoniae  esse  adscribenda,  quod 
bronchiahs  arteria  multo  essiet  crassior,quod  vaso- 
rum,bronchiaslipantinm,aHquodessetvaricosum, 
quod  ea  vasa  cum  bronehiis  multo  arctius  quam  so- 
leant,cohaererent,  fortasse  etiam  quodpulmones 

r 

(i)  N.  34. 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXI.         7 

uadique  cum  pleura  coaluissent.  Cursu  enim  san- 
guinis  per  hos  a  crebris  inflammationibos  retar- 
dato  j  et  ex  parte  impedito ,  vasa  et  pulmones  ipsi 
distendantur  necesse  est,  eoque  illa  arctius  bron** 
chiis ,  hi  pleurae  se  appHcent ;  quse  autem  a  san*> 
guine  tunc  saepius  per  se  viscido ,  mora  autem  vis'- 
cidiore  fsicto,  exprimuntur  particulae,  glutinis  ins* 
tar  partes  cum  partibus  connectant.  Cur  autem 
plus  humoris ,  magisque  crassi,  tunc  exprimatur, 
utque  praeter  pulmones  alise  siniul  partes ,  in  veiv- 
treetiam,  saepe  inflammatione  corripiantur,  alia- 
que  ejuscemodi  cum  satis  fuerint  proximis  litte- 
ris  (i)  explicata :  noli  expectare,  ut  his  iteram  y 
quae  causa  nimirum  fuit ,  ut  duabus  historiis ,  ante 
hanc  propositis ,  nullam  adnotationem  subjice- 
rem.  Quod  vero  in  tribus  hisce  observationibus 
signa  non  retulerim  sigillatim  quae  peripneumo- 
niam  comitata  fuerant ,  non  mea  in  perquirendo, 
aut  describendo  incuria  fiictum  est,  sed  eorum  , 
ut  dixi ,  qui  segros  viderant :  quanqiiam  sunt  iift- 
terdum  causae  propter  quas  ne  illis  quidem  ipsis 
qui  aegros  vident ,  pleraque  ^  aut  certae  quaedam 
signa  perspicere  satis  hceat.  Juvat  hic  secundum 
singulas ,  quas  proferam ,  ejusmodi  causas ,  singu- 
lashistoriasproducere,  initio  capto  ab  dissectione 
quam  per  illos  eosdem  dies  quibus  primam  (a), 
in  eademque  occupatione  Bononiae  institui. 


^-^-^-  '— -- —   -  -    •  -  •  ' 


(1)  N.  3/, ,  37 ,  44- 
(a)  N.  a. 


8  BJE    SEBIBUS   ET   CAUSIS   MOBBORUM 

6.  Strnctor,  sive,  ut  vulgo  appellitant,  faber 
murarius,  annorum  circiter  triginta,  ex  labore  in 
febreni  incidit.  Huic  se  addiderunt  periodici  quo*- 
tidiani  rigores,  quorum  demum  tempore  coepit 
deltrare.  Sed  cum  delirium ,  quod  mox  finiri  quo- 
tidie  consueverat,  assiduum  denique  factum  es- 
set ,  exinde  aeger  in  pejus  ire.  Erat  delirium  triste, 
et  querulum  :  pulsus  a&quales:  sanguis  e  naribus 
nonnunquam  prodiit  Etsivenam  semel,  iterum, 
tertium  secuerant,  atque  alia  quae  e  re  a^gri  fore 
credebaiitur,  non  omiserant;  is  tamen  sensim 
quidem  ,  sed  semper  in  pejus labens ,  mortuus  est. 
Cadaveris,  nona  a  morte  hora  dissecti ,  viscera 
etiamtum  fumantia  calebant:  et  sanguis  ex  eorum 
incisis  venis  fluidus ,  calensque  exibat;  tametsi  po- 
lyposae  concretiones  eductae  sint  postea  non  modo 
e  cruralibus  venis ,  sed  etiam  e  corde ,  unde  in 
pulmcnaria  Tasa  alterius  saltem  lateris  produce- 
bantur.  Pulmones,  si  anteriorem  partem  excipias, 
quae  aibida  et  sana  erat,  fere  ubique  naturalibus 
duriores  fuerunt ;  a  dextris  autem ,  et  superiore 
praesertim  lobo,   durissimi,  gravissimique,  dis- 
tenti ,  rubri ,  ex  densaque  substantia  compacti.  In 
ventre  splen  magnus. 

7.  Delirio  supervenientis  peripneumoniae  quae 
signa ,  ad  doloris  praesertim  naturam  sedemque 
attinentia ,  satis  queas  ab  aegro  accipere  ?  Faciie 
autem  potest ,  id  quod  indicata,  et  producta  in  VII 
et  in  superiori  epistola  tot  monstrant  exempla , 
utrumque  hoc  maium  conjungi  tum  ob  polyposas 


LIB.    n.    BE    HORBIS   THOBACTS,   BPTST.    XXT.         9 

particulas  sanguinis  pronas  ad  restitandutn,  tum 
etiam  quia  delirus  sappe^  diutiusque  obliviscitur 
spiritum  ducere,  ebquesaTiguinem  perpulm«>ties 
promovere  :  peripneumonicus  aiitem,  ut  niinus 
liberum  habet  sanguinis  ciirsum  per  pulmones, 
sic  hujus  expedito  a  partibus  regressui  obicem 
habet  jam  paratum;  addo,  a  superioribus  praeci- 
pue,  cum  superior  vena  cava  a  distento  pulmone 
premitur,  velut  in  proposito  structore.  Itaque 
saepius  rubere,  ac  turgere  partes  superiores  in 
hoc  morbo  exterius  videmus ,  ut  proclive  sit  quid 
interioribus quoque  accidat^aut  certe  immineat,  ^ 
intelligere.  Quo  minus  miratus  sum  cum  alias, 
tum  maxime  anno  1780,  ciim  in  publico  cerebri 
anatomen  docerem ,  de  pluribus  qnae  aperta  ha- 
bebam,  capitibus  ne  unum  quidem  fuisse,  in  quo 
cerebri  vasa  distenta  sanguiue  non  essent;  quippe 
casu  factum  erat,  ut  omnia  sumpta  essent  ex  ho- 
minibus  quos  tunc  vagans  interemerat  peripneu- 
monia  :  nec  defuit  ibi  in  singulis  effusa  aqua,  si- 
cuti  in  thorace  quoque  peripneumonicorum  sae- 
penumero  effusam  videmus.  Sed  de  his  episto- 
lam  reiegesYII;  nolo  enim  hic  repetere  quae  in 
illa  sub  num.  praesertim  11  et  la,  huc  attinentia 
proposita  sunt. 

8.  Causa  etiam  est  altera ,  cur  aegri  ab  inflam- 
mato  pulmone  nuliam  aliquando  molestiam  per- 
cipiant,  sensus  hebetudo  siye  ob  cerebri,  sive  ob 
nervorum ,  sive  ob  pulmonis,  aut  pleurnc  annexae 
laxitatem.  Et  ob  cerebrum  quideui ,  nervosque 


lO  D£    SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBORUM 

exemplum  habes  in  duobus  senibus,  quorum  aK 
terum  in  VI(i),  alterum  in  XI  (2)  epistola  des- 
cripsi.  Utrique  erat  pulmonis  inflammatio.  Sed  al*- 
ter  semi^sopitus  ac  tardus  ad  inteliigendum .  yel 
tum  negabat .  se  mol^tum  quidpiam  in  thorace 
sentire,  cum  etiam  tum  percipere  maxima  exparte 
debuisset.  Alter  vero  ex  apoplexia  hemiplecticus 
qui  tota  corporis  parte  dextera  nihil  sentiret ,  non 
mirum ,  si  pulmonis ,  ab  illa  eadem  parte  inflam'- 
mati ,  nuUum  prorsus  haberet  sensum.  Reliquum 
est,  ut  idem  a  pulmonis  pleuraeve  annexae  laxi'^ 
tate  posse  fieri ,  exemplo  indicem. 

9.  Agricola  annos  natus  ad  triginta  quinque, 
cum  ex  alto  cadens,  dexterum  latus  contudisset^ 
in  Bononiense  S.  Mariae  de  morte  nosocomium 
exceptus  fuerat.  Postquam  curatione  quae  conve- 
niebat,  adhibita ,  et  respiratio  et  caetera  satis  recte 
se  habebant,  jamque  homo  dimittendus  videba- 
tur,  coepit  is  pane  aUisque  crassis  alimentis  clam 
se  adeo  ingurgitare ,  ut  in  ardentem  febrem  inci- 
derit,  mox  etiam  in  spirandi  difficultatem,  quam 
nuilus  tamen  comitabatur  thoracis  dolor.  Admi* 
nistrata  sunt  quae  morbus  requirere  videbatur, 
inter  quae  una,  atque  aitera  sanguinis  missio,  Sed 
frustra  omnia.Nam  jacens,  ut  soiebat,  indorsum, 
et  stertens,  et  puisibus,  quimagni  anteafuerant, 
vibratis ,  et  frequentissimis  cum  per  liaBC  ultimos 

(i)  N.  12. 
(2).N.  i3. 


LIB.    II.    BE   MOABIS   THORAGIS,   EPIST.   XXI.       II 

traxisset  diest  intra  octiduuin  ex  quo  ardens  fe* 
bris  invaserat,inortuus  est,  circa  medium  aprilem 
anni  1706. 

Cadaver  postridie  secuimus^  in  quo  prius  lau- 
dabilem  habitum,  sed  £siciem  et  qollum,  ut  in 
straagulatis ,  liidda ,  et  li vens  quoque  abdomen 
non  ad  ilia  modo,  sed  late  etiam  circa  medium 
spectavimus.  Pulmones  undique  ad  pleuram  ad«- 
haerebant  tum  per  membranas,  tum  per  se,  ut  a 
primo  videbatur.  Verum  si  diligentius  attende- 
res ,  inter  pulmonum  membranam ,  qnst  sajia  erat, 
et  pleuram  flava  tenuisque  intercedebat  concre- 
tio  ita  disposita ,  ut  alteram  mentiretur  membra- 
nam.  Cum  hac,  ubi  pulmonem  avelleres,  pleura 
ipsa  ultro  sequebatur.  Sinistri  pulmonis  lobus  in- 
ferior  praegrandis  et  gravis,  totusque  duiior,  et 
hepaticam  substantiam  referens.  Reliquse  pulmo- 
num  partes  non  illaudabiles.  In  pericardio  multa 
aqua  subflava  et  turbida.  In  smgulis  cordis  ori- 
ficiisy  et  auriculis  polyposas  concretiones  :  quas 
inter  maxima  quae  in  aurioula  dextera  ^  inde  ra- 
mos  promittens  in  ipsas  usque  jugulares  venas. 
In  ventre  se  prae  caeteris  offerebant  crassa  intes- 
tina,  quippe  aere  turgida.  Sed  magis  attendendae 
imae  ilei  partes ,  qiue  ad  magnos  tractus  undique 
ex  atra  rubebant ,  sanguiferis  vasis  non  secus  ac 
post  injectam  coloratam  ceram ,  manifestissimis : 
gravis  autem  erat  odor,  qualis  solet  intestinis  in- 
flammatis.  Hepar  subalbum ,  nisi  quod  ad  limbum 
livescebat,  intus  variegatum  marmoris  instar.  Ejus 


12  DE    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

vesicula  pauca  cum  bile,  nec  prorsus  naturall. 
Lien  magnus,  albicaps,  laxior. 

lo.  Pleuram  quae  adhaerentes  pulmones  &cil- 
lime  sequeretur,  si  laxam  fuisse  agnoscas,  pos- 
sis  inde,  ut  opinor,  assequi  cur  pondus  inflam- 
mati  lobi  non  sentiret.  Yerum  etsi  hanc^  aliasve 
praeterea  causas  proferri  interdum  posse « nec  sine 
veri  similitudine ,  censeam ,  cur  peripneumonici 
quidam  auctum  adeo  pulmonis  pondus  non  per^- 
cipiant ;  me  tamen  fateor  in  eorum  nonnuUis  hu- 
ju3  rei  causam,  quae  mihi  quidem  satis  placeat, 
non  videre  ,  multoque  etiam  minus ,  cur  caetera 
hujus  morbi  signa  ipsa  quoque  partim  desint, 
partim  levia  adeo  et  obscura  sint,  ut  vix  cum 
inevitabilis  mors  jam  imminet,  a  medicis,  imo 
ne  tum  quidem  nonnunquam ,  sed  tantum  post 
dissectionem  cognoscatur.  Intelligis  me  de  re  lo- 
qui  maximi  momenti ,  et  cujus  notae ,  atque  indi- 
cia  diligentissime  sint  quaerenda  ac  pervestigan- 
da ,  ut  siquando  incidat ,  liceat  noscere ,  et  satis 
tempore  occurreje.  Atque  utinam  Valsalva ,  a  quo 
primam  hujus  rei  mentionem  audivi,  in  suis  quo- 
que  schedis  commemorasset ,  signisque  nonnullis 
designasset.  Verum  sive  haec  ob  casuum  rarita- 
tem  animadvertere ,  nisi  segris  jam  desperatis, 
non  potuit;  sive  animadvertit  quidem,  sed  pos- 
tremis  annis,  cum  videlicet  assiduis  prohibitus 
occupationibus ,  vix  amplius  quidquam  ejusmodi, 
chartis  mandaret ;  nihil  certe  in  ejus  scriptis  re- 
perire  potui  quod  huc  attineret.  Igitur  qtiod  ab 


LIB.    II.    DE   MORBIS   TI{ORAGIS,   EPIST.    XXI.       l3 

ipso  audivi,  et  ego  vidi,  communicabo ,  a  brevi 
incipiens  historia ,  cujus  eam  partem  quae  ad  mor- 
bum  spectat,  Valsalva  narravit;  quae  autem  ad 
dissectionem ,  illam  vero  ipse  vidi ,  ut  qui  cum 
Valsalva  cadaver  secui. 

i  I.  Franciscus  Corallius  Bononiensis,  jam  se- 

nex,  catarrhali  affectione ,  ut  homines  id  setatis 

solent ,  detinebatur,  sed  ievi  adeo  in  speciem ,  ut 

ne  dignam^quidem  crederet  ob  quam  medicum 

accersendum  curaret.  Itaque  casu  factum  est ,  ut 

cum  prostridie  domo  exire  cogitaret,  domesticis 

autera  idaequo  maturiiis  videretur,  abhis  Valsalva 

rogatus  sit,  ut  hominem  sibi  notum,  et  £imiUa- 

rem  obiter  viseret,  ab  eoque  consilio  abduceret. 

Venit  igitur  postridie  mane ,  et  ea  animadvertit 

indicia,  quse  sibi  in  quibusdam  aliis  ejusmodi  ca- 

sibus  adnotata  vicinam  mortem ,  praeter  adstan- 

tium  opinionem ,  significaverant.  Quamobrem  se- 

vocatis  dome^ticis ,  nihil  tale  suspicantibus,  quid 

immineat  continuo  demonstrat,  et  quamvis  aeger 

nuUum  in,  thorace  sive  gravantem ,  sive  pungen- 

tem  dolorem  percipiat,  imo  sibi  ipse  satis  bene 

habere  videatur ;  tamen  pulmonis  inflammatione , 

eaque  jam  desperata ,  teneri  confirmat.  Prsedic- 

tionem  comprobavit  eventus ;  nam  intra  duodt  - 

cim  horas,  aut  eo.citius  mors  ingruit.  Morbi  au<-^ 

tem  cognitipnem.  sectio  cadaveris  confirmavit. 

Thorace  enim  aperto ,  lobum  superiorem  pulmo- 

nis  dexteri  tumidum ,  durum ,  sanguine  in£strc- 

tum  deprehendimus. 


l4  X>£    SEmBlTS   tT   CAUSIS   MORBOAUH 

12.  Hic  minime  dubito  quin  duo  qnaeras,  al- 
terum ,  qua  ratioa^  Yaisalva  reiu  explicaret  ?  alte- 
rum,  quibus  signis  fiierit  addignoscendum^  pras- 
dicendumque  permotus?  Quod  ad  primum  atti- 
net,  miranti  mihi ,  qui  fieri  posset ,  ut  infarcti  pul- 
monis  pondus  minime  sentiretur,  nihil  aliud  me- 
mini  respondisse ,  nisi  id  quod  similiter  mi^arer , 
nempe  scire  se,-plumbeum  globum  duas  pendei>- 
tem  uncias ,  bellico  instrumento  quod  moschetto 
Tocitamus ,  ejaculatum  ,  in  putmone  heesisse ,  ne-* 
que  ponderis  sensum  feeisse.  De  signis  autem  il- 
lis,  utin  historia  quae  aberant,  memoravi ,  Ita  quee 
aderant,  non  omissurus  eram,  si  Valsalva  pari- 
t*r  narravisset.  Verum  cum  sileret  ipse ,  ego  au- 
tem  per  se  editurum  sperarem ;  nolui  tunc  itera- 
tis  interrogationibus  importuqus  videi4.  Gasusta- 
men  fecit,  ut  quae  illa  fuerint,  conjicere  me  posse 
credamex  iis  quae  hic  anno  17^0,  in  celeberrimo 
professore  Antonio  Vallisnerio,  quem  eodem  nior- 
bi  genere  nobis  ereptum  fuisse  censeo ,  non  sipe 
magno  animi  dolore  adnotavi. 

iS.Iniila  epidemica  catarrbaliuTH  £ebrttim  con- 
stitutione,  quam  epistola  tibi  descripsi  Xlll  (j)^ 
communi  morbo  prehensus  est  pridie  idus  janua- 
rias,  fere  omnibus  levi  et  salubri;  |J)si  vero  levi 
pariterin  speciem,  sed  lethali,  sive  qubd  laxio- 
ribus  esset  pulmonibus,  sive  quod  viscida  materia 


(1)  N.  4. 


LIB.    II.    BE   HORBXS   THOHAGIS,   EPIST.   XXI.       l5 

tunc  pluriroum  abundaret ,  sive  etiam  quod  ta- 
metsi  annos  natus  ad  LXIX ,  tamen  ut  cruda  erat 
et  robusta  senectute ,  morbum  in  primo  ipso  ini- 
tio ,  nec  semel  quoque  in  progressu  nonnihil  con- 
terapMrit,  Et  is  sane  erat  qui  videretur  posse  con- 
temai.  Namque,  ut  omittam  quod  a  duobus  ac* 
cepi  medicis  qui  secundo  die  forte  inviserant,  al* 
ter  sub  meridiem ,  alter  ad  vesperam ,  in  pulsibus 
nibil  &rme  fuisse  febrile ,  imo  eos  ad  vesperam 
fuisse  rariores ;  neque  alia  tibi  narrem ,  nisi  quae 
vidi  ipse ,  et  inveni ;  cum  die  quarto  gratulatum 
quasi  ad  convalescentem  venissem ,  et  cibo  jam 
sumpto  sedentem  in  lecto  offendissem ,  faciem , 
respirationem ,  yocis  vim,  et  caetera  ejusmodi, 
quorum  spectando,  audiendove  ferri  judicium 
potest,  omnia  qualia  in  sano  soleb&nt  esse,  de- 
prebendi.  Tum  ille ,  ut  erat  officiosus :  vides ,  in- 
quit ,  cujusraodi  meus  fuerit  morbus;  neque  me 
tibi  purgare  oportere,  si  te  propterea  non  advo- 
cavi.  Gum  assedissem ,  et  ille  tussiret  aliquando , 
materiam,  quamfacile  eduxerat,  inspexi,  vidique 
mc  satis  concoc^am.  Linguam  ostendit;  viscidula 
enat  let  alba.  Brachia  porrexit ;  carnes  erant ,  ut 
«ani  liominis;  pulsus  autem  Bsquales ,  et^  mode*- 
raia  magnitudiae,  ac  robore,  justo  inter.ictus 
suD^los  intervalio ,  nisi  potius  paululo  longiore, 
nt.ad.  raritatem  vergerent.  Haec,  ut.dixi,  die  morbi 
quartOi  Postridie  misi  qui  salutaret  meo  iiomine» 
V«l  magis  alacrem  esse .  retulit ,  ut  in  lecto  ser 
dens  quamdaon  epistolam  dictaret.  Sextoxiie^  et»i 


l6  BE   SEDTBirS   ET  'CAUSIS   MORBORUBC 

ob  publicum  gymuasii  negotium  eram  occupa* 
tissimus,  mane  tamen  sic  in  transitu  invisere 
amicum  volui.  Ecce  autem  longe  alium  ac  nudius 
tertius,  invenio.  Facies  decolor,  demissa,  conci- 
dens ;  respiratio  difilicilis ;  vox  humilis ,  et  lan* 
guida,  et  tanquam  ex  profundo  educta;  expecto- 
rata  materia  omiiino  perpauca,  crudiuscula,  et 
permisto  hic  iliic  sanguine  obsoleti  coloris ,  in* 
fecta.  Percussit  illico  animum  tanta  mutatio ,  eo- 
que  magis,  cum  mihi  ut  se  haberet,  quasrenti,>et 
cur  iis  horis,  erant  enim  duae  ante  meridiem, 
tempestas  autem  perfrigida ,  sic  in  lecto  sederet  ? 
eodem  se  modo,  vel  etiam  meiiore,  quam  biduo 
ante  videram ,  habere  respondit.  Tum  ego :  num 
sensum  aliquem  ponderis ,  num  dolorem  quem- 
piam,  num  calorem  forte  percipis  in  thorace? 
Diserte  negavit.  Hoc  tantum  addidit ,  se  in  laeva 
pectoris  extima  parte  eam  a  tussi  molestiam  sen* 
tire,  quam  omnes  solent,  eoque  contemnere: 
quod  vero  siti ,  ut  saepe  etiam  diebus  superiori- 
bus,  vexaretur ,  ne  propterea  calorem  ulium  in- 
ternum  ab  se  percipi  suspicarer;  suae  enim  sitis 
sedem  adeo  in  visceribus  non  esse ,  ut  quidquid 
aquei  coactus  biberet ,  a  ventriculo  respui  sen^ 
tiret :  esse  illam  sedem  non  infra£aiuces;  has  enim 
viscida  obsidere  materia ,  qua  etiam  eorum  quae 
sumeret,  sibi  gustus  obtunderetur;  vmi  quoque^ 
cujus  pauxillulum,  ut  in  morbo  a  lenta  materia 
facto ,  se  pridie ,  aiebat ,  hausisse.  £tsi  mens ,  ut 
ex  sermonibus  hisce  inteliigis,  quos  non  conti* 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORAGIS«   EPIST.    XXI.       I7 

nenter  tamen  habuit,  probe  vigebat,  etsilingua, 
carnes,  pulsus,  nisi  quod  hi  minus  erant  validi, 
non  secus  sehabebant,  acdiequarto,urinas  au- 
tem,  quas  non  vidi,  coftfirmavit  ipse  omnino  bo-' 
nas  et  semper  fuisse ,  et  adhuc  esse ;  mihi  tamen  , 
pra&ter  expectoratae  materiae  qualitatem,  sum-r 
mamque.  imminutionem ,  respiratio,  vox,  facies 
niagis  magisque  pene  in  singula  momenta  usque 
adeo  displtcebant ,  meum  utddlorem^  quantum- 
vis  occulere  stnderem ,  vuhu  ipso  nonnihil  pro- 
derem.  Tum  ille  :  quid  dubitas?  ad  summam, 
huic  pulsui,  digitis  autem  carpum  tangebat ,  cre-* 
dendum  est.  Sed  me  interea  proditricis  quorum- 
dam  morborum  naturae  non  iguarum ,  et  Coralr 
lii  (i)  probe  memor^m,  istaipsa  certiorem  in  me* 
tum  agebant,  quod  tantum  suum  non  sentiret 
morbum ,  et  quod  cum  pravis  caeteris  signis  alia, 
et  in  his  urinae,  ac  pulsus  prsesertim  non  consen- 
tirent :  cur  enim  hic  non  frequentes ,  sed  rari  po-r 
tius?  Quaesivi  igitur,  num  sanus  rarioribus  forte 
pulsibus  esse  consuesset?  Quod  cum  negasset, 
|ubjecit  ^  sexagesimo  anno  intermittentes,  ut 
|e|iiores  non  pauci  solent,  habere  coepisse ;  eas 
^ermissiones  his  diebus  desiisse,  indicio  vide- 
licet  alicujus  impetus  paulo  majoris.  Hoc  unum, 
et  sitim,febrisallcujusindicium  reperiin  morbo 
usque  adeo  jam  progresso,  ut  intra.viginti  qua- 


(x)  Saprai  n.  xx. 

3. 


tS  DE   SeiABtlS  £T   CAT7SIS   MORBORUK 

tiftOf  eidtid^  horasTiiWftt  irastulertt  indito  k>ngiore 
vit^  dighis!simi&iii. 

)  4-  Noli  mirari ,  si  forte  aliqiiid  hrc  a  me  habes 
p^tilo  aii^  atque  tn  ejuS  vita  proditsim  est.  Fa- 
miliareis  ^nim ,  qttibtts  utebatur ,  medicos>  et  anHin- 
tissittiani  praetereia  tDcoreUA ,  et  lectissimosfitios  in-^ 
teriea  alium  post  lalium  epidemica  febris  prehed'» 
detM)  M  cum  extt^mis  illis  diebus  omnesin  leeto 
e^Sieh1:>  ^atis  lib^lutaM  notitiam  eorum  quae  ipdt 
tttA\  vidi ,  atque  a^m^direrti^  ad  getaerosissimum 
et  «tllidiKifsl^imnhi  vit^  serifptorem  mittetre  nonpH 
tu'erin%.  tti  «o  i^um  svatu  >  cfontiuuo  dedi  ope-» 
T^ihj  tft  mre^cii^  <et  tquideku  eicperientissM  >  QLdy 
v^d^mutur  y  "si  forte  iis  aiiter  ac  mihi  videremf , 
ct  mieritissiviius  ^^&ger  au^silifo  ;adhuc  aliquo  ^ervari 
p<yssM^^.  Atque  urhMtm  ipse  deceptus  ess^.  Sed  >m* 
tuM%  jftm  ^r«it>  ommaque  s^mper  vel  maaorifeisim» 
Th  pr^ceps  rtit^e  pergebant^  facre  jam  prorsAs 
iaJcla)  qi^srUs  in  'C^dnrere  esse  ^solet^  re^iratioir* 
dil&citto^e,  ^sp^tis  denique  omniiio  «iup^resi»[s« 
Ip^,  ta^e^,  ^a  <erat  d^cepioris  modbi  ipdoies^ 
ll]^edrc^6tom  s^lteHad  vesperumredeanti,  etquvd 
^^eret,  r^ganti,  m^lius  'se  habere  respcmdit.  £i 
qu^mvis  tot&m  noctem  stertore^  et  maigiia^tranidi 
di^lcuit^e  vetktus>  vi^  tandeM  maute  perpa^i* 
imte  'moTMfm  hom,  dum  pulsu^  jam  &Gtitesseiit 
fre^ue^es  et  b^iies,  $uum  sibi  miorb«im  im^ 
posuisse  agnovit,  ingenueque,  uti  solebat,  iis  qui 
aderant ,  fassus  est.  £x  quibus  liaec  ipse  cognovi : 
etenim  ex  quo  inevitabilem,  atque  adeo  lainproxi- 


Tnam  cotkgse  amkiss^ttii  jacturam  perspexi,  pt«^ 
doi^€  inte^sse  ttofi  pe%iii.  Mttttoq^e  vniiiliis  cih- 
da^elife  'se^om^  "si  iia^tea  esset,  ii^terfttissem ; 
qualiqtt^m  HeqH^  kpi^  me,  he<}ue  apud  e&s  qtn 
poit  ttre  invi^setn&iit >  ttii?dicos  Aocttssimos  dtiibVuwi 
ffkit  ^uili  iltem  ptnlrt^oviis  i«i1lamma^o  suslul^i^t 
taMo  pertiifci^^io^ ,  «efuat^to  magrs  kil?eiAe4'  iet  idc- 
ettile  itt^sit,  ul  ^uto  d^niqtie  ^ogtt«osce^e  Ktfliift , 
attr^te  «¥n^itt$  *Km  licuierit.  Qno  magrs  ^g«a  i*!»- 
sifdso^ssifkii  itiorbi  a  •medicis ,  <|uotieS6umqwe  in- 
ciderit,  adn^attda  «uht  dilrgentet,  fei  forte  aJi- 
qu^  invetoiattir  ^od  aiil  per^etiio,  aial:  ci^ebi^i^s 
^tteHi  ^djttftgat^se  teorbo jatn  *um  qtjt^^^  oi^bttl^ 
tis^iSii&eincipit.  ■Nhm  ^etsi  illa^etiaM  qttse  postt^u^ 
jm^us  «on&t4naftErs  ^ ,  t^om^atim^ ,  baud  ^&mHA 
ea^^M  utilitafte  no*i  modo  ne  ab  «^i  Adticia ,  ^ 
iiU^u«9ft  non  tn^s  indiciis  fatkmut* ,  Vetn^m  etialA 
ot  iMtafhs  is^itittta  prsfiedicattius ;  tati^n  ionge  ^tk^ 
Kwrs  est  kteti^  periculum ,  «ni  coiitiffuo  ooe»r«i 
tHl*,  'digttoscetfe ,  rtiorbumque  ititefr  i^iitMt  «oppu* 
gtiWe.  Sed  tifei  fot^tass^  4ri  metttem  Titin^e  veneril 
sUsf^icaH ,  'dfu^  ^o  signa  desidero ,  iUa  jam  a  Sy- 
denti^mio  ^i)^  et  Boerfiaavio  '(a)  animadVeWi 
ftiisse,  €*t  priaposita  «bi  peripn^euilfioniam,  (fuant 
hol^ni  ttteir^eie  vocitant  descrip^ei?e.  Vm*m  s£ 
feortiTfl  iqtjfaB  ^derunt  tp$i,  et  •et>rtttit  qfttiae  ego  iii 
VafKsfnetio  «*i!i<rtavi ,  «descfrijftioties  |>auio  aftteti*- 

(i )  Obs,  circa  morb.  actit.  liist.  s.  6 ,  c.  4* 

(a)  Aplior.  de  cogn.  et  cur.  inbrb.  |.  067  et  seg. 


a* 


20  B£   SEDIBUS   £T   GAUSIS   MORBORUM 

tius  conferas  inter  se ;  an  ejusdem  sint  morbi ,  ve* 
hementer  dubitabis :  quanquam  nec  satis  illi  con- 
veniunt  inter  se.  Nam  potulentorum  omnium  vo- 
mitum,  urinam  turbidam,  intenseque  rubentem , 
a  tussi  capitis  dolorem  tantum ,  ut  hoc  videatur 
in  partes  dissilire ,  dolorem  item  omnis  thoracis, 
et  quaedam  aliaquse  Sydenhamius  proponit,Boer- 
haavius  ne  memorat  quidem  :  imo  in  urina  vix 
aUquid  unde  timendum  sit ,  spectari  indicat.  Con- 
tra,  docet  ipse,  prostratum  esse  jam  inde  ab  ini- 
tio  omnem  fereanimi  motum,  videUcet ,  ut  men- 
tis  Boerhaavii  conscius  vir  celeberrimus  interpre- 
tatur,  hebetudinem  esse  insolitam,  dum  nuIUs 
fere  animi  motibus  amplius  afficiuntur  tales  aegri , 
sensusque  externos ,  et  internos  torpere  :  quod 
in  Sydenhamio  frustra  quseras.  Inter  utrumque 
autem  con venit ,  si  paulo  habitiores ,  et  crassi ,  aut 
si  pituitosi ,  frigidi ,  catarrbosi ,  Uquoribus  spiri- 
tuosis,  vini  maxime  spiritui,  plus  aequo  sint  ad- 
dicti,  aut  ebrietate  in  primis  a  vaUde  calefacien- 
tibus ,  eos  prae  caeteris  hoc  morbo  corripi :  nunc 
incalescere,  nunc  frigere,  seu  vagis  horripilatio- 
nibus  affici  :  anhelos  esse ,  sive  spiritum  crebro 
ac  celeriter  ducere  ;  oppressionem  pectoris ,  sive 
pulmonum  coarctationem  non  deesse :  nec  unum 
aut  alterum  quae  mox  perpendemus.  Nunc  si  ea 
in  quibus  duo  isti  medici  peritissimi  tum  discre- 
pant,  tum  conveniunt  interse,  cum  iis  conferas 
quae  nos  descripsimus ,  sciasque  praeterea  VaUis- 
nerii  colorem  optimum,  adstrictum  habitum ,  lau- 


LIB.    11.    VE  XORBIS   THORiLGIS,   EPIST.    XXI.       If 

dabilem  in  ciborum  potionumque  usu  cohsuetu-^ 
dinem ;  &cile  intelliges  quantum  ejus  morbus  ab 
eo  distaret  quem  illi  descripsere.  At  enim,  iiiquies, 
conyeniebat  in  eo  quod  vix  caioris ,  febrisve  in- 
dicia  de  periculo  monerent,  cujus  in  urina,  et 
pulsu  vix  uUum  aderat  praesagium.  Conveniebat 
utique :  etsi  de  inexpectato  mortis  periculo  nihil 
habeat  Sydenhamius ,  qui  praeterea  fatetur  qui- 
dem ,  nuUa  fere ,  praesertim  in  habitioribus  eo 
morbo  affectis,  esse  febris  indicia;  ibi  tamen  ubi 
docet,  quomodo  peripneumoniam  hanc  notham 
ab  sicco  asthmate  internoscamus ,  in  illa ,  ait ,  ma- 
nifesta  febris ,  atque  inflammationis  signa  se  pro*- 
dere ,  quamvis  minora  sint  longe ,  ac  obscuriora 
quam  in  vera  peripneumonia.  Sed  &C,  in  his  quo- 
que  utrumque  scriptorem  interse  omnino  conve- 
nire;  nos  tamen  signa  quaerenda  esse  dicebamus, 
per  quae,  si  idem  qui  insidiose  adeo  Yallisnerium 
sustuUt,  rediret  morbus ,  mature,  aut  saltem  in 
medio  cursu  perniciosum  ejus  exitum  praenoscere 
possemus :  quod  num  per  ea  quae  tradidrerunt  iUi, 
uobis  Uceat,  jam  satis  vides.  Miilti  enim  sunt  ab 
initio  &Uaces  moibi ;  sed  aUus  aUis  dignoscitur 
notis.  Sic  ne  a  pulmonum  inflammatione  receda- 
mus,  quam  faUacispecie  inciperet,  quamexitio- 
sum  in  finem  desineret  iUa ,  quae  a  praecl.  Jo.  6eS'> 
nero(i)  descripta  est,  videre  poteris.  In  ea  quo- 


(i)  Gommerc.  litter.  an.  i743  9  hebd.  8 ,  n^  i^ 


!)3L  m   SJ^PIBUS  WH   CkHSlS   HQIIBO^IIII 

^ciect^  QV3i]sv%  BiQi^  maU.  ^^horuivi  fisiililrakci^iii  ^ua? 
s»tis,o&tei^eFeot,  (>ecuUavi£|  in^icis^  QOA^k^rwt. 
Quo4  ^  morbi  qui  With^  Hiuild.  Waldj»cbiskliiiuQ 
|>ost;  It^ves  Dic^sAia^  ^JAqwst  caliifirh^ks  loedica» 
f «ipj4)J^:a^  imp^oYiso,  sunripuit  ( i» )  oodiefQ  fer^ 
teiQp9jre  quok  yalUsBeFiuHi]^  Sr^  wmi>  ioaeque^, 
]M>i^ig^Qi;9,i»oki^e$^tdescripftk>i;.$iig«d  alia  quam 
iu  };lqc  Yi4iM^,iA$ ,  &cilie  ^ua^am,  WgereiOiU^.  Eral 
eipjfiQ.  ^irOFl^us^  m§T%  4juoq.U;e  j-uUicio»  et  sei^su,  le-r 
xU  s^leo^  ut  iuyisiei?^  ^^g^otaiite^,  sm>&  ad  e:&br^ 
nium  usqw^  dieot^  pe^resi^riti  :  qujQi  ipsQ  dW  cuoi 
satis  alacer  s^nrex;is5i^^  ,^  q^iQP^  obmaguum  yiriwn, 
ad  id  usque  ^mpoi7i$  nec  s^h  eot  per€^p|«iaia^«e^ 
^  domestiQis.anii99dver$ai9i,  ki^guor^m  decumr 
bere  coa<?t;UiS ,.  ^ioja,  x«iiUiItis  po«  boi-is.,  «le^icis  pj^ 
riculi  luaguitudii^m;  firustra  aguoac^ut^bus^  \i- 
xere  desiit.  Mihi  yei?o  de  ^iguis^  p/^r  qu^  yaUiSr 
nei;ii  morhUiS,  au^  ejus  siw^ior  alius.  po^set  for** 
tas^e  inter  iuiti^i  dignosci^  pQ,ti^iHi(U«%  cogitantik; 
ex,  ii^  qui»  die  q^iai;to  iH»  ip^a  a^ol^yi  ^  im^  v«l 
die  $ecui[^do  adiUQt^tum  &iis&^  dixi,  iUu^,.  ^«^ui- 
pXi  causa,  inquiri  ppss^  yid^tur,  an  ^iqws  cum 
cpetcris, catairbaUs  fehris indiqii^pulsus,^ uoju  h^« 
beat  plus ,  ipiikUiSNe  frQqu^iDkte^ ,  ^f <i  ? ariojpe^;  po- 
tiusquam  sanus  b^aJUere  qou^uiQ^s^t,  aa^inquam» 
in  eo  se  mo}c,  prodal;  ej>U3ino4i  inflaq^uiatio  pulr 


"~'J  a.'.!gj  Jtu.Ji-m-  iwgwe— —— 


(i)  £od.  cQm»i..«iiy  17^1 9  sp€ciffi.  ^B^  n*  %* 


LIB.    II.    m   MORBIS   T90R4LaS,   EPIST.  XXI.       2^ 

iftoms.  £3t  oeptQ  aiiiiiAdyQrsioi]|^  diguum^  vel 
postquam  iiarc  $»  prodiderat ,  puteusi  tvm  etiam 
fuisae  raiiored..  Huo  9dd^f  in.  co  quoque  suffoca* 
tivQ  catarfbo,  quew  Scbuei<ierus  (i)  ac  ^pttiuul* 
levus.  (2)  descriihuiit  ^  raruKa  pulsum  i^tet  sigua 
profMMBti :  qui  eatari^bus  etsjf,  xA  v^l  eottdra^  ep» 
uot9»mQii$t9attt,  nQuest  ciiMeo  laQrhQqueiauo^ 
desciripsiwus^  c<Mftfuiideudu(S ;  tauteut  ab  utiroque 
auctore  fier«  diciilur,  €vm  sanguis,  pira^Sfertiiu  pi- 
tuitosus,  seu  viscidior  y  auA  quftcuiuque  ratioue 
spksior  redditm,  iaBiipulmQnib«us  sub^sistit  yesnm 
tu  b^Q  welius ;  ip^i^  tmm  uikil  adhuc  defiuic^  Qqc 
tautum  dicQ,  pvo  v^i^  samguinis,.  et  coirpQruui 
pulmoiiuiuqu^  i^  p^inM  di$pQ$itipne  ^  vairioque 
mod^  quoi  ifn  bis  ilUus  cQUtg^stiQ  aceidiit  >  verisi- 
miW  ess^,  wiani  i^i^a ;:  ut  modQi  p? £pci|^uai  om- 
Tm^  m%  plei?9K|ue^  iu^uimatioi:us  wdici^.  occur- 

ra»t^ idqueut plui^iuiimy  ujq4q  uullai ferme illq- 
fuip ,  aut  etiam  qQottv^ria ,.  ut  eum  p^l^ust  raipus 
est ,  deaique  uuUa  iic^t^iifduia^ ,  sod  pulsu  tameu 
pluss  «iuussve  firequse^ti  ^  x^el  ut  iui  feac ,.  quapi  pror 
tifi^s  subj;ic]i%m. ,.  hi^iTia- 

i5.  &eae%  nftftagftUABius,,,  qui  ol^^  coi>,tus»iu  fer 
Bmr  ab  a^quc;^  JAm  tempqre  iu  bQC  cuMl^t  140^ 
sacQfidio»,.  Ie]^ri^i|l%,  cuju^>  uuU^  extevior  c^usa , 
Butiaqut^  ^papE*eli^nt  ui^tabili^  syiptptQiu£|ta ,  n^- 
yiftttm^  qoOTeptu^i^  sic  sa^s  fye^uep^til^u^ ,  et  de-f 


(1)  De  Catarrli. ,  etc,  1.  5,  S.  2,  c.  4* 
(a)  Prax.  1.  i  ^  S.  i4  ?  c.  3,  art.  4> 


^4  I>£   SEmStJS   £T   CIUSIS   MORBORUIK 

bitibus  pulsibus,  nunquam  tamen  intermittenti-^ 
bus,  sensim  intra  paiicos  dies  defecit ,  sub  novem-* 
brisfinem  anni  j^^'*  Inthoracis  utroque  cavo  ru- 
bensaqua,  nontamenipulta.  Ad  pleuramyomnino, 
et  ubique  illaesam ,  sinister  puimo  adhaerebat  aii* 
cubis  dexter  vero  ferme  nusquam.  Hic  tamenin 
lobo  inferiore  tumidus  ab  inflammatione  erat,  ac 
durus.  Cor  tota  propemodum  anteriore  facie ,  in 
sene  alioquin  macileiitissimo ,  pinguedine  oper- 
tum.  Cum  dissecandoy  valvulas  quae  ad  ventriculi 
dexteri  orificia  sunt ,  omnes  iiivenissem  non  mo«* 
do  non  rigidas ,  aut  crassiores  factas ,  imo  quas 
ad  pulmonarem  spectant  arteriam ,  visa^  essent 
ex  tenuiore  potius  membrana ,  quam  soleant ;  ubi 
ad  alterum  thaiamuip  ventum  est,  a&quo  crassiores 
occurrerunt  mitrales,  seminulares  autem  praete- 
rea  osseae  omnes  ad  eumdem  modum ,  atque  in- 
flexiles ,  introrsumque  protuberantes,  ut  a  parie- 
tibus  arteriae  distarent  sua  facie  interiore,  et  in 
medio  limbo  in  crassum  corpusculum  excresce- 
rent ,  quasi  illud  quod  ibi  maximum  omnium  de- 
lineavi  in  Adversariis  I  (i),  non  solum  factum  es- 
set  osseum,  sed  mole  etiam  auctius;  magna  tamen 
arteria  a  corde  ad  eam  usque  partem  qua  verte- 
bris  adhaeret,  tum  carotides,  atque  subciaviaB  os- 
seas  squamulas  non  habuere  ,  quae  in  reiiquo  per 
thoracem  aortae  tractu  conspectae  sunt.  In  ventre 


(i)  Tab.  4 ,  %.  3. 


lil?.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.       ^5 

quoqiie  eadeni  arteria^  et  iliacde  iis  squamulis  non 
carebant.  Pyiori  orificium  ab  una  tantum  parte , 
sua,  quam  vocant,  vaivula  instructum  erat;  ab 
reiiqua  tota,  eaque  majori,  nihii  ejusmodi  exta- 
bat,  nec  unquam  extitisse  apparebat:  insuper 
ipsum  per  se  orificium  muito  amplius  est  visum, 
quam  soleat. 

Renis  sinistri  substantia  duobus  in  locis  erat 
excavata ,  in  altero  magis ,  in  altero  minus  :  eae 
cavea;  humorem  quasi  aqueum  continebant,  de- 
super  propria  renis  tunica  conc|usum.  Vesica  uri- 
naria,  sana  caeteroquin,  excrescebat  in  herniam, 
cujusmodi  alias  ( i )  proposui ,  hemisphaericam , 
mediocrem,  in  quam,  laxatis  ipsius  tunicis,  pa- 
tebat  per  orificium  parvum,  supra  finem  ureteris 
sinistri  apertum.  Sed  verahernia  altera,  quae  oiim 
intestimalicujuspartem,autii)ajorem  quam  nunc, 
omenti  continuissevidebatur,  adscrotum  occur- 
rebat/  Erat  sacculus  non  ita  parvus,  ab  dextero 
annulo,  ut  vocant,  abdominis  ferme  ad  testicu- 
lum  usque  pertinens  inter  eam  tunicam  quae  cum 
musculo  cremastere  adimitur,  et  membranam ,  ut 
videbatur ,  illaesam ,  obducentem  spermatica  va- 
sa,  quorum  interno  lateri  sacculus  adjacebat.  Ad 
idem  eaim  latus  unde  dixi ,  per  orificium  digiti 
capax  se  peritonaeum  demittebat,  dilatatum  dein- 
de  in  saccidum,  et  crassius  fsictum.  Omenti  autem 


(i)  Advers.  3,  aniinad.  36. 


a6  D^   SBDXBTJS   ST   CAUSIS   BftOBBORUM 

exigua ,.  tecimsque  kiciuia  pev  id  orificium  io.  sac* 
culum  d^laps^,  hujus  parieti  avctissime  adnata 
eyat. 

16.  Ex,  liac  sectioAe^  cujus  aliae  paites  aUo  atr 
^inentes  a  nohi^  in  k>co  mei»orabmtuff ,  satis  est, 
si  id  nunc  attendas  quod  spectat  ad  pulmaiie^ 
Quorum  inflammationis ,  suis  non  stipats^  sigiki^^ 
cum  exempla  protulerim;  ad  ea  jam  transea,  in 
quibus  illam  videas  indicii^  sdlteni  pleuritidis,  qu9 
nusquam  erat,  comitatam. 

17.  Seniem  amioSi  natiuu  plus  sea^aginta,  sianul 
febris.  et  pungeus  dqlor  cojripuerat  ad  anleirio- 
rem  partem  Uteri^  dexteri.  Cubabat  in  dorsum* 
Lingua  erat  arida :  pulsms  magiu  et  frequentes. 
Post  dies  aliquot.  coq^uetas  curatiionia^  iih  Bonio-r 
n^ensi  nosQcomiQ  &  Aftari^  de  morle  iu^feitulasy  ifea 
a  febre  et  doJtQre  li^v  JAm  &ctua  yidebatur ,  ul 
seuiov  Uli  medicus  pj^uioiirem  victum  concessfi*^ 
vit ;  po&t  tridu<um  auitem  ad  abstevgendas  moobi 
reliquias,  sic  enimrSolehat,  puirgans pkarmacum 
ppopinayefit.  Cum  ab  huju&  usu  multum  hom« 
comedisset ,.  i^^cte  quddam  proxima  febris.  et  don 
Lor  illius  ejusdem  partis  redieruut.  Pukus  eranl 
duri,  frequeutes,  magni,  yihrali  ad  diem  usque 
ultimum ,  atque  adeo  ad  paucas  anle  abilum>  ho  • 
ras;  nam  cum  respiratio  frequeos  esset  quid«w , 
nec  tamem  pe^sima  9  el  sponte  se  'm  iteto  erexisi^ 
set  ad  sedendum ,  ut  victurus  dies  ahquot  yide- 
retur ,  moxaccedente  stertore,  mortuusiest ,  circa 
medium  aprilem  anni  1706^  CadaYeris  eo.dfejMi.  diie 


LIB.    II.    DE    MOABJS   TftOBAGIS,   BPIST.    XXI.       27 

^clt,  habjjtttSt.  iMiaiiAihiiUs.  ek  uaacLk^iiiUis,  scaiMosa 
femora,  sulDisidttnst  abdoiaeQ.  Tisbojrace  recLusjiiK, 
pjtlnaQim  dexlen  sii{>€«tor  bjl^ns. magaus.,  diirus- 
qiie  se  QhtuUt.  Quem  ctiiB  secareiu,  substaatia 
&ctiun  vidLmus  IkepaliLcao  similem,  pi^s  autem, 
certe  piiKri&  noa  aloksimileai  matemm ,  simul  cum 
spiUBQSQ  kumore  effiueve.  lasiaistro  thooraciscaT 
va  aqua  ex  flavo  vii^idis,  medioeri  cx>pia.  Pulmo 
C|iia  diaphragma  speclahat^  iteaique  ad  superius 
latus^  ibique  arctius ,  pleup»  atihserebat ,  fia  va  qua- 
dam,  teuuiqite  intercedente  quasi  loeiahraijLula. 
Meuiira  tamj&a  uusquam  iu  toto  Hojc  thorace  appa- 
rtkit  kesa.  Sed  ad  pulimoaem  sftKustrKim  ut  redeam; 
labus  eju&vUifevio'?  ^ter  posterius^  et  ditrus^  ex 
eadem  ibi  fuit  substantia ,  qua&  a  dextri^  conspecta 
est^  uee  pure  caruit,  quod  album  ex  eodeftuere 
vidimus,  cum  puimoaes  e  thorace  detrahei^emus. 
lu  pericardio^  aqua  mul,ta  qualis  paulo  aute  des- 
eripta  est.  Ad  sin,gula  corilis  oriEcia  polyposae  cosr 
eretioaes :  quarura  itiia  mimma,  qua;  ad  auviqidaipi 
smistram;   maxima  ,  qu£&  p^er  aotvtam  pergebat. 
Quam  arterLam  vald%  latam  auiiuadveirti ,  aequali^ 
ter  taiuea^  a^  siae  iudiciiiS  supra  valvulas  iacepr 
tutrte  os&ificatioais.  Ventre  aparto,  gravis  iUe  odor 
perceptus.  ^st ,  qui  ex  iutestiaissoletiBilamna^tis. 
£t  saae  tenuia  ad  laugx^s  tractus  circumcii^ca  ra<- 
bebaut!.  Hepar,  eujus  vesicula  subjectum  pylo- 
niia^et  d  uodeaum  iatestiaiau  tiaxerat  plurimum, 
tincturatapien  ad  intimastuaicas  noa  pervadea- 
te ,  limbum ,  et  puQ»ii!ftiim  i^  cava  fecie  exiguijim 


-* 


28  DE    SEBIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

lividum  habebat.  Lienis  autem  sima  facies  valde 
nigricabat.  Pancreas  duriusculum  fuit. 

1 8.  Vides  igitur  pleuritidis  signa  in  peripneu- 
monia  faisse.  £t  certe  cum  hanc  descripsit  Hip- 
pocrates,  libro  de  internis  affectionibus  (i),  aft- 
quando  etiam  in  latere  dolorem  esse ,  dixit.  Quem 
locum  Ballonius ,  ut  in  Sepulchreto  ipso  (2)  vide- 
ris,  non  modo  animadvertit ,  sed  insuper  obser- 
vationibus  confirmavit  suis  maxime  in  iis  quibus 
autthorax  hydrope  laborat  ^  aut  pulmo  durius-- 
culus  sanie  multa  scatet.  Sapienter  autem  ab  eo 
scriptum  fuisse,  uon  in  iis  tantum,  sed  in  iis 
maxime ,  vel  proximae  nostrae  dua&  observationes 
indicabunt,  paucis  ante  superiorem  hebdomadis 
habitae ,  in  eodemque  nosocomio. 

19.  Lanius,  annos  natus  duodeoctoginta , pro- 
cerus,  colore  ex  fusco  pallido,  qui  alias  sputo 
sanguineo  laboraverat^  jam  ante  dies  quatuor, 
paulo  infra  sinistram  mamillam ,  internum  eum- 
que  pungentem  dolorem  sentire  coeperat,  cum 
in  nosocomium  admissus  est.  Pulsus  erant  non 
modo  inaequales,  sed  etiam  crebro  intermittentes , 
frequentes  autem ,  et  qui  parum  digitis  exploran- 
tium  resisterent :  tussis  crebra,  eoque  sono  qui 
latratui  esset  propemodum  similis  :  sputa  crassa , 
in  iisque  albae  particulae  quasi  polyposae ;  di£GiciIis 
respiratio  :  decubitus  duntaxat  in  dorsum.  Saa- 

(i)  N.  4.  • 

(2)  Schol.  ad  S  4,  obs.  %0y  sect,  hujus* 


UB.    II.    DE   MOEBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXI.       29 

guis  ea  die,  quae  morbi  videlicet  erat  quinta ,  emis* 
sus  ad  uncias  octo ,  seri  no^  plus  habuit  quam 
uno  cochleari  excipi  posset :  id  erat  turbidum : 
crusta  autem  flava,  in  summaque  superficie  qud& 
concava  erat,  Uvidis  punctis  distincta,  duos  di- 
gitos  alta,  scissioni  resistens;  at  subjectum  cras- 
samentum  diffluens  in  tot  quasi  grumulos.  In  spu- 
tis  postea  apparuit  sanguis.  Cum  morbus  mnil  re- 
mitteret;  vena  iterum  secta  est  die  septima.  Tunc 
crusta  apparuit  tenuis ;  serum  autem ,  quod  aurei 
erat  coioris,  justa  fuit  copia ,  et  crs^ssamentum 
naturali  firmitudine.  Sputo  imminuto ,  et  caeteris 
omnib^s  persistentibus ,  cum  homo  ampUus  lo«- 
qui  non  posset ,  in  dexterum  autem  latus  se  con- 
vertisset ,  in  hoc  cubans ,  placide ,  et  sine  stertore 
mortuus  est  octava  die.  Thoracem  postridie  se- 
cantes,  puimonem  dexterum  invenimus  adhae- 
reatem  ferme  undique  ad  pleuram,  sic  tamen, 
ut  £sLcile ,  iUaesaque  sua  membrana ,  separari  pos- 
SQt ;  si  lobi  superioris  supremam  partem  excipias. 
Haec  enim  cum  pleura  connata  erat,  intraque  sub- 
stantiam  ex  Uvido  atram  plures  continebat  ceUu- 
las  rotundas,  parvas,  proprio  singulas  folUculo 
undique  compreh^nsas ,  ut  nuUus,  quantum  ob- 
servare  Ucuit,  pateret  exitus ,  laeves  intus ,  et  pror- 
sus  inanes  :  quas  antiqui  morbi ,  de  quo  indica- 
tum  est,  vestigia  esse  censui.  Odor  exincisa  hac 
pulmonis  parte  existebat  qualis  ex  acido  sero, 
sive  ex  ore  puerorum  existit  quos  lumbrici  male 
habent.  Sinistri  vero  pulmonis  superior  lobus  lubil 


^O  D£   SCmBirS   ET  CAtlSfS  «KORBOBUM 

habiiit  vitii :  nhnto  d^irftaKat  sec^osohuimyrescate-' 
bat.  Atinferior  gravis^  taibens  /d^urussuizKStaMiam 
omnevn  suam  m  hep;ali<;^  simiiitadinieai  tnutatam 
osii^endit.  flicalrcubi  adh^rebat  pi^euvft*:  ktib  au- 
tem  aibisque  m^cos»^  iq^si  meitibravae  pertio- 
nibuB  paissim  tegebatiur :  ^^iiiak ,  s^efd  rubl^*,  Sfiifa 
perpauco  tuTbvd^)  sero  ea  qi^oque  ofaduoebatur 
diapht^gmatis  lacies^  qwsb  ei  lobo  te^pic^debat. 
Facile  autem  'erat  ejus^odi  «viiembrat)^  db  iite^ 
ejus  iobii^  aut  diaphmgmatis  f«cie  amovere ,  ^  alb 
Imic  pi^seii;^»!^,  cum  p4teura,  thoraois  ^arkMs,  ip^ 
sumtjue  iadeo  dia|)toag^  conve«fti€^s>  <raro  ispec- 
taduk)  itoii  fKAmtk  f^avtitagifiie^  durtii^  eiR&et^aiafos^ 
sea<^  sed  ^x  mhgais  paissim ,  »ee  teiittiiDtis  iMainvis 
rev^ra  os8ei«  compiwgeretur/esLtajreinitquie  %  irila 
eJDs  8ii!iiperficie<(quaChoi*acis  oavim  spei^tabfft^  prft^ 
sertim  i^bi^osseie^raitftiamiMe^crteberMma  tuber'^ 
cuk  o^se^ ,  ke«ii£^hd^a  ^  giMMrdiii  ^vkcm  iHia* 
gtoituditi^  X^«iae  iamuia  ^i  itt  deiveriL  ttiag^  ^atn 
i&  teva  tboracis  cai^  «pedtalMimir^  maim  ift 
h»c  q«Oiqtt)e  tnuhisin  ioci^  ^cfut^  ^id  dlMriptMil 
cotistiMti^iem  a<^^e4lt^^^  i^  ^r«ihmA$m  Ve^ 
jam  «t*at  d!S8eciit4 ;  in  ^ultii  siMmk  t^kM  ^ubrH'- 

bens^  nedum  iiiflattim^ta^  P^et^cdrditim  unedio'- 
crem  aqii^  subrubvae  ^sii^pi^  k^^Aiebit^' ^tk^l)!^  au^" 
tem  cordis  ^lattMi^  p^l^osiaiii  i6oM:«^ion<em 
camieo  •coiore,  planai^ ,  «ed  ^i^plaFiii^  €t  in  aMi'- 
culam  f)r<Mtimam  ^  txtefi^^tif^em  ^  pr^^ea  feli^tt 
teretem^  eft  de«s4<t>rem,  qittfe  JpeiWin^baft  iti  atte^ 
imm  |iii^(Maht<ettl>  ^t  l9k»iS^if6  e^nistro  "tHeBlric^ 


LIB.   ,n.    M   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.       3l 

sttbibat  tfOtttom:  miiiiyiia  omfiiiim  ^  crustasque  non 
absiflailiUs,4d$iiiish*li^  eft^t  auriculam.  Satiguis  au« 
tpm  atear,  et  yemi-Jc^oncrettts  kierat  praeterea  in 
tbaiamo  trtlroq«tev  itoagnaque  ^rteria.  Ad  ventrem 
deKiiqu^  eid!tiVerti«ius  oculos ,  lejHn^q^ie  prdesertim 
u^bKiain  |>artem.  Ad  iimtk  d^xtemm ,  in  Aacci* 
dum  ^ublividuittque  tumoiiem  ^bdomen  se  attol^ 
iebat%  <Quem  >  bo^  ^ducto^  kd  ^lon  itit^stinum , 
atere  ea  m  partie  di^mtum,  ci&tai  peitinfetie  coiiv 
ptcerekftius;  continuo  ad  tumore^  atios  examitian- 
dos  fnerrekimud.  P»vi^ ,  qui  ift  sinistro  <erat  ih- 
jgmte^  fim  vidiiil^  ab  mguiuali  ^knduk ,  ^um 
Cttaiisvtrfiiittm  d^tlulii  ^!;ra^ ,  dii^s  lcmga ,  unum 
eam  dimaidiD  ktn;*  quam  iiifdMkns,  maxlmia  q%ii- 
dem  »:  patrte  cftdtore^  «t  subsfeaiiti^  mtMl6  ^^is 
eomperi  s^dc&ud^m  nat^uram  ^  ^:&  reliquit'  «utem 
aiiMm^  ^t  qu^  ^it  parvi^  q%ia^  giobo«»is  p^rtianti^ 
€»(M^are  vidertn^r.  TuAt  jscrotum ,  titiityquie,  sed 
a  tevu  prfifes^tiHi)  t^umid^m ,  a  deictft^  autem  in 
fundo  i%ib«)ns>  di^B^caiido ,  tft«e!»  beMia^  <]fepi^ 
bendi.  A  sinistris  primam,  sacculum  vidieiicet  u 
ventris  cavo  pettiue^tem  ad  ^upemrevh  u^ue 
(«iticiili  p3^tm  >  tttftc  quid^em  rugosum ,  tgt  mhil , 
nm  mtkmakkieue  longam  laciniam,  et  quaefacile 
posMt  te»a3*aiii ,  coi^triHieintem ;  wA  q^oem  alias  ^^ 
mis^so  «Mesliuo  ifoiss^  distetiftum ,  «um  ilks  ^jas 
rugte^  tiim  ^t^fiii^im  itei>  ist  liiotimiUa  ex  parte , 

etiam  coli  insoliti  in  ventri  gyri ,  et  complicatio- 
nes  iudicabant.  Herniae  autem  aliae  duae ,  alterius 
generis ,  singulae  intra  SHngulas  vagiMteBtunicas, 


3a  D£   SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBORUM 

densiores  factas ,  ab  aqua  fiebant  subflava :  quam 
facile  illuc  ex  disrupta  hydatide  eflusam  fuisse 
censui ,  cum  hujus  mihi  viderer  reliquias  agnos- 
cere  in  parvula  quadam  quasi  vesicula,  crassis, 
ut  si  contracti  in  se  fuisseiit,  parietibus  efifecta, 
proptereaque  jam  propemodum  solida,  cameique 
coloris  :  ea  per  pedunculum  ab  albuginea  tunica 
pendebat,  qua  haec  prope  majorem  epididymidis 
globum  ventrem  testiculi  convestit;  quam  omm* 
no  sedem  tum  quas  dextero ,  tum  quae  sinistro  ad- 
nata  erat  testi ,  vesicula  obtinebat  ( i ).  Canaliculi 
qui  semini  elaborando,  sed  multo  magisvasa  quas 
sanguini  evehendo  inserviunt,  praeter  morem  am- 
pla  erant ;  ut  varicosae  etiam  herniae  quasi  initium 
quoddam  utrinque  esse  videretur ,  a  caeteris  po- 
tius  herniis,  quam  ab  hominis  salacitate  repeten- 
dum,  quippe  cui  siae  uUo  praegressi  unquam 
morbi  vestigio  praeputium  non  secus  ultra  glan- 
dem  adstrictum  esset,  ac  in  probis  adoiescentu-* 
lis  invenitur ,  qui  necdum  uilam  veneris  notitiam 
habuerint. 

20.  Quae  in  prolixa  historia  legisti ,  non  orania, 
ut  vides,  ad  hunc  attinent  locum ;  tamen  omnia, 
ut  fere  soleo,  simul  conscripsi,  ne  quae  observa- 
tione  conjunctafuere,  obscurarem ,  si  narratione 
dividerem.  £x  iis  quae  huc  spectant ,  fuerunt  in 
vivente  albae  illae  quasi  polyposae  particulae  quae 


(i)  Vid.  £pist.  43 ,  n.  x6  et  seq. 


LIB.    11.    BE   MOKBIS   THORACIS,   £PIST.    XXI.       33 

cum  sputis  rejiciebantur.  Facile  fuerint  re  ipsa 

poiyposae.  Ut  enim  aliquando  in  utero^  et  intesti- 

nis  ex  viscidis  corpusculis  in  unum  compactis 

fiunt  polyposae  concretiones^  cur  non  etiam  in  as- 

peraarteria?  Quin  nt  illas  vidimus  uteri,  et  intes- 

tinorum  formam  referentes ,  ita  has  pariter  cons- 

peximusin  adoiescente  praesertim  qui  anao  1704 

in  Bononiensi  nosocomio  S.  Mariae  de  vita  ex  pe- 

ripneumonia  decumbebat,  qua  etiam  paucis  die- 

bus  extinctum ;  sed  non  dissectum ,  quaecumque 

fuerit  causa   fuisse   memini.  Cum   enim  sputa, 

eaque  plurima  expectoraret  qualia  nec  ii  qui.diu 

aegris  inservierant ,  nec  medicus  ipse  exercitatis- 

simus  alias  vidisse  recordarentur,  ex  aibis  frus- 

tuiis^  sanguine  etspuma  aspersis,  constantia;  aii- 

cui  nostrum  visum  est  ut  sputa  illa  examinis  gra- 

tiain  aquam  conjectaagitarentur;  quoddumfie- 

ret ,  frustulum  vidimus  se  se  dividere  in  ramos 

tres,  hos  autem  singuios  in  ramusculos  piures^ 

qui  demiim  in  capiili  tenuitatem  desinebant.  Pos- 

tea  autem  apud  ci.  Cheseldenum(i;pictam  cons- 

peximus  ejusmodi  concretionem  rejectam  ex  aspe- 

ra  arteria ,  ut  hujus  divisionis  modum  ostendat.  £t 

tuticrediiuius in  menioriam, apud quos anteaaiias 

hujusmodi  concretionum  imagines-  vidissemus  : 

pnmum  videiicetapud  Ruyschium(a),qui  veica- 

pillares  expressit  ramuscuios;  sed  cum  admonuity 


'^* 


^i)  Anat.  of  the  ham.  body,  tab.  19. 
{2)  Hesp.  ad  Eplst.  probl.  6,  fig.  4. 

3. 


34  ^E   SfiDIBUS   £T   CAXJSIS   MORBORUX 

vastformes  ejusmodi  polypos  nwUa  iu  nsub  arte- 
riisy  venisque  in  speciem  differre^  quam  sola  oa- 
vitatis  absentia  y  cwn  uhique  solidi ,  durique  exis- 
tdnt;'meTTOv^  quemtoUer«yoleibat,  invitus  non- 
nuHos,  quorum  parcendum  est  nomini,  confir* 
mavit,  qui  nimirum  in  istiusinodi  polypos,  <|ui 
cayiesseiit ,  forte  inciderunt.  fiussierius  enioi ,  .cu* 
jtts  quoque  delineationem  ineruditorum  actts  vi- 
deram,  quae  OLipsiae  eduntur  (i),  quonodocavi 
formari  possint ,  non  sokun  docuit ,  sed  unu» , 
qui  orat  cavus,  ex  univegrsa  a^era  arteria  puelli 
esemit,  a  quo  dum  viveret,  extussitum  venosum 
pulmonum  vas  perperam  ^credebatur.  Sed  et  ^. 
ITiohoUsitts  (  a  ) ,  qui  postea  etiam  pictam  dedit^ 
lexpedtopdtam  ab  asthmatico  unam  et  alteraflt 
concretionem ,  vidit  utramque  ramosam ,  et  ca* 
vaim.£odemquepertiiiuisse  non  dubito,  quftmvi^ 
tamosa  non  esset ,  ma^sam  carnosam  rubentem 
4nstar  carnis  recens  mactatie;  sine  uUo  fcetore^ 
'od  articuli  longitudinem ,  et  minimi  digiti  crassi-^ 
tiem^  interius  autem  ad  instar  vasis  cujusdam  ve^- 
nosi  9  -qua  per  tussim  ejecta ,  duodecennis  puer  (3^ 
diu  quavis  hyeme  «ehementer  tussiens,  etviscida 
4eKspuens,  coDtinuo  liberabatur.  CseteruiEi  eaotiiissi- 
tas<;oncretiones  ramosas  viderunt  plures ,  etin  his 


(i)  An.  4[7<M[,>tab.49^« 

(t)  Yid.  Commerc.  litt.  an.  i733,  hebd.  37«  €t  i^b»  »,  fig  i. 

(3)  Act.  N.  C,  tom.  i ,  obs.  196. 


LIB.  fl-    M   HOHBIS   THORkCiS^   EFIST.    XXI.       35 

illtistro  Seiutcias  (i).  i^sta  autem  noster  expe^ 
rientissimus  (a)  cum  tria  protuiit  hujus  generis 
eKempla,  sibi  conspecta^  tum  etiam,  nec  mm 
samma  ratione ,  cum  iis  fecit  qui  eodem  retule*- 
rant  tdno ,  quae  sic  a  Tulpio  (3)  proposita  fiierant 
quafit  «cempla  essent  veri  pulmonam  rasis  per 
tussim  rejecti.  Quo  pariter  referenda  facile  credes 
non  «nodo  recensitum  a  Barttiolino  (4)  qui  non 
secus  ac  Tulpius^  imaginem  addidit ,  sed  et  oflKte^ 
ra^qiiaapiid  MoeUenbrocci«im(5),etMackium(6), 
'^alios  Ibrtasse  leges^  tatito  autem  magis  illud 
ym^  fmstum  poMvum  per  tussim  excreatwn  « 
puintoney  qtiod  ex  Nicolo  Florentino  memortt 
Marcellus  Donatus  (7) ,  quanto  ea  tempe^tate  mi*- 
fius  cognita  erant  qme  hac  nostra  sunt :  qiian- 
quam  mirari  subit,  Donatium,  qui  id^  ait,  Mi^" 
^miam  raro  udmodam  <:Qntwgensy  omiftere  M^^ 
iuisse^  de  Galeno^in  aijus  valde  erat  lection^ 
irersatus , non  ibi  fecisse  mentionem^  scribente  (^) 
6e  frvsVam  q%coddam  ^vasis^  hMod  itu  paTimm^ 
tassien^o  rejvci  vidisse,  qaod  ea:  pidmowe  fiiiss^ 


(i)  Tfaite  du  «tur,  1.  4 ,  ch.  3 ,  i^.  ^. 
(ft)  Epist.  de  cord.  polyp.  n.  ti. 

(3)  Obs.  ned.  L  2,  c.  la^  i3. 

(4)  Cent.  4,  Hist.  tAat.  98« 

(5)  £ph.  N.  C.  Dec.  1 ,  A.  a,  obs.  91. 

(6)  Earuind.  Dec.  a,  A.  10,  obs.  loa. 

(7)  De  luedic.  hist.  mirab.  1.  3|  c.  10. 

(8)  De  loc.  aff.  L  z ,  c  7. 


36  DE    SEDIBUS   £T   GAUSIS   MORBORUM 

eductum  plane  intelUgebant  dissectorice  artis 
haud  imperiti professores :  quotquot  enim  ad  as- 
peram  arteriam  in  collo  perveniunt  vasa ,  omnia 
capillorum  fere  speciem  referre.  Num  vero  Hip- 
pocratesin  ea  epidemiorum  (i)  historiaquas  sic 
incipit:  Pherecidce  post  solstitium  hjrbernumnocte 
lateris  dextri  dolor :  desinit  autem ,  ut  recte  agno- 
vit  Vallesius  (2) ,  in  his  verbis,  ante  mortem  tus- 
siendo  rejecit  velut  ex  muco  fungos  compactos : 
excrearat  autem  et  anteaparva  alba  lactea,  num, 
inquam ,  his  ipsis  verbis  concretiones  de  hoc  ge- 
nere  indicavefit,  eo  Ubentius  in  medio  relin- 
quam ,  quod  historiam  illam  idem  consultissimus 
interpres  vitiatam  esse  mille  modis  non  dubitat , 
idque  ob  vetustatem,  et  codicum  corruptionem. 
lUud  satis  est ,  ex  iis  quae  dixit,  inteUigi  posse,  ex 
polyposo  sive  sanguine ,  ut  in  utero ,  sive  etiam 
sero,  ut  in  intestinis,  in  bronchia  ejecto,  mora 
fieri  in  eorum  cavis  ejusmodi  concretiones.  Quo 
posito ,  aUud  quoque  inteUigi  posse  censeo,  hoc 
est  unde  fiat,  ut  penitus  inflammati  pulmonis 
substantia  hepaticam  repraesentet.  Scilicet  ubi 
non  solum  vasa  sanguifera,  sed  et  bronchiorum 
rami  ramuUque  omnes  ad  quamdam  pulmonis 
sedem  pertiuentes ,  et  cum  his  communicantes 
vesiculae  polyposis  concretionibus  in£sirctae,  op- 
pletaeque  sunt,  ibi  pulmoni  id  accidat  necesse 


(i)  L.  7. 

(a)  Gomineiit.  in  eomd.  1.  n.  8a. 


LIB.    II.    DE  HiORBIS    THORACIS,   EPIST.   XXI.       3j 

est  quod  in  libro  deveteri  medicina  (i)  sic  legi* 
tur :  qmtm  pulmo  suscepit  ipse  in  seipsum  humo^ 
rem;  etvcLCua,  et  rara^  ac  parva penitus  explen^ 
tur  y  etpro  rafo  ac  moili  durus^  ac  densus  cva- 
dit  y  et  neque  concoquit^  neque  dimittitvU nde  igi- 
tur  sit  pro  mollitie  et  raritate ,  nova  ista  duri-- 
ties,  etoppletis  quae  natura  inanes  erant,  tenuis- 
simis  cunctis  fistulis,  et  vesiculis,  quasi  hepatica 
densitas ,  praeclare  intelligis ;  et ,  quod  consequi- 
tur,  pro  levitate  etiam  pondus  quod  hepati  con- 
veniret.  Color  autem  alias  rubicundior ,  aut  ater 
est,  alias.pallidior,  ut  rubra  pars  sanguinis  alias^ 
minus,  magisque  constipata,  alias  parcius  aut 
neutiquam  prorsus  cum  polyposa  in  utroque  ge- 
nere  vasorum  subsistit;  neque  enim  semper  est 
sanguisqui,  vi  faeta snis vasculis ,  in  arteriam  a&- 
peram  disuUet;  sed  veL  ssepe  ex  hujus  duntaxat 
glandulis  serum ,  foetum  uberrime  particulis  po- 
lyposis ,  quippe  quae  in  morbis  ejuscemodi  ea  co- 
pia  cum  sanguine  circumeunt,  quam  ostendit 
polyposa  crusta  in  hujus  emissi,  et  jam  concreti 
summa  parte,  nec  tenuls  ,.plerumque  spectanda : 
qualis  in  hoc  quoque ,  de  quo  loquimur ,  sene 
conspecta  est ,  cum  primum  quidem  missus  est 
sanguis* 
»21.  Cur  vero  tenuis  in  eo  sanguine  fuerit  quenfa 
post  bidiium  emisere,.num  causam  luisse  cen- 


(i)  K.  4<h 


3S  m  SBDSBU8   £T   CAITSIS.  MOHBOBCTH 

sebiniii&,  quod  poljpos»iiiateriaEr  pars  magnai 
terea  in  pulmone  haraisset ,  ejus  adaugenainlaro 
tujn  ?  Qiiam  si  caiisam  forte  noa  impcofaas;  in«i» 
teUigis  certe ,  quaiii  intempestiiie  lartentar  non^ 
nulli  meclici,  qui,  carteva  uoo^  attenilRntes,  id 
unnm  spectanl  y  teiuiiorcnLy  aatf  ntiHBm  in  san** 
guiDcjam^essecBustnm,  qnas  antea  ftKrat  crassa^ 
Gave  tamen^  ne  vicissim  iis  ixi  imirersom  asaeoH 
tiari^y  quos  ego  aUquando.piMManciantes  andi^^ 
si  in'  hujuemodi  niorl!)is-  sanguis,  secimdo  misswBy 
ccusta.  careat,  icb  adeO'  malam  esse^  vA  si.  tertio 
mittatur,  in^reant  stgrotantes.  Scilicetpluraisunt 
qnae  easu  possunt  efficere  ne  cmsta^  eustat,  ex^ 
titura  alioquiat,  si  illa  noo)  accddtssent,  quee;  ssb^ 
penum€ii?o  non  attexiduntuiv  S3cdenhamiu&  ( r)  y 
qui  longe  alio  tempore  int  A^ng^ian  flcNruitv  ac  q^o 
illeviv^bat quem  tvadidisse^,  aiont  MaroelhisiI>D-> 
natus(2),  et  y<incentius>Bai!omus  (3^)  apucku^iogshs: 

pleuritidemmariwH^ rarumadmodamrmms'' 

pici  y  ut  nomm propemodum  sit  iliismaium  ;  cum^. 
certe  ipse  non^  alwan  hoc  fifequeniiarem'  offen^ 
disset,  plura,  utinosti,  de  eodem  adaotavit;,  q«io^ 
rum  aliqua  etsi  nostrate&medici.nonimitantnr, 
exempli  causa,  ut  durante.  morboj , . .  lecta  quo^ 
tidie  eximatur  aeger,  idfiue  ad  horas  aliquot;^ 
bona.  tamen:  sunt  quaedam>  alia^  interque  bsec^ 


(i)  Sect.  6,  cit.  ^upra,  adn»  i^»  c.  3. 
(a)  De  hist.  cit.  sapra,  adn.  ao,  1.  6,  c.  4. 
3)  Dc  pleuripneum.  1.  i ,  c.  a. 


X.IB.    n>    DE   MORBIS   THORiCIS,   EPIST.   XXI.      3g 

quae  de  crusta  stmguinis.  miinadTertit,  si  non 
semper,  ut  ^ii  (i)  adnotaverunt,  at  saepe  adeo 
respondentia ,  ut  pro  veris  acceperit  Boerhaa- 
vius(a).  Quas  cum  attenderis,  &cile  intelliges, 
quaTu-  pronum  sit  falU ,  cum  ea  crusta  aut  tenuis , 
aut  aulla  apfOiceb, nistmedicus,  ooncretum  inspi- 
ciens  sangaiaeih , sciat ,  tunc  cummittevetur,  pri- 
mum  per  cutemne  reperet ,  tum  an  minus  pleno 
exiret  filo,  denique  an  calens  adhuc  foerit  agita- 
tus.  Hsec  vero  quotusquisqiM  iai  quibusdam  prx- 
sertim  loeis,  inter  inspiciendum  sanguinemr  ex- 
qutrit?  aut  concreverttae  tn  aere  prseter  omnem 
modum  frigido,aQcalido?postquam  abutrolibet 
seii  precpediri  separationem',  doetissimus  memo- 
ravit  Seaaciu6(3).  Ob  illa  igitur ,  de  saaguine  a  me 
descriptopropo5iti3enis,etiamstfortetu«cexqut- 
uverim^  in  meis  schedis  noB  adnotata,  nihi^  d$ 
causa  ejus  mutat^onts  definir^  paulo  aute  nolui', 
pvassertim  cum  haud  una  illa  in  re  nxutatus  sit, 
nec  ignorem,  quEeadmissisaaguioisobservatio- 
oes ,  et  causasum  in(|uisitiofies  attinent  omnium 
quse  tot  aa  tam'  varia  ia  ipsa  spectautur,  raulta 
apud  medicDS  adhue  deesse ,  et  diU'  faeile  esse 
defiitura. 

aa.  Quod  vero'ad  pleuram  attinet,  ia  nK>rtuo 
osseam  inventam ;  res  saae  multo  rarior  est ,  quam 

(i)  Vid.  apnd  Snieten.  comm.  in  Boerh.  aph.  $  890. 

(a)  Aph.  SSaetgoi. 

(3)  Tr.  cU.  n^a,  ad  n.  u,  L  3.,  c.  4,  n.  S. 


40  ]>£   SEDIBUS   EX   CAUSIS   MORBORUH 

ut  a  sola  setate  sit  repetenda.  Seniores  hoc  plnres 
dissecuimus ,  in  his  illura  de  quo  superius  (i)  dic-^ 
tum  est ,  anni  circiter  duodecim  majorem  natu  ^ 
quam  hic  esset ;  nec  unquam  alias  in  par  specta- 
culum  incidimus.  Yix  anno  174^  ^^  sene  medio- 
cris  habitus ,  ex  diarrhsea  mortuo,  cujus  cadavere 
usi  sumus  ad  plura  secundum  naturam  se  ha- 
bentia  discipulis  nostris  demonstranda ,  cuni  pul- 
monem  alterum  a  dorso  avellere  sine  laceratione 
non  iiceret ,  animadvertimus  costas  inter  et  pui- 
monem  laminam  osseam  intercedere,  cujus  adhuc 
partem  asservamus.  Adha&rebat  ea  lamina  sic  ut 
detrahi  tamen  posset,  costis  aliquot,  et  spatiis  il- 
lis  quae  inter  eas  erant  interjecta,  proxime  verte- 
bras:  quam  vicinitatem  in  sequenti  etiam  animad- 
vertes  historia.  Sed  praeterquam  quod  dubitavi, 
earn  iaminam  non  tam  ex  pleura  esse,  quam  ex 
pulmonura  membrana;  nec  iatitudine  poliicem^ 
nec  tongitudine  decem  transversos  digitos  multo 
superabat,  neque  alibi  quam  eo  in  ioco^  quid^ 
quam  simile  occurfebat.  Caeterum  prestantissi- 
mus  Hallerus  (2)  aliquoties  vidit  pieurae  callosi- 
tatem ,  praesertim  vero  in  suspenso  fure ,  ut  /iia- 
gnanif  maf^uique  parem  sedem  occuparet.  Erat  in 
hoc  pariter  quacostas  ipXexxn posterius  Xe^xi:  ne- 
que  tamen  os  erat,  sedcallus.  Cl.  autem  Hottin- 


M» 


(i)  N.  i5. 

{%)  Progr.  de  indur.  corp.  hum.  partibus ,  $  2. 


IJB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.   XXI.       ^t 

gerus  (i)  pulmones  sinistro  lateri  accretos^  pleU' 
ramque  materia  quadam  cartilagini  haud  absi" 
milivestitaminyemi,e'dquea^  pleiirituJe  qua  ante 
aliquot  annos  mulier  laboraverat,  esse  censuit. 
Fortasse  et fur  ille,  et  senes  de  quibusdictum  est, 
ex  praegressa  olim  inflammatione  callosam ,  os- 
seamque  factam  eam  meiiibranam  babuere.  Ve- 
rum ,  ut  his  missis,  ad  primum  illiid  propositum  (2) 
revertamur;  pleura  non  erat  inflammata  in  ea  de 
qua  hactenus  locuti  sumus  historia,  neque  pul- 
mo  sanie  mirita  scatebat ,  ileque  thorax  hydrope 
laborabat;  et  tamen  pungens  dolorinfra  mamil- 
lam  perceptus  fuerat.  Nunc  ad  alteram,  in  his  om- 
nibus  satis  consimilem ,  transeamus. 

a3.  Virum  annorum  circiter  quadraginta,  pun- 
gens  corripuit  dolor  lateris  dexteri  cum  febre, 
et  calore  ihagno.  Cum  domo,  ubi  sanguinem  mi- 
serant,  in  nosocomium  iilatus  est,  quarta  videli- 
cet  inchoata  morbr  die,  pulsu  erat  parvo,  fre- 
quenti^et  nonnihil  insequali;  frequenti  quoque, 
et  debiU  respiratione.  Supinus  jacebat.  Yultiis  erat 
soporosi.  Mens  parum  constabat.  Noctem  egit  in- 
quietam  cum  difficili  respiratione.  Ha;c  mane  jam 
erat  difficiliima.  Sic  addito  stertore ,  obiit  circa 
finem  ejusdem  diei  quartae.  Thoracem  insecuta 
nocte  dissecantes,  nihil  in  pleura  quod  praeter 
naturam  esset ,  spectavimus ,  nisi  quod  propter 

(f""  £ph. N. C.  Dec.  x,A.  xo^obs.  a3i. 

(a)  N.  18. 


4^  DE   SEBIBCS   XT  GA.n9I5   KORBORUM 

spi-nde  sinistrum  tatus  tribus,  quatuorve  esaspei^ 
batUT  tuberculis,  quorutn  color  albus,  dnFtties- 
insiar  ossis.  Ab  ea  parte  pulmo  ferme  sanus,  fulfo^ 
cseteroquin  humore  imbutus  quacumqiie  seeave^ 
mus.Qui  vel  uberius  ex  pulmone  prodibat  dextero. 
Ric  vero  et  major,  et  gravior  et  durior ,  ubique 
hepatis  substantiam  referebat,  exceptis  quibus*^ 
dam  non  exiguis  tractibus  in  quibus  substaaailia 
erat  albida ,  et  quasi  ad  eorruptionem  vergente» 
In  omnibus  cordis  orificiis  aliquid  polyposa^  con^ 
cretionis,  minimum  ad  sinistram  auricukm^  multo 
plus  ad  dexteram ,  utrobique  cum  grumoso  sa»* 
guine ,  inter  utriusque  modum  id  quod  polyposi 
in  pulmonarem  et  magnam  pertinebat  arteriasw 
Cranio  recluso ,  vasa  turgidula  inveni  quae  per  te- 
nuem  feruntur  meningem :  sub  hacautem  aquam ; 
cujus  in  ventriculis  lateralibus  portio  fWit  aliqua , 
sed  subrubentis.  Choroides  plexus  minime  pal- 
Hdi ,  nec  sine  hydatidibus  tafnen. 

Yentre  tandem  aperto,  tenuia  intestin^  eons** 
pecta  «uut  nonnullis  in  locis,  iisque  perpaucis, 
leviter  inflammari  incipientia.  Hepar  duri^sculum 
visum  est ,  eratque  lividum  tum-  4n  limbo ,  twam 
per  magnum  cavae  proximae  faciei  traetum;  sed 
hic  superficie  tenus ,  non  illic.  Denique  lien  adeo 
laxus ,  ut  digitis  admotis  nuUo  negotio  discer^ 
peretur. 

ikl^  Mulier  aitate  consistente,^  eodem  amxo  1706^ 
eodemque  in  noi^ocomio  haud  ita  multo  ante  tres 
illos  de  quibus  novissime  diximus ,  mortua  est : 


LIB.    II.    m    MOMIS   THORACIS,   EI^ST.    XXI.       43 

cujus  morlHM  ad  bimc  modunri  se  kabuit.  Gum 
ittenim  ferret  mensem  jam  tertium ,  abortum  fe* 
cerat.  Post  higtnc  etsi  ex  ulero  td»tum>  sa^nguinisi 
defluxerat,  quaBtum  sali»  ipsi  esse  Tideretugr ,, 
etsi  ifisTtper  vena  secta  fuerat :  tament  octavo  ^an 
d^ecimo  post  abor^m»  die,  caiisa»  lUiUa  praevia  ^ 
quam  seiret,  intema  thoracis  inflammatione  cor* 
repta  est :  Dbquam  domi  primum ,  deinde  iano- 
socomia  cnbuit  ad  diem  usqu^e  ulfimum,  qui  tri- 
gestmus  circiter  fuit  post  abortum.  Ibi  jacenssem.* 
per  in  latus  dexterum,  nam  in  simstrum)  dor- 
sumve  n(yn  poterat;  praetler  febrem,  spirandique 
difficukatem ,  de  Ihoracis  dolore  querebatur,  in- 
terioreillb  quidem,  non  q^ii  tan^endo  exaspera- 
retur ;  sed  cujus  sedem  designare  satis  noa  pote- 
i^at.  Tussiebat;  sed  aut  nibil  exspuebat,  aut  si 
qmdpiam,  nibitcerte  q^iod  attineret  ad  morbum. 
Surditas  accesserat,  etinauribus  dolor:  quamo- 
brem  quoque,  ut  opinor ,  sanguinem  cum  e  bra- 
cbio  antea  misissent,  e  pede  quoque  miserimt. 
Verum  incassum  omiiia. 

Thoracem,  caput,  ventrem  non  nisi  post  trir* 
duum,  secare  potuimus.  In  piimopaucam  utrin* 
que,  pauciorem  tamen  a  dextris,  aquam  dep9e-« 
faendimus  turbidam,  atque  subluteam.  Pulmo«* 
ncs,  ferme  ubique  ad  pleuram  annexos,  cum^  abs- 
trabere  conarentur,  pellicula  sequebatur  qii»* 
dam  albida,  et  fecile  disrumpenda',  quse  pulmo« 
tkum  certe  non  erat  membrana ,  quipp«  qiam  om»* 
Bini>  imegra  suberat,  et  illaesa  :  nvm  vero-  ex 


44  ^^    S£0IBDS   ET   GAUSIS  MORBORUlll 

pleura  esset,  ut  videbatur ,  neque  tunc  satis  cons*- 
titui,  neque  nunc  pro  certo  crediderim,  cum 
membraniformium  illarum ,  de  quibus  saepe  dixi,. 
concretionum  venit  in  mentem  :  quas  neque  ad 
pleuranr  neque  ad  pulmones  attinere ,  non  sae- 
pius  modo ,  cum  recentes  adhuc  essent ,  et  mol- 
les,  sed  vel  posteaquam  longa  mora,  et  tempore 
siccatie  erant ,  mihi  evidens  fuit  in  nonnuliis  eo- 
rum  qui  ab  hujusmodi  morbis  olim  evaserant, 
cadaveribus ,  velut  in  eo  quod,  cum  haec  scribe- 
rem,  dissecabam.  Puimonem  enim  dexterum,. 
toti  pene  lateri ,  dorsoque  proximo  arctius ,  nul- 
loque  relicto  intervalio  cohaerentem ,  avellens 
cum  perpetuam ,  aequalem ,  siccam ,  densam  tota 
eo  spatio  restare  membranam  viderem^  quae  ad 
pulmonem ,  quippe  sua  integra  membrana  vesti- 
tum ,  non  attinebat ,  ad  pleuram  quoque  minime 
spectare  animadverti ,  propterea  quod  hanc  om- 
nino  illaesam  ei  subesse  membranae  vidi,  quam 
uno  tractu  non  difiicile  sequentem  adimebam. 
Sed  ad  mulierem  ut  revertar ,  erant  ejus  pulmo- 
nes  inflammati,  praesertim  ad  posteriora;  sub- 
stantiam  enim  ostendebant  magis  densam ,  atque 
duriusculam ,  et  aUcubi  etiam  nigricantem.  In  pe- 
ricardio  subrubrae  aquae ,  et  turbidap  copia  aliqua. 
In  utroque  cordis  ventriculo  polyposae  concre* 
tiones  quasi  ex  muco  quodam,  colore  albunn 
inter  et  flavum  medio.  Cranii  exsecto  fornice , 
alia  ejusdemmodi,  exilisque  concretio  in  supe- 
riore  £silcis  sinu ,  aqua  autem  modtca  sub  me- 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.      45 

ninge  tenui  conspecta  est ;  in  ventriculis  ferme 
nulla.  Neque  erat  cerebrum  omnino  laxum  :  cho- 
Toides  autem  plexus  bene  se  habebant.  Glandula 
tamen  pinealis  ea  magnitudine,  ut  mediocrem 
11V3B  acinum  propemodum  dequaret,  vix  leviter 
cultro  tacta  est ,  cum  aquam  turbidam ,  et  paucam 
inateriam  subflavam  ac  mucosam  emisit,  emissa- 
que  detumuit.  Tunc  auribus  introspectis ,  utrius- 
que  tympani  membrana^nigricans,  et  flaccidissi- 
ma  visa  est,  tum  utrique  proxime  adjectae  cellulae 
mastoidede  nimis  humidi» :  quin  altero  in  tym« 
pano  materia  quasi  purulenta  :  exterius  autem  in 
proximo  occipitio ,  ad  sinistram  praesertim  par- 
tem ,  quidquid  cellularum  in  communibus  tegu- 
mentisest,  quasi  mucosaaqua  distentum.  Utrin- 
que  tamen  parotis  glandula,  et  meatus  auditorius 
sana  fuerunt.  Ventrem  denique  vel  ob  id  reclu- 
dere  visum  est,  quod  ab  epigastrio  deorsum  tu- 
meret ,  sique  eum  premeres  tumorem ,  flatus  con- 
tinuo  per  os  prodirent.  Igitur  jecur,  omnium 
quae  ad  id  tempus  videram ,  maximum ,  ventricu- 
lum  in  regionem  umbilicalem  compulerat.  Hic 
erat  aere  tumidus.  IUud  vero  durum  ubique ;  co- 
lore  tamen,  quamvis  ad  album  vergeret,  non  ita 
denique  ab  eoquo  esse  solet,  alieno.  In  ejus  ve- 
sicula,  bilis  quasi  nigrescebat.  Lienmagnus;  ni- 
hil  tamen  ad  hepar.  Uteri  parietes  visi  sunt  paulo 
crassiores,  exsangues  tamen ,  sive  ipsos  transver- 
sos  inciderem ,  sive  digitis  subtus  appressis  san- 
guinem  ex  intimaquae  livida  erat,  fundi.superfi- 


46  i>S   SCBIBUS  ffT  CAUSIS   XOR90RUM 

cie  eKprimere  conarer.  Tubaruoi  altera  in  finh- 
brii^  appensas  hydatides  sic  habebat,  ut  posset 
xfiiajus  Ulius  orificium  clausum  viderl.  Verum  Htra- 
que  suo  illo  albo  puriformi  humore  multo  adeo 
scatebat ,  ut  si  tubarum  crai^orem  partem  orifi* 
cium  versus  comprimeres,  existeret  ille,  et  hoc 
monstraret.  In  tubae  autem  akerius  medio  corpus- 
culum  intus  erat,  nigrum,  forma  UYse  aciuam^ 
nec  sine  quodam  quasi  petiolo^  repraeseotans, 
quod  sanguinis  grumulus  videbatur^  et  furtasse 
erat.  Testes  superficie  iaaequali,  et  un«i  atque  ai- 
tera  nigra  macula  distincta.  His  maculis  pecuUar 
ris  suberat  parva  cystis,  nigro  globuio  occupata. 
In  unius  autem  globuli  medio  erat  miuor  alia 
quasi  cavea  colore  ex  nigro  fiavoque  misto*  Ca^- 
terum  uteri ,  annexarumque  partium  odor  gravis 
quasi  sphaceli :  in  pelvi  autem  ventris  pauca'  aquiL 
«ubrubra  et  turbida. 

aS.  Hiec  ultima,  ob  praegressum  abortum  au«^ 
rendo ,  auimadveitimus.  Qu»  in  pineali  glamiula 
«dnotata  sunt,  &lsos  esse  quosdam  ejusdem  usus 
confirmant.  Quae  in  auribus,  ea  vero  ad  ilU  i-ef^^ 
renda  sunt  quae  alibi(i)  attigimus  de  causa  sur* 
jditatis  in  morbis  acutis* 

Ad  propositum  attinent  qua^  in  pulmonibus 
sunt  animadversa.  Unde  tamen  decubitus  impo<- 
tentiam  in  sinistrum  latus  non  repetes ;  sed  po<- 


(i)  Epist.  4S,  n.  S. 


LIB,    II-    DB   MCMIBIS  THOaiLCJS,   BPIST.   XXI.      (fj 

tiuB  ab  ingenti  iJUa  jeciixoris  mole ,  miaus  ventri- 
cuXum  .grava^te  cum  mulier  cubabat  in  dexte^ 
rum.  Quantum  autem  a  praegrandi  hepate  deor- 
sum  triAdi  aliq^uando  ventriculus  po6sit,  Sepul* 
cbretum  alibi  ( i )  ostendet. 

^.  Nunc  a  BoiiUMiieiisi  illa  quasi  epidemic^ 
tuaciuter  pauperespulmonum  inflamjoatioae^  ad 
Patayinam  quamd^m  trausibo,  quae  byeme  aur 
jii  I  ^38  ausquam  magis  quam  inquibusdam  Mo^ 
nacharMm  •ooenobiis  grassata  est^,  iu  uno  autem 
maKimey  ^t  quaBCumque  ea  prehejaderentur,  omr 
nes,  noaauUaB  etiam  intra  dies  quatuor ,  interir 
pent.  Quae  cansa  videUcet  fuit,  ut  cum  jam  novem 
ideoes^ssent,  pubUce  mihi  laeiiaadatum  Aierit  ul; 
morbi  natucam  etiam  per  diasectionem  inquire- 
p^m.  KoaeratdafficileinteUigejre  nihilia  eo  esse 
contagiosi^  cum  e«:  iis  qiiae  ^gris  assederaat,  nut 
la  morbum  contraxisset ,  imo  qu»  ab  aegris  sibi 
maiiiime  caveraut,  ilte  morbo  correpfte  essent, 
j>ec  sine  peculiari  caiusa*  et  dispositione  fcre  sin» 
guke^  ijiimirum  alia  veteris  ulceris  in  crure  occlu- 
jsione, alia praevio in  peotus  casu,  quee  multaim  ia 
hac  uJitima  a)grotatione  exspuerat  saaguinem, 
alia  td  phjthisim  jam  aate  disposita  alias  denique 
4ia  causa  quae  thpracis  vires,  pulmonumque  in- 
ikwasset ,  ut  qujae  decrepita  eraut  a&tate.  Sed  ta»- 
m^^j^  pum  earum  qwe  tunc  ^grotayerant; ,  eb» 


(i)  Vid.  J.  »f  «•  7>  ob»-6>« 


48  DE   SEDIBUS   KT   GAUSIS   MORBbRUH 

tres^  neque  ignobiles  medici  alius  aliis  adhibiti 
essent,  ne  una  quidem,  ut  diximus,  servari  po« 
tuisset;  id  vero  non  tam  morbi  vi,  quam  noa 
bene  cognitse  ejus  naturae,  a  multis,  et  a  moniali* 
bus  in  primis,  adscribebatur.  Quam  ego  opina- 
tionem  qua  arte  convulserim ,  ex  subjecta  cog- 
nosces  historia.  Cum  enim  decima  jam  mortua 
esset,  medicique  illi,  et  ego  ad  ejus  sectionem 
convenissemus ;  priusquam  haec  inchoaretur,  pe> 
tii  ut  quae  in  ejus  morbo  adnotata  essent,  acta- 
que,  narrarent.  Quod  senior,  qui  eam  curaverat, 
diligenter  fecit  ad  eum  modum  quo  mox  referam ; 
confirmantibus  reliquis  duobus,  se  quoque  in 
caeteris  non  dissimilia  vidisse,  et  egisse,.nisi  quod 
tiinus  qui  oleum  dederat  ex  dulcibus  amygdalis 
recens  expressum,  ingenue  addidit,  inde  aegram 
pejus  habuisse.  Verum  ad  eam  quae  tunc  disse'* 
canda  erat,  veniamus. 

27.  Virgo,  annos  nata  ad  quadraginta  duos, 
quotannis  hyeme  non  inediocri  tnssi  obnoxia, 
optimo  habitu,  sanguine  abundans,  in  magnis 
assiduisque  laboribus,  ut  suo  iuserviretcoenobio, 
versata,  noctu  febri  correpta  est,  qua  primiiia 
toto  corpore  perfriguit,  mox  incaluit.  Ad  febrim 
interjectis  horis  viginti  quatuor,  df^lor  pectoris 
accessit  altera  ex  parte  cum  spirandi  (iifiicultate, 
tussi  prorsus  irrita,  pulsibus  subduris,  et  forme 
ad  mortem  usque  digitorum  pressioi  i  residtenti- 
bus.  Progrediente  morbo,  dolor  ab  il'  i  ad  oppo- 
sitam  pectoris  transivit  partem.  £rat  sjnsus  poa* 


LIB.   II.    DE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXI.       ^Q 

deris  intra  thoracem.  !Nfeutrum  iu  latus  cubare 
licebat.  Missi  sanguinis  virescens  serum  ,polyposa 
crusta^  huic  autem  subjecta  pars  reliqua  nigre- 
dine  fuitsumma,  et  duritie.  Sanguis autem  statim 
ac  dolor  invasit ,  et  deinde  alias  atque  alias  mis- 
sus  est  justa  copia  ejusmodi  in  corpore ,  tum  e 
brachiis,  tum  sicut  hic  semper  in  feminis  solent, 
intra  eumdem  diem  etiam  e  pedibus.  Nequeprae- 
terea  omissum  est  quidquam  eorum  quae  ejusmodi 
in  morbis  hic  praestariut  plurimujn  consueverunt. 
Attamen  die  ineunte  septima ,  mortua  est.  Quae 
cum  ego  audivissem ,  fretus  iis  quae  post  ejusce- 
modi  signorum  praecipua  semper  inveaeram ,  agi- 
te ,  inquam ,  secetur  cadaver ;  morbi  natura  haec 
facile  reperietur,  ut  in  pulmonibus  substantia  ap- 
pareat  jecinoris. 

In  thorace  igitur ,  per  chirurgum  aperto ,  nihil 
fiiit  eflusihumoris ,  et  nulla  pulmonum  cum  pleu- 
ra  connexio ,  praeterquam  ad  latus  sinistrum ,  et 
haec  quidem  neque  arctissime  neque  muitum  ad 
spatium.  Dum  eam  disjungeret,  pulmonemque 
propterea  premeret,  inde  serum  turbidum  ef- 
fluxit,  nec  omnino  paucum,  an  ex  pulmone,  ut 
visum  est,  an  ex  interstitio  inter  hunc  et  pleurain 
intra  oras  connexionis  relicto,  eo  magis  incer- 
tum  fuit,  quod  ibi  nec  pulmp  nec  pleura  pe- 
culiarem  uUam  ostendebant  laesionem ;  sed  ille 
subalba ,  crassiuscula  quasi  membranula  operie-. 
batur,  qualem  saepe  in  superioribus  historiis, 
etiam  qua  pulmo  solutus  erat,  descripsimus ;. 
3.  4 


5o  DB    SEBIBUS   ET   GAUSIS   MORBORUH 

plfnirse  autetn  respondenti ,  stiperficie  tenus ,  ad- 
hasrebat  rubicundum  quoddam  quasi  sedimen- 
tum,  quale  in  aqua  subsideret  in  qua  recens 
caro  lota  esset.  Alio  in  loco ,  ubi  nulla  fuerat  ad- 
hassio ,  pulmonis  superficies  quasi  in  tuberculum 
prominebat;  quo  inciso,  subaibum  instar  puris 
serum  effluxit.  Tum  pulmones  extrahi  jussimus. 
Non  modo  graves  erant;  sed  etiam  non  uno  in 
loco  duri.  Dissecti  densam  compactamque ,  ut 
prxdixeram ,  hepaticae  instar ,  substantiam  a  su- 
perficie  introrsum  ad  magna  spatia  ostenderunt , 
alibi  rubriores  fiere ,  et  subaibo  iiio  sero  scatentes 
quod  in  tuberculo  deprehensum  fuerat ;  ut  evi- 
dens  esset ,  utriusque  pulmonis  inflammationem , 
quse  jam  in  suppurationem  degenerabat ,  mortem 
attulisse.  C(Bterum  in  pericardio  vix  quidquam 
seri ;  in  corde  autem  nihil  polyposi  inventum  est : 
quiu  sinister  Tentricuius  vix  aiiquid ;  dexter  au- 
tem  pauio  pius  habuit  nigri  sanguinis ,  et  minhne 
fluidi. 

a8  His  ita  perspectis,  reversus  cum  cdeteris, 
ubi  Antistita  nbs  expectabat,  non  ignotus,  dixi, 
ut  timebatis ,  rarusquie  morbus  tot  virgines  sus- 
tuiit ;  sed  notissimi  et  frequentissimi  vehemen- 
tia.  €ujus  rei  id  vobis  argumento  sit ,  quod  ante 
cadaveris  dissectionem  tales  puimones  inventnm 
iripr8edixerim,quaiesrevera  inventi  sunt;  neque 
enim  hoc  &cere  potuissem,  nisi  creberrime  ex 
hoc  ipso  morbo  denatos  incidissem  :  feci  autem 
consuito ,  ut  vos  ipse  verum  esse  id  quod  modo 


LIB.    It     DE   MORlHS   TtiOltACtS^   ll^tSt.    XXI.       5l 

proiiunciftVi^  {daile  ititelligere  possetis.  Si€  metus, 
i^t  opinatio  Ula  subUta  suut :  co&ver$as(|ue  sermo 
est  ad  ^km  ^  quds  felicissime  cessit ,  ratiohem  pro- 
ponendani  ^  qua  cseterse  possent  ^  et  pn^sertim  qu^ 
laxioribus ,  et  imbetiUis  esseiit  pulmonibus ,  raor- 
bum  cavere ;  neque  enim  dubium  iiobis  videba^ 
tur,  quin  ob  hanc  potissimutn  caiisam  in  iis  quds 
deciesserant ,  viuci  non  potuisset  petipneumonia. 
Quaeres  bic  fortassis  duo :  altetum^  quiprimi  oUm 
in  iis  qtibs  hasc  inflammatio  absumpsit^  pulmo- 
tie^  animadverterint  ivubstatitiam  h^paticam  tef^- 
rentes?  alterum  num  post  lethaies  thoraeis  in» 
flammationes  ^  sicuti  pulmones  ad  hntid  ttiddttm 
siffectos  vidi  ^  ita  nunquam  ma^as  pleiirsb  quo^ 
que  lae^onei  off«uderim  ?  Quod  ad  ptimnm  a^ 
net,  haud  &cile  nuuc  memiuerini ,  au  qui^piatti 
ante  Lablium  a  Fonte  diserte  adeo  rem  eipre^i;- 
rit.  Sed  ejus  oportet  librum  luspicias.  Nam  ^tsi 
ejus  t)bs€rvatio  ter  saltem  in  t  Sepulchteti  Volii- 
itiiiie  posita  ^st  ^  seiuel  ubi  de  WiA  i^spitatit)Ue  ( t ) 
verbafitiht,  iteriim  ac  tertittW  iti  fcectiotie  Ua^dfe 
pcctbri*  d61ofe(i);  ^di|i6i*  tAD^eii  id  quod  diC6 
omissUto  fest.  Vlt  taitdem  voktttimi*  ni ,  Kbro  IT 
sub  tit.  de  feb^ibus ,  ad*qtt^m  lectdres  rejicitnltttl*, 
invenies ,  si  diligenter  excussa  prolixa  illa  sectio- 
•  ne  I  incideris  in  §  VI ,  obs.  45.  Verum  ibi  hoc 
quidem  leges :  pulmonis  caro  inventa  densa^  dura , 


A^UbMbMWik*kAB^Mvii'.iav4*-B^kMi*Wpt*MiBto— ««Mk»M^MMtan^AHtaH|»*kM 


(i)  L.  I,  s.  I,  obs.  a/4. 
(a)  Obs.  9>  S  10,  et  obs.  rfi. 

4* 


^a  tZ   SEmB0S  ST  GAUSIS   MORBORUM 

et  rubra,  quemadmodum  esse  solet  hepatis  caro  ; 
sed  non  leges  tamen ,  morbum  post  quem  sic  in- 
venta  est ,  ab  Laelio  sine  uUa  dubitatione  perip- 
neumoniam ,  ut  reapse  ostendcbant  signa ,  fuisse 
judicatum.  Hujus  igitur  consultationem  inspicia^ 
oportet ,  quae  in  Sepulchreto  aut  non  designatur, 
aut  sic  designatur,  ut  C.  credas,  cum  sit  XCVIIL 
Post  ipsum  autem  etsi  alios ,  et  quosdam  etiam  hac 
nostra  aetate,  in  iisque  Jo.  Bapt.  Fantonum  (i),  Do-^ 
minicum  Gagliardum  (a),  Frid.  Hoffmannum  (3), 
ut  infra  (4)  ostendetur  fusius ,  sic  invenisse  uon 
ignoremus ;  cui  tamen  acciderit  (  sicuti  Yalsalyae^ 
quantum  videtur ,  et  nobis ,  si  unam  dissectionem 
excipias ,  certe  accidit) ;  ut  semper  ad  hunc  inve- 
niret  modum,  non  faciie  recordamur.  De  altero 
autem ,  hoc  est  de  pleut^  iae^one  insigni ,  et  quae 
cum  ea  quam  in  pulmone  descripsimus ,  conferri 
posset ,  si  y alsaivas ,  et  meas ,  quaecumque  ad  ie- 
thaies  thoracis  inflammationes  attinent ,  ad  unam 
omnes  observationes  perlegeris ,  plane  cognosces 
nunquam  accidisse  nobis ,  ut  illam  sine  hac ,  sed 
ne  cum  hac  quiden^  conspiceremus.  Sunt  autem 
meae  non'modo  hactenus  propositae,  sed  et  quae 
aliis.inepistolis(5)  prolatae  sunt,  et  quae  praeterea 


(i)  Obs.  anat.  m«d.  27. 
(1)  Relaz.  de'  mali  di  petto. 

(3)  Medic.  rat.  syst.  tom.  4^  P'  Zf  &•  ^^  c.  6,  thes.path. %i%, 

(4)  N.  40. 

(5)  VI,  n.  xa,  ct  VII,  n.  11  et  x3. 


( 


LIB.    ir.    B£    AfOEBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXI.       S3^* 

m  hac  continuo  proferentur.  Laesionem  quidenk 
ki  illarum  quibusdam ,  et  in  his  quae  sequuntur, 
omnibuspleurae  inveniescum  pulmonum  laesione 
conjunctam;  sed  non  tantam,  ut  per  se  mortem 
afFeri^e,  aut  certe  magis  quam  illapulmonum  hd^ 
sio>  potuisset,  ipse  existimabis. 

29.  Ancilla  annorum  undeviginti,  paulo  habi- 
tioF  virgo,  et  plethorica,  dum  in  menstruis.esset^ 
quae  a  tribus  jam  mensibus  parcius  quam  antea 
provenire  consueverant^  ex  aurae  &igidae  occursu 
GOFrepta  6st  pungente  pectoris  dolore ,  et  diffi- 
cili  respiratione.    Fixus  haerebat  is  dolor  infra 
mammam  sinistram^  et  tangendo  augebatur,  ut 
cubare  in  id  latus  non  Uceret.  Illata  est  in  Bono- 
niense  nosocomium  S.  Mariae  de  morte,  postquam 
domi  vena  secta  fuerat  brachii  lateris  ejusdem. 
PerstSibant  ea  quae  dicta  sunt.  Jacebat  in  dorsum. 
Frequentes  erant  pulsus ,  parvi,  etparum,  sipre- 
meres,  digitisresistentes;  nec  tamen  inaequales: 
sonus  quasi  bullientis  humoris  in  aspera  arteria  i 
profunda  tussis ,  et  prorsus  irrita ;  lingua  sicca  : 
alvus  laxa ,  sed  intra  modum.  Huc  per  intervalla 
subdelirium  accessit.  Sanguis  missus  e  brachio 
dextero ,  cum  inspiceretur  post  horas  sex ,  pau- 
cum  serum ,  idque  aiurei  coloris,  et  nonnihil  tur- 
bidum  ,   ostendit  j  crustam  autem#  cra^situdine 
duorum  digitorum ,  colore  flavo ,  ut  lardum  ran- 
cidunl  referret ,  corona  in  quam  assurgebat ,  va- 
sis  lateira  circumcircaattingente.  Quae  crusta,,cum 
vas  inclinaretur ,  in  plures  laminas  se  ipsa  disjun-» 


S4  iE>£   SBDIBUS  £T  CAiFSIS   MaitBOR0M 

xit,  su^jeota  autem  pars  saugtunis  iu  pAures  gru^ 
Toos ,  nop  seeus  ae  quctflpiam  pulvi^ntuni.  Ab  hac 
v^nsD  seotiooe^odem  die  uonnUftil  s^nguuAi^ » vel 
potius  seri  lenissime  cruf  nti  ^x  utQ?o  defluxit. 
Omnib.us  iu  p^iusi  rueo.tibus^  pulsuquf^  profi^u* 
diore  facto ,  quasi  arteria  introrsum  retf ^cta  es- 
sefe,  cum  ei(  ore  b^mor  effikt«ret  aqusr  iust^r  s^u- 
iposa» ,  in  qua  caro  recens  lola  *sit ,  sub  initrivi% 
diei  septimae  irita  defecil. 

Cadaver  s^cui  postridie ,  qui  die&  fuit  'Sjy  \Bi. 
aprites  anni  1706.  Thor^cisi  parketLbus.  iia  elUm 
quos  facit  septum  transversum ,  uluque  adh^ere- 
bant  pulmones ,  paucis  in  locis  per  membrajsiiaa  » 
in  multo  autem'plurihu& ,  et  preesertim  ad  lAt^r^ 
el  dorsuf^ ,  per  se  ipsos,  ubi  eorum  membirauaf 
iHsesa  pleuF9&  se  annectebat ,  paula  quam  soJi^t  ^ 
dhtintaxat  crassiori ,  el  fiicile  in  diias.  laminls^  dri^ 
vidude;  sinistri  pulmonis  superior  lobus  ejis  4^^ 
totus ,  compactaque ,  hepaticae  instar  ^  stuhstautia^ 
colore  ad  subalbum  vergenle.  Reliqui  omi^es  pul- 
monum  lobi ,  quamvis  spumoso  bumore  prorsuS; 
distenti ,  naturalem  substanlise  modum  servabsmt ; 
ex  qua  dissecta  is  humor  prodibat ,  simul  aulem 
ex  bronchiorum  non  paucis  ramulis  materia  ef- 
fluebat  alba ,  omnino  simiUs  puri ;  ex  uno  tamei» ; 
nisi  forte  Siiit  sanguiferum  vascufaiu») ;  alba  qui* 
dem ,  sed  non  fluidd ,  compripiendo.y  exihat  ma* 
teria ,  pro  polyposa  concretione  a  me  habila..  In 
ipso  aspera^  arterise  trunco ,  majorumque  ^  iOiqu^ 
se  primum  ilta  dividit ,  bronchiorum ,  aggestam 


LIB.    II.    BE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXt.       55 

hic  illic  y  et  concresceatem  ms^teviam  vidi  ex  al- 

bo  cineiream^  q^ua  lingua  quoque  obducebatur: 

subalbam  autem,  et  cra$s4usculam  ex  osculis  expri* 

mebam  glaadularum  quag  a  tergo  iis  truncis  in- 

b^i&reiifrt..  QuaB  autem  maj.ores  ad  primani  iUam  dii* 

visioixem  occurrunt  ^  bvoachiales  dktaa  non  ovoe- 

ues  sauae  Yisae  suoA.  Porro  inter  lobum  ^  et  lobum 

pubnoCLum  quibusdam  iu  locis  intercedebant  al- 

bse  illae  quae  sqppius  supra  descriptae'  sunt^  hic  du- 

riusculae  crassiuscubeque ,  sed  tamien  faX^» ,  mem^ 

braAde.  bci  pericardio  copia  aliqua  subrubrd&  aquae. 

In  cordis  ventricuUs  nihil  sanguinis,  sed  poly* 

posae  copcretiones  soUdas  nayaxima»  ex  parte ,  et 

quasi  ex  carnosis  membranis  constantes  ^  ex  ali* 

qua  tamen  etiam  mucosae.  Earum  quas  erant  in 

ventriculo  dextero ,  altera  se  intra  auriculam  pro* 

ximam  dilatabat,.  et  in  ca^as  pergebat  venas;  al- 

tera,<qaae  eratteres,  se  in  pulmonaremarteriam, 

ejusque  ramos  extendebat.  Per  yentricuhun  au-> 

tem  sinistrum  una^  teres  pariter ,  dunta^at  tran* 

sibat ,  inflexa  hinc  in  aortam ,  iiide  yero  in  sinis- 

tram  auricul^m ,  et  venam  pulmonarf  m>  y  oeUu* 

losae  membranae ,  quae  memoratos  magnorum  va- 

soruxn  truncos  cingunt,  e  pericardio  eg^essoruaaa:, 

ob  congestam  aquammucosae  videbantur.  Abdo- 

mine  diducto ,  gravis  odor ,  qusdis  ex  yisceribus 

inflammatis,  et  jam  in  gangraenam  vergentibus- 

Sed  hepar  albidius  erat :  splen  autem  gangraenosa 

quidem  nigredine  infe^tus,.  sed  non  i&  prolunda, 

et  ad  mediocre  spatium ,  idque  inferius  ut  dia- 


$6  D£   SSDIBUS   £T   CAUSIS    HORBORUM 

phragma,  quod  sanum  erat,  ea  parte  non  attm-' 
geret.  Graveolentia  autem  ex  utero,  adnexisque 
utrinque  et  a  tergo  partibus  maxime  existebat. 
Circa  ipsas  erat  aqua  modica ,  eaque  subrubra : 
omnes  autem  exterius  livebant  a  praegressa  inflam- 
matione ,  quae  in  ima  parte  recti  intestini ,  et  pu- 
dendi  quoque  se  suo  rubore  adhuc  prodebat ,  vas- 
culis  vel  minimis  quasi  ab  injecta  rubicunda  cera 
conspicuis.  Quas  dum  omnes  partes  simui  exse- 
careYn ,  nt  singulas  inspicerem  diligentius^  in  ocu- 
los  incurrerunt  femina ,  ab  igne  quem  multum  ac 
saepius  sibi  subdere  hyberno  tempore  ea  virgo 
consueverat,  foedissime  variegata  :  quod  sic  in 
transitu  adnoto ,  quia  de  quorumdam  sententia 
videri  poterat  ob  hanc  causam  debuisse  proximis 
hjemalibus  mensibus  sanguis  ex  utero  magis ,  non 
minus,  respondere.  Testes,  virilibus  mediocribus 
non  minores,  acmoUes,  inter  quamplurimas  ve- 
siculas  majores  minoresque ,  humoris ,  ut  solent, 
plenas,  et  sanguiferorum  vasculorum ,  quae  innu- 
mera  in  his  testibus  obvia  erant ,  ramusculis  ins- 
tructissimas ;  singuli  binas  cellulas  habuerunt, 
quarum  altera  corpusculum  nigrum  perfecte 
sphaericum ,  grumi  sanguinis  exsiccati  simillimum 
continebat ;  altera  autem  nihil ,  constans  ipsa  ex 
membranula  corrugata ,  quae  ex  albo  et  flavo  vi- 
rescetat ,  eratque  in  altero  saltem  leste  proxima 
superficiei ,  si  non  hianti ,  eo  in  loco ,  at  certe  non 
sine  indiciis  praegressae  laesionis.  Utero ,  et  vagina 
apertis ,  in  hac  circa  illius  osculum  duo  erant  ad- 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,   lePIST.    XXI.       5j 

huc  sanguinis  grumuli:  quem  nuUo  negotio  expri- 
mere  licebatex  interiore  illius  cervice,  praesertim 
autem  ex  fundo  ;  cujus  superficies,  quippe  hic 
non  tensa,  quemdam.quasi  mucum  quo  ipsa  ob- 
ducta  esset ,  primo  aspectu  repraesentaverat.  Sed 
hoc  minime  est  hujus  loci,  ut  neque  tubarum  si- 
tus ,  et  rugarum  vaginse  natura ,  et  sedes ,  et  glo- 
bosas  carunculae  pone  hymenem ,  hic  integerri- 
mum,  locatae,  et  alia  ejuscemodi,  quae  mihi  in 
hac,  in  aUisque  virginibus  adnotata,  quidam  viri 
docti  partim  non  videntur  vidisse ,  partim  viden- 
tur  a  me  oUm  esse  proposita  non  meminisse.  Ne- 
que  etiam  satis  huc  pertinent  deprehensus  in  hac 
virgine  pituitariorum  sinuum  maxiUarium,  et 
sphenoideorum  defectus ,  ut  quorilm  usus  aucta 
magnitudine,  et  numero  caeterorum  suppleban- 
tur.  At  reUqua  pertinent,  quae  subjiciam.  In  ca- 
pite  enim  &uces  et  vicinia,  quasi  ex  inflamma- 
tione  foetere  incipiebant.  Ex  aperto  autem  cranio 
odor  iUe  prodibat,  ut  sic  dicam,  acidus,  qui  ex 
ore  verminantis  pueri  solet. 

In  superiore  falcis  sinu  concretiones  polyposae 
subalbae.  Vasa  per  tenuem  meningem  repentia 
paulo  turgidiora.  Inter  iUam  et  cerebrum  aqua, 
copia  tamen  modica ;  ut  in  ventricuUs  quoque  la- 
teraUbus ,  in  quibus  subrubebat.  Plexus  choroi- 
des  paUiduU ,  hydatides  paucas  quidem ,  sed  ma- 
]usculas,habuerunt.  Denique  cerebrum  paulo ,  cc- 
rebeUum  autem  muUo  moUius  fuit ,  quam  soleat. 

3o.  Yir  annos  natus  sex  et  quinquaginta ,  me- 


58  SE   SEDIBUS  ET   CAU5IS   HORBOIIUIE 

diocri  habitu,  statura  procera,  vita  multis  in  re-^ 
bu&  extra  uorxDam  ada,  cum  in  uolis  sacraxura 
tujrriuia  agitaudis,  qua  searte  tuebatur,  nimiaia 
haud  ita  pridem  laborem  su$tiauisset ,  aliquot  }am 
dies  dolorem  tulerat  leviter  pungeatem  ad  inte-^ 
riorem  inferiQiremque  sterni  partem ,  cum  tan- 
dem  is  dolor  valde  auctus.est,  accedente^  nec 
multo  post ,  lebre  eodem  die  cum  difficiU  respir 
ratione*  Interea  alYu»  spoote  mota  spumantem 
bumorem  biliosum,  et  calidum  bis  terve  ejecit. 
Denique  in  idem  nosocomium,  in  quo  ante  4uas 
hebdcMuadas  virgo  obierat,  de  qua  novissine  dic« 
tuQH  est ,  sero  adeo  est  ilkitus ,  ujE  vix  ante  £^m 
diei,  ex  quo  febvis  inceperat^  quarU^,  sai^gui&  mitti 
e  bratchio  potuerit.  Is  paucum  habuit  serum,  citt&- 
tam  autem  duos  digitos  crassam  ^  ex  aJU>io>  flavam. 
QuioAa  die  pujlistts  plenus ,  et  duru3  :  nox  ferme 
inj^omnis :  homo  spirare  non  poterat*  AiMe  ejus 
diei  fiaem  urina  inspecta  ss^turo  erat  cak>re ,  nec 
valde  pellucida:  pulsus  frequQUS,  a^ualis,  noijb 
durus :  difficiiis  respiratio ,  et  cum  gemitUt :  dolor 
ibidem :  decubitus  in  utrum  liberet  laitusr :  spu- 
tum  crassum ,  spumosum ,  variegatum  ex  fijjivo. 
Nocte  proxima  dolor  et  tussis  vexarunt.  Mane  do- 
lor  remissus :  pulsus,  et  sputa.  eadqm ,  urina  quo- 
que,  nisi  quod  rubella  erat,  pauca,  ct  nonnihil 
turbata.  Prope  finem  ejus  diei,,  qua&  sexta  erat^ 
sanguis  missus  est  e  manu  dextera :  sed  quoniaaa 
omnis  in  aquam  effusus  est,  sic  inspectari,  u£  par 
erat ,  nou  poluit.  Septima  ineunte  die,  a^ger  ali- 


LIB.    II.    DIS    ll^ORBIS   THORACIS,   £PIST.    XXI.       5^ 

quanto  melior  viddbatw.  Tameu  circa  UUus.  diei 
finem  ^olor  wao^r,  pulsq$,j»iaor ,  et  fmjueptior» 
iit  re^rMio  quQque^;  Umgus^  arida.  luitio  dieioc^ 
t%ym  multus  wdor  :  <|uem  medicus ,  a  quo  bacte- 
nw  iateiiius  eixteriusqu«  adhibita  luerant  qua^  a 
pierisquQ  SQknt ,  blsinde  pvomoyere  io^stituit;  sed 
sioe  levanuue.  Imo  n0\  impkcida ,  et  ad  ejus  diei 
finem  respiratio  frequeutissima ,  pulsus  parvus  ^ 
et  parum  preasioiu  resisteus,  spiutum  crudae  fla- 
vaeque  materias  ^  quae  ftuida  eraA^,  et  sine  spuma, 
urtna  eadem.  Bie  uona  imcbx^ata,  oum  bracbia, 
ut  vellet  y  e  straguUs  poss^t  ei^eiKare ;  et  tum  etiam , 
quamvis  cunx  difiBouliiate,.  loqia^retur^  ministris 
propterea  tuno  moritiurum  Aon  credeutibu^,  uiior- 
tuus  eat.  ' 

Thorax  utrijQquie  aquam  habuit,  eamquea  den^* 
tpis  saltem  fiavam  et  turbidaim^  Pulmo  uterque 
superius  ad  pleurajRBi  uectebatur  ^  qu»  ibi,  et  aliis 
quoque  in  locis  thora.ci$  deKteri  crasaior  fuit  lu 
quo  &us£a  illi»ijs  quasi  «a^embrana»  imposita  eiraut 
ilbesffi  aUoquin  snperfictei  piulmion]^  Hic  valde 
gravis,  totusque  ex  subSitajitiia  iUa  ItepaticaE^  simi- 
li,  sed  albida,,  et  dura  quidem,  aJ;  miaus  quam  so- 
let  y  cum  ita  densa  est ;  ut  siemi^corrupta  bic  vir 
deretur,  pracsertisu  cum.  ex  sectorum  bronchio- 
rum  ortficiia,  multifi  iu  looi$>  subalbus  et  turbi- 
dus  prodijret  humor«  Pei:  &ciiem!  tum  pulmonis , 
mediasittDO  qua  perieardum  eontouet,  attlguam , 
tum  mediftstftBi  asd  eam^  sediiem.,  exAen^um  erat 
crassiusculum  <|iiod«bm  qui^i  rete  y  subfiavum  ^ 


6o  DE    SEDIBUS   ET   CAHSIS    HORBORUlfi: 

neque  inelegans ,  facile  detrahendiim ,  qliemad- 

modum  et  alterum,  qnod  ibidem  praeterea  per  me- 

diastinum  vidisses  sanguinei  coloris.  Nihil  horum 

a  sinistris  :  quin  ibi  pulmo  aut  sanus ,  aut  ferme 

sanus.  In  pericardio  aqua  inerat  non  pauca  ejus- 

demmodi  ac  in  thorace  dextero  mefnoravi.  Gor 

vel  pro  hominis  statura  magnum,  sed  valdelaxum, 

concretiooes  habuit  polyposas ,  alteram  quae  in 

auricula  incipiens  dextera,inde  per  ventriculum 

annexum  in  pulmonarem  producebatur  arteriam; 

alterampaulodensiorem,  multo  autemmajorem, 

quippe  quae  totum  pene  sinistrum  ventriculum 

occupabat,  inde  vero  aortam  subibat.  Exhac  cum 

extraherem ,  cylindrus  secutus  est  ex  sanguine 

valde  concreto  ad  spithamae  longitudinem.  Kec 

minus  concretus  sanguis  erat  qui  vasis  saltem  su-^ 

perioribus,  ut  collum  dissecans  perspexi,  coilti- 

nebatur.  Laryngis  et  pharyngis  vasa  turgebant» 

Facies  ex  rubro  livebat.  Ibi  in  sinistra  auricula 

sanguis  erat  semi-concretus.  Caput  tamen  non 

incidi,  aliis  occupatus,  ut  vix  altero  post  mor- 

tem  die,  thoracem  ac  ventrem  dissecare  potue- 

rim.  Venter  exterius  livebat-ad  ilfa.  Interi us  ta- 

men  nihil  nisi  colon  intestinum  respcfndebat  sa- 

num,  sed  aere  distentum.  Hepar  in  transversum 

adeo  porrectuin,  ut  summam  lienis  partem,  sibi 

arcte  nexam,  totam  obduceret,  livrdam  crepidi- 

nem  ad  magnum  tractum  habebat.  Livor,  alio- 

quin  haud  alte  penetrans ,  proximam  quoque  ca- 

vam  partem  ad  trium  circiter  digitorum  spatium 


LIB.    II.    DE   HORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXI.      6l 

inficiebat.  Caeterum  non  durius  erat  jeciir ,  sed 
paulo  tantum  albidius.  Ejus  vesicuia  intra  pau- 
cam  bilem,  quaetamen  subjectam  tinxerat  exter- 
nam  faciem  antri  pylori,  calculos  ad  viginti  con^ 
tinebat ,  alia  alios  magnitudine ,  sed  plerosque 
parvos ,  unum  maximum ,  qui^  ut  caeteri,  intus 
«xtraque  nigricabat  non  secus  ac  si  carbo  esset , 
quem  etiam  rara ,  et  friabili  substantia  referebat. 
NuUus  horum ,  lucernse  admotus ,  flammam  con- 
cepit,  aut  scintillas  emisit ;  leves  tantum  quosdam 
crepitus  interdum  edidere.  Lien  magnus,  etiamsi 
cum  hominis  statura  conferres ,  laxus  et  exterius 
albicans.  "V  entriculus  denique  tpta  sinistra  parte 
exterius  habuit  utramque  ibeiem  magnis  quibus- 
dam ,  et  quasi  ramosis  raaculis  distinfrtam  ex  atipo 
lividis.  Hae  interius  quoque  apparebant,  et  ad 
oesophagum  usque  producebantur ,  guttulasque 
sanguinis  circum  inter  tunicas  hserentes  habQ- 
bant;  ut  his  omnibus  inspectis,  de  adjecta  de- 
mum  ventiiculi  inflammatione  non  dubitares. 

3i.  Si  ad  has  longas  duas  historias  lougas  quo- 
que  animadversiones  adderem  sive  ad  mor^um 
ejusve  curationem ,  sive  ad  deprehensa  per  sec-* 
tionem  attinentes;  quis  foret  epistolae  modus? 
praesertim  cum  plura  adhuc  restent,  minime 
omittenda.  Satis  est,  si  in  illarum  utraque  duo 
attendas,  alterum  ad  morbum  ,  alterum  ad  sec- 
tionem  spectans.  Ad  morbjim  attinet  color ,  in 
crusta  illa  sanguinis ,  flavus :  qtfem  mihi  memini 
Albertinum  dixisse ,  pejorem ,  et  periculosiorem 


6a  DS   SEDIBUS  BT  CATJSIS   BfO&BOfiUM 

inflammalionem  secuiidum  observationes  taaS  si- 
gnificsre.  Quod  et  in  meis^  quantum.  recordari 
possum ,  respondit*  Neque  enim  solum  in  hifc  dua- 
bus,  sed  etiam  in  ea  quaesupra(i))  in  laniMiedes^ 
cripta  est ;  in  aliisqtie  pneterea  animadyeiti  vel 
cutn  jdissectionem  adjungere  haud  licuit^  ut  prs* 
sertim  in  Tiro  ebrioso,  qui  in  eadem  illa  B<mo- 
niehsi  constitutione,  simul  pungente  dolore  pee- 
toris ,  et  acuta  febre  correptus ;  vino  quidem,  sed 
non  Tenae  sectiooe  usus  est  donec  quarta  moibi 
die  in  idem  nosocomium  e&cepto ,  illa  primum  diC) 
moK  et  quinta  iterum  sanguis  e  brachio  mittere^ 
tur.  Qtti  missus  est  quarta^  is  Talde  sectioni  reslfe'- 
tebat ,  tenuique  opertus  erat  crusta  ex  liyido  Ta^ 
riegata,  difi&cile  secanda;  Qui  autem  quinta»  is 
Yero  crusta  obductus  ffique  teaaci^  sed  digitunl 
alta  et  flava,  in  grumos^  dum  tnverteretilr,  se 
ipse  dissolyit;  adeo  res  matatee  appfiorebant  totra 
uxmm  diem!  Hanc  eamdem  &iGilem  crassameati 
san  gttinis  in  grumos  dissolu^hem*  in  anpiUa  quo* 
que  (^) ,  et  in  lanio  illo  memoraTimis^ ,  ia  quo  in- 
tra  l^iduum  mutationem  animadTertes ,  sed  coii-> 
trwio  ordine.  Hi  omnes  mortui  svmt  ^  ut  is  etiam 
d^  quo  dicere  coeperam,  ebriosus^  qui  ad  Tespo'^ 
rum  decessit  diei  ejusdem  qua  tterum  sanguis 
mane  missus  fiuerat.  Semper  cubuit  in  dorsum  p 
jam  inde  a  quarta  die  Tertiginosus,  tt  ddiirasts, 

(l)  N.  19. 

W  N.  19. 


LIB.    IT.    DE   MORBIS  T&ORACIS,   EPIST.   XXI.      63 

lingaa  nigra,  freqtienti  pnlsu,  et  intermittente , 
quanquam  sic  satis  digitis  resistebat :  ad  quae  per- 
paucis  ante  mortem  horis  stertor  et  sublimis  res- 
piratio  accessere.  Jam  vero  quod  ad  sectionem  at- 
tinet  9  vides  sane ,  his  quoque  novissimis  perlectis 
historiis,  pleurst  laesiones,  quas  mihi  quidem  in 
hujusmodi  morbis  accidit  ut  offenderem ,  ab  eo 
multum  abfuisse ,  ut  mortis  causa  censeri  possint. 
Crassiorem  videlicet  pleuram  inveni;  sed  non 
adeo  ut  apud  Riolanum  scribitur,  hic  in  Sepul- 
chreto  ( i )  memoratum ,  ut  decupio  solito  esset 
crassior,  nectividam  et  sideratam ,  imo  neque  ab 
inflammatione  rubentem.  At  ille,  inquis,  aliique 
tnvenerunt :  quin  et  hoc  addidit ,  propterea  scrip^ 
sisse  Hippocratern  ^  catda^era  pletititicorum  dis*' 
secta  apparere  /iilgurita ,  ijuod  de  par^bus  tho- 
racis  intemis  est  inteUigendum,  Ego  vero  aliorum 
observationes  non  nego :  atque  adeo  meis ,  quas 
niox  subjiciam ,  libens  illas  quoad  potero ,  con- 
finhabo.  Quas  hactenus  tibi  perscripsi,  eas  hic 
duntaitat  recenseo.  Tatnen  si  Riolanus ,  mefnorise 
minus  confisus  sufie ,  Hippocratis  locum  relegisset^ 
qui  extat ,  opinor ,  in  libro  de  tnctus  ratiOTte  in 
morbis  aciitisiji),  nullum  in  eo  esse  dissectionis 
indicium  s^nsisset ,  cum  veteres  dicantur  quos* 
dam  pkuriticos  sidere  ictos  ob  hoc  etiam  puta^ 
visse ,  quod  mortuis  ipsis  latus  lividum  reperitur^ 


(i)  L.  2,  9.  4i  obs.  i4,  $  it  et  3. 

(a)  N.  8. 


64  I>£   SEDIBnS   ET  GAUSIS   MORBORUK 

ut  simile  quid  plagce  appareat :  imo  cum  Gale* 
no(i)  in  ejus  loci  expositione  agnovisset  in  cute 
apparere  istum  nigrorem  non  secus  atque  in  illis 
qui  ita  ex  plaga  affecti  sunt.  Quod  autem  Riola- 
num  facere  praestitisset ;  afferemus  nos  locum 
Caelii  Aureliani  (2) ,  apertissime  pro  ipso  facien- 
tem.  Loquens  enim  de  pleuriticis,  et  de  pleura, 
hasc^  inquit,  expirantibus  saspe  negrotis  nigra  in^^ 
venitur,  Nec  vero  existimes ,  id  dixisse  conjectura 
fortasse  fretum  capta  ex  partium  lateris  externa- 
rum  livore  consequente  aegrotorum  decubitum , 
prsesertim  si  forte  accidisset ,  ut  quemadmodum 
in  morbo  solent,  in  morte  quoque  in  idem  illi 
jacerent  latus.  Neque  in  istam  sententiam  addas , 
sane  id  non  dixisse  de  omnibus  :  et  continuo  ea 
Terbaqude  externum  livorem  indicent,  subjecisse: 
hos  denique  venenatos  quidam  putaverunt.  Quin 
si  forte  opinionem  tuam  inde  potissimum  con- 
firmare  te  posse  crederes,  quod  Caelii  aetate  hu- 
mana  cadavera  non  secabaptur;  primum  vide, 
numeetate  Hippocratis,  quem  modo  cum  Riolano 
objiciebaSy  revera  secari  coepta  essent?  deinde 
Caelium  inspice ;  intelliges ,  quo  in  capite  id  dixit 
argumenta  pro  pleura  ex  Erasistrato  quoque  at- 
tulisse,  quem  corpora  humana  incidisse  cons- 
tat :  denique  ipsa  relege  quae  prima  protulimus , 
Caeliiverba;  videbis,  non  conjecturae,  sedobser- 

(i)  Comment.  i ,  ad  t.  35, 1.  cit. 
(a)  Acut.  pass.  1.  a»  c.  16. 


UB.    n.    DE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXI.      65 

▼ationi  coByenire.  Cui  si  forte  unum  illud  oppo- 
ni  igitur  posse  existimas,  decubitum  videlicet, 
de  quo  dicebamus,  morientium,  quasi  sanguinis 
in  decliviora  delapsus  non  extema  modo,  sed 
etiam  interna  lateris  vasa,  eorumque  ramuscu- 
los  distendendo ,  pleur^  quoque  livorem,  qui  an- 
tea  non  esset ,  tunc  effecisset ;  si  forte,  inquam 
sic  existimas,  primum  vide  num  in  latus  quo 
dolent,  cubare  soleant  pleuritici,  deinde  et  illud 
vide,  ne  casus  objiciantur  tibi  pleurititicorum, 
qui ,  ut  Dux  Rupefucaldius  ( i  )  erecta  cervice 
ad  obitum  usque  spirare  coacti,  lividam  tamen 
altero  in  latere  et  cutem ,  et  pleuram  habue- 
runt.  Sed  haec  tu  videris.  Neque  enim  mihi  svc 
rem  explicare  necesse  est.  Qui  etsi  livorem  istum, 
et  caetera  quae  dixit  Riolanus,  in  eorum  pleura, 
de  quibus  hic  loquor,  conspexissem ;  tamen  non 
inde  potius  mortis  causam ,  quam  a  tanto  illo  pul- 
monum  vitio  repeterem  :  nec  sane  in  his  quae  se- 
quuntur,  historiis,  in  quibus  pleuram  rubicun- 
dam ,  et  Uventem  quoque  interdum ,  ac  semi-cor- 
ruptam  nonnunquam ,  et  valde  crassam  inveni , 
te  ipsum  aliter  puto  esse  existimaturum. 

3a.  Mulier  annos  nata  ad  quadraginta  quinque, 
exulcere  alterius  cruris  antiquo,  sicca  autem  sca- 
bie  toto  corpore ,  additaque  ad  scabiem  lenta  fe- 
bricula,  male  habebat.  Scabie  evanescente,  ulcere 
autem  acrius  vexante ,  consilium  capit ,  ut  in  Bo- 


(i)  Sepolcbret.  5«  4  cit.,  ob».  ult. 

3. 


66  l>B   SEDIBOS  £X    CAUSIS   KORBORUBI 

aoniense  Incurabilium  nosocomium  admittatur. 
Antequam  in  hoc  veniat,  prospiciens  fortasse, 
qua  re  ibi  esset  caritura,  generoso  vino  se  ingur- 
gitat ,  ut  nihil  ferme,  nisi  id,  sumat  tridui  spatio. 
Itaque  nocte  prima  qua  in  nosocomio  jacuit ,  in- 
quiesfuit,  et  valde  incaluit.  Mane  habuit  melius. 
Pulsus  tamen  erat  frequens ,  celer ,  durus ,  vibta- 
tus ,  non  ita  digitis  resistens :  nec  magnus.  Hora 
eadem  redit  calor  :  accedit  dolor  pungens  ad  in- 
fimam  legitimam  costam  sinistri  lateris,  qui  etsi 
tangendo  non  cresceret,  neque  in  id  latus  cu- 
bando ;  decubitus  tamen  erat  commodior  in  latus 
dexterum,  propterea  quia  decubitusin  sinistrum 
tussim  movcbat ,  quod  semper  inbrevi  hoc  mocbo 
animadversum  est.  Abiit  postea,  neque  ampUus 
reversus  est  dolor ;  ut  meliuscula  aegra  videretur, 
praesertim  cum  pulsus,  etsi  vitia  csetera  retine- 
ret ,  tamen  minus  frequens  esset  factus.  Sed  quarta 
die  post  horrorem  incalescit,  pejus  habet ,  per 
tussim  autem,  quae  sicca  hactenus  fuerat ,  pus 
reddit  cinereum ,  Uvidum ,  foetidum ,  incruentum. 
Non  nisi  erecta.cervice  spirare  potest.  Pulsus  fit 
minor,  et  debiUor,  pusautem  expectoratum  ni-* 
gricans.  Leve  deUrium  accedit.  Febris  per  hos  ul- 
timos  dies  serius  incresciL  In  medio  sextse  diei 
quasi  exrepentina  suffocatione  mortua  est,  au- 
tumno  anni  i^oS. 

Thorax  utrinque  habuit  foetidi  cinerei  seri  non 
multum  :  pulmones  autem  leviter  laxeque  ad 
pleuram  adhaerentes.  Hasc  a  sinistris  qua  pulmo 


LIB.    II.    BE   XORBfS   THORACIS,   EPIST^   XXI.      67 

adh»serat,  aspera  hio  illic,  riibrisque  exiguis 
qudsi  tubercuUs  erat  inaequalis.  Pulmoni  ejusdem 
lateris ,  nam  dexf er  sanus  nihil  habuit  eorum  qu» 
sinister ;  qua  diapbragma  contingebat,  duae  flavae 
suberant  faisae  membranula&y  quarum  ahera  ipsi, 
altera  diaphragmati  adhaerebat.  Erat  is  pulmo  n^m 
ruber,  sed  lividus,  et  hepate  durior.  Sectus  pus  in- 
tus  oatetidit  ejusdemmodi  alque  expeotoratuiii  ti^ 
rat ,  praesertim  in  quibusdam  qi^si  sinibtis ,  qu^ 
et  puris  flavi  aUquid  continebatyfe.  Eos  sinus  tu- 
nica  cing^bat  liuUa  durior ,  aut  pecuUari» :  nequ^ 
in  arteria  a^pera  quidquam  erat.  In  vena  cavaf^ 
et  pulmonari  arteria  concretiones  erant  polyposs» 
minores  :  major  in  sinistra  fuit  aiirioiila.  in  venr- 
tte  sana  omnia.  Gaptit  non  dissecui. 

33.  Miles  setate  consf stente  4  habitu  mediocri^ 
rel  potius  ad  macilentum  incUdante ,  cum  tnor- 
tutis  tfsset  in  nosocomio  Patavino  sub  initium^ 
maAii  anni  i  "^43  9  mibi,  qui  tunc  ibidem  nlonnultar 
de  re  anMomica  studiosae  jiirventuti  expUcabam  ^ 
ejus  eadaver  obtatum  est.  Ante<|u»fii  dissectioniflr 
initium  fieret,  qusesivi,  tit  soleo,  qfUbusdeasgoi!! 
quei^eretur?  Ciim  responsum  essetl ,  primis  dtebuft 
de  piamgente  alterius  iateris  dolore  oonqilestuml 
fiiisse,  cum  febre^  tussi,  et  difficultate  respiratio* 
idis  conjuncto,  donec  ferme  soporosus  factus,-el 
leviter  deUrans,  trementibus  digitis,  et  jam  sin^ 
pulsibus  dt^btls  ilKsuUimis,  deoesserat;  non  du^ 
bitavi  quin  frequenti&siwiae  ilii  discipulomm  doc** 
toruiKfque  corona?  hepaticas ,  substantiac    stmi<! 


68  DE   5SDIBU5   ET   CAtfSlS   HORBORUM 

litudinem  in  pulmone,  concretiones  polyposas 
in  corde ,  circa  cerebrum  turgentia  vasa ,  et  hu- 
morem  aqueum  facile  inventum  iri ,  praedicerem. 
Thorace  igitur  ibi  protinus ,  et  capite  mox  aper- 
to,  omnes  viderunt  pulmones,  qui  ferme  undi- 
que ,  excepta  anteriore  fsicie ,  quae  et  naturali  pro- 
pemodum  erat  colore,  ad  pleuram  arctissime  ad- 
haerebant,  cum  extracti  essent,  alterum  ab  altero 
magnopere  discrepare.  Dexter  enim  valde  ampli- 
ficattis,  gravis  erat,  et  durus  totus;  si  parvam  in 
^mmo  portionem ,  et  eam  quam  dixi ,  faciem  ex- 
ciperes;  aequali  praeterea,  et  laevi,  ut  jecur ,  su- 
perficie,  ut  ne  vasculorum  quidem  rete  in  hac 
appareret ;  intus  autem  compacta  illa  substantia 
quae  coctum  jecur ,  et  dissectum  repraesentaret. 
At  sinister  pulmo  vix  a  naturali  in  eo  difierebat , 
quod  sectus  paulo  durior ,  et  rubrior ,  quam  so- 
leat ,  ex  atro  videbatur.  Sed  et  pleura  cum  a  si- 
nistris  decolor  esset,  vel  potius  albida,  in  toto 
Cere  latere  dextero  rubicunda  ex  manifesta  inflam- 
matione  spectabatur.  Nihil  in  thorace  efifusi  hu 
moris ,  at  pulmonibus  ab  aspera  arteria  abscissis; 
qute  valde  lata  huic  viro  obtigerat ,  glanduUsque 
bronchialibus  pluribus,  et  majoribus  quam  con- 
suevit,  circa  partitionem  instructa;  mox,  aquae 
sanguinolentae,  et  spumosae  non  modica  copia 
sensim  defluxit  a  dextris,  modicaa  sinistris.  In 
pericardio  non  paucissima  aqua  fuit  ex  flavo  le- 
vissime  rubescens.  In  utroque  cordis  ventriculo 
albae  polyposae  concretiones  inde  per  magna  vasa 


LIB.    n.    m   MORBIS   THQAACrS,   EPIST.   XXI.       69^ 

longe  productd&  cum  adhaerente  ubique  nigro  san- 
guine ,  et  grumoso  :  quin  aliquas ,  tdeniarum  ins- 
tar,  in  iliacis  ipsis  vasis  postea  inveni,  alias  au- 
tem^  ascaridum  similes,  in  sinus  longitudinalis 
initio.  Sed  partite ,  ut  soleo ,  caetera  quse-  in  capite 
et  ventre  animadverti  praeter  naturam ,  adjiciam* 
Cranium  dum  secaretur,  non  pauca  aquae  copia 
defluxit.  Mox  per  tenuem  meningem  vasa  plera- 
que  conspeximus  sanguine  turgida,  ex  medullari 
autem  cerebri  substantta  passim  inter  secandum 
sanguinis  guttulas  creberrimas,  minores  majo- 
resque  existentes ;  in  ventriculis  autem  laterali- 
bus  aquam  multam,  eamque  turbididam,  cho-^ 
roidibus  plexibus  non  pallidis  quidem,  sed  nec 
sine  vesiculis  plurimis,  et  in  hisquibusdam  ma^ 
jusculis,  aquae  plenis.  Laxus  fornix :  laxa  medulla 
oblongata.  Yentre  aperto,  et  omento, quod  cum 
initio  concreverat  intestini  coli ,  inde  soluto ,  et 
ad  superiora  retracto  y  insolitus  apparuit  ejusin^ 
testini  positus,  eoque  hic  non  omittendus.  Nam 
vix  jecur  attigerat,  cum  inde  se  infra  umbilica- 
lem  regionem  demittebat ,  unde  oblique  sursum 
in  sinistrum  hypochondrium  ferebatur.  Haec  tota 
ejus  pars  duntaxat ,  erat  aere ,  nec  parum ,  dila- 
tata.  Hepar  denique,  lien,  pancreas  non  secun- 
dum  naturam  se  habebant.  Hoc  enim  subdurum 
erat  :  lien  autem  aequo  non  paulo  major,  et 
propterea  humilior  :  hepar  quoque  magnum ;  et 
majori  ex  parte  albidum,  neque,  a  dextris,  prae- 
sertim  si  incideres,  omnino  sanum:  ejus  autem 


no  D£   5EDIBUS   ET   GAI7SIS   MORBORUU 

biiiarius  ductus,  qua  parte  comtnunis  dicitur^ 
justo  latior. 

34.  Yiri  quoque  alterius  cadaver  ibidem  mihi 

oblatum  est  ante  finem  martii  anni  17  44'  Cribrare 

triticum  ars  ejus  fuerat  9  pulmonibus  sane  inimica. 

Itaque  pleuritidem  antea  passus ,  ex  ricidiva  mor- 

tuus  erat  undecimo  die.  In  qua  de  dolore  quere- 

batur,  thoraceip  gravante  praesertim  a  dextris^ 

sedere  in  lectulq  coactus,  ut  spiritum  duceret; 

multum  tussiens,  nec  multa  expectorans ,  eaque 

viscida  et  sanguinolenta;  facie  rubens;  pulsibus 

duris,  maxime  confusis,  inaequalibus,  intermit-^ 

tentibus;  nec  sine  quibusdam  interdum  tremori- 

bus  convulsivis.  Sanguis  bis,  terve  missus  fuerat, 

eui  crassa  polyposa  crusta  insidebat.  Quae.  cum  ab 

iis  acciperem  qui  saspiusin  novissimohoc  morbo 

inviserant,  et  cadaveris  subtumidum  ventrem  pe- 

de^que,  et  extrema  crura  oedemate  affecta  spec- 

tarem;  continuo  illis,  et  reliquae  auditorum  co- 

ronae  dixi,  facile  hic  effusam  aquam  non  in  ventre 

modo ,  sed  in  thorace  etiam ,  ac  p^ricardio  nos 

esse  visuros :  fortasse  et  concretiones  ad  cor  po- 

lyposas,  el  ruborem ,  aut  vitium  aliud  pleurae ,  aut 

pulmonis  cum  hac  connexionem :  facilius  autem 

in  eodem  viscere  turgentiam,  et  substantia&duri- 

tiem,  ac  densitatem.  Pectus  illico  incidi  coeptum. 

Quod  dum  fieret ,  per  incisuras  cartilaginum ,  cos- 

tas  cum  sterno  committentium ,  aqua  exundabat: 

quae  turbida,  et  flavescens  utrinque,  sed  a  dex- 

tris  praesertim ,  multa  inventa  est ,  nec  sine  qui- 


L.IB.    II.    DE    M6RBiS  THORACIS,    SPIST.    XXI.       'Jl 

busdam  concretionibus ,  quales  in  imo  dolio  per 

vinum  natare  solent.  £a  exhausta ,  neuter  pukiio 

ad  pleuram  adhserens  conspectus  est ;  sed  haec  in 

lateribus  ^  sinistro  prsesertim,  in  qup  fortasse  illa 

antea  pleuritis  fuerat,  apparuit  rubicundior.  Pul-* 

mones,  alibi  fere  moUes^  inferiorem  partem  dex- 

terani  babuerunt  duram,  et  turgidam,  et  quaB 

secta,  densiorem  ostendit  substantiam  ex  fusco 

purpuream.  £x  utroque  bronchia  in  truncum  ar- 

teriae  asperae  sanguinolentus  humor  exprimeba- 

tur.  Pericardium  antequam  incideretur ,  justo  am- 

plius  conspectum  est.  Sed  eo  inciso  j  manifestum 

fiiit,  eam  amplitudinem  non  tam  aquae,  (etsi  non 

pauca  erat ,  eaque  ejusdemmodi  atque  in  thora^ce 

dictum  est) ,  quam  magnitudini  cordis  deberi ,  cu- 

jusnon  erassi(H*esquidem  erant  parietes^  sed  ven» 

triculiy  dexter  pra&cipue,  dilatati,  magnamque 

copiam  atri  sanguinis  continebant«  Erat  hic  certe 

non  fluidior,  nec  ullam  tamen  aut  ibi ,  aut  usquam^ 

palyposam  concretionem  ostendit,  excepta  una, 

eaque  tenui,  crusta  in  ventriculodextero;.  utme 

non  poenituerit,  quod  concretiones,  et  puhnonis 

ad  pleuram  adkaesionem  mm  asseveranter  pFsedi-^ 

xissem ;  tametsi  illas  semper  in  emisso  hujus  viri 

sanguine  y  et  quidem  crassas ,.  canspectas  esse , 

hanc  autem  ubi  pleiuritis  £aerit,.a  plurimis  poni 

non  ignorarem ,  et  saepius  ipse  deprehendissem. 

Quod  siquis  narrare  potuisset  quae  facile  ante  ul- 

timum  hunc  morbum,  et  saltem   post  primam 

pleuritidem  fuerant  indicia  dilatati  cordis  ^  et  hy- 


fJH  D£   SEDIBUS  £T   GAUSIS   MORBORUK 

dropisin  thorace  incipientis;  procul  dubio  eorum 
quae  in  novissima  inflammatione  vehementer  adea 
hominem  vexaverant ,  partem  alio  rejecissem 
quam  in  pulmonum  morbum ,  qui  denique  in- 
ventus  quidem  est  qualis  a  me  praedictus  fuerat , 
sed  non  tantus,  quantum  ea  symptomatarequire- 
bant.  Dixi  autem ,  post  primam  pleuritidem  signa 
esse  potuisse  dilatati  cordis.  Huic  enim ,  neque  ita 
raro  ^  id  ex  pleuritide  accidere ,  hoc  est  ex  pul-* 
monum  inflammatione,  non  una  dissectio  indicat 
superiusi  proposita.  Sic  vir  de  quo  proxime  ante 
hunc  scripsimus  ( i ) ,  sic  etiam  senex ,  de  qua  sub 
initium  dictum  est  (i) ,  ille  cor  majus  quam  ejus 
vel  procera  statura  ferret ,  hic  sinistram  cordis  au- 
riculam  multo  quam  soleat ,  longiorem  habuere, 
Sic  juvenis  ille,  secundus  ex  iis  quos  inter  W^al- 
salvas  observationes  descripsimus  (3)  cor  mole 
auctum  ostendit.  Nec  vero  mirum  est ,  si  viis  san- 
guinis  per  inflammatos  pulmones  compressis,  et 
coarctatis ,  ille  aut  nimis  distendendo ,  aut  nimis 
irritando  cor^  et  propria  hujus  vasa,  vim  afferat 
ipsius  parietibus ,  intimaeve  horum  substantiae.  Et 
quanquam  distentio  major  esse  debeat  in  cavis 
dexteris ,  quippe  quorum  exonerationi  pbstacu- 
lum  tunc  oppositum  est  in  pulmonibus;  tamen  in 
substantia  intima  sinistrorum  quoque  cayorum 


(i)  N.  3o. 

(a)  N.  4. 

(3)  Epist.  20,  n.  35. 


LIB.    n.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.   XXI.       ^3 

Tense  distendantur  necesse  est ,  sanguine  quo  ca- 
va  dextera  nimis  opplentur,  obstante  sanguini 
per  coronariae  venae  ostium  e  sinistris  quoque  re- 
dituro.  Irritatio  autem  quas  a  sanguine  fit  vehe- 
mentius  compulso,  major  fiat  a  sinistris  oportet, 
donec  inflammatione  nondum  perfecta,  viae  per 
irritatos  pulmones  sunt  magis  patentes.  Praeterea 
aliis  alia  pars  cordis  esse  potest  aut  ab  ortu,  aut 
post  ortum  proportione  minus  firma;  ut  pari  cau- 
sae  quae  aut  distendendo ,  aut  irritando  vitiare  cor 
possit ,  minus  quam  caeterae  hujus  partes,  resistat. 
Itaque  in  aliis  cor  universum ,  in  aiiis  partem  ejus 
aUquam ,  praesertim  vero  a  dextris ,  ampiificatam 
interdum  offiendere  post  graves,  aut  repetitas  pul- 
monum  inflammationes,  minime  est  mirum. Quae 
cum  possemus  alioriim  observationibus  confir- 
mare,  indicare  malumus  quas,  haec  recensentes , 
forte  legebamus,iilustrisSena€ii  (i),  qui,  ut  apud 
ipsum  videbis ,  neque  rem  aliter  explicat,  et  saepe 
post  ejusmodi  inflammationes  cor  se  vidisse  am- 
plificatum  a£firmat ,  praecipue  a  dextris ,  quemad- 
modum  et  nobis  in  proposito  viro  accidit.  In  quo 
ne  alia  quae  praeter  naturam  occurrerunt,  omit- 
tamus;  venter  aquam  habuit,  nec  paucam,  ejus 
similem  quae  in  thorace ,  et  pericardio  descripta 
est.  Hepar  durum,  ex  livido  pallens  exterius,  in- 
terius  autem  crebris  particulis  albis  variegatum. 


(x)  Trait^  du  coeur,  1.  4 ,  ch.  8,  n.  S. 


^4  ^^    SEBIEUS   ET   CADSIS   MORBORUM 

Caput  secare ,  aliis  distenti  occupationibus ,  nozr 
potuimus. 

35.  Yiri  alterius  consistente  setate,  sano  faabi- 
tu ,  sed  ad  macilentum  potius  ,  quam  ad  pin- 
guem  yergente,  cadaver  incidimus  eodem  in 
loco  ^  eodemque  mense ,  insequente  autem  anno^ 
cum  plura  ipsi  in  aliis  secuudum  naturam  ani- 
madversa ,  recogno5cere ,  ut  soliti  sumus,  et  £re- 
quentissimis  auditoribus  demonstrare  instituisse- 
mus.  Aderat  cum  caeteris  assistens  nosocomio  me* 
dicus.  Hic  sciscitantibus  narrabat  cadaVer ,  tunc 
dissecandum  9  lapicidae  esse:  cujusmodi  artificum 
pulmones  ob  involantem  pulverem,  quantum  op- 
portuni  morbis  sint,  cum  ratio  indicat,  tum  ob- 
servatio  (i)  confirmat.  Huicprimum febrim ,  mox 
pungentem  sinistri  lateris  dolorem ,  mox  alvi  flu- 
,  xum ,  ut  octies  intra  horas  viginti  quatuor  fluida 
egereret ,  non  flava ,  neque  cum  molesto  sensu  ;^ 
mox  gravantem  in  thorace  dolorem  advenisse. 
Serius,  ut  a  plebeiis  ssepe  fit,  necullo  domiprae- 
sidio  adhibito,  hdminem  sub  qukitam  morbi  diem 
in  eum  locum  fiiisse  illatum,  jam  omnibus  quac 
dicta  sunt ,  laborantem ,  eaque  ad  extremum  us- 
que  perstitisse.  Missum  ob  morbi  praecipui  natu* 
ram  et  violentiam ,  sanguinem  densiorem  qui- 
dem  fuisse,  nec  tamen  cum  crusta  polyposa.  Spu- 
ta ,  non  sine  ahqua  sanguinis  tinctura,  apparuisse; 


(i)  Vid.  Act.  N.  C-  tom.  5,  obs.  85. 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXI.       ^5 

yerum  non  processisse.  Coufusa;  demum,  et  sub- 
deliramente,  mox  etiam  pulsibus,  qui  tensit  nec 
intermittentes  fuerant,  sensim  deficientibus,  iuitio 
dieiundecimae  interiisse.  Quae  cum  omnes  audi- 
visseraus,  tum  ego :  « jam  nostis,  inquam,  in  pul- 
»  mone  quid  mecum  videre  ejusmodi  in  morbis 
»  consueveritis.  Vidistis  insuperaliquando  etiam 
» in  pleura  laesionis  aliquid :  in  diaphragmate  quo- 
»  que  ego  quidemnonnunquam  vidi(i),cum  perip- 
»  neumonici  mens  labasset :  at  saepe  aquam  in  tho- 
»  race  :  muito  autem  saepius  polyposas  in  corde , 
»  vasisque  annexis  concretiones.  Hae  tamen ,  et 
3»  illa  &cile  deesse  possunt  iu  boc  casu;  illa,  cum 
»  tanta  seri  copia  sit  per  alvi  fluxum  ejecta ;  h^e, 
»  cum  in  misso  sanguine  crusta  fiierit  nulla.  » 

Thorax ,  cum  haec  dixissem ,  sub  oculis  omnium 
continuo  reciusus ,  nihii  aquae  habuit.  Puimo 
uterque  erat  anteriore  facie  turgidus ,  et  ibi  qui- 
dem  moiiitie ,  et  coiore  naturaii :  facieposteriore, 
et  inferiore  ^a  sinistris  autem  insuper  iaterali  pe* 
ne  tota,  arcte  ad  thoracis  parietes  adhaerens.  Ubi- 
cumque  adhaeserat ,  ibi  inaequaiis  pleura ,  ad  dor- 
sum  autem  subnigra,  in  iatere  sinistro  crassior, 
et  colore  non  naturaii.  Sed  et  diaphragma ,  qui^ 
bus  ejns  partibus  tum  icarneis ,  tum  etiam  tendi- 
neis  annexi  pulmones  fuerant,  iis  in  partibus  ex 
fusco  erat  rubicundius,  et  sanguifera  habebat 
vascuia  magis  quam  soieant,  evidentia.  Extracti 

'  ''■'■■■'     >■      '  '         ■         — — — 

(i)  Eplst.  7,  n.  i3. 


^6  Bl   SEBIBUS   ET   CATJSIS   MORBORUM 

pulmones  praegFayes  erant,  totaque  posteriore> 
et  ima  facie  nigri ,  nigredine  alte  subeunte  per 
subduram,  compactamque  substantiam ,  quasdu- 
rior,  magisque  compacta,  et  densa  inventa  esta 
parte  sinistra  ad  magnum  tractum ;  cum  ab  an- 
teriore  parle,  adextris  praesertim,  moliis  et  rara 
substantia,  eaque  roseo  colore  secanti occiirreret. 
In  pericardio  aquae  paulo  plus  quani  s^^i^t.  Cor- 
dis  vasa  propria ,  in  plana  praesertim  facie ,  san- 
guine  turgida.  Sic  et  vena  utraque  cava ,  el  auri- 
cula  dextera  sanguine  distendebantur.  Hic  autem 
erat  nigerrimus;  at  sine  ullis  polyposis  concre- 
tionibus  :  quae  neque  in  cordis  ventriculis ,  ne- 
que  uUis  in  vasis  usquam  apparuerunt :  vix  semi- 
grumosi  aliquid  iti  eo  sanguine,  idque  ipsum 
paucum.  Yenter  diarrhaeae  ^tiam  causa  dissectus, 
tenuium  intestinorum  partes  aliquas  ostendit 
quasi  inflammatas.  Sed  colon ,  quod  statim  in 
coiispectum  venerat,  quippe  aere ,  quamvis  non 
plurimum,  tumens,  recte  se  habebat,  nisi  quod 
a  medio  illius  tractus  per  quem  in  transversum 
ferri  solet,  ad  umbilicum  se  inflectebat,  unde 
sursum  quidem ,  sed  non  alte  adeo  redibat.  Jecur 
vero  pallidum ,  intus  extraque ,  et  vesicula  inani 
aut  certe  bilis  guttas  vix  paucas  continente ,  quae 
chartae  illita ,  colore  quodam  hanc  infecit  flavo , 
fusco,  atque  obsoleto.  Lien  aequo  etmajor ,  etla- 
xior.  Granii  sectio,  propter  alias  interjectas  ob- 
servationes ,  in  diem  quintum  dilata  est ;  ut  eam 
quoque  fortasse  ob  causam  laxiora  omnia  depre- 


LIB.    II.    DE   HORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXI.       77 

faenderim.  In  altera  falcati  processus  &cie  ossicu* 
lum  fuit  abnormi  figura  ,  sed  planum  potius 
quam  asperum ,  non  tenuissimum ,  .^iagnitudine 
faaud  aequansunguem:digiti  minimi.  Submeninge 
tenui  in  anfractibus  quiddam  gelatince  instar. 
Per  eam  meningem  sanguiferorum  vasorum  et.^ 
plerique  trunci  turgidiores,  et  minimi  ramusculi 
passim  manifesti.  Sanguine  quoque  abundabant 
ii  qui  sunt  in  plexibus  choroidibus,  et  qui  per 
oblongatam  medullam  repun;t :  nec  crebra  dee- 
rant  sanguinea  puncta  ubicumque  cerebri  me- 
duUam  secares« 

36«  Juvenis  annos  natus  ad  viginti  quinque , 
pallidula  facie ,  et  qui  strumis  antea,  ac  venerea 
quoque^  ut  aiebant,  lue  laboraverat,  cum  a  ni* 
mio ,  ut  erat  famulus ,  motu  incaluisset ,  faorrore 
et  febre  correptus  est  cum  dolore  pungente, 
quem  toto  ferme  pectore ,  proprie  dicto ,  sentire 
se  dicebat,  magis  tamen  ad  inferiora.  Dorsoeliam 
dolebat,  imo  universo  corporis  ambitu,  ut  ubi- 
eumque  tangeres ,  ibi  dolorem  ipso  attactu  auge- 
ri  dicereL  Cubare ,  nisi  in  dorsum ,  non  poterat. 
Pulsus  erat  frequens  et  parvus  ;  sitis  nulla,  calor 
internus :  respiratio  difficilis :  sputa  (luida  et  rufa. 
Quarta  morbi  die  biiiosa  dejecit.  Octava  autem 
cum  multum  minxisset ,  letfaalique  sudore  made- 
ret^  obiit  circa  finem  ejusdem  diei  in  Bononiensi, 
quod  saepius  memoravimus,  nosocomio,  ad  me- 
dium  januarium  anni  1706. 

In  tfaoracis  cavo  dextero  serum  turbidum,  et 


^8  DE   S£DIBCS   BT   CAUSIS   M6RB0RUM 

saniosum.  In  utroque  pulmones  ferme  undiqu^ 
ad  parietes ,  eos  etiam  quos  diaphragma  facit,  ad-* 
haerentes^  sinister  quidem  anteriore  &cie  perfi- 
lamenta  duntaxat;idem  aittem  pulmo,  et  dexter 
quoque,  reliquo  propemodum  toto  ambitu  pet 

/  interjectam  crassam  quamdam  quasi  membranam 
non  modo  arctissime  connexi,sed  quodammodo 
etiam  connati.  Haec  membrana  alba,  tenax,  et  ali- 
cubi  vix  dimidio  minus  crassa,  quam  digitus  au- 
ricularis  a  dexteris  quidem ;  nam  a  sinisttis  multo 
mintis  tum  alba ,  tum  crassa  erat ;  pulmones  quos 
vi  necesse  erat  avellere,  secjuebatur.  Eamdedi 
tameti  si  a  pulmonibus,  quod  facile  erat,  sepa- 
rares ,  eorum  membranam  subesse  iliaesam  el 
integram  perspiciebas.  Itaque  pleuram  esse  di* 
xisses,  nisi  a  sinistris  sanam  et  integram  pleu-» 
ram  sua  in  sede  restitisse  auimadverteres ,  per 

^  quam  proximi  transpiciebantur  intercostalesmus^ 
culi,  iique  potiusrubentes.  A  dextris  tamen,  pleu- 
rae  loco,  membrana  altera  apparebat  ilhus  similis^ 
nisi  quod  pauio  minus  erat  crassa,  quae  inde  si* 
mul  cum  pulmone  avulsa  jam  fuerat;  quam  alte^ 
ram  membranam  si  detraheres ,  albidos»  subess^ 
intercostales  musculos  conspiciebas ;  ut  hic  qui-* 
dem  pleura  morbi  vi  crassior  facta  videri  posset. 

^  Atpleura  certe ,  qua  pectoris  muscutum  triangU'' 
larem  dexterum  operiebat,  semicorruplaerat,  et 
levi  digitorum  affrictu  lacerabatur.  Is  inflamma- 
tus  erat  musculus  :  sed  et  carnea  pars  diaphrag- 
matis,  quae  utrinque  hujus  centro  propior  erat, 


UB.    11.    DE   MORBIS  THORACIS,   EPIST.    XXI.       79 

<jua  pulmones  ^dhaeserant,  inflammatde  similis 
alicubi  videbatur.  Pulmones  autem  ad  hunc  mo- 
dum  se  habebant :  sinister  uno  in  loco  albam ,  et 
velut  ex  granis  quasi.  tartarizatis  substantiam  os- 
tendit,  caeteris  in  locis  ferme  omnibus  duram 
tantum ,  et  densa^m ,  et  gravem ;  minus  tamen  aa- 
teiius;  dexter  vero  vel  magis  fuit,  quam  sinister 
et  duruSy  et  densus  et  gravis.  In  pericardio  aqua 
eratpaulomajoricopia  eaque  turbida.  Polyposa 
concretio  ex  albo  flava ,  sed  laxior ,  ex  cordis  ven- 
triculo  dextero  per  utrumque  hujus  orificium  se 
producebat.  Nec  dissimiles  concretiones  erant 
quse  per  ambo  sinistri  orificia  pergebant.  Quae 
hinc  y  in  venam ;  ab  dextero  autem  ventricuio  iu 
arteriam  pulmonarem  pergebant :  eas  divisae  in 
ramos ,  partitiones  imitabantur  horum  vasorum. 
Ventre  aperto ,  ventriculus  et  intestina ,  colon 
praesertim,  aere  multum  distenta  occurrerunt. 
Lienis  inferior  pars  nigredine  pecuUari  infecta 
erat  non  secus  ac  si  inflammationem  gangraena 
excepisset;  ea  nigredo  ad  sesquidigitum  intror- 
sum  pergebat.  Contra  hepar  albidum ,  idemque 
maximum  :  in  cujus  vesicula  cum  pauca  bile  e:!^ 
albo  flavescenti  calculos  inveni  plus  septuaginta, 
quorum  maximi,  qui  perpauci  erant ,  fabam  non 
superabant,  minimi  grano  piperis  minores  haud 
eraut :  illi  ad  figuram  ovalem ,  sed  non  una  ex 
parte  depressam ;  reUqui  ad  cuboidem  quadaa- 
tenus  accedebant.  Intus  madebant  biie,  et  ex  qui- 
busdam  quasi   granulis  constructi  tidebantur. 


80  DE   SEBIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

Haec  crusta,  duplex  saltem,  undique  conclude- 
bat ,  subviridis  in  plerisque ,  in  nonnullis  ex  parte 
ajba.  Onines  flaininam  semel  conceptam  alebant, 
et  tunc  subinde  levi  cum  crepitu  scintillabant. 
Ren  dexter  valde  laxus.  Arteriae  aortae  truncus 
tum  in  ventre ,  tum  inde  per  thoracem  ad  curva- 
turam  usque  angustior  visus  pro  corporis,  alio- 
qui  non  parvi ,  et  plerorumque  viscerum  magni- 
tudine.  Caput  non  attigimus. 

37.  Pleurae  majorem  laesionem  quamin  hac  his« 
toria ,  consulto  in  postremum  locum  servata , 
mihi  quidem  in  thoracisinflammationibus  videre 
non  contigit.  Yerumtamen  credisne ,  hunc  ipsum 
juvenem  ob  illam,  an  ob  conjunctum  pulmonum 
morbum  interiisse?  Nunc  si  nostras  omnes,  et 
Valsalvae  observationes  relegeris,  et  cum  aliis  aho- 
rum ,  quos  infra  nominabimus,  tum  veterum, 
tum  recentium  medicorum  contuleris;  facile  in- 
telliges ,  longe  proclivius  nobis  esse  (  si  alteru- 
trum  omnino  sequi  necesse  foret )  eorum  senten- 
tise  adstipulari,  qui  lethalem  pleuritidem  docent 
in  sola  pulmonis,  id  quod  saepe  vidimus,  quam 
eorum  qui  aiunt  in  sola  pleurae,  id  quod  nun- 
quam  deprehendimus,  inflammatione  consistere. 
Et  diserte  quidem  Hippocrates ,  ut  Praxagoram , 
Herophilum,  et  antiquiorem  forsan  Hippocrate 
Euriphontem  Gnidium,  atque  alios  pra&teream, 
quos  Caelius  Aurelianus  (1),  eorum  quoque  ratio- 

(i)  Acut.  pass.  1.  2,  c.  16. 


riB.    n.    BE.MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXI.       8l 

nes  proferens,  testatur ,  in  pleuriticis  locum  pu" 

tientem  esse  ^OQXk\%%^  pulmonem;  diserte,  inquam , 

Hippocrates,  in  libro  delocis  in  Iiomine  (i),  non 

peripneumoniae  tantum ,  sed  et  pleuritidis  sedem 

in  pulmone  collocaverat;  hujus ,  cum  altera ;  il- 

lius,  cumambae  ejus  visceris  partes  sunt  a  copia 

influentis  calidi  humoris  tumefactde  :  quod  ego 

discrimen  revocandum  esse  in  usum  ,  non  con- 

tendo ;  hoc  tantum  aio ,  praestitisse  ( id  quod  De- 

metrius  Herophilus  (2)  fecerat )  eodem  uti ,  quam 

ob  alios  Hippocratis  locos,  quod  veri  hoc  inlo- 

co  fuerat ,  obscurare.  Quod  an  Martianus  fecerit, 

hic  non  qujcram.  Sed  videre  poteris  vel  in  ipso 

Sepulchreto  (5)  cum  de  hoc  eodem  Hippocratis 

loco  disputaret,  rectene  contra  ac  Joubertus(4) 

infinitorum  cadaycrum  apertione  subnixus ,  illud 

afiBrmaverit ,  raro  evenire  unam  pulmonis  par^ 

tem  inflammariy  altera  permxinente  illassa :  aut 

dolorem  oririnon  ratione  inflammationis  pulmo^ 

nis  y  sed  lateris  :  et  cum  objecerit  eorum  obser- 

vationibus  qui  se  scripserant  pulmones  lcesos  in 

pleuritide  semper  reperisse^  cum  objecerit,  in* 

quam,  non  mirum  esse,  si  id  Romos  observave- 

rint,  nhi  pleuritides  et  peripneumonice  sint  fere 

omnes  de  numero  earum  de  quibus  hoc  in  Hippo* 


(i)  N.  a4. 

(a)  Apud  eumd.  Caeliam,  1.  cit.  c.  a5. 

(3)  Schol.  ad  S  5,  obs.  14  hujus  sect. 

(4)  Sect.  ead.  obs.  24. 

3. 


84  I>S    SEDIBUS   £T   CAUSIS   MORBORUM 

parteputrido  repletos^  turgidos^  atque  mirumiri 
modum  induratos:  idspatii^quod  pulmonesnon 
repleanty  aqua  loturce  sanguinis  non  dissimili 
plenumfuit :  capita  etiam  magna  aquce  limpidce 
copia  referta  erant,  Vides ,  cum  alia  memoret , 
pleuram  non  memorare.  Sed  tu  vicissim  objicere 
mihi  Vesalium  (i)  potes,  pariterin  Sepulchreto 
praetermissum ,  qui  cum  de  feminis  duabus  men* 
tionem  injiciat,  quarum  alteram  ex  laterali  do^ 
lore  extinctam  fuisse  conjiciebat,  altera  ex^in- 
fiammdtione  tertia  die  interierat;  pleuram  qui- 
dem,  sed  non  pulmones,  commemorat.  In  illa 
enim  inflammationem ,  scribit,  totam  fere  sinis-- 
tram  sedem  memhrance  costas  succingentis ,  prce^ 
cipue  tamen  ad  costarum  radices ,  occupasse.  In 
hac  vero  secundum  vencepare  carentis  ingressum^ 
et  ipsius  propagines  totam  postertorem  thoracis 
sedem  occupavisse^  et  sibi  ad  morhi  lateralis  es^ 
sentiam  dignoscendam  egregium  specimen  prce^ 
buisse,  Ego  vero  non  hic  dicam ,  Vesalium  tunc 
aliud  agentem ,  et  ea  obiter  memorantem ,  pul-' 
monum  laesionem  omittere  potuisse  eo  facilius , 
quod  illo  tempore  minus  haec  controversia  agi- 
tabatur :  sed  pulmones,  si  vis,  illaesos  in  duabus 
illis  mulieribus  Aiisse ,  dabo ,  dum  tamen  tu  quo- 
que  des,  in  illis  omnibus,  quos  certe  multo  plu- 
resCoiterus  desiguat,  pleuram  sine  Isesione  fuisse. 


(j.)  Epist.  de  rad.  chyn. 


LIB.    II.    DE   HORBIS   THORAGIS,   EPIST.   XXI.       8^ 

aut  cum  ea  quas  negligi  posset.  Hic  autem  quid 
ssepius  fiat ,  profecto  quaerimus,  non  quid  nonnun- 
quam.  Neque  enim  vel  in  epistola  superiore(i) 
quasdam  aliquando  accidere  observationes  ne- 
gavimus ,  quae  sint  istarun^  Yesalii  similes.*  Quin 
etiam  ut  istas  Yesalii ,  sic  aliam  aliquam  in  hac 
Sepulchreti  sectione  pariter  omissam.  Harderii 
Yidelicet(a)  adderemus,  nisi  praeter  alteram  mor- 
tis  causam  in  cerebri  cortice  purulento  proposi- 
tam ,  minus  dilucide  sedem  indicasset  multi  pu- 
ris  y  quod  in  thoracis  caveam  effusum  invenit ; 
accurate  enim  ejusmodi  sedes  sunt  definiendae, 
neque,  ut  aliquando  factum  videas,  marsupium 
idem  in  quo  pus  fuerit ,  aut  adhuc  sit ,  modo  ad 
pulmonem,  modo  ad  pleuram  est  quasi  pro  arbi- 
trio  referendum.  Observationes  igitur,  in  quas 
dubitatio  non  cadat,  ampliorum  graviorumque , 
illaeso  pulmone,  pleurae  laesionum  ii^pleuritide  non 
negamus ;  sed  oppido  perraras  esse  dicimus,  si  ni- 
mirum  cum  immani  earum  numero  comparen- 
tur ,  quas  et  Coiterus ,  et  Servius  habuere ,  et  qui 
idem  quod  Servius,  in  viginti  pleuriticis  obser- 
vavit ,  Barthol.  V icaruis  (3) ,  et  GagUardus  (4) , 
qui  triginta  circiter  dissecandos  curavit,  et  !Nan- 


(i)N.  57,58. 
(a)  Apiar.  obs.  53. 

(3)  Yid.  in  obs.  87,  cent.  z ,  N.  C, 

(4)  Cit.  supra^  an  n.  28» 


86  DE    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

nius  (i),  et ,  ne  de  me,  aut  de  aliis ,  quos  infra 
laudabo ,  quidquam  hic dicam,  Vaisalva  demum , 
qui  plurimos  incidef  unt.  Neque  enim  horum  quis- 
quam  in  tanto  numero  dissectionum  unquam  in 
pleurae  laesionem  incidit  tam  gravem ,  tamque 
amplam ,  illsesis  pulmonibus. 

39.  Quin  etiam  pleurae  inflammatio  cum  pul- 
monum  inflammatione  coujuncta  nontam  crebro 
in  cadaveribus  deprehenditur,  quam  viri  alio- 
quin  doctissimi  videntur  existimare.  Quod  ve- 
rumne  sit,  an  secus,  tunc  optime  intelligitur,  cum 
magna  series  observationum  spectatur.  Si  quse 
Coiterus,  Servius,  Vicarius  indicarunt ,  bene  per- 
pendas,  piurimas  habes  quas  adVaisalvaB,  nos- 
trasqneadjungas.  Quibus  has  quoque  addes,  prae- 
teralias,  quae  in  Sepulchreto  leguntur.  Zwinge- 
rus(2),  et  DiUenius(3)  pulmones  duriores ,  et  gan- 
graena  jam  afFectos  viderunt,  et  cum  caeteraspar- 
tes  iis  in  cadaveribus  male  se  habentes  descri- 
bant,  neque  pleuram  nominant ,  et  primus  diserte 
addit;  nullihi  tamen  adnatum  fuisse  pulmonem  in 
aegro  qui  cum  lateris  intolerabilipungente  dolore 
sanguinem  extussiverat ;  alterum  autem  pleuritis 
exquisita  sustulerat,  in  peripneumoniam  dege- 
nerans.  Lanzonus  quoque  (4)  in  mortuo  ex  forti 


(i)  Vid.  Eplst.  ao,  n.  57. 

(2)  Eph.  N.  C.  dec.  3,  A.  5,  obs.  8. 

(3)  Ead.  dec.  A.  10,  obs.  il\i, 

(4)  Ibid.  A.  5,  obs.  laa. 


LIB.    II.    BB   MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXI.       87 

pleuritide  pulmonis  abscessum  invenit  mortis  ac 
morbicausam;  de  plearane  verbum  quidem.  Imo 
in  epidemica  ejusdem  anni  constitutione  cum  ex 
pleuritidis  signis  plerique  medici  inflammatam 
pleuram  esse  censerent,  aliis  contra  disputanti^ 
bus,  aperto  caidavere,  ut  listanta  dirimeretur {i) ^ 
alterum  deprefaendit  pulmonem,  absque  ullapleU' 
rcB  lcesione ,  erysipeiate  infeCtum ,  et  tumefactum^ 
et  ex  flavo  maculosum.  Sed  et  cl.  Fischerus  (a)  in 
altera  constitutioiK^ ,  ut  videret ,  in  controversia  de 
locQ  inflamwxitionis  tam  acriter  a  quibusdam  agi^ 
tatUy  quid  sentiendam  essetj  inciso  cadavere  pi-^ 
hii  ahud  sibi  repertum  narrat ,  quam  pulmonis 
dexteri  inflammationem ,  et  coticretiones  polypo* 
sas  in  vasis  majoribus  pulmonaribus.  I^eque  praes- 
tantissimus  Gesneru^  in  ea  quam  supra  (3)  ihemo- 
ravi,  fallaci  qttidem,  sed  non  sine  punctorio  in 
lateribus  aut  sub  scapula  dolore ,  Uriensium  pagi 
constitutione,  uno,  alierof  aUis  dissectis  corpori- 
bus,  pleuree ullam  refertinventain  laesionem ,  cum 
pulmones  utique  inflammatos,  aliterve  intus,  aut 
extra  male  affectos  proponat.  Denique  ut  alios 
omittam ,  praetermittere  nequeo  illustrem  Halle- 
rum  (4) ,  qui  cum  suas  pleuritidis  et  peripneu- 
monia3  quatuor  observationes  ediderit,  vix  in  una 


•  •  "  '- 


(i)  Ead.  dec.  A.  5,  obs.  120. 
(a)  Cent.  9,  N.  C.  obs.  80. 

(3)  N.  14. 

(4)  Opusc.  pathol.  obs.  i3  ct  scq. 


88  J>£    SEDIBUS   ET  GACSIS   MORBORUBC 

earum  tradidit,  inpleura  signafuisse  inflammja^ 
tionis  f  iu  omnibus  autem  pulmones  scripsit ,  aut 
magno  fuisse  abscessu  vitiatos,  aut  a  sanguine 
qui  intra  eorum  vesiculas ,  cellulasve  distillaverat^ 
aut  ab  albo  humore  intra  eorum  substantiam 
coacto  graves ,  et  in  parte  duros  et  solidos,  quem- 
admodum  in  eorum  inflammationibus,  saepius 
accidere,  supra  (i)  a  nobis  expositum  est.  Haec 
cum  Jta  se  habeant,  praeclare  intelligis  pleurae 
inflammationem  cum  pulmonis  inflammatione 
conjunctam  minuscrebro  deprehendi,quam  jaoie- 
dicus  nostra  aetate  nobilissimus  credere  videba- 
tur,  cum  peripneumoniam  y  scripsit,  ex  se  ipsa 
raro  oriri^  verum  supervenire  pleuritidi  et  pa- 
raphrenitidi.  Quse  verba  ad  memoriam  revocant 
Hippocratis  locum ,  sic  a  Dureto  (a)  latine  reddi- 
tum.  Peripneumonia  pleuritidis  succedanea,  tu- 
tior  est primigenia :  qui  locus  interpretum  et  me- 
dicorum  ingenia  torsit,  cum  ob  alias  causas  apud 
Caelium  Aurelianum  (3) ,  et  Ballonium  (4)  com- 
memoratas,  tum  praesertim  quia  in  aphorismis  (5) 
scriptum  est :  ^ pleuritide peripneumoniamalum. 
Et  Martianus  quidem  (6),  atque  Sennertus  (7), 

(i)  N.  ao. 

(a)  Coacar.  prsenot.  L  2,  c.  16,  n.  28. 

(3)  Acut.  morb.  1.  a,  c.  25. 

(4)  Annot.  6  ad  consil.  27 , 1. 1. 

(5)  Sect,  7  ,  aph.  11. 

(6)  Ad  coac.  scct.  2,  n.  277.   . 

(7)  Medic.  pract.  1.  2,  p.  2;  c.  16. 


LIB.    II.    BS;   MORBIS   THORAGlS,   EPIST.    XXI.       89 

quibus   fortasse  nimis  ausi  fiiisse  alii  in  textu 
emendando  viderentur,  rationem  excogitarunt , 
qua ,  nuUa  verhorum  mutatione  facta ,  rem  non 
incommode   intelligi  posse    crederent  ,    si   ni- 
mirum,  quod  Sennertus  ait,  reputemus,  mate- 
riae  parte  in  thoracis  parietibus  antea  deposita, 
pauciorem,  minorique  cum  impetu  in  pulmo- 
nes  reliquam  ferri ,  aut  si ,  quod  censet  Martia- 
nus,  vox  d^ixxiriftu  non  ita  accipiatur,  quod  vul- 
go  faciunt ,,  ut  tutiores  tunc  securioresve  perip- 
neumonias  significet,  sed  stabiliores  ^  sive  minus 
jam  transmutabiles.   Quarum   interpretationum 
ne  primam  sequar ,  facit  aphorismus  modo  me- 
moratus,  quocum  illam  ut  satis  concilienr,  non 
video  :  ne  vero  alteram ,  vel  ipse  constans ,  quan- 
tum  perspicere  potui ,  in  Coacis  usus  iUius  vocis, 
eive  afEnium,  ut  majorem  non  stabilitatem ,  sed 
securitatem ,  hoc  est  minus  periculi  ^omnino  si- 
gnificent  (i).  Quae  cum  ita  sint,  in  mentem  mihi 
oUm  venerat  quaerere ,  num  forte  Uceret  primam 
iUam  Utterulam ,  quasi  Ubrariorum  incuria  addi- 
tam,  a  proposita  voce  abjicere,  ut  mutatione 
omnium  minima  id  quod  ratio  postulare  vide- 
batur,  non  jam  tutiores,  sed  periculosiores  eas 
esse  legeremus  peripneumonias  quae  pleuritidi 
succedunt :  aut  si  id  non  Uceret ,  num  sequi  fas 


(i)  Vid.  apud  Duret.  cit.  cap.  n.  17,  cui  adde,  n.  16 ,  et 
cap.  17 y  n.  I.  Adde  cap.  x5,  n.  4»  ^tL  ly  n.  i49* 


gt^  BE   SEDJBITS   £T   CAUSIS  MOaBORUH 

potuit,  prceterquam  in  una  tantum  muliercula,  \n 
qua  ipsa  tanien  non  inflammatam  eam  membra- 
nam ,  sed  tabidam  in venit ,  ut  arcte  adhaerentem 
pulmonem  cum  avellereDt ,  sequeretur.  £x  singu- 
lorum  autem  morbi  descriptione ,  quam  sectio- 
nibus  proemittit,  apparet  omnes  acuto  ac  pun- 
gente  lateris  dolore  fuisse  cruciatos.  Quin  etiam, 
ut  suarum  similes ,  his  subjicit  Plateri ,  et  Zecchii 
observationes :  quorum  ille  in  pleuriticis  duobus 
maculam  tantum  lividam  in  pleura,  cui  quidem 
affixos  puhnones  ipsos  potius  male  affegtos  de- 
prehendit;  Zecchius  autem  inpluribus  non  illam, 
sed  puimones  vitiatos  invenit ,  ut  in  Sepulchreto 
quoque  (i)  adnotatum  leges  :  quanquam  in  extre- 
mo  Tractatu  de  lateris  dolore^  qui  ut  Methodo 
de  urinis  subjectus,  sic  consultationi  iUi  quae  edi- 
tarum  Venetiis  est  uhima,  praepositus  est;  idem 
Zecchius  scribit ,  in  pieuriticis  cum  magno  pul- 
monum  vitio ,  pleuTSiminterdumprorsus  illcesamj 
nonnunquam^vero  parum  immutatam  repertam 
esse.  Huc  Jacotium  (a)  addito  ,'cujus  haec  sunt  ver- 
ba :  experimento  in  dissectione  pleuriticorum  raro 
tumere  pleuram  observamus:  et  ne  Valsaivae,  et 
nostras  dissectiones  saepius  inculcemus ;  trecentas 
illas  Servii  (3)  adjicito  ,  in  quibus  pleuram  aut  ni- 
hil  omnino  vitiatam ,  aut  leviter  tantum  quodam^ 


(i)  Secu  haec,  obs.  ao,  §  i  et  29. 

(2)  Comment.  in  Hipp.  coac.  sect.  2,1.  i ,  aphor.  x* 

(3)  Supra ,  n.  87. 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.       ^3 

modo  mg^MmafamofFendit.Quemadmoduin  aulem 
cum  supra(i)  ostenderem  ampliorum ,  graviorum- 
que  pleurae  Isesionum ,  ubi  salvi  pulmones  sint , 
aut  illius  inflammationis  cum  horum  inflamma- 
tione  conjunctae  raritatem,  non  me  certe  ex  iis 
esse  credideris ,  qui  nullam  pleuritidem  a  mem" 
hrance  costas  succingentis  inflammatione  excitari 
contenderunt ,  nominati*  plerique  a  cl.  Titman- 
no  (2) ;  ita  hic  pariter  recte  credes  non  ideo  me 
graves  pleurae  inflammationes  cum  pulmonis  in- 
flammatione  junctas  negare,  quod  in  dissectio- 
nummaximo  numero'deprehensas  perraro  fuisse 
ostendam.  Neque  enim  earum  oblitus  sum  quae  in 
Sepulchreto  recensentur  :  ad  easque  addere  alias 
possum,  ut  puta  quas  Gagliardus  «(3)  indicat ,  et 
in  pluribus  quidem,  a  pulmone  in  pleuram  ex- 
tensas;  aut  cumHofFmannus(4)vidfsse  se,ait,  //2- 
flammatum  et  sphacelatam  pleuram^  vitiatopar- 
vis  abscessibus  pulmoni  adhaerentem.  Hoffman- 
nus  tamen  id  etiam,  quasi  nonnunquam ,  vidisse 
se  addidit,  postquam  id  quod  frequentissimum 
est ,  sic  in  universum  tradiderat :  I/i  sectione  puU 
mones  inveniuntur  inflatiy  duri,  instar  hepatis ,  et 
aquce  fundum petentes :  quae  praeclara  quoque  ob- 
servatione  (5)  confirmavit,  eorum  immane  des- 

(i)  N.  38,  39. 

(a)  In  Prooem.  mechanismi  ven»  azyg.  pleurit.  causae. 

(3)  Cit.  supra,  ad  n.  a8. 

(4)  Cit.  ibid. 

(5)  I.  in  enarr.  morb.  cap.  ibid.  cit. 


g6  BE   SEDIBUS  ET  CAUSIS   MORBORUM 

cursim  inspexi,  et  graviter  quidem  lassos  fuisse 
memiBi ;  sed  ea  tamen  nigredo  a  gangraena  esset , 
an  a  sangiiine ,  qui  non  ita  prorsus  in  eorum  ya- 
sis  substitisset ,  ut  ad  gangraenam  &ciendam  re- 
quiritur ,  adnotatum  non  habeo ,  ut  neque  intel- 
ligo ,  durine  essent ,  an  a  sphacelo  laxati  et  mol- 
les ,  cum  Lancisius  in  romana  illa  epidemica  pe- 
ripneumonia  ( i  ^preecordia  rubentia  usque  ad  dior 
phragma  fuisse  scripsit ;  et  nigricantia  sangfjune 
coactOy  id  est,  ut  inferius  (2)  loquitur ,  rubra^  et 
sphacelo  tentata.  Yerum  utcumque  id  fiierit ,  hae 
omnes  pulmonum  labes ,  in  quibus  commemo- 
randis  me  a  proposito  divertisse  fortasse  credi- 
deris,  videnturne  tibi  ejusmodi  esse,  ut  si  cum 
pleuras  noxis,  quantumvis  gravibus,  nonnum- 
quam  jungantur ,  his  potius ,  quam  illis ,  debeas 
aegrorum  interitum  imputare?  Lancisio  id  certe 
non  est  visum,  qui  vel  eos  in  quibus  rami  venae 
Azygae  lateris  primum  inflammati  in  varices  abie' 
ranty  ad  me  scripsit  (3),  ex  sasya  qnidem  pleuriiidey 
sed  in  peripneumoniam,  et  septi  inflammationem 
fojcessente  ^  diem  suum  obOsse.  Quin  Riverio  ipsi^ 
dum  contrariam  tueretur  sententiam ,  veritas  ex- 
pressit  verba  haec ,  quae  inSepuIchreto  quoque(4) 
a  te  reperientur ,  nobisque  satis  esse  debent :  pleu" 


(i)  Epidem.  ilieiiiii.  an.  1709,  c.  a,  n.  6. 

(2)  C.  4  9  9.  1 9  n.  7. 

(3)  Dissert.  de  Tena  sine  pari. 

(4)  Sect.  hac  obs.  x4»  S  4« 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.   XXI.       97 

ritidesvchementiores  j  quoz  mortem  inducere  con- 
sueverunt^  in  peripneumoniam  ut  plurimum  de- 
generare,  Seduniverse  asseveratmedicus  praestan- 
tissimus  Trilierus(i),  in  vera  pleuritide ,  nonpleu- 
ram  solum  afflci^  quodhactenus  quidem  temere  cre- 
ditum;  sed  ipsam  quoque  pulmonum  substantiam 
simul  infestari^  quod  unicus  medicince  ocellus^ 
anatome^  docuit  luculentissime ^  etnullam  veram 
pleuritidem  acutam  sine  peripneumonia  agnos- 
cit.  Denique,  ut  alios  hic  omittam,  satis  fuerit, 
anatomicum  exercitatissimum  Hallerum  (a)  ne- 
gare^  sibi  unquam  visum  solam  pleuram  inflam" 
matione  sua  hominem  necasse. 

4 1 .  Nec  vereor  interim  dum  in  controversia  hac 
de  veras  pleuritidis  sede  diutius  hsereo ,  ne  tu  forte 
empiricosimitatus,  quibuscQm  moliius,  quod  ad 
illam  attinet,  egit  Galenus  (3),  de  re  inutili  tot 
verba  a  me  fieri  arbitreris.  Nam  si  dogmatici  ea 
tempestate ,  contra  illosparum  idonea  se  respjonr 
sione  tuebantur;  at  nostris  temporibus  si  celeber- 
rimos  inter  dogmaticos  medicos  duos  consulue- 
ris,  Boerhaavium  (4),  et  Hoffmannum  (5),  non 
£sicile  credes  eadem  curationis  discrimina  empi-> 


(i)  Yid.  Commerc.  litter. ,an.  i74i>  hebd.  2,  n.  a. 
(a)  Opusc.  pathol.y  obs.  i3. 

(3)  De  loc.  aff.  1.  3,  c.  a. 

(4)  Aplior.de  cogn.  et  cur.  morb.  tum  S  349  ^'  ^^?*  >  ^um^ 
S  686  et  seq. 

(5)  C.  6^  cit.  supra,  ad  n.  28,  %iet  seq. 

3.  7 


^8  DE    SEDIBCS    ET    GAUSfS    MORBORUM 

ricos  illos  per  solam  experiedtiato  accurate ,  par- 
titc,  dilucide  adeo  novisse,  atque  hi,  ahatome, 
ct  ratione  duce ,  proposuerunt ,  praesertim  autem 
Boerhaavius.  ^gre  etiam  feres  fuisse  aetate  nostra 
seniorem  medicum,  qui  eadem^omnes  uti  cura- 
tione  scripserit,  sive  pleuram  niorbus  teneat, 
sive  pulmones,  oblitus  videlicet  vel  ejus  discri- 
siinis  quod  ne  ii  quidem  negaot ,  qui  caetera  ex^ 
tenuare  conantur,  si  res  ad  silppuration^m  ver- 
gat ,  tunc  saitem  requiri  aliam  curandi  rationem , 
si  pus  in  pleura  sit,  adsitisqiie  miisdulis;  aliam, 
si  in  pulmonibus,  et  longe  alia  via  ex  illa,  atque 
ex  his,  esse  educendum.  Non  me  fugit  alibs  quo- 
que,  et  longe  quidem  eo  peritiores,  memoria 
nostra* fuisse  medicos,  qui  earadem  ftre,  imo  pa- 
rem  omninomedendirationemdbcuerint  utrique 
morbo  convenire.  Sed  hl  aut  sedem  utriusque  in 
pulmone,  aut  simul  utrumque  esse,  arbitraban- 
tae ,  et  qu»  remedia  utrique  morbo  commuhia*, 
et  recte  quidem  9  statuerent ,  satis  ihtelli^tnr.  lU^ 
vero,  ut  omnem  anatomicorum  dpefram  in  dis- 
quisitione  hac  iuaneni  esse,  dictitaret',  idem  affir-* 
mabatde  universa  curatione;  quasi  iliud  saltem* 
verum  non  esset,  magis  soUicitum  de  morbo,  et 
de  celeri  magnorum  auxiliorum  administratione 
medicum  fore,  qui  mfulto  creberrimam  ejus  sedem 
sciat  esse  in  pulmonibus ,  rai*iorem  ih  pleura.  Tu 
autem,  si  bene  tuum  novi  animum.sciendi  cupi* 
dum,  et  veri  cognitionem  rebus  casteris  antefe- 
rentem,  non  iis*  miodQ  qua&^de  racirbo-hpc  mibi 


LIB.    II.    DE    MORBIS    THORACIS,    J£PIST.    XXJ.       99 

hactenus  conspecta  esse  dixi,  contentus  non  eris; 
sed  illud  insuper  fortasse  optabis,  ut  quemadmo- 
dum  pulmonum  membranam  toties  integram  sa- 
namque  fuisse  animadverti,  ita  et  n^nnunquam 
ipsam  duntaxat  quasi  erysipelate  affectam ,  pro- 
fundiore  substantia  illaesa,  et  miniine  infarcta,  de- 
prehendissem,  ut  sedes  omnes.harujn  thoracis 
inflammationum*  per  anatomen  ex  me  ^ognitas 
ihaberes.  At  aUis  quoque  me  diligentioribus ,  aut 
feUcioribus  aUquid  reUnqui ,  ne  grayius  fe^as  :  ip-. 
tereaqueex  ea  sede,  quam  oiyinium  frequpnt^si- 
mam  esse  confirmavi*,  tibi  satis  sit  cum  aUa ,  tum 
haec  praesertim  multo  faciUus  inteUigere.  Primuni,. 
cur  empyema  saepe  adeo  non  sequatur ,  ut  seqi^i 
oporteret,  si  pus»in  pleura  unde  extrorsum  nul- 
lus  patet  exitus  secundum  naturam  ,  acervaretur., 
Alterum ,  quomodo  tanta  puris  copia  a  pleuritiqi^ 
guibusdam  expectoretur ,  aut  in  eorum  thoracem 
effundatur ,  quae  si  a  pleura  proyeniret ,  exili  sane ,, 
tenuique  membrana,  magnum  profecto  esse  ini-r 
rac«/«/72,  ut  Aretfeo  (i),  sic  et  aUis  videri  posset. 
Nam  quod  ab  inflammatione  tam  crassafiat,  ut 
tantam  possit  materiae  vim  continere ,  nec  mihi 
unquam ,  nec  Valsalvae ,  nec  uUi  ex  iis  anatomicis 
videfe  pro  certo  contigit ,  quQrum  Ipnge  maxi- 
mum  fiiisse  numerum  observationum ,  supra  (t.) 

dictum  est.  AH  pleuram  aiitem  pinguedinem  ad- 

.   ^  ."  .  .  .  ' 

— ——i^».^—i^— ————.— ^————i— ———^^—— —^  ■ 

(1)  De  caus.  diuturn.  affect.  1.  i,  c.  9. 
{%)  N.  38  et  seq. 


100  BE   SEDIBnS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

dere,  ut  materiae  copiam  non  defuturam  intelli- 
gamus ,  vide  num  liceat.  Exterior  enim  pingue- 
do  ad  spuriam  pleuritidem ,  non  ad  veram  spec- 
tat,  et  latentem,  de  qua  hic  loquimur.  Interior 
autem  quautula  demum  sit  in  non  obesis,  minime 
ignoras;  obesos  enim  minus  esse  pleuritidi  ob- 
noxios,  agnovimus  alibi  (i)  cum  medico  diligen- 
tissimo  Trillero.  Tertium  denique,  ea  posita  quam 
frequentissimam  esse  hujus  morbi  sedem  proba- 
vimus,  a  te  facilius  intelligendum ,  illud  est,  quo- 
modo  cruentum  sputam  saepe  adeo  vel  inter  hu- 
jus  initia  se  ostendat. 

4a.  Non  SAim  nescius  quot  rationes  viri  in- 
geniosissimi  excogitarint  hujus  explicandae  rei, 
quando  etiam  in  sola  pleura  statueretur  inflam- 
roatio.  Quarum  antiquissima  Erasistrati  est,  cujus 
verba  nobis  a  Galeno  (a)  contra  disputante  ser- 
vata  sunt.  Quam  rationem  quamvis  Sennertus  (3), 
dissimulato  auctore ,  secutus  esset,.nunc  tamen 
plerique  ignorarent ,  nisi  inter  Italos  vir  doctus , 
idemque  de  pleuritidis  tractatione  bene  meritus , 
in  bono  lumine  coUocasset,  imo  probabilem  red- 
didisset,  Erasistrati  verbis  non  modo  ad  nunc  co- 
gnitam  sanguinis  circumitionem  accommodatis , 
sed  etiam  per  bronchialem  arteriam ,  quam  flra- 
sistrato  notam,  ac  Galeno,  secus  ac  responden- 


(i)  Epist.  ao,  n.  10. 

(2)  De  loc.  aff.  1.  5,  c.  3. 

(3)  Cap.  16  eit.  supra,  ad  n.  39,  qu.  3  in  fln. 


LIB.    II.    DE   MORBIS  THORAGIS^  EPIST.   XXI.    lOI 

tem  illi  venam,  serm6  utrius^ue  (i)  satis  osten- 
dit ,  singillatim  expositis :  qua  in  expositione  ta- 
men  cum alia  fortasse, tum  illud  certe  optare  pos« 
sis,  ut  per  concavam  arteriam  non  bronchialis 
intelligeretur,sed  magna ;  nam  et  vena  quod/wtz^j- 
ma  sit,  ob  id  ipsum  cava  nominatury  ut  a  Galeno 
alibi  (a)  traditum  est.  Inter  recentes  autem  sputi 
illius  cruenti  explicandi  rationes,ut  vetustas  alias , 
quas  Schneiderus  (3)  jam  satis  refutavit,  prae- 
teream,  nihilque  de  ramis  venosis  dicam,  apleura 
in  ramos  venosos  pulmonis  pertinentibus ,  ab  non- 
nemine  in  rem  hanc  indicatis;  ut  nihil,  inquam, 
de  iis  ramis  dicam  nisi  quod  si  vel  essent  perpe- 
tui,  quidquid  inferrent ,  minime  illud  in  pulmo- 
nibus  subsisteret,  quippe  ab  angustis  in  latiores 
semper  venas  cum  reliquo  eorum  sanguine  per- 
recturum,  alio  traducendum  \  at  eam  profecto  ra- 
tionem  sine  laude  omittere  non  possum ,  quibus- 
dam  in  casibus  fortasse  locum  habituram ,  quam 
per  tubulos  inter  venam  sine  pare  et  arteriam  as- 
peram  injectionibusdetectos  mihiquondam  signi- 
ficavit  Lancisius  (4).  Verum  ut  summi  viri  inge- 
nium  et  diligentiam  probem ;  certe  quotiescum- 
que  pulmonem  ipsum  esse  inflammatione  affec- 
tum  sciani ;  non  facile  ego  in  pleura  expectorati 


(i)  Cap.  3,  modo  cit.  infra  medium. 

(2)  De  Yenar.  etc. ,  dissect.  c.  2. 

(3)  Dissert.  de  pleuripneum.  c.  i ,  §  33^  34» 

(4)  Dissert.  de  vena  sine  pari. 


tOI  1)15    SEDIBUS   ET   CAUSIS    MORBORUM 

sanguinis  caiisam  quaeram,  nec  viarecta,  amplis' 
simaque  relicta,  bbliquos,  angustosque  tramites 
sequar,  praesertim  donec  meminero  earum  obser- 
vationum,  quas  olim  in  disputatione  mecum,  ut 
solebat ,  amicc  habita  in  Bononiensi  scietitiarum 
academia  proposuit  Naniiius,  presse  nimium  in 
vetere  illa  scheda  indicatas,  et  qua  una  pbtuit  vir 
caeteroquin  non  miiius  diligens  quam  doctus, 
qui  liunc  magno  siio  merito  illi  academiae  a*  se- 
Cretis  est,  in  ejusdem  commentariis  (i)  describere. 
Nannius  enim  sic  narrabat ,  ut  ego  illo  eodem  die 
ihemoriae  causa  mihi  adnotavi :  in  ea  pleuritidiim 
cpidemia  in  qua  vix  unum  aut  alteruih  pleura 
duntaxat  laesa  deprehendit,  hosque  mortuossine 
Sputo  sanguineo  ,ut  in  cbmmentariis  scriptum  est, 
Caeteros  (id  quod  ibi  minime  leges)  in  quibus  pul- 
itiones  potissimum  loesos  offenderat,  qui  sane 
qiiamplurimi  fuerunt,  omnes  praeviis  cruentis 
sputis  decessisse.  Nuilc  itaque  intelligis  tum  quare 
sibi  non  omittendum  putaverit,  in  duobus  illis, 
ejusmodi  sputa  d^fuisse ,  tum  quid  mihi  ab  ejus 
observationibus  in  rem  praesentem  indicari  vi- 
deatnr. 

43.  Eodem  die  memiiii  quae  in  nosocomio  S. 
Mariae  de  vita  ipse  videram  in  duobus  adolescenti- 
bus,  sed  in  alio  alio  tempore, ctim  academia  com- 
municasse.  Alter  ex  frigore  externo  corrcptus  fue- 


(i)  Tom.  1 ,  inter  medica^ 


tlfi.    n.    B£   MORBIS   THORAGIS,    £PIST.  XXI.    t63 

rat  perforante  dolore  circa  medium  lateris  dex- 
teri ,  qui  in  eo ,  quem  exiguum  tenebat ,  loco  se 
movere,  e|t  cjrcumfei^re  videbatur,  Hnteis  calidis 
admotis  non  reinittebat,  tang^mlp  autem  cresce- 
bat ,  ut  in  id  latus  £|pger  decuiqbere  non  posset. 
Noctu  febris  accessij:  cum  frigore  ipcipiens,  cum 
sudore  autem  desinens.  Quae  efisi  erat  intermit«^ 
tens,  tamen  cum  rediret  singulis  noctibus,  dolor 
autem  idem  perstaret ,  in  nosocomium  venit  ado« 
lesce^s  :  ubi  sanguine  emisso  e  brachio,  latere 
ai^tem  inuncto  ex  olco  calido  de  lini  seminibus 
expresso,  sedem  quidem  mutavit  dolor,  etnatu* 
ram  hactenusi ,  ut  potius  gravj^ndo ,  quam  perfb- 
rando  molestiam  afferret;  capterum  inucronata 
cartilago ,  ad  eum  enim  iocum  ^Tansiverat ,  ma,- 
num  tangentis  f^rre  npn  ppterat.  Cum  hasc  nona 
jam  die  ab  iuitio-doloris  ita  se  haberent;  exim- 
proviso  tussi  o^orta,  sanguinis  grumum  fceten- 
tem ,  majoris  castaaeae  magnitudine ,  aeger  rejer 
cit.  Quo  ejecto,  omnia  quae  dicta  sunt ,  abiere,  ut 
nec  febris  npcte  proxima ,  sed  sudores  potius  re^ 
dierint ;  deinde  vero  ne  hi  quidem.  Igitur  quaere- 
bam ,  uiide  is  grumus?  nam  ex  arteria  aspera  non 
videbatur  ea  magnitudine  provenisse  :  e  ixaribus 
autem  intimis ,  etsi  per  extimas  haud  ita  pridem 
sauguis  prodiisset ,  aeger  venisse  constanter  nega- 
bat,  tum  quae  praecesserant,  eorumque  subita  so- 
lutio ,  aliaque  praeterea ,  ut  ipsi  crederem  facie- 
bant.  Relinquebatur  ut  e  ventriculo ,  quamvis 
nulla  ad  hujus  regionem  molestia.  primis  diebus 


Io4  M    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MOKBORUM 

praBsertim  se  prodidisset ,  neque  uUa  nausea ,  ulla 
ad  vomitum  propensio  ipsam  grumi  rejectionem 
antecessisset.  Certe  autem  ad  ventriculum  atti— 
nebat  quod  in  altero  acciderat  juvene.  Is  enim 
dolore  lateri&,  tussi,  caeterisque  pleuritidis  indi- 
ciis  affectus ,  et  de  his  duntaxat  conquestus ,  nisi 
quod  tamen  simul  nausea  tentabatur,  cum  ab  iis 
quae  caeteros  juvare  pleuriticos  solent,  vel  pejusr 
se  haberet ;  denique  rejecto  inter  vomitum  san- 
guineum  terete  lumbrico ,  statim  ab  iis,  quae  dicta 
sunt ,  omnibus  liber  est  factus.  Nec  vero  hanc  ob- 
servationem  eo  die  commemorabam ,  quod  ra- 
ram  esse  censerem  :  neque  enim  me  fugiebat , 
ex  quo  Gabucinus  (i)  unam  ejusdemmodi  pro- 
posuerat ,  quae  Donato  (2)  adeo  mirabilis  visa  erat, 
quot  proditae  essent  aliae  tum  ab  iis  quos  laudat 
Ettmiillerus  (3),  tum  ab  aliis,  qui  in  Sepulchreto(4) 
memorantur  :  ad  quas  esse  quae  addi  possint,  non 
ignoras  praesertim  ex  Hardero  (5),  R^ygero  (6), 
ex  virisque  aliis  clarissimis ,  nominatim  Joanne 
Baptista  Verna  (7) ,  et  Josepho  Antonio  Pujati  (8) 


(i)  Comment.  de  lumbrie.  c.  i3. 

(2)  De  medic.  hist.  mirab.  1.  4  >  c.  6. 

(3)  Prax.  1.  I,  s.  18,  art.  9, 

(4)  Schol.  ad.  obs.  38,  hujus  sect. 

(5)  Apiar.  obs.  96. 

(6)  Yid.  Act.  Lips.  an.  1691.  M.  Januar.  in  fin  ad  obs.  26. 

(7)  Princ.  morb.  acut.  pleurit.,  p.  3,  c.  zi,  n.  19  et  seq. 

(8)  Dec.  rar.  medic.  obs.  7. 


LIB.    II.    DE   MORBIS   tHORAClS,   EPIST.  XXT.    To5 

auditore  olim  nostro,  nunc  collega  meririssiino, 
a  quo  Tino  plurimas  dodte,  nt  solet,  acciiraferj  le 
propositae  sunt.  Verum  ideo  comniemorabaiii , 
quod  sermo  de  pleuritide  erat  eo  die  in  acade- 
mia  institutus  ob  litteras  a  Cremoneiisi  medico, 
dum  viveret,  experientissimo,  qui  condiscipulas 
meus  fuerat,  Ignatio  Pedratto  ad  me  datas ,  in 
quibus  verminosas  pleuritides  summa  cura  des- 
cribebat,  quae  hyeme  anni  1706  Farnesii,  ubi 
tunc  ille  medicinam  faciebat,  in  eaque  vicinia 
epidemice  grassabantur.  Ut  igitur  appareret,  pri- 
mum  quidem  a  vermibus  inferri  aiiquando  pleu- 
ritidis  similitudinem,  quae,  ejectis  vermibus,  con- 
tinuo  evanesceret;  deinde  autem,  veram  ipsam 
pleuripneumoniam  interdum  fieri,  si  porro  iili 
irritare  pergerent ,  et  sic  ad  thoracem  non  vapo- 
res  nescio  qui ,  sed  constantes  spasmodicae  mem- 
branarum  crispaturae  traducerehtur,  quaesangui- 
nem  denique ,  praesertim  lentum ,  in  vasculorum 
angustiis  retinerent,  visuni  est,  ut  hoc  ]icebat  ex 
recentibus  Pedratti  observationibus  intelligere  , 
sic  illud  quoque  recenti  mea  observatione  con  - 
firmare. 

44-  Quoniam  veroin  Sepulchretonullam  inve- 
nio  dissectionem,  quae  in  pleuritide  verminosa 
ostendat,  revera  posse  thoracis  interiora  inflam- 
mari,  cum  eae  quae  ex  Quercetano  proferuritur(i). 


(i)  Obs.  38,  paulo  ante  cit.  et  schol.  adeamd.  in  fin. 


\ 

Io6       .    DE    SEblBUS   ET   CAUSIS    MORBORUM 

lumbricorum   cumulos  duntaxat  exhibeant,  in 
ventrici^lo  et  iptestinis  rcpertos;  quoe  tunc  Pe- 
drattusin  thpracemortuoriiin  viderit,  adsciibam; 
si  prius  tamen  quaj  in  vivcatibus  adnotavit,   ex 
iis  quae  tum  scripserat ,  tumcoram  addidit  postea, 
cum  plura  post  scriptam  epistolam  observasset, 
summatim  significavero.  Juvat  eaim  decipientium 
morborum  constitutiones  phires,  et  alibi  obser- 
yatas,  legisse,  et  inter  se  contuhsse.  IUe  igitur  sic 
obsenravit.  Lateris  dolor  obtusus  potius  quam  pun- 
gens,  primum  omniuni  existebat,  qui  pra)terquam 
quod  nonnuUas habebatintermissiones,initioerat 
tolerabihs.  Interea  autem  apparebant  indicia  verr 
m.ium  in  ventre  nidulantium :  quin  horum  aliqui 
ut plurimum  ex  ore  ejecti, aut  cum  alvi  recremen- 
tis  conspiciebantur.  Simul  autem  non  sine  tussi,  et 
hac  vehementi ,  sputa  erant  alba ,  non  concocta , 
eademque  sanguineis  quasi  filamenti& jam  tincta. 
Febris,  quae  cum  horrore  inceperat,  uno  fere  te- 
nore ,  et  cursu  perstabat :  pulsus ,  non ,  ut  in  pleu- 
ritide  solent,  duri,  tensive;  humiles  erant,  parvi, 
insequales.  Ad  quintam  usque ,  aut  summum ,  ad 
septimam  diem  morbus  non  modo  non  crescere  j 
sed  potius  decrescere ,  atque  adeo  jam  propemo- 
dum  victus  esse  videbatur ,  dolore ,  ac  tussi  abeun- 
tibus^  febre  autem  ipsa  non  mediocriter  imminu- 
ta.  Postea  vero  heec  omnia  usque  ad.eo  majora 
quam  antea,  fiebant,  tantaque  et  spirandi  diffi- 
cultas,  et  virium  dejectio  adjungebatur,  ut  intra 
horas  quadraginta  aegri  misere  inquic:i,  mtusaes- 


LIB.    II.    BE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXI.    I07 

tuantes,  toto  autem  corporis  ambitu  perfrigerati , 
et,  quod  certissimum  erat  mortis  signum,  cada- 
veris  instar  liventes,  nullis  tunc  proficientibus 
auxiliis,  interirent.  Sed  in  morbi  initio,  ut  deni- 
que  animadversum  est ,  profuit  iis  qui  firmis  es- 
sent  viribus  dare  qua;  vomitum  moverent,  et  nomi- 
natim  quam  benedictam  vocant,  Rulandi  aquam, 
dequa  confer  quidinejusmodipleuritidibuscen- 
seret  Quercetanus;  habes  enim  vel  in  Sepulchre- 
to(i).  Alvum  autem  inhoc  morbo  ciere  oleo  etiam 
ipso  examygdalis  recens  expresso,  aut  mercurio, 
ut  vocant,  dulci,  ad  abigendos  certius  vermes 
cum  pauca  myrrha,  et  coralUna  conjuncto ,  non 
ita  proderat.  Nam  etsi  hoc  lumbrici  mirifice  ex- 
pellerentur ;  mox  tamen  a  dejectionibus  exacer- 
babatur  dolor,  et  crescebat  inflammatio.  Oleum 
autem  illud  cum  a  primo  expectorationem  redr 
dere  faciliorem  videretur,  paulo  post  tamen,  quasi 
pulmoneslaxasset,  aucta  spirandidifficultate  mor- 
tem  accelerabat ,  ut  omnino  fuerit  omittendum. 
At  sanguinis  missione ,  quippe  vires  dejiciente 
abstinere  oportebat ;  vix  ut  nonnunquam ,  maxi- 
me  urgente  inflammatione,  partite  tamen  acpar- 
ce  fuerit  instituta.  Sive  igiturbicmorbusita  erat 
explicandus,  ut  paulo  ante  (a^indicatum  est,  ex- 
plicationem  confirmante  utilitate  ex  Rulandi  aqua 
inter  iditia  statim  id  quod  lentiorem  sanguinem 


\X)  In  eod.  scliol. 
(a)  N.  43  in  iSn. 


I08  DE    SEDIBUS   £T    GA.nSIS   MORBOKUM 

facturum  esset ,  ejiciente ,  sive  etiam  aqua  eadem 
quasi  antidoti  instar  cum  Quercetano,  aliisque 
spectata,  morbum  hunc  mavis  pestiferi  aliquid 
habuisse,  quod  vermes  comitarentur  potius  quam 
facerent;  nam  et  pestilentes  pleuritides  interdum 
observatae  sunt,  quo  illae  apud  Ballonium  (i)  in 
adnotationel,referunturquae  ab  eo  sunt  descriptae 
initio  constitutionis  vernae  anni  iSyi  pressius  in 
Sepulchreto  (2)  commemoratae ;  illud  certum  est 
cummultorum,  quos  descriptus  morbus  abstule- 
rat,  cadavera  tumFarnesii,  tum  in  proximis  op- 
pidulis  secarentur,  viscera  quidem  ventris  in  aliis 
aliter,  ut  propriae  singulorum  affectiones  fiere- 
bant,  constituta  apparuisse,  skirrhosa  videlicet, 
obstructa,  aut  alia  ratione  male  habentia,  prae 
caeteris  autem  valde  affectum  ventriculum,  et  tym- 
paniticum  in  modum,  inflatum,  putridaque  et 
graveolenti  humorum  saburra  onustum ;  sed  prae- 
cipuam  laesionem  in  omnibus  intra  penetraUa  tho- 
racis,  fere  eamdem  acqu«  propterea  ex  uno  tan- 
tum  subjicitur,  deprehensam  esse. 

45.  Viri  quem  modo  propositi  morbi  vis  atro- 
cius  ac  celerius  absumpserat,  pulmones  tume- 
bant  adeo,  ut  totum  thoracis  cavum  implerent. 
Sinister  autem ,  quo  in  latere  dolor  fuerat ,  peni- 
tus  inflkmmatus  ac  nigricans  conspectus  est  ^ 
praeterea  inferiora  versus  albido  ichore  infarctus, 


(1)  Epidem.  1.  i. 

(2)  Schol.  ad  obs.  a8,  hujus.  4  sect. 


LIB.    II.    BE   HOBBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXI.    IO9 

abscessus  instar.  Pleura  ubique  inflammata ,  li- 
vescens,  et.nonnullis  quasi  punctis  sanguineis 
distincta.  Intercostales  musculi,  interni  praeser- 
tim,  et  sinistri,  hacteous  inflammationem  cqp- 
traxeranty  ut  sugillati  viderentur.  Deniqi|e  in  cor- 
dis  ventriculis ,  annexisque  magnis  utriusque  ge- 
neris  vasis  grumi  fiierunt  atri  sanguinis ,  nec  dis- 
similes  polyposae  concretioni. 

46.  £x  his  quae  a  nobis  de  verminosa  pleuritide 
relata  sunt,  conjunctis  tamen  cum  iis  quae  de 
eadem5upra(i)  laudati  auctores  scripserunt,  jam 
tibi  £aLciIe  apparebit,  nuUa  esse  verae  plearitidis 
signa ,  quae  non  aliquando  in  illa  quoque  sint  oj> 
servata,  non  modo.cum  jam  in  veram  degeneras- 
set ,  sed  tum  etiam  cum  hujus  tantummodo  simi- 
litudinem  referret.  Quo  magis ,  in  pueris  praeser- 
tim,  itemque  in  aliis  qui  soleant  vermibus  esse 
obnoxii,  necnon  in  iis  constitutionibus  quae  ho- 
rum  feraces  sint,  cavere  medicos  oportet ,  ne  for- 
te  pro  vera  habeant  pleuritide  aliquam  in  quanec- 
dumaliudsit,  nisi  pIeuritidissimihtudo,solisan- 
thelminthiciscuranda.  Seddepulmonis,etpleurae, 
et  utriusque  inflammationibus  legitimis ,  aut  no- 
this  hactenus.  De  inflammatione  autem  diaphrag- 
matis,  aut  mediastini,  et  pericardii,  quidquid  vidi 
cum  leve  fuerit,  et  cum  pulmonum  inflammatione 
conjunctum ;  simul  cum  hac  jam  in  his  litteris(a)^ 


(x)  N.  43  et  seq. 
(a)  N.  3'5,  36. 


IIO  DE    SEDIBUS   ET   CAITSIS   HiORBORlTM 

aut  in  aliis  etiam  (i)indicatum  est.  Videre  igitur 
poteris  qui  peculiares  illarum  membranarum  in- 
flammationes  non  conspexerunt  modo ,  sed  et  ea- 
T\un  signa  adnotarunt.  Neutrum  enim  solum  sa- 
tis  est.  Sic  olim  Avenzoar,  cujus  non  brevem  lo- 
cum  Zacntus(2)  protulit,  et  fusius  ante  Frein- 
diunt (3)  considcravit,  signa  pi^oposu^rat  inflam- 
mationis  mediastini,  quam  se  pertulisse  non  du- 
bitabat.  Sic  etiam  Tacotius  (4)  *^on  reticuit  hotas 
quas  eidem  morbo  de  Avicennae  quoque  senten- 
tia  credidit  convenire.  Sic  denique  Heurnius  pa- 
ter  (5)  quibus  ex  indiciis  conjiceret,  juvenem 
qiiemdam  esse  indidem  mortuum,  iegeris.  Con- 
tra,  Nicolaus  IVTassa  (6),  qui  aposteitiata  etiam  in 
mediastino  vidisse  se  sCripsit,  de  eorum  signis 
nihil  adjecit,  cum  illa  quae  in  nobili  Fibrentino 
pleuriticum  apostema'  cbihitata  erant,  diiigenter 
retulisset;  cujus  morbi,  et  dissectionis  iii  Sepul- 
chretonullam  video  ihention^m  fieri :  ei;  quamvis 
se  vidisse  aiat,  et  miittos  alios,  a  pleuritico 
apostemate  mortuos,  quorum  apostemxita  mdgria 
erant;  tamen  hgec  superius  non  membravi,  in- 
certus  an  ejusmodimagnaapostemataad  ea  spec- 


(i)  Epist.  7,  n.  II. 

(a)  De  medic.  princ.  hist.  1. 21,  hist.  a3. 

(3)  Hist.  med.  ad  A.  980. 

(4)  Comment.  in  coac.  sect.  2 ,  L  5,  aph.  65. 

(5)  Enarrat.  Hippocr.  1.  5,  aphor.  24. 

(6)  I.  Introduct.  anat.  c.  27. 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,  EPIST.    XXI.    III 

tarent,  de  quibus  agebam ,  an  potius ,  ut  in  Flo- 
rentino  illo  de  quo  dicebat,  ad  musculo^  etiaih 
proximos  occupantia ,  frigida,  antiqua,  et  multos 
annos  perpetua  tussicula ,  et  gravante  dolof  e 
permolesta.  Opus  igitur  es^t  signis ,  per  dissectio- 
nes  comprobatis,  ut  morbum  dignoscere,  et  ac- 
celerata  auxiliorum  administfatione  curare  pos- 
sis ,  aiit  si  hbc  non  liceat,  saltem  de  gravi  periculo 
nionefe,  et  ne  deceptus  videare,  quid  in  cadavere 
sit  inveniendtim ,  praedicere.  Utrumque  autem 
quod  simUl  reqiiiri  dicebairi,  ostiendet  medicu^ 
praestantissimus ,  Salius,  vicinus  meus  (  i ).  Qui 
cum  junior  in  mediastino  inflammatorium  tumo- 
rem,  nec  parvum,  pfimus  omnium  vidisset,  quae 
autem  symptomata  in  aegro  fuissent ,  diligeiiter 
adhdtasset;  postiea  non  dessavit  unquam  ea  cum' 
illis  quae  in  aegris  aliis  similia  occurrererii ,  soler- 
terconferre  :  itaque  et  mbrbi  signa  constituit  de 
eoqtie  docte  peiitequri  scriptain  primam  quam 
rtiedifci  habueriitt ,  ititegramtractationem  vulgii- 
vit.  Observationtim ',  quae  tractationis  causa  fuit, 
in  had  habes  quartk  Sepulchretl  sectione  (2) :  in 
sectione  autem  pffima  hujus  Ubri  11  alteram  (3) 
leges,  qtiim4hscqdeiiti'saBCulo  Utteris  maridavit 
Panarblus,  pr«»tervisai#iis  qiios  de  hoc  morbo 
scripsisse  vidi :  in  qtia  utiriam  aUa',  q^ae  defiii^se 


(1)  De  affec.  particnlar.  c.  6. 
(%)  Obs.  2. 
(3)  Obs.  laS. 


112  DE   SEBIBUS   £T    CAUSIS   HORfO&yM 

non  puto,  syniptomata  adscripta  essent,  et  in- 
flanimationis  sedes,  quae  fortasse  pericardium  at- 
tingebat,  dilucide  esset  indicata.  Quorum  alte- 
rum  noii  desiderabis  quidem  in  Heurnii  filii  ob- 
servatione,  pariter  in ,  Sepulchretum  (i)  relata; 
at  signorum  quae  fuissent  inflammationis  hujus 
peculiaria  priiisquam  in  vomicas  abiret,  imoyel 
postquam  abierat,  nuUum  adnotatum  invenies» 
Ut  inflammationis ,  et  abscessus  mediastini ,  sic 
et  pericardii  quotquot  memorari  exempla  vidi- 
mus ,  ea  tibi ,  ut  perlegere  citius  possis ,  in  Se- 
pulchreto  indicabimus.  Primum  igitur  eamdem 
illam  quam  Salii  esse  diximus,  observationem 
inspicies,  ut  quoe  inflammatorium  tumorem  exhi- 
bet ,  in  parte  etiam  ad  pericardium  attinentem  : 
quapropter  de  utriusque  membranae  inflamma- 
tione  Salius  egit,  certe  antequam  Rondeletii  ob- 
servationem  (a)  inspicere  potuisset;  quippe  Lug- 
duni  editam  eodem  anno  i583  quo  Salius  praefsi- 
tionem  idibus  martii  scribebat  Faventiae,  libro 
suo  praefigendam.  Historias  autem  quas  proximo 
saeculo  conscriptas,  ex  Hiidano,  itemque  ex  Za- 
cuto  citari  videris  :  binas  ^  ne  forte  f allaris ,  ex 
eorum  singulis   citari  scito.  Hildani  enim   pri- 
mam  reperies  in  Sepulchi^to  (3),  haud  procul  ab 
ea  Rondeletii ,  quae  modo  cpmmemorata  est ;  al- 


(i)  Sect.  4*  ob».  27. 

(a)  Sect.  8 , 1.  hnjus  2,  obs.  4  9  S  i^- 

(3)  Obs.  ead.  %  5. 


LIB.    n.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.    Il3 

teram  autem  sectione  hac  IV  (i).  Ubi  etiam  est 
Zacuti  propria  (2) ,  nec  tamen  eo  quem  ibi  a  ty- 
pographo  indicatum  videbis,  libro  iiiius  2;  sed  si 
conferre  forte  volueris ,  et  sane  paulo  aliter  auc- 
tor  scripserat,  lib)*o  i  perquirenda;  Zacuti  au- 
tem  altera  ad  pericardium  certe  non  attinet;imo 
illa  est  Avenzoaris  morbi  sui  descriptio.  A  quo 
ut  mediastini ,  sic  etiam  pericardii  inflammatio- 
nem ,  et  abscessum  esse  memorata ,  cum  Frein- 
dius  (3)  admoneat;  quomodo  Salium  et  Ronde- 
letium  excusabimus,  nuliam  ejus  mentionem  fa- 
cientes  ?  praesertim  cum  hic  scripserit ,  eum  af- 
fectumneminemy  quod  sciret,  adnotasse;et  Salius, 
mirandum  esse,  qua  ratione  praxim  docentes^ 
iLtrumque  affectum  ita  neglexerinty  ut  nehorum 
quidem  minimum  fecerint  verbum  :  quanquam 
hic  quos  inteliigeret ,  novissimos  videlicet  medi" 
cosy  sua  satis  praefatione  deciaravit,  in  suaque 
praefatione  ostendit ,  cur  Avicennae ,  (  ut  Jacotius 
non  dum  morborum  omnium  curationem^  sicut 
ordinarii practici ^  doceret ,  sed  dum  Coacas  in- 
terpretaretuc^  censuerat),  inflammati  mediastini 
cognitionem  ipse  quidem  tribuere  non  potuerit , 
tanto  libentius  tributurus  Avenzoari,  quod  ve- 
tusti  alicujus  medici,  ut  tum  solebant,  auctori- 
tate  sua  signa  pleraque  sic  confirmasset.  Yerum, 


(i)  Obs.  4. 

(2)  Qhs.  29. 

(3)  Hist.  et  A.  cit. 

3.  8 


Ij4  ^^   SEDIBUS  ET   CAUSIS  HORfiOAUM 

quod  pro  Rondeletio  quoque  dictum  Yelira ,  tau^ 
ta  prae  caeteris  Arabicae  scholas  medicis  Avicenna? 
fama  invaluerat,  ut  quod  in  magno  ejus  opere 
4j^on  exstaret,  frustra  apud  reliquos  perquiri  posse 
yideretur.  Longe  difficilius  est  Ludovicum  Mer- 
catum  .excusare  ^  a  quo  scripta  de  hisee  affecti- 
bns  (i),  si  cum  Salii,  quem  ne  nominat  quidem, 
.tractatione  contuleris ,  ab  Salio  omnia  sumpsisse 
statim  cognosces.  At  quanto  minus  erga  SaJiuin 
grati,  ut  saepe  fit,  aliqui  fuerunt  qui  eodem  vi- 
vebant  tempore ,  tanto  gratior,  a^uiorve  fiiit  hoc 
nostro  sa&culo  nobilis  scriptor  Freindius  (  a ) , 
gratique  pariter  fuerunt  Archiatri  duo  amplis- 
sirai ,  quos,  haec  recensens ,  qua  parte  de  his  mor- 
bis  scripserunt,  nuperrime  legebam  :  imo  alter 
observatione  sua  Salii  observationem  diserte  con- 
firmavit;  alter  quomodo,  et  quando  a  perfrigi- 
4o  aere  inspirato,.aut  a  gelida  potione  medias- 
tinum,  quippe  a  pulmonibus  interceptum,  gu- 
lam  autem  intercipiens,  non  difficile  inflammari 
possit  ostendit.  Kec  tamen  Salio  ingratum  fiiisse 
crediderim  virum  alioquin  doctum ,  qui  cum  an- 
no  postquam  Freindii  historia  medicinas  prodie- 
rat,  decimo  scriptum  vulgaret  suum,  questus 
£St  m^diastini  inflammationem  fuisse  ab  omni^ 
hwadid  usque  tempus  praetermissam ,  cujusin- 
terim  signa  quaedam  produxit,  inter  ea  quae  Salius 


^**" 


(i)  De  intern.  morb.  curat.  1.  a,  c.  6. 
(a)  Loco  modo  indicato. 


LIB.    It.    lie  M«RBIS    THOBXCIS,    EPIST.  XXI.    11$ 

proposuerat,  occurrentia ;  neque  enim  hic  vel 
syncopen,ubi  inflammatio  pericardium  attingc- 
ret^praeterraisit.  JEam  igitur  querelam  inde  potius 
ortaisD  putavcrim ,  quod  nec  omnes  omnia  legefe, 
nec  quas  legerimus,  omnium  possumus  memi- 
nisse.  Caetcrum  animadversa  ab  Salio  signa  rele- 
gens ,  iliud  fortasse  miraberis,  ctim  molestiam  ad 
sternum  animadverterit,  ad  dorsi  vertebras  non 
adnotasse ,  aut  cum  iliius  rationem  hanc  redde* 
ret,  quod  mediastinum  ad  sternum  alligatur ,  non 
attendisse ,  ad  vertebras  quoqu^  aliigari :  aut  sal-^ 
l»m  non  admonuisse  (  id  quod  fortasseerat)pro- 
pius  sternum ,  quam  vertebras ,  fiii^se  iilas  in- 
ilammationes  :  quod  discrimen  in  locis  quibus- 
dam  Hippocraticis  de  pleuritide  ad  dorsum,  ali- 
ter  in  Sepulchreto  (i)  explicatis,  attingit  clanis 
Vema  (a) :  quanquam  epistola  supmore  (3)  alia 
quoque  a  me  ratio  indicata  est,  cur  mediastino 
affecto  accidere  interdum  possit ,  ut  sterilum)  po* 
tins  quam  vertebrae ,  compatiatur. 

Sed  vertebrarum  facta  mentione,  id  etiam  mi^ 
rari  subit,  cum  ssepe  adeo  capitis  dolores  persan- 
guinis  impetum  aut  moram  in  cerebri  meningi* 
bus,  aut  per  aliam  harum  iaesionem ,  irritationem* 
ve  explicentur ,  cur  ad  dorsi  dolores,  de  quibus 
nominatim  in  hac  Sepuicht^ti  sectione  agitur, 


(i)  Sect.  hac  4?  Append.  ad  obs.  89. 

(a)  P.  3,  c.  8j  n.  9  et  12,  libri  cil.  supra,  ad  n.  43. 

(S)  K.  IJI.    ' ' 

8* 


tl6  DE   SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBORUH 

ezplicandos ,  perraro  soleat  commeinoratio  fieri 
meningum  spinalem  medullam  convestientium , 
quae  nihil  demum  nisi  illae  superiores  meninges 
sunt  in  vertebrarum  cavum  productae.  In  hac  ip- 
sa  sectione  exempla  etiam  afferuntur  dolonim 
thoracis  ab  aneurysmate  provenientium.  Quorum, 
etsi  in  aUa  epistola  de  aneurysmatibus  plura  scrip- 
serim,  aliaque  in  alia  simadditurus,  unumatque 
alterum  exemplum  seorsum  hic  proferam,  pri- 
mum  quidem  propterea  quia  vix  aliud  ejus  aneu- 
rysmatis  indicium  rescire  potuimus ,  quam  dolo- 
rem  intra  thoracem ;  alterum  autem ,  quia  non 
solum  ab  asieurysmate ,  sed  etiam  ab  jecinoris 
pondere  is  thoracis  dolor  videtur  repetendus. 

47.  Mulier  consistente  aetate,  quae  alias  in  no- 
socomio  Patavino  fuerat  ob  dolorem  in  sinistra 
intima  thoracis  parte ,  in  idem  rediit  ante  me- 
diiim  januarium  anni  1717,  de  eodem  illo  dplore 
querens ,  nunc  magna  cum  febre  conjuncto.  Pul- 
sus  erant  vibrati ;  morbusque  omnino  videbatur 
gravis,  sed  non  adeo,  ut  mors  jam  proxima.esse 
crederetur.  Fuit  tamen ;  nam  postridie  quam  in 
nosocomium  venerat,  mulier  improviso  mortua 
est. 

Thorace  aperto ,  hujus  quasi  hydrops  a  primo 
apparuit.  Sed  cum  infra  aquam  magna  concreti 
sanguinis  copia  occurreret ,  intellectum  est  hu- 
jus  serum  hydropis  speciem  repraesentasse.  Quae-. 
rentibus  unde  sanguis  prodiisset,  magnum  se 
obtulit  aortae  aneurysma,  idque  perruptum .  Quam 


LfB.    ir.    M   MOftBrS   THORACIS,    EPIST.    XXI.    II  «7 

airteriam  cum  diligenter  spectarem ,  sic  observavi. 
Jam  inde  ab  initio,  aequo  erat  latior,  intusque 
inaequalis.  Nec  tamen  in  manifestius  aneurysma 
sediiatabat,priusquam  subclaviam  sinistram  emi- 
sisset.  Inde  non  in  saccum  quemdam  lateralem , 
sed  in  omnem  partem  truncus  ipse  se  expande- 
bat,  lit  cavum  efficeret  magnum^  forma  ad  sphae« 
roidem  accedens  :  ad  cujus  infimam  partem ,  ite- 
rum  se  in  arteriae  modum  contrahebat,  secun- 
dum  inferiores  thoracis  y ertebras ,  ut  solet ,  des-^ 
cendens.  At  superius,  ubi  dilatatam  fuisse  dixi^ 
hincaltiorem  sinistri  pulmonis  partem  preinebat, 
inde  vertebrarum  aliquot  corpora,  et  laterales- 
processus,  et  proximam  costarum  partem,  a  si- 
nistris  pariter,  urgebat.  £t  haec  qUidem  ossa  om- 
nia  erant  ibi  valde  excavata ;  illa  autem  pulmonis 
pars  atra  erat,  tum  dura  adeo,  atque  compacta^ 
ut  mirabile  hic  ofificium ,  quod  verbo  attigi  in  II 
Adversariis  (i),  prasstaret.  Scilicet  aneurysmatis 
interior  facies,  nuUis  in  hac  muliere  corticibus 
polyposis  obducta,  intimam  arteriae  substantiam^ 
sicuti  nonnullis  in  locis,  perraris  tamen,  et  an- 
gustis ,  laxam  adeo  ostendebat ,  ut  ex  ea  quast- 
squamulas  nullo  negotio  avelli  possent,  ita  eteam-- 
dem  et  e^timam,  ubi  cum  pulmone  aneurysma 
arctissime  conglutinabatur,  exesam  et  prorsus 
deficientem,  spatio  duorum  digitorum  commons* 


(i)  iiniaiad.  3^  ad  fin.. 


]l8  i)£    $£DIBUS   ET   CAUSIS    MOABOBUX' 

tra|>a(; :  eam  aiutem  p^ietis  arteriosi  partem  sup^* 
plebat  mirifice ,  sed  evidenter ,  pulmo ;  ut  neque 
per  oras  spatii  illius  ob  firmissimam  amplamque 
coMglutinalionem,  neque  per  pulmonis  subsfcan^ 
tiam  j  quippe  adeo  ibi  et  in  ea  vicinia  compac- 
tain ,  quidquam  sanguinis  exire  posdet  :  ilaque 
i>ec  cruenta  sputa  mulieri  fuerant,  et  ipse  ia 
csuentam  prorsus  arteriae  asperas,  et  bronchio- 
rum  intimam  faciem  inveni.  Casterum  nullum  in 
corde,  vitium,  nulia  polyposa  concretio,  si  unan 
excipias ,  lon^ulam  quidem ,  sed  exilem  y  quas  ex 
sinistro  ventricuio  per  aortam  ad  hujus  usque 
curvaturam  pertinebat :  quin  sangtiis  in  corde  ^ 
et  aUbi  fluidus  non  minus,  quam  ater,  conspec^ 
tuSiQSt.  Abdomine  y  quod  rugis  non  earebat,  ^ 
du^to ,  praster  eum  singularem,  quemex  hac  vkor 
lieis^  satis  in  Adversariis  III  (i)  descripm y  fexumy 
et  situm  incipieatis  crassi  intestini,  et  jecur  de^ 
color;  generationi  attributai  partes  nonnuila  ex- 
hibuerunt  digna  adnotatione.  Uterque  enim  tesr 
tis  Qrat  niger  ,  sinister  autem  durus  praeterea ,  et 
exparte  pienus  sauguinis  semiconcreti.  Ambioad 
tubas ,  et  prosiimas  partes  sic  aonexi ,  ut  pro  certo 
scirenon  posses,  adquas  potissimum  attinerent 
hydatides  circumjectae,  a.  dextris  quidem  multo 
n^inores ;  a  sinistris  autem  magna  uua ,  aliaeque 
huju^  pariietibus  adhaarentes  eo  numero ,  ac  mag"* 


(i)  Animad.  i4< 


LIB.    11.    PE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXI.    IIQ 

nitudine ,  ut  universae  creditae  sint  aquam  conti' 
nere  ad  UDcias  quatuor.  Haec  eratsubflaTa;  hjda- 
tidum  autem  singularum  tunida  dnplex ,  quarum 
intima  tenuior,  vaseulis  erat  instruetia  albescen«> 
tibus  ,  ut  tunc  apparebaM.  Tubarum  utraque  in- 
ter  bydatides  illas ,  et  deinceps  impevyia ,  prope 
uterum  aulem  craasior  £sL€ta,<  et  noii  modo  per^ 
via,  sed  dilatata ;  ibique  sinistra  plena  erat  muci 
ferme  limpidi.  Sed  in  uteri ,  interna  cervice ,  quas 
hic  erat  prselonga^  mucus  fuit  ex  atro  flavus,  te^ 
nacis^muSi  Oscilli  autem  uterini  corona  qua&  in 
vagina  promjnet ,  ac  vagina  ipsa  oblita  erat  tota 
quadam  aibida  materia,  quasi  mulier  (id  quod 
pro  certo  sciri  non  potuit),  fluore  quodam  labo- 
raret,  eoque  originem  haud  altiorem  habente  : 
quod  muci  color  indicat  longe  alius  in  cervice , 
tubaque  descriptus.  Scire  etiam  frustra  cupiebam^ 
nwEnquid  muher  questa  esset  de  mammis.  Has 
enim  cum  extra  intusque  scrutarer,  et  hic  illic 
duriores  quam  aequum  viderdtur,  in  rugosispras- 
sertim  ae  procidentibus  animadverterem ;  com- 
primendo  serum  expressi ,  quod  ex  nonnuUis  pa- 
pillarum  foraminuhs  turbidum ,  et  colore  diluto 
quidem ,  sed  ad  eum  quem  tabacci  dicimus ,  pro- 
xime  accedente;  ex  aliis  autem  prodibat  colore 
omnino  ex  viridi  nigricante.  Quin  ex  incisa  glan- 
dulosa  mammarum  substantia  serum  aliunde 
erumpebat  viride ,  aUunde  autem  atrum  :  tamen 
eo  sero  absterso,  substantia  illa  apparebat  alba, 
satisque  sana.  Denique ,  cum  aquam  in  spinae  tubo 


I20  D£   S£DIBUS  ET   CAUSIS   MORffOIlUM 

esse  intellexissem ,  perlustratis  intus  extraque 
iis  thoracis  vertebris  quas  ad  aneurysma  exca^ 
vatas  fuisse  dixi ,  harum  vitium  minime  ad  tubi 
cavum  pervenisse  manifestum  fuit. 

48.  De  viridi  illo,  atroque  mammarum  sero 
aliquid  scribam  alio  loco  (i),  ne  a  proposito nunc 
diveitam.  Hic  autem  si  forte  miraris  aneurysma^ 
cujus  vis  ossa  ilia  excavasset,  tanto  moUiorem 
pulmonis  substantiam  pariter  vitiare  non  potuis- 
se ,  aut  eam  saltem  quae  erat  circum  hiatus  oras^ 
congiutinatiouem  divellere  j  hortabor  ut  obser- 
vationem  legas  clari  Maloetii  (a),.in  qua  cum 
aneuryspia  adhsereret  trunco  arteriae  asperae ,  hu- 
}us  autem  cartiiagines  aliquot  partem  facerent 
parietis  aneurysmatis ,  ut  pulmo  faciebat  in  no&- 
tro  \  ea  tamen  vis  sanguinis  quae  illas  cartilagines 
attriverat,  et  ex  parte  eroserat ,  neque  adhaesio- 
nem  illam  quae  circum  erat,  dissolverat,  neque 
tanto  moUiores  et  tenuiores  parietes  reliquos 
aneurysmatiscorroserat,  aut  perforaverat.  Nimi- 
rum  quae  ictibus  magis  cedunt ,  minus  laeduntur; 
quae  autem  valentius  resistunt,  ea  vero  detri* 
li^entum  muito  gravis  accipiunt.  Sic  etiam ,  ut 
inter  multa,  recentiore  exemplo  utar,  ex  clari 
Schreiberi  observatione  (3)  cognosces,  cum  in- 


(i)  Epist.  5oy  n.  47« 

(a)  M^m.  de  TAcad.  E.  des  Sc. ,  an.  1713. 
(3)  NoY.  Comment.  Acad.  Sc.  imp.  Petropol.  tom.  3^  in 
physic.  obs.  4* 


V 
IIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXI.    llt 

gens  aortae  aneurysma  sub  pectoralibus  musculis 
minori  et  majori  ita  esset  disruptum ,  ut  foramen 
posset  pugnum  admittere ,  tresque  ibi  costas  ab- 
sumpsisset ;  tamen  neque  intus  puimonem ,  quem 
represserat,  aut  diaphragma ,  q'iocum  concreve- 
rat,  neque  extra  violasse  musculos,  quibusocclu- 
debatur,  pectorales.  Sed  jam  ad  ultimam  obser- 
vationem  veniamus. 

49«  Juvenis  meraci  vini  potationibus  deditus  ^ 

eoque  largioribus ,  quod  sitim  ars  sua  movebat , 

quae  erat  coquinaria ,  post  nimios  in  hac  labores, 

coeperat  antfe  mensem  thorace  et  stomacho  male 

habere ,  et  difficile  respirare  :  mox  etiam  durities 

quaedam  ad  umbiUcum  accesserat.  Erant  hsec  om- 

nia  sine  fcbre.  Sanguine  bis ,  sed  intra  modum , 

e  brachiis  misso, et  datis  quae  ad demulcendum, 

et  expectorandum  facerent ,  ita  meliushabuit,  ut 

sibi  persanatus  videretur.  Sed  post  dies  octo,  cum 

in  eo  solum  peccasse  se  diceret,  quod  debiliori- 

bus  etiam  tum  cruribus  nimis  ambulasset,  redie- 

runt  ilia  omnia,  multoque  graviora.  Yidi  ego  cum 

demum  in  Bononiense  nosocomium  S.  Mariae  de 

vitaesset  illatus,  pridie  kal.  maii  anni  1703,  diea 

recidiva  octavo ,  an  nono.  Facie  erat  albida ,  at- 

que  subtumida,  firigidis  pedibus,  et  a  diebusjam 

tribus  non  secus  ac  crura  tumentibus.  Pauca  min- 

gebat ,  multum  sitiebat.  Pari  in  quovis  situ  difli- 

cultate  jacebat :  sed  si  caput  attoilere  tentaret, 

sudor  in  fronte  prorumpebat.  Cum  de  liis,  etde 

iis  quap  supra  dicta  suBt ,  quereretur ,  tum  maxi- 


122  Dh    SEDIBUS   ET    CAUSIS    MORBORUM 

me  de  pectoris  angustia,  et  ingenti  preesertim 
pondere  querebatur  propemodum  ac  si,  ut  aiebat, 
molam  ad  pectus  haberet  frumentariam.  Pulsus 
explorarecum  vellem,  frustra  carpum  utrumque 
tetigi ;  in  neutro  percipi  poterat,  homine,  quod 
ad  caput  attinet,  egregie  valente,  et  quantum 
respirationis  difficultas  sinebat,  satisprompte  om- 
nia  quae  dixi,  narrante,  et  hoc  insuper  addetite, 
se  nunc  quavis  nocte  febre  corripi ,  a  qua  tamen 
corpus  incalesceret  duntaxat  a  medio  sursum. 
Cum  scire  averem ,  tin  tunc  saltem  pulsus  se  pro 
derent,  qui  interdiu  latebant;'omnibus  in  pejus 
ruentibus  sic ,  ut  postridie  interiret ,  neque  id  y 
neque  alia  inquirendi  facultas  fuit,  nisi  per  cadap 
veris  dissectionem  ;  cujus  ex  ore  plurimum  san-* 
guinis  prodierat. 

In  thorace  et  ventre  aqua  erat;  non  magna  ta- 
men  copia.  Sed  in  illo  cor  ex  majoribus  quae  un- 
quam  viderim,  idque,  ut  auricula  quoque  dexte- 
ra,  quae  valde  erat  dilatata,  et  vasa  coronaria, 
quae  ampla  exstabant,  sanguinis  plenum  atri,  et 
ferrae  fluidi,  sine  uUa  polyposa  concretione.  Mag- 
ni  autem  hujus  cordis  fibr»  laxissimae  erant ;  ut 
vel  ipsae,  quae  in  ventriculis  prominent,  colum- 
nad  facillime  sequerentur  trahentisdigitos.  In  ven- 
tre  ea  pars  intestinorum  tenuium ,  quae  umbiUco 
respondebat,  quasi  inflammata  videbatur  ad  pal- 
nii  tractum.  Sed  lien,  diaphragmati  arctissitne  an- 
nexus,  revera  colore  fait  praeter  naturam.  Sic  he- 
par  quoque.  Dura  praeterea  haec  duo  viscera ;  sed 


LIB.    II.    1>E    MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXI.    Ia3 

• 

hepar  magis,  eoque  gravius;  ut  miDime  dubita- 
verim, quin  hujns  pondere  additu  ad  pondus  cor- 
dis  ingentis,  et  sanguine  oppleti,  magis  diaphrag- 
ma  gravaretur,  deorsumque  compelleretur,  eo- 
demque  a  diaphragmate  urgerentur  hepar  et  vis- 
cera  alia  proxima.  Unde  vero,et  qua  via  sanguis 
iii  cadaveris  os  pervenerit ,  cum  diligentius  quae- 
rendi  tempus  non  esset,  minime  deprehensum 

5o*  Ex  csetefis  autem  quee  m  mortuo  reperta 
essedixi,  procUve  est  quBe  viventem  afflixerant 
explicare.  Nec  tamenfaciam ,  ne,  si  plura  addam, 
wluisse  videar  non  jam  epi^tolam,  sed  librum 
mittere.  Tu  cum  iis  quae  de  vero  cordis  prolapsu, 
eju^ue  aneurysmate  ad  te  alias(i)script8esunt, 
observationibus  si  hanc  contuleris,  superiol^em 
autem  eum  iilia  quse  de  aneurysmatibus  arteriae 
magnse  (s»);  nec  aliquid  ab  re  alienum  facies,  et 
utrisque  adjeeta  invenies  pleraque  eorum  qua&hic 
eonsulto  praetermittuntur.  Vale. 


(i)  £pi$t.  17,  n,  a8. 
('i)  Epist.  ead.  et  18. 


124  BB   SEDIBUS  £T  CATJSIS   MORBORTTBr 


EPISTOLA  ANATOMICO-MEDICA  XXU- 

Verhafiuntde  Sputo  sanguinis  etde  Sputispum- 
lentis ,  sordidis ;  de  Empyemate  et  Phthisi. 

A.-I_jQuuiii  est  tot  epistolarum  longktidinem 
unius  tandem  brevitate  pensare.  Itaque  minime 
prolixa  haec  erit ,  etsi  morbos  de  quibus  tres  in 
Sepulchreto  extant  sectiones ,  et  in  his  una  lon- 
gissima  9  comprehendet.  Quod  tamen  ne  incuria 
quadam,  et  praepropera  festinatione  £LCtum  cre- 
das,  primum  omnium  causas  accipe  tum  alio- 
rum  prolixitudinis ,  tum  nostrae  breyitatis. 

2.  Multa  quidem ,  et  digna  quae  multum  lau* 
dentur  in  tribus  illis  invenies  Sepulchreti  sectio- 
nibus  V ,  VI ,  VII ,  sive  observationes  legas ,  sive 
scholia.  Sed  simul  invenies  tamen  quae  facile  nol- 
les.  Exemplotsint  in  V  (i)  cordis  substantia  per 
sputum  rejecta  (2) :  hcemoptysis  ex  ruptione  alicu* 
jus  vasis  in  latere  dextro  ^  suspensorii  hepatis(^)i 
in  pulmonihus  vena  cava  disrupta  :  in  VII  au- 
tem(4)  tahes  oh  renes  ^  prcesertim  dextrum^  jecori 


(i)  Obs.  ai. 

(2)  In  Schol.  ad  obs.  a4. 

(3)  In  Additam.  obs.  z. 

(4)  Obs.  126. 


LIB.    II.    BE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXII.    1^5 

per  membranas  peculiares y  quibus  vestiebantur^ 

quasi  adnatos.  Quid  ?  quod  aliquae ,  et  in  his  prima 

illa  in  sectione  altera(i)iterantur,  in  scholia  quo- 

que  (a).  Atque  ut  in  una  sectione  VII  subsista- 

mus;  confer,  quaeso,  observationem  LXIX  cum 

§  2  XXIV  tum  CXXXI  observationis ;  §  i  cum  a ; 

denique  observationem  tXLIV  cum  CLIV;  intel- 

liges  sexies  ea  proferri  quae  ter  satis  fuerat  pro- 

tulisse :  iterari  autem  cum  lectorum  perturbatio- 

ne ,  qui  in  tertia  duos  credent  libros  Thomae  Bar- 

tholi  citari,  cum  unus  idemque   citetur;  in  se- 

cunda  ambigent,  Francofurti  ad  Fiadrum^  an 

potius  Francofurti  ad  Oderamy  ubi  revera  obser- 

vatio  est  habita ,  id  contigerit ;  in  prima  denique 

cum  in  dissecto  Christophori  Richteri  cadavere 

de  uterOy  si  superis  placet,  verba,  nescio  quo 

casu,  fieri  animadvertent,  quantacredis  admira- 

tione  perculsum  iri.  Sileo  observationem  (3)  tabis 

a  glandula  pyloro  adnata  non  esse  observatio- 

nem,  sed  conjecturam,  eamque,  si  quae  ego  ibi- 

dem  similia  vidi,  et  sine  tabe,  attendamus,  non 

satis  firmam.  Scholium  quoque  sileo  observationi 

subjectum  XXXVII  ad  hanc  nuUo  modo  attinere 

posse,  in  qua  neque  de  matrona^  neque  de  c^re- 

bro  sermo  fit  (  qui  et  alibi  (4)  error  admissus  est : 


^i)  Sect.  6  I  obs.  i4- 

(a)  Ibid.  secui^um  ad  obs.  9  et  ad  3i ,  in  sect.  7. 

(3)  CXXVIII. 

(4)  Ut  ^^ct.  5,  obs.  10,  schol.  quod  attinebat  ad  9. 


126  PE    SEIMBUS  £T   GAUSIS   MOABCmXJS 

nec  tanti  esse  quse  de  actione  hepatis ,  lieiris  ,  et 
pancreatis  olini  Diemerbroeckius  eofnminisceba- 
tur,  ut  plures  paginas  in  scholio  adjeotoCLV  ob- 
servationi  implere  debuissent.  Quid  vero  dice- 
mus  de  Additamentis  ad  YII  eamdem  sectionem  ? 
Mitto  complures  pa^nas  considtationibus  (i)  oc- 
cupatas.  Mitto  observationes ,  in  quibus  ne  nO' 
men  quidem  est  ejus  de  quo  agitur  affectus,  ta- 
bis,  velut  in  IX.  At  certe  observatio  III  cum  parte 
ejus  scholii,  jam  antea  in  sectione  ipsa  vel  paulo 
fusius  observ.  LXII  producta  fuerat ,  quemadmo- 
dum  observ.XCVIIIetLI  jam  data  eadem  queein 
Additamentis  obser.  X  et  XXI  repetuntur,  si  pauca 
in  prima  harum  addita  excipias  veiba ,  et  plura 
in  aitera ,  quae  Blancardus,  ut  solebat ,  aut  omisit, 
autmutavit,  quasinon  ThomaeBartholini,  sedsui 
ipsius  iila  esset  observatio ,  in  quo  cautior ,  quani' 
vis  non  omnino  vel  m  hac  ipsa ,  fuit  Bonetus.  Ad 
haec  omnia ,  et  istiusmodi  aiia ,  quae  ipse  dili- 
gentius  inquirendo,  fortasse  animadvertes,  sitot 
illse  obseryationes  addautur,  quas  Bonetus  etsi  ad 
alios  titulos  fatetur  pertinere ,  non  prorsus  tamen 
hic  praetermittit ,  tum  aUae  dc  quibus  ne  id  quidem 
fatetur ,  cum  alio  ipsse  quoque  pertineant  tamen , 
tum  denique  iliarum  ingens  numerus,  quas  ubi- 
cumque  maciei  esset  causa,  in  VII  sectionem  con- 
jectas  videmus,  in  qua,  ut  iibri  hujus  secundi 


(i)  Qbs.  17. 


LIB,    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXII.    la^ 

inscriptio  de  affectihus  pectoris  indicabat ,  non 
alia  tabes  locum  habere  debui^set ,  quam  quse  cau- 
sas  obtinet  intra  thoracem;  neque  enim  de  tabe, 
ut  de  respirationis  Isesione ,  censeadum  est ,  quae , 
ubicucnque  sit  ejus  causa,  ipsa  quidem  semper 
thoracis  evidens  affectio  est :  si  ergo  haec  quse 
dicta  sunt,  attenderis  universa,  facile  intelliges, 
unde  factum  sit,  ut  quae  occasione  propositorum 
jaaorborum  in  Sepulchreto  prolata  sunt,  tantum 
paginarum  numerum  occupaverint. 

3.  Nos  autem  contra,  tantum  abest,  ut  in  hac 
epistola  velimus  tibi  aliquas  observationes  semel 
atqiie  iterum  narrare ,  aut  quae  ad  thoracem  prae- 
cipue  non  attineant,  huc  dissectiones  conjicere; 
n€i  verbo  quidem  hic  illas  commemorabimus , 
c[uae  etsi  quoque  attiaeant ;  tamen  alibi  aut  habui- 
mus,  aut  habituri  sumus  occasionem  ipsas  pro- 
lereQdi.  Quin  etiam  erant  fortasse  aliquae  ad  phthi- 
SAm  magis,  quam  ad  peripneumoniam  spectan- 
te»,  quas  duabus  proximis  epistohs  cum  de  hac 
ageremus,  referre  ad*ipsam  maluimus.  iNam  etsi 
aliquando  aut  sputa,  aut  febris  ejusmodi  essent, 
magis  ut  phthisi  quam  peripneumoniae  conveni- 
reat,  aut  rcpertum  in  pulmone  vitium  non  ita  re- 
cens  videretiir;  tamen  cum  Yalsalva ,  qui  aegros , 
«t  cadavera  inspexcrat ,  diserte  adscripserit ,  ex 
peripiieumonia  esse  mortuos,  aut  ego  thoracis 
incommoda  quae  praecesserant,  omnino  ignora- 
rem  :  quae  novissime  fuissent,  scirem;  haec  po- 
tius,  et  sententiam  iilius  secutus,  eo  retuii  quo 


1^8  DE   SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBORU5I 

aliqua  certe  ex  parte  spectabant,  et  unde  tamen 
huc,  si  malles,  revocare  tibi  liberum  foret.  Prae- 
ter4iaec,  prnecipuam  causam  accipe  brevitatis  iios- 
trae.  Yalsalva  posteaquam  juvenis  inphthisis  pe- 
riculum  venit,  ut  in  ejus  scriptumest  vita,  ca- 
davera  istiusmodi  morbis  absumptorum  minus, 
opinor,  quaesivit.  Ego  vero,  ut  me  tibi  aperiam , 
illa  fugi  de  industria  adolescens,  et  fiigiovel  senex, 
tunc  nt  mihi,  nunc  ut  studiosae  quae  me  circum- 
stat,juventuti  ^rospiciam,  cautius  fortasse  quam 
opus  sit,  at  tutius  (i).  Itaque  non  multa  ille,  ego 
vix  aliquot  dissecui.  Quarum  nunc  ordine  histo- 
rias  describam,  et  eorum  primum  quas  incidit 
Valsalva. 

4.  Vir  quinquaginta  annos  natus ,  multos  in  iti- 
neribus  labores  passus,  domum  tandem  redux, 
valde  querebaturde  pectorisdolore,  et  tussi,per 
quam  paucam  omnino  exspuebat  materiam :  com- 
modius,  capite  demisso,  jacebat :  ventrem,  etpe- 
des  habebat  tuiiiidos  :  muttum  sitiebat,  cum  an- 
helatioae  respirabat :  a  cibo  valde  gravabatur.  Ad 
haec  accessit  sanguinis  sputum.  Sed  hoc  quievit; 
perstiterunt  caetera,  nisi  quod  uno  fere  ante«obi- 
tum  mensea  dolore  pectorisvacavit.  Tres  tamen, 
quatuorve  uitimos  dies  in  latus  dexterum  cubare 
non  poterat.  Tandem  ingenti  sanguinis  copia  e 
pulmonibus  erumpente,  suffocatus  est.  Yentrem 


(i)  Yid.  Epist.  49,  n.  3a. 


LIB.   II.    BE   MORBIS   THORACIS,   £PIST.    XXII.    lik^ 

totum  aqua  repiebat  flavescens,  noii  absimilis 
seri  quod  misso  concretoque  jam  sanguini  €ir- 
cumjectum  videmus,  Nusquam  lymphae  ductus 
conspiciebantur.  Lien  naturalem  hepatis  cequabat 
molemF^  ait?teque  adeo  cum  proximis  partibus  nec- 
tebatur,  ut  separari  difficile  posset.  HepAr  aliquan- 
tum  videbatur  contractum,  et  intus  extraque 
pallebat:  ejus  vesiculae  crassiores  factae  erant  tu-^ 
nicde.  Vesicae  autem  urinariae  tunicis  multas  hic 
iilic  qartiiagineae  concretiones  inhaorebant.  In  tho- 
racis  cavo  dextero  pulmo  ^anus ,  nisi  quod  infe- 
riore  parte  muitum  rubebat.  In  sinistro  autem 
pulmo  totus  erat  paiiidus,  contractus,  et  durus, 
saniosamqud  con,tinebat  materiam ;  praeterea  cir- 
cumjectis  partibus  ita  erat  annexus,  ut  quasi  unum 
cum  ipsis  corpus  facere  videretur,  nec  posset 
nisi  violentia  adhibita  separari,  Pericardium  quo* 
que  undique  cordi  annectebatur.  Hujus  ventriculi 
prorsus  in^nes  fuerunt. 

5.  Quaeres  fortasse,  quomodo  sinister  puimo 
contractus  dicatur,  idemque  circumjectis  parti- 
bus  adeo  annexus  ?  Scilicet  aut  non  undique  onv 
nibus  annexus  erat ,  sed  quibusdam  r  aut  si  erat 
omnibus ,  non  ambitu  contractus ,  sed  intima  sub- 
stantia  fuit  quamobrem  contractus  et  durus  di- 
citur ,  saniosa  materia  quidquid  spatii  intra  con- 
tractam  substantiam  reiinqiiebatur ,  eo  magis  op- 
plente ,  quod  minus"  de  ipsa  tussis  poterat  ex  du- 
ro  et  aiiigato  undique  puimone  ejicere.  Cujus 
haec  vitia  cum  pectoris  dolor,  tusi&isque  signifi^ 
3.  9 


]3o  DE   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MOJIBORUM 

cedt,  noiT  post  primum  stnguinis  sputum  coepi^ 
se ,  cumque  doloris  ejusdem  absentia  ultimo  ante 
obitum  inense,  indic«t  summopefre  auctam  pul- 
monis  duritiQm  priusquam  alterum  multo  exube- 
rautius  sanguinis  sputum  contingeret-;  vei»simile 
est,  ad  utramque  sanguinis  emptionem  multum 
contulifse  duritiem  illam ,  quae  primum  Yasorum 
partem ,  noTissime  autem  omnia  arctando ,  san* 
guinem  coegerit  primum  quidem  in  «odem  si- 
nistro  pulmone  vas  aliquando  nimis  distendere, 
ac  rumpere ,  postremo  autem  id  facere  in  dex« 
tero.  In  hunc  enim,  sanguinem ,  propemodum 
etclttsum  a  sinistro ,  eontracto ,  duroque  jam  toto, 
ob  idque  paliente ,  vim  fecisse  \  tum  impotentia 
illa  extremis  diebus  in  latus  dexterum  cubandi , 
tum  ejusdem  pulmonis  dexteri,  caetera  sani,  in- 
gens  ad  inferiora  rubor  videntur  commonstrare. 
£t  certe  non  modo  in  phthisicis,  qualis  et  vir  iste 
iuit,  qui  OTe  sanguinem  ejecerant,  .pulmonum 
durities et  k  Wirsungo (i) ,  et  ab  Ingrassia  (2)  re- 
perta  est, ,  verum  etiam  in  aliis ,  quibus  nunquam 
purulenta,  sed  ci^uenta  semper  fuerant  9puta,ut 
a  Willisio(3),  cujus  hic  fere  sum  eKplicationem  se- 
ctrtus ,  alibi  secuturus  aliam ,  ubi  magis  credam 
convenire.  Cseterum  quamcumque  sequi  placeat 
io  eo  sanguinis  sputo ,  de  quo  me  consuluit  ju'' 


<  I M 


(i)  Sepulchr.  1.  a ,  s.  7 ,  obs.  6. 

(2)  Ibid.  obs.  loa. 

(3)  L.  I,  Sepulcfar.  s.  ai^  obs.  7. 


LiB.  n.  BB  Moans  thqracis,  cpisx.  XXII.  i3^ 

venis  sacerdos  ex  S.  DomijDici  iainilia;  noti  erit 
£sicile  causam  iveddere,  cur  iis  potissioiuai  coa- 
Ungat,  de  quibus  iile  referebat!  CiHn  enim  ex  eo. 
quaererem,  pater  an  mater^an  alterius  parentes^ 
aat  avi  eo  sputo  laborassent ,  diserto^  negavit :  il- 
lud  vero  continuo  adjecit,  se  Armenio  patre, ma-* 
tre  autem  Itala  procreatum ;  •animadyersuiii  au- 
tem  esse  Yenetiis  in  domibu&aliis  tribus ,  liberos 
quos  Armenius  pater,  Itala  n^ater  genuissent, 
ejusmodi  maio  fuisse  obnoxios,  cui.parantes,  ^vi- 
que  non  fuissent:  jamque  sibitres,  aut  quatuoc 
germanos  fratres  eo  sputo  correptos  periisse. 
Scorbuticum  autem  id  mihi  et  ipsi,  sanguinis  spu- 
tum  videbatur.  Sed  ad.  empyicorum  observatio-. 
nes  transeamus. 

6.  Adolescentulus  annorum  circitqr  duodevi*? 

gintivOum  ab  dexteri  pulmonis  inflammatipue 

congruo  remediorum  praesidio  liber  jam  esse.  yi- 

deretur ;  nQva  iterijini  corripitur  febre  cum  tussi| 

purulento  sputo ,  et  siti.  Facies  inlerim  tuqiiescit. 

Assidue  in  dexteruu)  cubat  latus,  neqiie  aliuHi 

vel  ad  breve  tempusferre  deci\bitum  potest,  Venr 

ter  tumet.  Deuique  postquam  duos  menses,  60t 

que  amplius  his.fuerat  vexatus,  moritur.  Yentrey^ 

qui  in  cadavere  detumuisse  videbatur,  dissectci» 

non  parva  seri  Umpidi  copia  prodiit :  nulla  tamen 

in  ejus  visceribiis  apparuit  iaesioqis  nota.  !lhcf- 

race  aperto  ,  dexterum  hujus  cavum  pure  omni- 

no  plenum  invenitur ,  in  eoque  pulmo  adeo  con- 

tractus ,  ut  principio  deesse  videretur.  Quonifim 

9* 


l3a         DX   SEPIBUS  ,£T  GAUSIS   MORBOBVH 

autemT  dum  cadaver  antea  moveretur,  per  arte- 
riam  asperam  pus  ecumpebat;  quassitum  est  num 
forte  ex  thoracis  cavoperporos  tunicse  pulmonis, 
an  per  ulcus  quo  haec  esset  erosa,  in  bronchia 
pervenisset.  'Sed  nuUum  in  ea  deprehendi  ulcus 
potait ,  quantum  per  intolerandum  foetorem  iu- 
quirere  iicitum  fuit»  Neque  cum  pulmonis  con- 
tracta  substantia/dissecaretur,  magnum  ii^tus  ui- 
cus  repertum  est;  sed  nonmillis  tantum  in  locis 
exigua  tub«rcula.  parisam  puris  copiam  eiiitten- 
tia»  Gaeterum  sana  erat  pleura :  pericardium  au- 
tem  aqua  plenum. 

7.  Optandum  fuisset  ut  longiori  et  accuratio- 
ri  examine  constitutio  membranae  pulmonis  ex- 
plorari  posset ,  ut  de  via  puris  non  tam  e  thora- 
cis  cafvo  in  pulmonem ,  quam  e  pulipone  in  tho- 
racis  cavuin  statui  aliquid  liceret.  Cum  enin^  pleura 
sana  esset,  relinquebatur  ut  in  illud  ea  puris  co- 
pia  excidisset  e  pulmone.  In  quo  etsi  ulcus  mini- 
me  repertum  est  magnum ,  ^ed  parva  duntaxat 
tubercula ,  unde  pus  quod  e  cadaveris  ore  efflu' 
xerat ,  exiisse  j  et  paulatim  ii\  bronchiis  coUec- 
'  tumesse  existimemus;  pulmonis  tamen  contracta 
^substantia,  ab&cessus,  quA  in  eo  antea  fuisset, 
caveam  non  mbdo  plurimum  minuere  potuit ,  sed 
«tiam  occulere.  Neque  enim  sicuti  in  viro,  de  quo 
paulo  ante  (  i  )  dictum  est ,  in  hQC  quoque  ado- 


(i)  N.  4. 


/ 


UB.    II.    DE   MORBIS   THOBAGIS,   E^IST.  XXII.    l33 

lescentulo  ita  contracta  pulmonis  substantfk  eiat, 
ut  ambitus  minime  esset  imminutus;  quin  hic 
adeo  decreverat ,  ut  a  primo  deesse  pulmo  vide- 
retup.  Cujus  tanti  decrementi  duplex  potuit  esse 
causa ,  altera  substantiae  intimse  pulmohis  magna 
per  suppurationem  consumptio :  altera  ambitus 
pulmonis  compressio  a  puris  in  thoracem  effusi 
copia  tanta,  ut  illam  hujus  caveam  omnino  com« 
pleret.  Utriusque  autem  causae  quanta  vis  sit,  ex 
hisce  ipsis  SepulchreJ:i  sectionibus  intelligi  potest. 
Non  paiicas  enim ,  nec  paucorum  in  iis  leges  ob- 
servationes  (i) ,  ex  quibus  constat ,  pulmonis  prae- 
sertim  alterius  non  multam  modo ,  sed  univer- 
sam  prorsus  substantiam  suppuratione  absump- 
tas  fuisse.  Quibus  non  desunt  quas  addas.  Am- 
plissimus  enim  Senacius  (%)  nonnunquam  pulmo- 
nis  lobum  totura  vidit  consuniptum ,  et  in  pus 
redactum ;  Laubius  autem  (3)  pulmonem  dexte- 
rum  intra  incredibilem  ferme  copiam  puri&ci^ssi, 
ultra  medietatem  absuinptum :  quo  referenda  vi- 
detur  observatio  quoque  humanissimi  senis  Do- 
minicr-Passeri,  medici  Pisaurentium  prima(ii ,  ad 
me  scripta  anno  quo  edita  est,  17^4;  ^t  quae  mi- 
rabilior  est ,  Marci  G6rbezii  (4),  qui  eumdian  pul- 


« 

m4h 


(»)  S.  6,  obs.  4,  II ,  et  ia  Additam.  obs.  i ,  S  ^^  ^t  obt,.4». 
et  ft.  7,  obs.  20,  55,  io3  et  caet. 

{7)  Traite  du  coeur,  I.  4^  ch.  3,  n.  a.. 

(3)  Act.  N.  C.  tom.  2 ,  obs.  107. 

(4)  £onmd.  ^h.  dec»  3 ,  A  3,  obs.  6. 


i34  "D^   SEDIBUS   ET   CAUSISr  MORBOKUJtt 

moineih  dexteriim  totum  ana  cum  aspera  arteria 
pras  putredine  in  pultem  collapsum  deprefaendit. 
£t  quanquam  Jo.  Tackius  (i)  ita  vidiCplane  cor*- 
ruptum ,  ut  tatus  dekterum  pulmone  destitntam 
6iisse  scripserit;  Tnajori  tainen  admiratione  affi- 
ceret  clarusRittertis  junior(a),  qui  in  sinistro  la- 
.tere  alba  purulenta  materia  ad  medium  usque 
repleto ,  tradrt ,  pulmonis  illius ,  qui  totus  fere 
erat  consumptus,  oscula  vasorum  fuisse  aperta; 
nisi  celeberrrmus  anatomicus  Hallerus  (3)  confir- 
maret,  se  loco  pulmonis  ejusdem  sinistri,  qui 
totus  evaniierat,  itiultum  aqnae  subfoetidae,  albu- 
mims  instar  viscidae,  offendisse,  in  eaque  arte- 
riam  asperam ,  et  vasa  majora  artertosa,  et  Ve- 
flosa  quasi  resecta,  patulo  fine  iiiantia,  ut  sto- 
•guinis  effliixum  qnid  moraretur,  aegerrime  inve- 
nires.  Nam  Plat^rus  qui  non  semel  in* phlhisi cis 
^ihil  peniitus  de  pulmonibus  alteriu^  latens  su- 
perfeiisse  deprehenderat,  callo  saHem  atiquo 
-vusa  cordis  quce  illuc  pertinebant  ^  et  arterire  ra' 
mos  Qbturata  conspexit,  quemadmodum  iti  hac 
VII  Sppulchffeti  sectione  (4)  leges.  Quae  pthniaad 
priorem  de  duabus  quas  dixi ,  causis  decrertenti 
-puhmaiiisspectantia,  cum  ipse.perpenderis,tifm 
qilod  ad  alteram  attinet,  velim  inspicias  extre- 


(i)  Dec.  ead.-A.  8,  obs.  i55. 
(i)  Eorumd.  act.  tom»  6,  obs.  li} 
•  (3)  Opusc.  pathol.  obs.  17. 

■r 

(4)  Obs.  55. 


^LIB.    II.    BE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.   XXII.    l35 

mam  partem  primam  illius  scholii  quod  subjec- 
tum  est  observatiom  IV  sectionis  VI ;  ut  animad- 
vertas,  e  suppurato  pulmone  non  illud  tantum 
pus  in  tboracem  effundi ,  in  quod  pulmonaris 
abiit  sobstantia ,  sed  ^t  longe  majorem  puris  co* 
piam ,  in  quod  illa  abeunt  magna  ex  parte  qu» 
pet  vasa  in  eum  pulmonem  conferuntnr.  Necesse 
ergo  est ,  ut  illo  repieto  thoracis  cavo ,  tanto  ma* 
gis  decrescat  pulmo,  quanto  ma^s  pus  adhu^: 
crescit ,  magisque  urget  reliquam  pulmonis  sub- 
stantiam ,  faciie  in  arctum  compingendam ,  tum 
quia  membranea;,  ex  quibus  constat,  vesiculse 
naturamoUem ,  tum  quia  cave^,  a  suppuratione 
intus  relictdB,  magis  insuper  cedentem  efficiunt. 
Quiu  eliam  ob  has,  aut  aliam  ahquam  ejusmodi 
causam  factum  puto,  ut  aliqiMndo  piiimo  aqua 
multa  circumfusus,  compressus  adeo  fuerit,  ut 
pene  deesse  videretur  :  Sic  Coitimbus(i)  im^eni, 
inquit ,  partem  thoracis  pulmone  destitui^hocest, ' 
minimam  pulmonis  portionem  udesse :  quod  vero 
reliquum  erat  cavitatis ,  ab  aqueo  humore  occu" 
pabatur,  Sic  alias  quoque  Valsalva ,  cujus  aiibi(a} 
proferetur  observatio ,  nuUum  primo  aspectu 
esse  cr^idit  pnimonem :  adeo  sub  multo  humore 
contractus  erat  !  Sic,  ne  longior  sim,  laudatus 
Hailerus  (3 )  /W  hydrope pectoris  pulmones  vidit 


(i)  De  reanat.  1.  i5. 

(a)  Epist.  5o,  n.  4* 

(3)  Ad  Boerh.  praelect.  S  loa,  Mt.  17. 


|36  B£   &EDIBUS   rr   CAUSIS   MO&BOBUir 

adeo  compressos  et  innatos  pleurce^  ut  nullas 
adesse  incauto  videreturj  certe  tribus  Uneis  vix 
crassiores.  Ob  eamdem  vero  camam  deceptionem 
ejuscemodi  accidisse  iii  obserratione  (  i)  quam 
disputatio  exhibet  LYI,  i^ter  practicas  ab  ipso  col* 
iectas ,  probabilius  eidem  (a)  videtur.  Laudat  ta- 
men  bistorias,  huie  dissertatioui  passim  insertas, 
quas  ad  pulmonum ,  et  proximarum  glandularum 
Yomicas  spectant  £as  tu  perlegas  velim.  Repe- 
rias  enim  quas  Sepulchreto  adjungas,  quantum 
videre  potui  ^  non  ita  paucas.  Quarum  nullam  in 
his  litteris  commemorare  mihi  hcuit,sero  adeo 
disputationem  ilkm  accipienti ,  vix  ut,  epistolis 
jam  prope  omnibus  non  recensitis  solum,  sed 
etiam  descriptis,  hic  potuerim  haec  interjicere. 
Sed  ad  alias  Yajj^lvas  observationes ,  in  quibus 
pulmonis  imminuta  erat  moles ,  transearaus. 

8.  Yir  annos  natus  prope  quadraginta  quinque, 
qui  in  paludosis  regionibus  vixerat ,  queri  coepit 
de  thoracis  incommodis,  in  his  de  gravi,  et  a 
motu ,  difficiliori  respiratione.  Aiiquot  post  men- 
sibus  corripitur  febre  vehementi  cum  sinistri  la- 
teris  gravante ,  et  pungente  dolore,  ut  difficile 
in  ipsum  cubet ,  siti  magna ,  tussi  molcsta ,  sputo 
aliquando  subrubro ,  pulsuque  duro  et  frequenti. 
Cum  ha)c  remisissent ,  postquam  yi  nosocomio 
unum  mensem  decubuerat,  domum  repetity  su* 


(0  8  65. 

(2)  In  tabula  disputation.  yolum.  2. 


LIB.    II-   DE  WtORBIS   THORACIS,   EPTST.   XXII.    iS^ 

perstite  siti ,  leviori  dolore  et  CQpia  serosi  sputi. 
Post  dies  circitep  duodecim  ardentior  febris  re- 
surgit  cum  sitimajori,  sensu  ponderisin  thorace 
totOy  copioso  sputo,  molestaque  tussi.  Hypochon- 
dria,  quasia  circumjecta  fascia,  doUnt.  Tandem 
moritur.  In  ventre  nihil  aliud  animadversum  est, 
nisi  splenem  nimium  moUem  fuisse.  In  sinistra 
autem  thoracis^  cavea  puli^onis  anterior  facies 
pleurae  adhserebat;  sed  reliqua  ad  dorsum  acce- 
dens,  a  pl^ura  sejuncta,  hanc  inter  et  suam  cras- 
sam  valde  factam  membranam ,  sinuosam  quasi 
cavkatem  comprehendebat ,  multa  serosa  mate- 
ria  plenam,  mqua  membranea  innatabant  frus- 
tula ,  gelatinam  referentia ,  quaUa  nonnuUis  in 
locis  firmiter  membranae  puimonis  annexa  erant. 
Erat  hic  pulmo  nigris  intus  conspersus  maculis, 
parvaque  adeo  mole ,  ut  vix  quartam  naturaUs 
pulmonis  partem  aequaret.  Contra ,  pulmo  dexter 
sua  aucta  magnitudine  iUius  parvitatem  satis  pen- 
sabat.  Sanguis,  si  ejusnonnuUosexcipiasgrumos, 
in  dextero  cordis  ventriculo  repertos,  eumdem 
ferme  quem  in  vivis  solet, fluoremservabat. 

9.  Etsi  Yalsalva  in  hac  dissectione  non  aUud 
serum  in  thoracis  sinistro  cavo ,  quam  quod  sa^pe 
ppst  pleuripneumoniam  solet,  videtur  describere; 
saniosum  tamen  id  fuerit  necesse  est ,  propterea 
quia  huic  morbo  empyematis  nomen  adscripsit. 
£t  sane  inflammationi  successit  pulmonis  minus 
feiiciter  judicatae :  qui  et  tanlta  ista  suas  molis  im- 
minutione  quid  praeterea  passus  esset,  subindi- 


l38  BE    SEDIBUS  £T   GAUSIS   3IOBBOIIBM 

cat.  Quod  vero  %d  ntgras  attinetihaculas,  qnibus 
intus  distinguebattir ;  si  hic  credis  Olao  Borrichio 
io  observatione  CXVI,  sectione  VII  (i)  i^era  ^vel 
preesentisy  vel  brevi  secuturee  corruptionis  ill» 
erant  argumenta;  sic  enim  scepe  adnotasse  se 
scribit,  in  pulmonihus  mortuorum  quos  catarrhi 
infestcwerant :  quanquam  cum  toties  eas  macu- 
las  Valsalva  in  historiis ,  epistola  XX  et  alibi  des- 
cript;s ,  memoraverit ;  exjstimare  poteris ,  num 
verisimile  sit,  eos  onrnes,  aut  plerogque  fuisse 
cataivhis  infestatos ,  sicuti  in  ea ,  si  perlegas ,  ob- 
servatione  conjicere  videtur  Borrichius. 

lo.  Vir  triginta  circiter  annorum  ,  palustrium 
locorum  incola,  ex  venerea  lue  thoracis  affecti- 
bus  obnoxius  factus ,  diu  in  *Ferrariensi  cubue- 
rat  nosocomio,  in  quo  ab  ardenti  qiiidem  febre, 
sed  non  a  pectori^  angustia  omriino  Kber  evase- 
rat.  Haec  sensim  molestior  facta  est.  Quin  etiam 
crura ,  venter ,  ac  ipsum  denique  caput  tumere 
cioeperant,  cum  levi  febre,  siti,  majori  sprrandi 
difficultate ,  lateris  sinistri,  in  quod  libentius  ja- 
cebat,  dolore,  crebra  tussi,  assiduaqu^  seross& 
materi^^  exspuitione.  Interea  a  decubitu  adeo  in- 
ciheverat  capitis  oedema,  Bt  non  paucus  ichor  si- 
nistra  ex  aure  efflueret :  donec  languescente  tan- 
dem  pulsu  sic  ut  extremo  biduo  percipi  vix  pos* 
set^mors  accessit.  Exca^averis  integumentis,  et 


(i)  L.  2  Sepnlchr. 


M- 


\' 


LIB.    II.    DE    M^RBIS   THORACIS,    EPIST.    XXII.     iSg 

m  k 

carnibus,  dum  scalpello  via  fieret  ad  interiora, 
serum  distillabat.  In  ventre  quoque  serum  inven- 
tumest  pellucidAm,  sed  lutei  cotoris,  quod  igni 
impositum,  pene  totum  in  auras  abiit,  pellicula;; 
videlicet,  ac  striis  quibusdam  exceptis.  Intestina 
pallida   omnino ,  et;  aere  turgida.   Hepar  vero 
atrum.  Thorace  recluso,  cum  forte  incideretur 
'vena  mediastina,  pari  propemodum  impetusan- 
guinis  exsiliebat,  ac  iii  viventihus,  cum  vena  se- 
catiir;fuit  autem  in  toto  hoc  cadavere  sanguis 
valde  fluidus»  et  quaSi  fusus,  nulla,  ne  in  ips<!^ 
quidem  corde ,  apparente  polyposa  concretione. 
l^ulmo  dexter  per  membranas  exiies  superne  a-d 
costas  ailigabatur  ;  a  tergo  inflammatus  erat.  Si- 
•nistri  autem  pars  superior  dura^  et  'prae  inflam- 
matione  quasi  camea  videbatur :  inferior  vero  in 
^ustula  erat  divisa ,  in  sanie  ifinatantia  ^  quae 
substantiamreferebat  quaisi  gelatinosamy  et  mul- 
ta  in  ieo  cavo  sinistro  erat.  Pericardium  undique 
adhaerebat  cordi  arcte  adcQ ,  ut  unum  cuija  ipso 
cffficere  corpus  videretur.  AUcubi  erat  cartilagi- 
-tieum ,  ahcubi  tam  crassum  redditum ,  ut  semipol- 
licem'  aequaret :  hsec  antem  crassitudo  d^bebattft' 
«jus  filamentis  craissioribus  factis,  et  qtiasi  car- 
-fieis ,  ac  ovaUa  qtSaedam  corpora  intercipientibus, 
qrfae  incisa ,  serom  iuteum  emifltebant,  eoqu<e  ex- 
pre^so  foveas  parvarum  instar  vesicarum  reprae- 
sentabant, 

ii.^^Illud  utrique  huic  viro  t^ommune  fuit,  ut 
cum  pahistrem  incoluissent  regionem ,  fluidum 


l4o  1)£    SEDIBUS   £T   CAUSIS   mARBORUM      ■ 

adeo  sanguinem  haberent^hicautem  secundas 
etiam  magis ,  ut  non  modo  empyemate ,  sed  etiam 
hydrope  laboraret :  qui  morbusln  priore  quoque 
viro,  ex  parte  aliqua  fortasse  cum  empyemate 
conjunctus,  causam  praebuerit,  ut  deprehensus 
in  thorace  humor,  serosus  magi  s  appareret ,  quam 
purulentus.  Sed  in  hoc  altero  cum  hydropis  vis 
tanto  major  fuerit  in  reUquo  corpore ;  num  inde 
factum  dicemus ,  ut  quamvis  ad  caeteros  morbos 
nova  pulmonum  inflammatio  accessisset,  levis 
tamea  appareret  febris  ?  an  hanc  levem  ideo  ap- 
paruisse ,  quod  pericardium ,  Malpighiana  pate- 
facta  structura  crassius,  et  corjdi  undique  arctis- 
simie  adhaerens ,  majorihujus  obstaret  agitationi? 
Caeterum  lues  venerea  quae  primum  fecerat  hunc 
virum  thoracis  afifectibus  obnoxium ,  pulmonem 
procUviorem  videtur  ad  corruptionem  hanc  tan- 
tam  reddidisse.  Certe  ad  luem  iUam  noa  raro 
phthisim  tandem  se  adjungere,  tum  medicinam, 
tum  s^natomen  exercentes  non  ignorant.  Id  potest 
scripta  ad  te  aUas  (i)  viri  sectio  indicare,  in  quo 
simul  genitaUa  pessime  affecta,  et  pulmonem  pu- 
rulentum.deprehendimus.  Sed  et  mulieris  ob  stul- 
titiam  ^agantis ,  eoque  minus  sibi  ab  inquinatis^ 
sima  plebe  caventis,  cum  cerfebrum  dissecare- 
mus  (2) ;  corpus  vidimus  jam  macie  confectiftn ; 
pulmonem  autem  magna  ex  parte  refertum  {fure 

(1)  Epist.  17,  n.  aS. 
^3)  Epist.  8,  n.  9. 


LIB.    II.    BE   MO&BIS   THORAGIS^  EPIST.    XXII.    I^I 

fuisse  audivimus.  Sic  euhidem  in  mereitrice  val- 
de  Isesum  fuisse  accepimus,  cujus  noiinuUas, 
alias  inspeximus  partes  sub  finem  anni  1716.  Haec 
pus  cum  sputis  expectoraverat ,  et  diu  venerea 
febricula  macerata  fiierat ,  ut  in  cadavere  mam" 
murum  neque  vestigia  exstarenty  solce  autempa- 
pillce  cernerentur^  quemadmodum  in  phthisici 
corporis  descriptione  loquitur  Aretaeus  (i).  Sic  in 
meretrice  altera  post  simiies  phthisis  notas ,  qua- 
les  4>ulmones  Valsalva  invenerit,  mox  (a)  vide- 
bis.  Nunc  enim  priusquam  ad  phthisicorum  tran- 
seamus  historias ,  alia  restat  empyici,  quam  con- 
tinuo  describemus. 

1 9.  y ir  quidam  a  praegressis  quibusdam  febri- 
bus  liber  existimabatur.  Sedpostmodum  conqueri 
de  siti  ccepit ,  difficilique  respiratione ,  ut  erecta 
cervice  spiritum  ducere  cogeretur ,  de  sensu  item 
cujusdam  ponderis  in  medio  thoracis.  Decubitum 
in  sinistrum  latus  ferre  nuilo  pacto  poterat.  Quod 
si  praeterea  cedemate  pedes  intumuissent ,  nuUo 
autem  modo  tumebant ,  haud  alienum  fuisset  de 
hydrope  thoracis  dubitare.  Post  mortem  autem 
empyema,  sive  pus  replens  sinistrum  thoracis 
cavum,  ^repertum  est.  Sinistri  pulmonis  iobus 
superior  aliquantum  induruerat :  et  qua  clavi- 
culam  spectabat,  vesicidas,  ex  quibus  constat, 
minim  in  modum  auctas  habebat ;  ut  nonnuUse 


(i)  De  caus.  et  not.  diaturn.  affect.  I.  i,  c.  8. 
(a)  W.  i5. 


l4^  I>E    SEDIBUS   ET   CAVSIS   MORBOItUM 

avellanae  magnitudinein  aequarent ;  C9s%&m  muho 
minores  erant.  Quap.dim  glc^i  figura,  reBqwB 
oblonga ,  et  ovali,  omnes  plensp  erant  a^ris,  ex- 
terius  autem  sanguiferis  yascinlis  circumcirca  ins- 
tructae,  quorum  iiiosculationes  in  una  autaltera 
apparebant.  Una  insuper,  niinima  quaedam  fora- 
minula  per  interiorem  faciein  hiantia  ostendit. 

i3.  Hic  aeger  quare  in  affectum^latus ,  in  quod 
superiores  pleriquepoterant,  cubarenon  posset, 
haud  liquef,  praesertim  cum  dolor  nuUus,  i^  in 
primo  (])  de  duohus  viris  proxime  descriptis,  eo 
in  latere  commemoreiur.  Sed  neque  eo  in  viro , 
.  a  quo  epistola  hac  (2)  incepimus  ValsaivaB  obser- 
vationes  proferre ,  cum  praeter  illas,  qu^inVen- 
tre  erant,  causas,  ahae  in  thorace  non  deMsent 
difficilem  respirationem  facientes,  ppo^Hve  est  in- 
telligere ,  cur  non  erecto ,  sed  demisso  capite  ja- 
ceret  commodius.  Multo  autem  difficilior  videri 
potest  expHcatio  o^servationis  clari  Capperi  (3) 
in  quodam  putridos  corruptosque  pulmonte  ha- 
bente,  qui  ultimis  vitas  quinque  horis  supinus 
deoique  cubare  potuit;  cum  antea  adeo  infleso 
corpore  in  lecto  sedere  coactus  esset ,"  ut  <;i^put 
inter  genua  t^upsi  recondere  videretur.  ^ic  vero 
p^^thisicqs  alter  est  de  duobus,  quibus  lauditta 


(i)  N.  8. 

(3)  Act.  N.  C.  tom.  4>  obs.  47* 


\ 


UB.    II.    DE    KORBI9   THORACIS,   EPIST.    XXII.    l43 

ftdeo  ab  SydesJiamio  (i)  equitatio  mortem  acce- 

lerayit;  qua»  res  oecftsionem  praebuit  amplissimo 

praesidi  Buclmero  scholium  adjiciendi  unde  in- 

telligas,  quando  in  phthisi  illud  exercit^tionis 

genus  vetandum  sit,  et  quando  non  sine  spe 

commendandum.  Nimirum  ut  in  caeteris  morbis, 

ita  iu  hoc  quoque  non  omnia  omnibus  prosunt 

auxilia.  Itaque  iis  qui  phthisi  obnoxii  sunt,  si 

quis  Baedicus  imperaret  concionari ,  aut  alio  mo- 

do  vehementer  et  acute  sermocinari,  aut  canere , 

quia  Sanctorius  nosler*(;2)  haec  non  cbmmenda- 

vit  modo ,  s«d  et  eximii  sacri  oratoris  exemplo 

comprobavit,  qui  in  juventute  huic  morbo  ob- 

noxius,  po^tea  quptidie  ingenti  voce  concioneiki 

habendo ,  prosperara  sibi  valetudinem  compara- 

verat;  neque  ille  tamen  medicus  qua  hic  esset 

orator,  et  qua  item  caeteri  quibus  id  laudabat 

Sanctorius,   pulmonum   constitutione  attende* 

rct ;  quot  tandem  credis  in  illud  ipsum  a  quo  re- 

trahere  vellet,  malum  temere  esse  praecipitatu- 

rum  ?  Sane  cum  esset  in  juvene  M.  Tullio ,  ut 

ipse  de  se  tradidit  in  eo  Hbro  qui  inscribitur 

Brutus  ;cnm  esset,  inquam,  summa  gracilitaSy 

et  infirmitas  eorporis^  procerum  et  tenuecollum: 

qui  hahituSy  et  quce  figura  non  proculabessepur 

tatur  a  vitce  periculo ,  si  accedit  labor^  et  late^ 

rum  magna  contentiOy  ipse  autem  vi  summavo^ 


(i)  In  dissert.  Epist.  ad  G.  col. 

(a)  Goniment.  in  art.  med.  gal.  c.  67,  partic.  a. 


l44  ^^   S£DlBUS   ET   CAUSIS  MOHBORUM 

ciSy  et  totius  corporis  contentione  diceret\  optimi 
et  atniciy  et  medici  hortabantur^  ut  vausas  agere 
desisteret :  itaque  recessit  a  foro ,  nec  hisi  biennio 
post  rediit  prope  mutatus.  Nam  et  contentio  m- 
miavocis  resederaty  et  quasi  deferhuerat  oratiOy 
lateribusq^e  vires ,  et  corporis  mediocris  habitus 
accesserat.  Contra  vero  quisibi  non  temperant, 
oratoribus  ^  lectoribus ,  cantoribus ,  quid  in  f^ui* 
moue  S£epe  accidat,  iloster  ostendet  Bamazzi* 
nus  (i);  atque  idem  viscus  ut  exulceratum ,  pu- 
rulentum;  prorsus  putrirfum  fuerit  juverii  quiti- 
biis  canebat,  et  cuidam  musico,  laudatus  alias 
Duissingius  (2)  docebit ,  et  Stegmannus  (3).  Quin 
ipse  memini,  in  Foroliviensi  juvene^  qui  acuta 
yoce  in  Caesarea  Aula  ma^no  cum  plausu  ceci- 
nerat ,  spirandi  organa  fuisse  adeo.  exulcerata ,  ut 
vitio  ad  laryngem,  faiicesque  prodiicto  jam  de- 
glutire  nihii  posset ,  et  dum  vit^Uum  ovi  sorbilis 
fogerere  sensim  vellet,  suffocatus  interierit.  Quid 
autem  Valsalva  in  pulmofiibus  alterius  viderit , 
qui  in  eadem  arte,  ejusque  instriimentorum  usu 
versatus  fuerat,  mox  (4)  ieges.  Piius  enim  de  ejus 
historia  quem  novissiitie  (5)  proposui ,  haec  pauca 
adjicienda  sunt^  non  iiquere  videlicet ,  Unde  pus 


(1)  De  morb.  artific.  c.  37. 

(2)  Conimerc.  litter.  an.  i74i>  lie]}d.  44^  n,  i* 

(3)  £ph.  N.  C.  dec.  3,  A.  4,  obs.  109. 

(4)  N.  14. 

(5)  N.  i3. 


LIB.    II.    X>E   VpRBIS   THORAGIS,   EPIST.   XXII.    1^5 

extiterit  quo  cavuin  replebatur  sinistri  lateris, 
an  aliunde  €o  translatum ,  an  efiusum  ex  supe- 
riore  illa  pulmonis  parte  aliquantum  dura,  in 
amplasque  vesiculas  dilatata.  Nam  si  quibussymp- 
tomatibus  stipatae  fuissent  praegressae  iUae  febres, 
constaret,  aut  quse  pars  alia  corporis  servaret 
aliquod  la^sionis  vestigium;  posset  esse  primse 
conjecturae  locus.  Nunc  etsi  cavese  illse  pulmonis 
ad^eum  modum  apparuerint , .  ut  pro  amplificatis 
ejus  vesiculis  posse  accipi  visae  sint ;  tamen  sum- 
ma  illa  sedes  in  qua  erant,  et  adjuncta  durities 
suspicionem  fortasse  aliquam  movere  possunt^ 
conjecturae  alteri  faventem,  apud  eos  praesertim 
qui  non  casu  factum  credant ,  ut  in  phthisicorum 
dissectionibusValsalvae  acciderit,  eamdem  potis- 
simum  laesam*invenire  pulmonis  partem ,  quem- 
admodum  proxima  ostendet  observatio,  et  duae 
iconfirmabunt,  quae  post  illam  proferentur. 

i4-  Quidam  musicae  artis,  ususque  hujus^ns- 
trumentorum«peritus,aetate  jam  consistente,  tri- 
bus  ante  annis  in  sputum  incidit  sanguineum , 
cui,  tussis'  cum  exspuitione  materiae,  ut  vulgo 
dicitur  caiarrhalis  y  successit.  Multis  elapsismen- 
sibus,  sputum  sanguineum  rediit,  deinde  alias 
quoque ,  donec  post  se  expectorationem  reliquit 
materiae  et  multae,  et  crassae,  et  pejorisnotae.Fa- 
cilis  qiiidem  erat  decubitus  in  utrum  liberet  la- 
tus,  nuUusque  in  thorace  dolor.  Sed  tussis  noctu, 
et  praecipue  post  coenam  molesta  erat.  Gravis  quo-  . 
que  erat  respiratio,  post  motumpraesertim,  quan* 
3.  10 


)4fl  ^E   SEDIBUS   £T   GA.USIS   MOABOaCH 

tumvi^  l^Vem.  Ad  haec,  multa  sitis:  k  cibo  autem 
^ssumpto  stomachi  gravitas.  Aliquot  ante  mor- 
tem  hebdomadis ,  crebri  erant  sudores  nocturni : 
et  cum  pedes  aUquahdb  intumescere ,  et  po^- 
modtim  omnino  detubiescel^e  consuevissent ,  no- 
vissihiis  diebus  haud  amplius  detumescebant.  Ac- 
cedetite  autetu  diarrh^a  ^  qua  multa  serosa  iua- 
teri^  ptoHuebat,  cuto  se,  ul  surgerelj  vestire 
&cjepisset9  defecit.  Puitaones  huic  homini  multis 
repleti  erant  tuberculis.  Insuper  siAistri  pulttio^ 
iriis  iohti^  superior ,  et  superiore  <quidem  parte , 
stetnum  vetsus ,  exterius  prdedurus ,  ulcus  intus , 
tiec  patvum ,  habebat ,  in  quo  sanies ,  quasi  pul'- 
tisltistar.  tticautem  Valsalvaahimtdvertit,  ph%hi- 
'  sicis  quos  ad  id  tempus  secuerat,  ulcUli,  et  lassio- 
iiem  in  superiore  fiiisse  pulmonufch  parte.  Quod 
reliquum  est ,  huic  iti  dextero  thoracts  cavo  seri 
quasi  selibra ,  inpericardio  tautumdem  repel^tutti 
est.  Hoc  pericardii  serum,  impositufu  igtii,  to- 
lum  evanuit,  nisi  quod  pellicuknl  reKquiti^  tk^ 
sb  ftmdo. 

tS.  Meretrix  viginti  circiter  annor^m-,  plur(ss 
jlam  meiises  lenta  fehre ,  im^i ,  splito  pejoiis  motfe , 
totitis 'corporis  4nacie4aboravera^t.  Querebatur  d^ 
doWe  in  sinistra  thoracis  parte ,  iti  quam  si  de  - 
cutnberet ,  ferre  vix  poterat.  Spirandi  difiScuiUt^ 
UTgeblatur.  Huc  accessit  icopiosum  sahgiamis  sfpu* 
tum  :  tjut)  represso ,  difebus  post  dm^bus ,  austr^li 
skjVietite  *constitutk>ne ,  in  qua  si^ili  morbo  la* 
boraiittfs  J^l^efrumqufepetietm*,  vivendi  'fitievu^ecit 


LIB.    II.    BK   MOflBIB  raDOn&CeS^  fKPfST..  XXII.  'i4y 

Pulmo  dexterviK  cosfis  akilliE&rebat.  Ut)€rqoe  4«b- 
m.,  et  ad  dlbiiin  cwiorjtm  vergentibus  scatebaA 
tubercxilis^glAnduiosa  oorpora  menlieiitibus.  Pras- 
iereautriuequepuimoms  supersores  lobi  superio^ 
re  jpsa  parte  vitia  alia  habebant.  Nam  dexler  jqiiu>- 
dnm  ]stern«ii|i  vJ^rius,  ingens  jeiccxvatimi  uicus, 
et  iti  boe  puruletitam  matttmm  continebat';  ^i- 
fiister  verd^  latus^vieiisus^  duram  ^bstBtitiam  ad 
pyri  majoHs  magnitudiiieai  ^  qu^  dtti^tantiaiai  ini- 
«d^rati  paiftcreMi&quodaiiiniodo  referebat^la  ejiis- 
q«ue  medio  paarvum  uicoSf  puris  piienutn;.  Senoim 
in  pericarJio  paucum  t  in  cordis  ven<bi^ioiido'isi- 
anistro  «xigua  polyposa  concretiio ;  in  d^Derojoiei- 
dkx^is^  cujus  major  productio  ki  proxtmam;«ai- 
riculati)  itiserebaturv  ,   : '\ 

46«  yir^  ativios  nata  quatuor  et  viginia^  |>efift 
«pu(tiaiii  'Sanguineum  tussi  vexatur^  ^athat*rfaal)e«i 
3ti<at#ri»i|i  ^expectorat  ^  qua^  novissimesaDiielii^9ie!>- 
feit  ^  febticitat  ^  tiborai^  doiet ,  a  «inistra  pi«»sa!'- 
tim  parte,  in  quam  no»  potest  dlt^umbtoevtoi:^ 
"CO^Tpore  maoessit,  pedibus  i^xoeptis*^  'qiiiamiM» 
4i^titbU' tument^  'dextet*  etiam  erysipdbt^-non^ 
iiuttis  ant>emortem  diebus  tetitatur.I^mdi;lsJin&s^ 
trui^  <3avui»  repletum  seroinv-ettitur,  p^tiun^ulift 
concreti  sanguinis  quibusdam  in  locisjtumpleurag, 
tuminfimopulmonislimboadha^rentibus.Iiiamul- 
tum  rubebat  non  secus  ac  si  inflammat£l' essjt!:  nic 
quoque ,  ut  inflammatus  pulmp  §oIet^  Yajd^r.in- 
duruerat.  Cavum  autem  alterui9se,rii<}^idefi>i^a- 
rum ,  et  pieuram  sanam  habebat.  Sed  ejus  pu^o^o  ^ 


10* 


iSo  t>E    SBmCtTS'  £T   CAtrSIS   StOHBOXirM 

UAftpid^  aHqu^ntum  continjgbait.  Qtmentam  per 
qiKt^clam  parva  qiiasi  Itganienta  cum  mesenterio, 
et  peritondpo  nectebatur.  firant  hce  tteapartes,  ^t 
pt^ter^a  intestiporum,  uteri,  et  felleae,  atque 
urinarife  ve6icad  sctperfieied  protuberantibu»,dis- 
jMti^jue  passim  covporibua  ins^uales,  varias  fi-* 
gmst  et  nragnitudinis,  sic  tamen  ut  per  omenti 
quidem  superiorem  partesa  essent  minora,  pec 
inferiorem^autem  multo  majora,  etpraeterea  ccm* 
ferta  atque  inter  se  contiii^^Atia.  in  sitiistro  pol* 
mone  tum  uleus  erat,  et  ichor  m  hoe  saniosus, 
tum  prfieterea  corpora  eju^odi  quaita  in  mesen-* 
terio,  et  ahis  ventris  partibus.  Et^rcim  nooiiiuUa 
pus,  qu^dam  Ttiateriam  quasi  pultis  instar  con* 
tinebant,  aliaautemadhuc  solidiora^  quasi  glaia-* 
dulat*ufn  conglobatarum  naturam  referebant. 

i^.  Recte  Moi^tonus  ( I )  animadvertit  ^  mirum 
non  essCy  si  scrophulosiy  qui  tumoribus  giandu^ 
hosis  m  aliis  partibus  frequenter  obnoxii  sunt , 
n^n  raro  etiam  ejusmodi  tuberGulis  vel  in  ipsis 
pulmonibm  afficiantur:  quin  etiam  phthisis  scro» 
^^K^^^certissimum  diagnosticum  sumendum  esse 
d/  tumqribus  glandulosis  in  externo  habitu  Gor" 
p&ris  eam  comitantibus.  Quam  ego  rationem,  et 
dogma»  aliorum  quoque,  et  in  his  cl.  Laubii  (a) 
obsertatione  confirmaute,  secutus,  in  juvene  mo- 
nacha,  cujus  videbam  coUum  ita  glandulis  inae- 


■  1  *9*m  ■<■ 


(i)  Phthisiolog.  l.  5,  c.  i. 

(a)  Act.  N.  C.  tom.  Si  obs.  io6. 


riB.    U.    BS   MORBIS   THOigLCIS,   EPIST.   XXII.    l5l 

quale,  ut  in  virgine  Valsalvae  erat,  cum  gravia, 
ut  in  phtbi&i,  thoracis  ^^pQp[^mo(}a  pulmonibus 
adscriberein  quos  WQU  ^hsiiuUe^  tunaores  ^qile 
occuparen|;,pr£Pseftini  pum  alios  in  ventre  quo- 
que  peirsentirem.iejus  generasus  parens  poi^tguam 
m^iam  ^udivit  ppinipQ^m,  oimis  v^r^,  iptquit, 
opi^^ri  te  cr^dp,  qui  puellam,  hujus  SQrorem» 
pariJ>u^im;piwmQ4is^hs»in>ptam,  cum  ^mtisissem, 
^jusqvie  pulmones  inspiqi  jussi^sen^p  tiiberculis 
hic  miq  Qbsi|oi|  fuis39  ;^caepe]rimu  JUe.idew  scrip- 
tpy,  nX  sqepe ,  et  p^saim  in  punctis  phthisipprui|i 
puWopmn  pajrtibus  tuber^ula  o^enderit,  eyu^ 
ostend^nt  obj^rvati^R^s ,  qu^  in  3epulchretP 
etiam  (i)  ^^tant,  Efu:uRi  u^^  (:»)  tripIiqeTO  wate- 
rioB,  ii|5  tuberculis  pompre]:^ensa&,  v^riet^teip  cpm- 
n|on.strat,  pi^pxaj.ia  p^r^^  giia  sub^tanti^  p^eUe^, 
pl^raque  autem ,  /?t  Jwc  quidem  wipor^ ,  m^teria 
steatQmatPsa  re£erta  e^hibet,  cujusmodi  fo^tass^e 
eratquaiii  V^fe^liv^  ip  tuberculo  grandiore  vi^it 
ilUus  pu^ri ,  ii^uju^  p^lo  ante  (3)  inji^cta  ?^t  jp?n- 
tip  9  xi^fereqtem  cplpr^  et  moUitie  sub^tftntigm  cj^- 
re^ri  ^i^ d^Uarem.  Sed  et  ftli^.  continent  ^UqAi9A- 
do,  ut  putef  w  htugiw^  a  prpposita  V^Jjsalv^  yir^ 

gip^. abe£M»US 9  «lali^riw  V^^^^  pultis  i^stfrf.V?r 
rum  bfBC ,  avit  ^a  pw  cijy^UPi  ?  et  Qprp^TH» 
variet^te,  in  prpgres^u,  4ptef^>utei0,  irt  Vi^l  (^ 

I 

(3)  N.  ij.  ./'       . 


l5li  M    SEDlBUS   W   CAtJSlS   MORBOHUtir 

ejiis  virginis  inspectione  intelligis,  soiida  tuhei'- 
cula  conglobatas  glandulas  repra^sentant  Quin 
etiam  possunt  annis  primis  magna  ex  parte  sen^ 
sum  fugere,  crescente  autem  aetate  se  prodere, 
tantoque  citius  augeri ,  et  matura  fieri ,  quanto  ci- 
tius  causae  accesserint ;  exempli  gratia ,  in  eadem 
virgine  is  pavor ,  quihumorum  alioqui  crassorum 
et  viscidorum  motum  in  pulmonibus  retardaverit. 
ao.  Sic  autem  potissimum  ingenitam  phthisim 
se  se  prodiicere,  cum  Sylvio  (i)  ei^istimo,  qualis 
futura  erat  in  puero  commemorato:  alias  vero, 
in  aliisque  aliter  pro  varia.  in  pulmonibus  aut  flr- 
marum  partium ,  aut  fluidarum  dispositione.  liam- 
que  pro  hac  varietate  adventitiam  quoque  phthi- 
sim,  iisdem  positis  contingentibus  causis,  quse 
plerosque  aut  non  laedunt ,  aut  parum ,  tardeve 
laedunt ,  in  quibusdam  contra  oriri  facile  videmus, 
et  multum  citoque  invalescere.  Neque  dubium 
est,  quiii  causis  quoque  phthisim  in  cujusvis  pul- 
mone  producturis  hic  magis  resi^tat,  si  sanissi-» 
musr  sit.  Ejusmodi  autem  causae  sunt  pulmonis 
inflammationes,  et^vulnera,  si  utraque  male  cu- 
rentur;  aliaeque,  et  in  his  quae  extrinsecus  illa- 
feuniur,  ut  puta  globulus  qui  arteriam  asperam 
subiit  sexennis  pueri(a)  cujus  historiam  cumle- 
geris,  facile  suspicaberis  operarum  incuria  ali- 
quid  esse  peccatum ;  nam  globulus  nucejuglande 

(i)  Cit.  supra ,  ad  n.  1^7. 

(a)  Yid.  Eph.  N.  C.  cent.  4,  obs*  121  in  schoi. 


LIB.    II.    D£   HORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXII.    l53 

paulo  minor  nec  iUuc  introisset ,  et  celerrirnam 
suffocationem ,  non  lentum  mbrbum  unde/?i///no- 
nes pure  repleri  possent^  attulisset.  Est  etiam  causa 
alia,  netnpe  perfrigicla  multa  potio ,  dum  ab  ni<- 
mia  exercitatione  corpus  sestuat ,  iugurgitata ,  res 
fere  perniciosissima ,  quamvis  non  ex  pulmpnis 
tantum  laesione.  Namque^-ut  de  sanguinis  alveis, 
gulse  proximis,  nihil  dicam ,  ventriculum  quoque, 
in  quem  potio  excipitur,  inde  primum  fuisse  vi- 
tiatum  in  phthisico  puero ,  non  sine  ratione  ali- 
qua  contendebat  Lenfeius  (i).  Cui  ut  in  illo  casu 
non  refragemur,  nec  in  aliis  fortasse  in  quibus 
multo  prius  ab  exteriore  illa  causa  laesiones  ven- 
triculi  quam  pulmonum ,  animadvestantur ,  unde 
mala  ciborum  confectio  viscidos ,  acresve  succos 
paret,  qui  et  stomachum  vellicando,  tussim  ex- 
citent,  et  in  pulmenibus  tandem  subsistendo,  ir- 
ritapdoque ,  causam  praebeant  phthisi ,  qua  ra- 
tione  ille ,  si  non  Vateri  (a),  at  cel.  Heisteri  (3)  ob- 
servationem  expUcare  forsitan  maluisset;  ut  in 
nonnullis,  inquam,  minus  refragemur;  tamen 
vel  in  his  casibus  negari  non  potest  adhaerentes 
oesophago  a  fronte.  quidem 'tfinuiores  arteriae  as- 
perae,  et  primorum  bronchiorum  parietes ,  proxi- 
mos  autem  ab  utroque  latere  pulmones  a  perfrigi- 
da  multa  allabente ,  aut  interlabente  potione,  si 


(i)  Eammd.  Dec.  a^^A.  7«  in  append.,  n.  10  ad  obs.  6. 
(a)  Dec.  ead.  A.  1O9  obs.  16 1.  ^ 

(3)  Eornmd.  act.  tom.  i,  obs.  174. 


l56  BE   SEDIBHS   ET   CAUSIS   MORBORnH 

semel  excreverant :  tamen  secundi  cadaver  in  re^ 
ne  sinistro  magnam  sanguinis  stagnationem,  et 
in  regione  lumhaH  vasa  sanguifera  valde  tumida 
et  inflata  ostendisse,  primi  vero  eadem  vasa  san- 
giiine  valde  turgida  in  omento ,  ventriculo ,  et 
mesenterio.  Ca^erum,  ut  illuc  redeam ,  pus,  et  sa- 
nies  aliam  in  aliis  naturam  habent,  aliumque  odo' 
rem ,  et  modo  seorsum ,  modo  una  sunt  cum  in- 
duratispulmonumpartibus.  Quae  tum  explerisque 
indicatarum  observationum ,  tum  exhis  quoque 
intelliges,  quas  pergam  indicare.  Sic  in  juvene(i) 
pulmonum  pars  concava  pure  erat  foeta,  ccmvexa 
autem  ferme  tota  tophacea  :  et  in  viro  (a)  pulmo 
dexter  pusfluidum;  sinister  materiam  quamdam 
induratam  habebat.  £t  cum  in  quibusdam  (3)  pul- 
mones  pleni  skirrhis  cartilagineis ,  aut  steatoma- 
tibus  duris  obsiti,  in  aUis  referti  exiguis,  puru- 
lentis  grandinosis  abcessibus ,  autvomica,  vomi- 
cisve  (4)  deturpati  reperti  sint ;  fuerunt  alias  in- 
venti  simul  callosi,  et  compacti,  simul  vomicis 
pa^im  obsessi,  itemque  (5)  penitus  obstructi,  et 
exulcerati,  aut  (6)  steatomatibus  innumeris,  et 


(i)  Commerc.  liUer.  an.  i^Bi ,  specim.  46,  n.  5. 
(a)  Eph.  N.  C.  cent.  3,  obs.  a. 

(3)  Vid.  Halleri  cit.  obs.  1 5. 

(4)  Commerc.  litter.  an.  1743,  hebd.  3o,  n.  11 .  et  an.  174^ 
hebd.  24 ,  n.  I  ad  Y . 

(5)  Act.  N.  C.  tom.  a ,  obs.  8. 

(6)  Eorumd.  dee.  3,  4-  9>  obs.  a43. 


LIB.    II.    DE   MOABIS   THORACIS,   EPIST.    XXII.    iSy 

hic  illic  vomicis  iafarcti,  aut  denique  (i)  foedati 
apostematibus  multis,  et  tuberculis,  quorum  ali- 
qua  inflammata  videbantur ,  alia  adhuc  erant  im- 
matura  :  qualia  in  proposita  Valsalvae  virgine  (2) 
fuisse  retuiimus. 

a  I .  Etsi  autem  in  tot  quae  indicavimus ,  et  in 
aliis,  quae,  ut  morbus  est  frequentissimus ,  prope 
innumera  sunt,  exemplis  tanta  et  causarum,  et 
effectuum  apparet  varietas;  si  tamen  hanc  in 
aliis  pro  peculiaribus  singulorum  hominum  con- 
ditionibus  alio  referas,  unamque  communem 
omnium,  quosvides,  effectuum  originem  quae* 
ras;  hanc  in  humore  aliquo  &cile  agnosces,  qui 
ob  quacumque  sive  ingenitam ,  sive  adventitiam 
causamin  pulmonibus  subsistens ,  modo,  sicras- 
sior  sit,  et  tenuiores  particulae  abeant,  ibi  indu- 
rescat ,  efi&ciatque  propterea,  ut  aliquis  aliquand6 
qui  ipso  pejor  sit,  erosurus  humor  subsistat,  mo- 
do,  siipse  jam  sit  per  se  acer,  vel  mora,  alio- 
rumve  admistione  acer  fiat,  citius  aut  serius 
membraneas  incipiat  pulmonum  cellulas  erodere. 
Una  autem  erosa ,  vitium  ad  proximas  propaga- 
tur,  fitque,  pluribfis  absumptis^  manifestum  ul- 
ceris  cavum,  quod  circumjectarum  a  pure  com- 
pressae ,  ^oque  crassiores  Ikctad  membranulae  duro 
circumcirca  pariete  possunt  coneludere,  ut  in 
externis  ulceribus ,  fistulosis  praesertim ,  videmus. 


(i)  Dec.  cjiisd.  A.  7,  obs.  9* 
(a)  N  18. 


l6o  DE  5EDIBUS  ET   GAU6IS  MOaBOaUX    . 

prioribus  atque  in  hoc  quarto  inveni  tinctum. 
quem  aperueram ,  proximum  asperae  arteriae  trun- 
cum  y  et  prima  bronchia ,  id  est  nihil  quidquam 
vel  leviter  nigricantis  coloris  habeutia.  Quamob- 
rem  quocumque  eae  glandul»  sint  intus  colore 
infectae,  necdum  a  mea  perpetua  sentenfia  mihi 
discedendum  censeo;  sed  in  eo  adhuc  peraianeo, 
ut  non  facile  ipsas  credam  cum  arteriae  iUius  cavo 
communicare,  prssertim  cum  aUae  non  desint 
glandulae  quae»  cum  earum  succus  in  iUud,  et  pri- 
ma  bronchia  manifesto  influat  ( i ),  praebere  in  haec 
aditum  possint  iUiusmodi  sanguinis  iasci ,  ut  Wil- 
Usius  (o.)  loquitur,  cui  quoque  noti  erant  qui  sputa 
redderent  atrameuti  insta»nigricantia,non  secus 
ac  SaUo  in  commentariis  ad  verba  iUa  Hippocra- 
tis  (3) :  saliva  crassa ,  acfuliginosa  tussi  rejicitur, 
Caeterum  in  bronchiales  glandulas ,  erosione  aU- 
qua  facta,  communicare  interdum  cum  bronchiis 
ppester  naturam ,  non  negavero ;  i(a  an  eaedem  sint 
quae  in  phthisicorum  pulmonibus  tubercula  £ai- 
ciant ,  in  medio  ob  eam  causam  relinquo  de  qua 
supra  (4)  dictum  est,  cum  videlicet  vix  unquam 
ejusmodipulmones  dissecare  voluerim ,  multoque 
minus  haec  tubercula,  et  iilas  glandulas,  praeser- 


(i)  Vid.  advers.  i ,  tab.  i  ad  F,  et  tab.  a ,  fig.  i  adO.  O.  O. 
(3)  Sepulchr  1.  3 ,  s,  i,  in  schol.  ad  obs.  9,  A  ad  S  ^»  obs. 
io5  hujus  7  sect. 
(S)  De  morbi^y  l.a,  1. 117. 

(4)N.3. 


LIB.    II.    ©E   HORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXII.    l6l 

tifti  quod  ad  sedcm  attinet ,  diligenter  accurate- 
que  inter  se  comparare.  Unam  propterea ,  haud 
amplius,  paulo  attentius  habitam ,  hic  a  me  ob'- 
servationem  acfcipies. 

21.  Mulieri  agresti,  annosnatse  ad  quadraginta, 
tumor  ad  calcanei  dexteri  latus  internum  adeo  in- 
creverat,  ut  modicum  aequaret  hominis  caput.  Ob 

m 

eam  magnitudinem,et  quod  ab  steatomatis  natura 
degenerans,  factus  jam  erat  cancrosus,  in  Vener 
tum  IncurabiUum  nosocomium  excepta  fuerat 
mulier^  et  is  tumor  exstirpatus.  Sed  cum  repul- 
lulasset,  annum  jamalterum  ibi  permanenti  mu- 
lieri,  neque  uilo  de  affectu  conquestae  unquam 
qui  ad  thoracem  attineret ,  accidit  ut  ad  hujus  sir 
nistram  partem  pungente  dolore  corriperetur , 
quem  febris ,  et  spirandi  difficultas  comitabantur. 
Semel  atque  iterum  missus  est  sanguis,  cui  alba 
insidebat  crusta ,  datum  oleum  ex  dulcibus  amy g- 
dalis  recens  ^pressum ,  neque  alia  omissa  quae 
in  pleuropneumonia  ex  usu  esse  consueverunt. 
Pcr  haec,  etsi  nihil  quidquam  expectoratum  est, 
illa  sublata  visa  sunt  omnia.  Yerum  dies  necdum 
advenerat  quadragesimus  ex  quo  inceperat  pleu- 
ripneumonia,  cum  respirationis  difficultas  in* 
gruere  coepit  cum  sensu  angustiae  et  suffocatio- 
nis,  ut  jam  altiore  capite  et  dorso  cubare  aegra 
cogeretur :  et  pulsus  qui ,  cum  fuerat  inflamma- 
tio,  intermiserat ,  rursus  vel  magis  intermittebat. 
Nulius  tamen  dolor,  nuUa  tussis,  nuilum  spu- 
tum ,  febris  nuUa ;  nisi  quod  ultimis  tandem  die- 
3.  II 


l6%  BE    SEDIBCS    ET   CAUSIS    MOBBORUM 

bus  febricula  accessit.  Qua,  et  s^irandi  difficultate 
illa  ideiitidem  magis,  noctu  autem  praesertim  ur- 
gente ,  ad  maciem ,  el  ad  extremam  virium  infir- 
mitatem  mulier  redacta ,  vix  ut  exili  voce  de  fau- 
cium  erosione,  in  quibus  nil  tale  conspici  pote- 
rat,  quereretur,  mortua  est  die  post  novam  res- 
pirationis  difficultatem  decimo  quinto.  Haec  cum 
€go  amicique  ab  nosocomii  medico,  diligente, 
ac  probo  viro,  Senense  Rinaldio  accepissemus , 
rogatus  abomnibus,  ipsoque  Rinaldio  adjuvante, 
cadaver  dissecui  sub  aprilis  initium  anai  1 708. 

Pectus  cum  iiacidere  coepissem ,  et  cartilagines 
per  quas  costae  cum  sterno  committuntur ,  seca- 
rem ,  cruenta  aqua  prodiit  e  sinistro  thoracis  ca- 
vo :  quod  mox  eadem  plenum  conspexi.  Cum  ea , 
etsi  nuUus  gravis  odor  ex  ipsa,  aut  ex  pulmone 
existeret,  pus  tamen  permistum  fuisse  non  du- 
bitavi,  cum  pulmonem  ad  imam  anteriorem  par- 
tem  corruptum  viderem ,  absumptumque,niagna 
ibi  cavea  ultro  se  oculis  objicierite.  Sed  et  dissec- 
tus,  hic  illic  ostendit  ad  tractus  non  modicos  sub- 
stantiam ,  primo  quidem  aspectu ,  et  inquisitione, 
steatoma,  albedine  videlicet,  ac  firmitudine  ali- 
qua  referentem ;  sed  ubi  cultro  dimoTcres ,  simi- 
Korem  purulentae  materise.  ReKquus  pnlmo  mi- 
nime  durus ,  rubicundo  erat ,  quasi  a  stagnante 
sanguine,  cdore  infectus.  Muito  quam  sinister, 
Hiinus  vitiatus  erat  pulmo  dexter ,  ut  qui  intra 
non  sanissimam  quidem,  sed  tamenleviter  pec- 
cantem ,  substantiam  suam  pauciora ,  et  minora 


r.IB.    U.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST,    XXII.    l63 

condebat  illa  quasi  steatomata,  quae  peculiari  tu- 
nica  concludi  videbantur.  Caeterum  uterque  pul- 
mo  y  sed  dexter  arctius,  ad  thoracis  parietes  ferme 
undique  adhaerebat.  In  pericardio  multa  fuit  aqua 
turbida ,  subflava.  In  omnibus  cordis  caveis  poly- 
posae  concretiones^  inde  per  magua  vasa  produc- 
tae,  inediocri  omnes  firmitudine;  $ed  ea  minim^ 
qu^  ^d  sii|i3tram  pertinebat  auriculam.  Venter 
qiiojque,  cum  exterius  m»gn|i  ex  parte  liver^t, 
apertus  e$t.  Sed  is  livor  intestinis  deberi  visus, 
^i^re  valde  turgentibus.  Omenti  vix  aliquae  erant 
r.^Uquiae.  Hepar  duriu^culum,  ?L.Ibidum,  variega- 
tum ,  ejusque  vesicula  bile  plenis$ima.  Lien  pr^- 
grandis,  et  aeq^o  durior.  Duriu3  quoque  pancr(?4^. 
Duri  testes, albique,  et  grandiore^ ,  et  in iis  nigr?e 
qu^dam  callulae.  Quamvis  autejga  intra  summam 
vaginae  partem  annulum  invenerim  qu^m  pessum 
vocant,  ut  muller^em  uteri,  vaginaev^  prolapsui 
pbiKiKiam  fuisse  appareret^  tamen  cq  anqulp 
4etfacto^  peque  ita  ijixam  vaginam  .comperi,  i^t 
facile  se  invertere  deorsunji  posse  vjdi^retur ,  ^t 
uterum  ^ua  in  sede  conspexeram ;  itaque  ejus  an- 
nuli  ej  decubitu^  ope  multum  profeqiss^  mulie- 
rem  e^xistim^vi.  Quod  reliquum  est ,  turbid^  ^qws^, 
nec  t^m^n  multa ,  jst^gnabat  ia  venlxe. 

ji3»  Eflapyematis  simul ,  et  phthisicpe  in  pulmo- 
nibus  dispositionis  exemplum  habes.  Da^)p  ^al- 
l^rum  pluhiw^s,  m  qua  ^ssiculum.quoddam  rg- 
joetim  i^t ,  non  quod  ego  cadaver  secuerim ;  njLjtyi 
qui  ^iaa  hpminis  CQusanguinep  se;cfire  aggrjp^^i 


II* 


l64  »2    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

sunt,  ne  ipsi  quidem  persecare  potuerunt;  sed 
quod  horum  mihi  spectata  erat  fides^  seger  autem, 
cum  Bononiae  degerem ,  non  secus  atque  ejus  in- 
commoda ,  maxime  notus. 

a4-  Medicus  consistente  aetate ,  qui  jam  diu 
cachectica  facie  fuerat ,  postea  autem  etiam  anhe- 
lus,  et  raucus ,  sputa  denique  reddere  coepit  va- 
rie  colorata ,  inter  quae  non  exiguum  frustum  ex- 
tussivit  curvi  ossiculi,  quod  et  mihi  ostendit, 
laeve  a  cava  parte ,  asperum  a  convexa.  Interea 
^ufifocationis  sensu ,  neque  ita  raro ,  corripieba- 
tur.  Nocte  demum  quadam  cum  se  melius  habe- 
re  dixisset ,  horis  post  paucis  inventus  est  mor- 
tuus,  nihil  omnint>  sentiente  qui  inserviendi 
causa  in  eodem  cubiculo,  atque  adeo  propter 
ipsum  dormiebat.  Pulmones  cum  extra ,  tUm  in- 
tus  vesiculis  obsiti  erant ,  albo  pure  plenis ,  inacr 
qualibus  sicutmajoresuvae  acinum  non  excede- 
rent.  In  pericardio  multum  aquae  turbidae.  Jn 
corde  vix  una  parvula  concretio  polyposa.  Altio- 
rem  asperae  arteriae  truncum ,  et  laryngem  inci- 
dere ,  ob  eam  quae  dicta  est ,  causam  non  hcuit. 

!i5.  £t  tamen  eas  potissimum  partes  introspi- 
cere  oportebat,  ut  unde  ossiculum  extitisset, 
cognosceretur.  De  hoc  enim  aUa  aUorum  senten- 
tia  fuerat ,  nonnuUis  inepte  pro  ossis  hyoidis  par- 
ticula ,  aUis  vero  pro  anhuli  asperae  arteriae ,  ossei 
facti ,  portione  habentibus :  qui  propius  ad  ve- 
rum  fortasse  accedebant,  quando  vel  ramulum 
ejus  arteriaein  os  conversum,  et  in  phthisici  qui- 


riB.    II,   DE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXII.    iGS 

dem  pulmone,  deprehendit  Blasius  (i);  nos  vero 
noii  illius  niodo  arteriae  annulos ,  sed  et  frustula 
quae  intra  pulmones  annulorum  locaplura  qonve- 
niunt,  ex  cartilagineis  facta  ossea,  ut  scripsimus 
ad  tealias(2),  observata  habemus :  bronchiorum 
autem  fragmenta,  qualia  a  corrupto  pulmone 
avulsa ,  in  sanie  intra  phthisici  thoracem  reperta 
sunt,  talia  hominem  in  magna  quantitate •ex^'^^ 
creare  consuevisse  testatur  Bontius  (3).  Neque  id 
ignoravit  Hippocrates  (4)>  cum  spuitpus^  scripsit, 
et  Dclut  ulceris  ricinos  bronchia  in  pulmone  car^ 
tilaginosa  :  quae  ad  verba  videsis  quae  in  rem  nos- 
tram  Salius  (5)  adscripsit.  Quin  Aretaeus  (6)  ser- 
monem  de  iis  habens  qui  pulmonis  abscessibus 
laborant ,  ad  propositum  a  nobis  casum  vel  pro- 
pius  accessit.  Raucescere  enim ,  et  hreve  spirare 
dixit^  et  aliquando  eorum  quempiam  subitanea 
ac  multi  humidi  attractione  strangulari^  quod 
arteria  puris  multitudine  obstructa^  aerem  non 
recipiat:  ab  iisdem  autem  bronchia^  idestasperce 
arterice  circulos  nonnunquam  expui  ob  ulceris 
varietatem ,  si  alte  abscessus  penetrat :  quando  et 
fragmenta  visceris  expelluntur,  Caetferum  hic  quo- 


(i)  Sepulchr.  1.  a,  s.  7,  obs.  164. 

(2)  Epist.  i5,  n.  18. 

(3)  Sepulchr.  s.  7,  modo  cit.  obs.  12. 

(4)  De  morbis,  1.  2. 

(5)  Comment.  in  ejusd.  1. 1.  119. 

(6)  De  caus.  et  not.  dfuturn.  affect.  1.  x  9  c.  xo. 


l66  DE    SEDIUUS   ET   CAUSIS    MORBORUM 

qne,  trt  verba  ultitna  ostendiint,  latentia  intra 
pulmonem  bronchiorum  frustula  significavit.  Sed 
frustum  istud  osseum ,  a  medico  rejectum ,  neque 
figura  ciim  frustulis  illis  bronchiorum  conferri 
poterat,  neque  magnitudine;  iit  ad  majores  ar- 
ieriiC  annulos  esset  referendum.  Quin  Valsalva 
ex  larynge  ipsa,  cujus  granSiores  cartilagines 
haiftl  raro  osseas  fieri  scitnUs ,  abscessisse  suspi- 
^abatur,  ex  gravi  etiani  laryngis  vitio  improvi- 
sam  medici,  subitamque  mortem  deducens  pro- 
pterea,  qUod  duos  lu  nosocomio  Incurabilium,la- 
ryngis  ulcere  alterum ,  alterum  carcinomate  labo- 
rantem ,  utrumque  subito,  et  cum  minus  id  ex- 
pectarel,  mortuum  esse  animadverterat  :  quo 
virginis  quoque  casum,  tibi  alias  (i)  ^  ^^  des- 
criptum ,  referre  poteris. 

26.  Laryngis  facta  mentio  ad  memoriam  illud 
revocat  adeo  usitatiim  actrltum  inter  veteres  ttie- 
dicos  dogma  de  acri  a  capite  in  laryngem,  pul- 
monesque  distillante  materia ,  et  phthisim  de- 
mum  afferente.  Quod  dogma,  si  capitis  nomine 
pharyngis  fornicem  ^  internasque  nares  accipere 
duntaxat  velimus;  cum  verointerdum  consentire, 
non  negabimus.  Glandulosam  enim  tunicam  qua 
illae  instructae  sunt  partes.  humorem  aliquando 
secernere  qui  erodendi  vim  habeat,  erosiones 
quas  in  ipsis  accidunt  partibus,  satis  videntur 


(1)  Epist.  i5,  n.  i3. 


LIB.    II.    DE    MORBIS    THORACIS,   EPIST.    XXII.    167 

comprobaFe ,  unde  et  alii,  et  nos  (i)  sputum  san- 
guinis  interdum  provenire  observavimus ,  quod 
et  ab  iis  quas  oris  vocant  haBmorrhoides ,  prove- 
niens,  imponere  pro  pulmonari  medicis  posset 
qui  signa  non  attenderent  ab  Hippocrate  (a)  olim, 
ab  Aristotele  (3),  et  a  Caelio  Aurehano  (4)  propo^ 
sita,  ab  Helwichio  autem  (5)  erudite,  nec  sine 
observationibus ,  illustrata,  ad  quas  poteris  aliam 
addere  dari  Dethardingii  (6).  Itaque  si  ex  altio- 
ribus  quae  dixi ,  locis  delabentem  humorem ,  pras^ 
ditum  erodendi  vi,  subjectum  palatum  mobile, 
et  adjecta  huic  uvula  ab  larynge  non  avertant; 
nihil  prohibet  quin  hanc  subeat,  ipsapique,  et 
pulmones  tandem  erodat ,  aut  vitiet.  Quamobrem 
quibus  ea  palati  pars  cum  uvula  ab  lue  venerea, 
ab  aliave  causa  absumpta  est,  eos  tussi ,  et  phtbisi 
tandem  obnoxios  fieri ,  non  unius  medici,  atqhe 
anatomici  observationes  ostendunt ,  ut  ex  cl.  Jo» 
Zachariae  Petsche  (7) ,  nostrisque  etiam  scriptis(8) 
cognosces.  Neque  enim  quod  aliter  in  parte  no« 
bis  videre  contigerit ,  aut  id  quod  vidimus ,  posse 


(i)  Epiftt.  anat.  9,  n.  i4- 

(a)  Praedict.  1.  a,  n.  27. 

(3"^  De  partib*  animal.  1.  3 ,  c.  5. 

(4)  Morb.  chron.  1.  2,  c.  11. 

(5)  Epb.  N.  C.  Dec.  3,  A.  9,  obs.  118. 

(6)  Earumd.  cent.  7,  obs.  73. 

(7)  Sylloge  anat.  obs.  S  87. 

(8)  Epist.  anat.  9,  n.  9  et  10. 


l68  DE    SEDIftUS   ET   CA-USlS    MOABOH^M 

etiam  aliter  explicari,  indicaverimus ;  idcirco 
eam  quam  modo  memoravimus,  et  tunc  etiam 
attigimus,  explicationemprorsus  displicere  no- 
bis,  existimaveris.  Quin  eadem  posita,  planius 
intelligi  ratitmem  fatemur,  quae  Mercurialem  (i) 
et  Gavassetium(2)permovit,  ut  decubitum  supi- 
num ,  et  demisso  capite  imperarent  ad  gravissi- 
mas  diuturnasque  ab  hoc  in  thoracem  defluxio- 
nes ,  in  oesophagum  potius ,  et  ventriculum  aver- 
tendas.  Sic  enim  primus  eo  uno  auxiUo  Germa- 
nam  mulierem  liberavit ;  alter  autem  virginem , 
jam  sanguinem  ea  de  causa  exspuentem,  a  me- 
dicis  nobilissimis  destitutam ,  et  ab  omnibus  de- 
ploratam,  eadem  ratione  juvit  adeo,  ut  postea 
etiam  persanare  potuerit. 

27.  Aetius  vero  (3)  asperae  arterise  ulcera  cu- 
rare  docuit,  aegro  supino  reclinato,  atque  iis  qu(B 
capiti  subjiciuntur^  sublimius  instratisy  credo  cum 
in  laryngem  nihil  deflueret.  £a  autem  ulcera, 
maxime  prope  arteriae  extremum ,  aut  in  ipso  ex- 
tremo ,  sanabilia  omnino  existere,  suis  etiam  fre- 
tus  experimentis,  asseveravit.  Quapropter  viden- 
dum  est,  ne  curatae  phthisis  exempla  quaedam, 
non  ad  pulmonis  ipsius ,  sed  ad  arterias  potius  ul- 
cera  attinuerint.  Quod  non  tam  de  aliorum,  quam 
de  mea  quadam  curatione  dictum  yelim,  unde 


(i)  De  indicat.  curat.  c.  5i. 

(2)  Ibid. 

(3)  Medic.  tetrabibl.  3,  senxi.  i,  c.  64* 


LIB.    11.    DE   MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXII.    169 

multum  laudis  adolescens  retuli ,  cum  in  patria 
medicinam  exercerem.  Res  autem  ad  hunc  mo- 
duih  se  habuit.  Yir  erat  Lucensis ,  qui  Stephaims 
Cheli  vocabatur,  longa  statura,  habitu  corporis 
exsucco,  solers  atque  industrius,  in  curis  assi- 
duis  gravibusque  negotiis  versatus,  hasqueetiam 
ob  causas  hypochondriacus.  Hunc  tussicula,  quam 
tincta  sanguin^  sputa  comitabantur, jam  diu  male 
habebat.  Seniores  medici  cum  alias  herbarum 
permulcentium ,  et  quae  pulmones  juvare  credun- 
tur,   succis;  alias  lacte  asinino;  alias  gelatinis 
quas  vocant^  et  jure  testudinis;  interdum  ligno- 
rum  dilutis  decoctionibus,  nonnunquam  iis  quae 
adstringendi  vim  habent,  a  chalybe  sumptis,  et 
lapide  hsematite ;  ad  haec  Yillensium  aquarum  po- 
tatione,  et  balneo-ex  aqua  fluviatili;  aliisque  ejus- 
cemodi  si  curare  possent  conati,  adeo  non  pro- 
fecerant ,  ut  macilentiorem  aegrum ,  morbum  au- 
tem  facerent  deteriorem ;  adstringentia  enim  mi- 
nuereurinas,  balnea  in  sputisaugere  sanguinem 
videbantur;  Yillenses  autem  aquse  intra  primos 
dies,  quod  minime  transirent,  omnino  fuerunt 
omittendae ,  et  pleraque  tandem  stomachos  aver- 
sabatur.  Cum  haud  minus  £egrum  medicorum, 
quam  medicos  morbi  pertaesum  esset;  ventum 
ad   me  est,  qui  tum  reverentia  erga  seniores, 
tum  communi  apud  omnes  desperati  jam  morbi 
opinione  ductus,  excusationes  attuliplures,  do- 
nec  victus  auctoritate   et  gratia  corum  quibus 
aegri  salus  cordi  erat ,  ita  manus  dedi ,  ut  scirent 


170  DE    SEDIBUS   ET    CAUSI5    MORBORUM 

cuncti,  me  invitum ,  et  nihil  pcomittentem ,  alic' 
nas  obsequi,  voluntati  non  tam  ut  aegrum  cura- 
rem ,  quam  ne  desererem.  Erat  hic  exteuuatus , 
infirmisque  jam  viribus,  et  somno  brevi  atque 
interrupto.  Tamen  cum  febrem^  saltem  assiduam, 
abesse  viderem,  r4?/Vc/ autem  persputuniy  ut  Ae- 
tius  loquitur  {\\ purulenta pauca y  ac  cruenta^ 
neque  alibi  sensum doloris  manif^ste percipi ^\x\i\ 
juxta  exulceratum  asperae  arterioe  locum ,  id  est 
paulo  infra  laryngem  :  cumque  ex  omnibus  qu» 
adhibita  fuerant ,  auxiliis  duo  aliquid  contuhsse 
invenirem,  quae  ad  ea  ulcera  ab  Aetio  (^^)  iau* 
dantur ,  arteriaca  videUcet  sub  lingua  detenta^ 
ut  paulatim  liquefactay  in  asperam  arteriam  de* 
labantur,  et  exhibitum  lac  quotidie  recens  mul- 
tum  ab  adstante  adhuc  animali;  spem  aUquam, 
sed  tacitam ,  fovere  ccepi ,  et  rationem  quaerere 
efficiendi,  ut  quae  nonnihil  profuerant,  ea  deni- 
que  persanarent.  Usi  erant  trochiscis ,  qui  in  ore 
Uquarentur ,  ex  speciebus  diatragacanthi  frigidi , 
et  lacte ,  ut  dictum  est ,  asinino ,  unde  punctio* 
num  in  aspera  arteria  sensus  tuac  cum  iUa  adhi- 
berentuT,  propemodum  sublatus  fuerat,  et  vires 
cum  somno  nonnihil  auctae.  Cum  quaererem,  cur 
igiturin  eorum  quae  juverant,  usu  non  perstitis- 
set;  a  trochiscis  quidem  laedi  sibi  stomachum, 
respondit ;  a  lacte  vero  cum  primum  ea  praestari 


(i)  C.  64  cit. 
(a)  Ibid. 


LIB.  .II.    ra    MORBIS    THORACIS,    EPIST.    XXII.     I-JI 

ulilitas  videretur,  mdx  tamea  priora  omnia  re- 

dii9i»e.  Sed  tu,  inqnam^  vitasti  interea  ventumet 

solem  ?id  etiim  ab  Hippocrate  (i)  iis  diserte  im- 

peratum  memineram,  quibus  ex/ervido  ulcere, 

aphtha  appellato  ,  pulmonis  fistula  laboraret. 

Nonyitasse  autem  sciebam  *  trochiscos  autem  illos 

ex  natura ,  et  dulcedine  sua  stomacho  ^  qiiippe 

hypochondriaci ,  obfuisse  intclHgebam.  Cum  igi- 

tur  quae  mihi  facienda ,  qiiae  vitanda  essent  con- 

stituissem,  forte  accidit,  ut  meum  communicare 

consilium  possem  cum  Paulo  Piella ,  medico  in- 

ter  Bononienses  praestante,  qui  tunc  nobiscum  in 

morbo  gravissimo  curabat  Joannem  Baptistam 

Ursium  Comitem,  eum  qui  postea  Csesenatum 

pontifex  fiiit.  Paulus  autem  ^  etsi  quse  a  me  pro- 

posita  erant,  non  improbabat;  tamen  cum  sputa 

atteute  inspexisset,  accepissetque  ssepiussic  esse 

tenuia ,  et  pauca  ^  nec  semper  quidem ,  sed  ta- 

men  subinde  fieri  nonnihil  sanguinolenta  :  ve- 

reor,  inquit,  plurimum,  ut  sanare  possis  hsec 

ulcera ,  quae  pneterquam  quod  profundiorem  se- 

dem  fortasse  habent,  certe,  si  quid  video,  ad  ge- 

nus  accedunt  ejusmodi  herpetis,  ut  si  vel  in  cute 

ipsa  exstaret ,  summa  cum  difficultate  ad  cicatri- 

cem  perduceretur.  Quod  judicium,  utmagistri, 

in  re  prflesertim  chirurgica,  sa  quis  alius,  expe- 

rientissimi  fecit  quidem ,  ut  me  tiihil  promisisse 


/ 


(t)  De  morb.  1.  2,  t.  apud  Sdlium  1 12  et  i  x4« 


172  SE   SEDIBUS   £T   GAUSIS   MORBORUM 

gauderem ;  ne  tamen  ea  quae  ccnistitueram,  expe-* 
lirer  non  fecit.  Erat  anni  ^empus  quo  et  aeris 
injurias  diltgentissime  vitare  oporteret ,  nec  prop- 
ter  ineptum  pabulum  a  brutarum  animantium 
lacte  sperari  multum  posset.  Itaque  primum  om- 
nium  in  tepidum ,  nec  tamen  humile ,  aut  angus- 
tum  cubiculum  hominem  includere  se  jubeo, 
ibique,  missiscuris  omnibus^  amicosac  familia- 
resaudire  magis,  quam  ipsum  loqui,'idque  sub- 
missa,  et  minime  concitata  voce.  Tum  iis  praes- 
criptis  quae  lenire  arteriam,  nec  stomachum  lae- 
dere  tamen  possent,  et  hoc  ad  iactis  usum  parato, 
muliebre  lac  impero   primum  quidem   non  ita 
multum,  tentandi  causa,  tum  deinceps,  cum  op- 
time  cederet,  quantum  sagaci  et  attento  aegro 
selibram   circiter   aequare   videretur  ,  matutino 
tempore ,  tantumdem  vespertino  e  mammis  su- 
gendum  horis  quatuor,  aut  quinque  ante  pran- 
dium ,  coenamque.  Quorum  utrumque  erat  me- 
diocre,  sed  haec  magis,  sine  vino  utrumque  et  si 
quae  alia  nocere  possent;  sed  nou  sine  pulte  ex 
hordei  farina,  quae  radicis  Ghinae  pulvere  ad  un- 
ciam   in  libras  siugulas,  nullo  autem  saccharo 
adjecto ,  lento  igne  fuerat  quasi  in  calcem  redac- 
ta,  et  ex  lacte,  recens  e  vacca  emulcto,  quae  hor- 
deo   et   paleis,  non  faba  et  foeno,   pascebatur. 
Nutricem  quoque,  sanam  in  primis,  ut  idoneis 
uteretur  aiimentis,  et  horum,  quoad  ejus  fieri 
posset ,  varietatem  fugeret ,  admonueram ;  quae 
res  neglecta,  una  maxime  videtur  facere,  utsaepe 


LIB,    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXII.    I^S 

in  medendo  mulieris  lac  non  praestet  lacti  caete- 
rarum  animantium,  quamvis  illud  ut  familiare y 
ejusdemque  nobiscum  naturce,  cceteris  prcefere- 
bant  ad  tabificos  affectus  yel  antiqui  iiii  medici , 
in  primisque  Euryphon,  et  Herodotus,  a  Gale- 
no  (i)  laudati.  Per  haec  ab  extremo novembri  ad 
medium  maium  diligentissime  servata,  ita  homo 
restitutus  est ,  ut  sexdecim  ipsos  annos  egregie 
valuerit.  Quibus elapsis,  ejus  sanguis  iterum  cor-- 
puscuUs  erodentibus  foetus,  haec  per  biennium  in 
cute  sub  impetiginum  forma  deposuit.  Sed  his  de 
improviso  evanescentibus ,  imi  pedes  acerrimis 
doloribus  cum  ahquo  tumore,  sed  majori  rube- 
dine ,  capti  sunt.  Quae  post  dies  viginti  cum  re- 
pente  abiissent ,  ecce  tibi  per  biduum  urinae  sup- 
pressio  :  et  post  hanc  crurum  tumor  saepe  eva- 
nescens,  saepe  rediens,  tum  febres ,  tandem  inter 
umbiUcum ,  et  pubem  dura  quaedam  interna  pro* 
tuberantia ,  atque  alia  praeterea  ventris  incom- 
moda^  quibus  conflictatus,  vivendi  denique  fi- 
nem  fecit.  Sed  haec  omnia,  absentibus  iiobis,  con- 
tigere  :  quae  ob  id  tantummodo  commemoravi- 
mus,  ut  curationem  iUam  nostram  perfectam, 
absolutamque  fuisse.intelligeres9  cum  homo  non 
solum  tamdiu  valuerit,  sed  et  postquam  iterum 
acgrotare  coepit ,  tot  inter  morbos  nunquam  pii- 
mo  illo  tentatusNsit.  Quem  cum  phthisim  fuisse , 


(x)  De  succor.  bonit.  et  vit.  c.  4* 


1^4  ^^    SEDIBUS   ET  CA0SIS   MORBOmUlC 

Tulgo  existimareat;  aon  fuit  phthisicus  in  ciTi- 
tate,  qlii  euindem  sibi  curationis  modum  non 
prsescriberet ;  nemo  tamen  eorum  evasit. 

aS.  Sunt  et  alise  multo  etiam  profundiores  ar- 
teriae  asperae  affectiones ,  quas  vulgus  saepius,  in- 
terdum  et  medici,  cum  pfathisi  confundant,  in 
quibus  tamen  affectionibus  ipsi  pulmones  sani 
sunt.  Sic ,  ne  alias  ( i )  ad  te  scriptas  ofaservationes 
hic  repetam,  sic, inquam ,  Valsalvam  meminidir 
cere ,  in  nemine  se  pulchriores,  quam  in  Foro* 
Corneliensium  episcopo  Zanio  pulmones  vidisse , 
cui  vitiati  credebantur  ob  multos,  quosexpecto* 
rabat ,  faumores,  a  propriis  videlicet  bronchiorum 
glanduUs  secretos.  Qui  etsi  revera  tion  sifU  pu* 
rulenti,  interdum  tamen  ejusmodi  sunt,  ut  si 
quis  purulentos  esse  contendat,  facile  inter  tot 
ill^s  puris /brmas  ac  species  qu^s  Aretaeut»  (n)  sic 
enumeravit,  ut  prope  infinitas  esse  diceret,  ali- 
quam  reperiat ,  ad  quam  referre  illos  posse  qua* 
danteaus  videatur.  Atque  utinam  cum  dubitatio 
interdum  aliqua  injicitur ,  tunc  certo  semper,  et 
de  quibus  inter  omnes  conveniret ,  veri  puris  no^ 
tae  signaque  exstarent.  Nam  qiK>d  Jacotki^  (3), 
exempli  gratia ,  ita  p^i^  a  pituita  dtstiaguit ,  ut  il- 
Ittd  cinericium  sit ,  haec  alba ;  illud  foetidum  sal* 
tem  modice,  haec  nequaquam;  iUud  ^cedeusin 


(i)  Epist.  4,  n.  aiy  et  Epist.  lo^  n.  it. 

(a)  De  caus.  et  not.  diuturn.  affect.  1.  i ,  c.  9. 

(3)  Conim.  1  in  1.  6^  s.  2,  aph.  9  Coacar. 


LIB.    If.    BB    MOR1IIS   THORAGIS,   BPIST.    XXII.    1^5 

partes ,  maxime  si  in  aquam  conjiciatur,  haec  glu- 
tinosa ;  haud  satis  scio  qua  ratione  haec  omnia 
cum  Aretaei  doctrina  conciliet ,  qui  inter  puris 
genera  glutinosum  quoque ,  et  odore  carens  di- 
serte  coUocaverat,  praescrtim  cum  ibi  id  fecierit 
Areta^us ,  ubi  ab  Jacotio  laudatur  quod  solo  as^ 
pectupus  a  sputo  distinguendum  censuerit,  nec 
multam  supparatiOnis  notitiam  haberi  ah  iis  qui 
humiditatem  igne  velaqua  explorant,  notans  yi- 
delicet  qui  Hippocratis  aphorismo  ( i  ),  in  Coa- 
cis  (a)  repetito,  alteroque  in  his  adjecto  (3),  ad 
pus  dignoscendam  abutiintur  quando  neuter, 
sicut  recte  Jacotius  admonet  ad  puris  diagnpsim, 
sed  uterque  manifesto  ad  mortis  prognosim  scrip- 
tus  est,  sive  phthisici  sputum,  igni  impositum, 
gravius  oleat,  sive  subsidat  injectum  in  aquam 
marinam ,  qvae  vase  quidem  aeneo  oontineatur. 
Quale  vas  cur  reqxnrat  Hippocrates,  etsi  Dure- 
tus  (4)  9  et  ipse  Jaootius  causa»  reddere  'Conati 
sunt;  vereor  tamen,  ut  satis,  noiii  dicam  l^bi ,  sed 
sifat  ipsis  fecerint ;  et  certe  hic  alter  eo  redit  <le* 
nique,  ut  fiolleriom  (5)  secotias ,  referre  parum 
credat,  quo  vase  aqua  ilia  exctpiatur :  qiiod  num 
Hippocrati  in  tanta  brevitate  conveniat ,  ipse  vi* 


(z)  Sect.  5  et  II. 
(a)  Aph.  modo  cit. 

(3)  Aph.  lo. 

(4)  in  Coac.  1.  a,  c.  17,  b.  3. 

(5)  Comm.  ki  cit.  apli^^  10. 


1^6        BE  S1EDIBUS  j:t  gausis  morborum 

deris.  Joannes  autem  Hieronymus  Zanichellius, 
vir  qui  multa  in  re  cum  medica,  tum  chimica 
expertus  erat,  cilmmeeum  Venetiis  loqueretur 
de  amico  utriusque  nostrum  doctissimo  Victorio 
Francisco  Stancario ,  quem  Bononiae  phthisis ,  tu&- 
sim  et  sanguinis  sputum  consecuta,  vexare  jam 
cceperat,  et  tabidos  mihi  nominaret  duos  per 
eclegmata  restitutos,  alterum  quidem  per  illud 
quod  rob  nucum  vocatur ,  alterum  autem  per  Toh 
maturarum  ebuh  baccarum ,  certa  quadam  ratio- 
ne  confectum ,  nec,  quod  ipse  pro  arcano  habebat, 
sileret  balsamum  sulphuris  cum  balsamo  copai- 
bae  paratum ;  cumque  inde ,  ut  fit ,  in  sermonem 
forte  incidisset  de  isto  Hippocratis  loco ;  credere 
se  ostetidit  per  aeneum  vas  aUquid  detrahi  ma- 
rinae  aquae,  ut  sic  resistat  paulo  minus  descen- 
dentibiis  sputis ,  quam  si  alio  ac  aeneo  vase  con- 
tineatur ;  ad  illud  euim  experimentum  facilius  cei^ 
tiusque  ineundum ;  neque  idoneum  esse,  ut  multi 
arbitrantur,  aquam  puram ,  quippe  minus  quam 
oportet ,  neque  item  marinam ,  quippe  paulo  ma- 
gis  quam  opus  est,  resistentem.  Confirmabat  au- 
tem  sibi,  hac  ratione  quamproponit  Hippocrates, 
periculum  saepe  &cienti  nunquam  non  Hippo- 
craticam  praedictioiiem  respondisse  :  nec  quorum 
sputa  natassent,  eos  ita  brevi,  ut  quorum  subse- 
derant,  periisse;  ut  non  dubitaret,  si  postea ,  cum 
deterior  videUcet  factus  esset  eorum  morbus,  tum 
rursus  captum  esset  experimentum ,  non  dubita- 
ret ,  inquam ,  quin  sputa  fiiissent  ad  fiindum  lap- 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXII.     I^y^ 

sura.  Nec  vero  coUecta  sputa,  quod  multi  faciunt , 
de  pelvi  in  aquani  dejici,  sed  ab  aegri  ipsius  ore, 
ut  Hippocrates  jubet,  in  aquam  rejici  volebat; 
imo  ab  ipso  aegri  pulmone,  et  id  saepins^  probe 
conscius  non  sputa  semper  a  maxime  vitiata  pul* 
monis  patte  educi,  et  contra  quid  ipsis  postquam 
educta  suni,  per  moram  detrahi  possit,  ut  alia 
esse  quam  statim  per  se  fuissent  ^  in  experimento 
videantur. 

29.  SedCseUusAurelianus(i)ubi  plurimoscom- 
memorat  medicos,  qui  non  admottem  prsedicen-* 
dam ,  sed  ad  discernendum  purulentum  liguorem, 
aegrorum  sputa  in  aquam  ( marinam  non  dicit ) 
mittebant ,  aat  carbonibus  imponehant ;  itemque 
Cornelius  Celsus^a)  ubi  eorum  mentionem  fticit, 
qui  hoc  altero  utebantur  stgno^  cum  de  phthisi 
dubiiabant;  non  obscure  videntur  probare  istius* 
modi  consuetudines  :  primus  autem  in  phthisicis 
ex  sanguinis  rejectione  sputa  ex  Uvidis  vel  prasi*» 
nis  fieri  alba  atque  purulenta ,  diserte  scribit , 
quod  primo  iUirepiignat  ab  Jacotio  (3)  posito  in- 
ter  pus  ac  pituitam  discrimini.  Pra^terea  ambo 
iUi  veteres  medici ,  quos  plerique ,  et  nos  fere  hac 
in  epistola  ita  sequimur,  ut  eos  tamen  qui  aUter 
sentiunt,  non  improbemus,  eam  tabem  in  qua 
saniosa  ac  purulenta  sputa  non  sint ,  phthisim  non  / 


(i)  Morb.  chron.  1.  a,  c.  i4* 

(2)  De  medic.  1.  3^  c.  22. 

(3)  Vid.  n.  28. 

3. 


la 


L 


1^8  DE    SEDIBUS   £T    CAUSIS   MORBORUM 

Tocarunt  ne  tum  quidem  cum  pus  in  thorace, 
atque  adeo  in  pulmone  coliectum  esset.  Itaque 
pTimus  phthisicie  piissionis,  et  empyicce  vel  tum 
discrimen  esse  docuit,  cum  in  hac  pus  rejicitur 
non  paulatim  per  sputa,  sed  acervatim.  Celsus  au- 
tem  non  tradidisset(i),  a  phthisicis /72^  e:rc/-^an, 
si  empyicos  pro  phthisicis  accipi  voluisset.  £m- 
pyicos  enim  cum  describeret  (a) ,  ad  eaque  signa 
quae  Hippocrates  prodiderat ,  aUquid ,  ut  Rons- 
seus  (3)  animadvertit ,  de  suo  adderet,  ad  venas 
attinens  quae  sub  lingua  sunt ,  nihil  tamen  in  iis 
quae  excreantur ,  mutavit.  Hippocratem  enim  vi- 
debat  non  in  ep  tantum,  quem  potissimum  tunc 
Celsus  spectabat,  praenotionum  (4)loco ,  sed  et  in 
Coacis  (5) ,  inter  suppuratorum  signa  constanter 
hoc  ponere,  quod  nihil  memoratu  dignum  spuanL 
Quod  si  aUoin  libro,  is  vero  est  qui  inscribitur 
de  locis  in  homine(6),  antequam  suppuratum  ex 
eo  conjectare  doceret,quod  spiritum  multumha- 
hetj  subraucosiusque  loquitur^  etc^  enmAempus 
excreare  dixit;  hoc  ahter,  aut  post  aUa  quam 
phthisicos  ejicere  inteiUgebat,  sicuti  ex  laudati 
CaeUi  lectione  coUiges :  et  certe  eo  ipso  in  loco 


y      (i)  C.  cit. 

(2)  L.  a,  c.  7. 

(3)  Enarrat.  ejusd.  c.  7. 

(4)  N.  16  apud  Marinell. 

(5)  N.  3  antc  med. 

(6)  N.  al* . 


LIB.    11.    DE   MORBIS    THORACIS,   EPIST.   XXII.    I79 

alios  esse  Hippocrati  phthisicos ,  alios  suppuratos , 
illud  manifesto  monstrat,  quod  paulo  ante(i) 
dixit ,  suppuratos  ex  his  tabidis  sive  phthisicis 
grcece  appellatis ,  fieri y  uhi  corpus  humectiusfac^ 
tumfuerit :  et  contra  uhi  siccius  fuerit factum ,  ex 
suppuratis  tabidos, 

3o.  Verum  ut  ad  eum  a  quo  tibi  fortasse  di- 
gressus  videor,  sermonem  redeam;  intelligis  pro- 
fecto ,  quam  facile  possint  homines  decipi  in  tanta 
aliquando  puris  agnoscendi  judicandique  diffi- 
cultate,  ut  etiamsi  phthisis  non  in  sola  pulmo- 
numabdita  exulceratione,sed  et  in  puris  evidenti 
per  sputa  expectoratione  statuatur;  tamen  sibi 
interdum  videantur  jure  credere,  eam  phthisim 
fuisse ,  quae  non  fuerit.  Quod  ita  dico ,  ut  non  ta- 
men  veros  phthisicos  nonnunquam  sanatos  fuisse 
negem,  inter  initia  praesertim ;  et  pure  non  multo 
ibi  coUecto ,  unde  apertum ,  facilemque  in  bron- 
chia  aditum  haberet.  Sed  rarius  id  factum  censeo 
quam  ilU  existimant  qui  minime  experti  sunt 
quanta  medici  diUgentia ,  et  quanta  simul  aegri 
obedientia  requiratur  vel  ad  eas  toUendas  affec- 
tiones ,  quae  fortasse  vera  phthisis  non  sunt ,  etsi 
ejus,  quod  ad  pleraque  attinet,  consimilUmd&  vi- 
deantur.  Quamdam  ejuscemodi  tibi  describere 
hic  placet,  ut  si  minus  possim  in  his  Utteris,  mor- 
tuorum ,  ut  soleo ,  dissectionibus  satisfacere,   at 


(i)  N.  37. 

la* 


l80  DE    SEDIBUS    ET    CAUSIS    MORBORUM 

aegrprum  observationibus ,  fusius,  quemadmo- 
dum  optari  i  te  scio ,  et  minutius  descriptis ,  sa- 
tisfaciam.  Tu  cum  illam ,  felicemque  ejus  cura- 
tionem  perlegeris;  tunc  quo  sit  nomine  appel- 
landa  existimabis. 

3i.  ComesFeltriensis,  non  gingivarum  modo, 
et  dentium  molestiis  haud  secus  ac  nobiles  viri , 
ejus  fratres,  sedpraeterea  narium  exulcerationi- 
bus,  et  pruriginosis  per  cutem  hcfrpetici  generis 
affectionibus  quotannis  obnoxius,  cum  volupta- 
tem,  quam  ex  venationecapiebat,  secutHS) summo 
mane  per  autumnum  saepe  se  frigori  objecissfet, 
in  rheuma  inciderat  grave,  cui  se  tussis,  et  tnebse 
demura   novembri  sanguiiiis   sputum   adjunxit. 
TJuapropter  secta  vena  est,  et  cum  sputtim  saii- 
giiinis  rediisset,  iterum  secta :  datumque  fciipri- 
num  lac,  item  gelatina  eboris  et  vitHlini  pedis, 
quae  in  aqua  conficiebatur,  in  qua  ferveliscfealybs 
saepe  extinctus,  et  quae  praeterea  vim  adstringentli, 
et  glutinandi  habent,  fuerant  incocta.  Hfes  de- 
cembrem  jam  totum  adhibitis,  sedari  morbus  vi- 
sus  est;  subinde  tameii  redibat  tussis.  Martio  au- 
tem  mense  omnia  recruduerunt.  Qiiamobrem  de- 
coctiones  mane  exhibitae  sunt  lignorum ,  et  ra- 
dicum ,  quae  adversus  defluxiones  solent  a  muMs 
medicis  laudari,  herbis  additis  antiscorbuticifr, 
et  vuhierariis ;  sero  autem  antihecticiim ,  quod 
vocant  Poterii,  primum  cum  emulsione  frigido- 
rum  seminum,  deindeautem  cum  aqua  bardanae. 
Qnibus,  aliisque  ejusdemmodi  cum  a  medio  ihar- 


LIB.    II.    DE    MORBIS    THORAGIS,    EPIST.    XXII.     l8; 

tio  ad  aprilem  totum  usus  fuisset;  lac  caprinum 
iterum  sumpsit,  simulquebalsamiPeruviaDi  gut- 
tas  ad  duodecim ,  hcec  autem  diebus  circiter  qua^ 
draginta.  Interea  alter  superiorum  artuum  caix- 
dente  ferro  exulceratus  est,  ulcusque  servatum. 
T^iL  his  curationibus  etsi  aliquod  interdum  leva* 
men  perceperat;  tussis  tamen  et  raucedo  perti-? 
nacissimse  aflligebant :  quin  illa  ssevior  facta  erat, 
et  ex  imo  usque  thorace  oriri  videbatur :  sputa 
s^utem  ex  albidis  et  catarrhalibus ,  colore  jam  alia 
alio  esse  coeperant,  et  alio  pondere ,  aliaque  te^a- 
citate  :  ad  baec  quidam  angustiae  pectoris ,  et  con- 
strictionis  seiisiuis  agcesserat,  internique  ad  ster- 
num  calori^,  quori|mde  hoc  saepe,  deilip  aqtem 
assidue  aeger  q^erebatur.  Quae  omnia  eo  majorem 
incutiebant  m^tqm ,  quod  fauces,  antea  rheumate 
vexatdB,  melius  se  habebant  ex  quo  illa  accesse* 
rant,  simulque  cutaneae  maculae  factae  erant  pal- 
lidds,  uec  ullum  pruritum  afferebant;  ut  vis  om- 
nis  niorbi  ad  thoracem  se  convertisse  videretur. 
Jamque  ipsam  etiam  vocem ,  non  modo  reUqui 
robur  cprporis  in  homine  annos  necdum  nato 
triginta  duos,  infirmari,  maciem  augeri,  faciei, 
oculorum ,  et  anipfii  yigorem  minui,  omnes  ani- 
madvertebant.  At(Jue  ita  res  se  habebant,   cum 
sub  junii  flnem  a  me  consiiium  per  litteras  peti- 
tum  est,  aegrum  enixe  commendante  eo,  qui  im- 
perare  poterat,  senatore  Veneto  praestantissimo , 
et  Patavii  tunc  Praefecto ,  ac  Propt-aetore  Angelo 
Emo.  Erantmulta,  et  vides,  quae  metum  facerent: 


t%1  DE    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBOHrM 

tiec  deerant  tamen  alia,  ob  qua&nondum  spem 
abjiciendam  censerem,  facilisnoctu  somnus,  fa- 
cilis  decubitus  in  utrum  liberet  latus,  appetitus 
ciborum  non  dejectus,  minime  post  hos  aucta 
pulsuum  frequentia,  nullus  in  sputis  fetor,  nul- 
lus  in  thorace  ponderis  sensus,  nulla  anhelatio. 
£t  quanquam  h«TC  ad  me  omnia  vix  scripta  fue- 
rant,  cum  aeger,  profunda  urgente  tussi,  sputa 
cxpectoravit ,  quaha  nunquam  antea ,  quinque  vel 
sex  cruenta ,  et  corrupta ;  non  ideo  sententiam 
mutavi,praesertim  cum  certior  fierem,ex  quo  illa 
ejecta  fuerant,  nullam  esse  ampUus  de  sensu  illo 
caloris  et  coristrictionis  querelam.  Itaque  ut  aes- 
tivum  illud  tempus,  et  variae  morbi  causae,  varii- 
que  effectus  suadebant,  varia  commendare  insti- 
tui  sic  ut  alterum  posset  altero  contemperari. 
Non  est  opus  hic  omnia,  et  quae  aUa  aUis,  si  qua 
forte  non  ferrentur,  substitueram ,  tibi  recensere: 
satis  est  quae  ex  iUis  potissimum  in  usu  fuerint, 
indicare.  Quotidie  mane  pauxiUum  sumebatur 
resinae  terebinthinae,  qua  fauces,  pectusque  non 
leviter  juvari  affirmabat  aeger.  Post  id,  diebus 
viginti  primis  potabatur  aqua,  ut  nunc  vocitant, 
lactis,  in  quo  erant  fiierantque  antea  anagaUis 
aquatica,  hedera  terrestris  ,  liyperici  flores,  et 
pauxiUulum  corticis  sas*safras  macerata,  cujus 
aquae  potio  semper  quinta  a  prandio  hora,  etiam , 
iterata  est.  Sed  matutinae  post  dies  iUos  viginti , 
substituta  potio  est  juris  viperini,  cum  ranis,  et 
caudis  fluviatilium  cancrorum  parati*  Quo  post- 


3LIB.    n.     D£    MOABIS   THORAGIS,   BPIST.    XXIX.    l63 

quam  iiti  coepit,  evidentius  proficere  visus  est; 

cutaneae  enim  macuiae,  uti  speraveram,  rursus 

coloratae,  et  pruriginosae  factae  sunt,  et  color  si- 

mul  faciei  melior ,  et  vires nonnihil  auctaB,etcor' 

poris  habitus  paulo  minus  macilentus,  rarior  tus- 

sis,  levior  raucedo,  sputa  pauciora.   Gibus  nun* 

quam  alius  quam  ex  femineis  gallinaceis  puUiSy 

sive  utnostrates  vocant,  etVarro(i)fottasse  scrip- 

sit ,  pullastris  quae ,  ventre  herbis  farcto ,  quas  su- 

pra  memoravimus ,  elixabantur ,  et  ex  pulte  quae 

ex  oriza,  aut  avena  cum  amygdalis  conficiebatur. 

Potio  in  mensa  aquae  semper,  radice  Chinae,  et 

cortice  sassafras  quam  levissime  medicatae;  extra 

mensam ,  aquae  Brandulae,  quae  aestivo  calore,  et 

siti  urgente,  paulo  etiam  largius  propinabatur. 

Hac  curatione  factum  est,  ut  aeger  post  medium 

sextilem  posset  e  patria  se  Venetias  conferre,  et 

me  Patavii  subinitiumseptembrisconvenire,spei 

plenus,  utqai,  per  htteras  significatum,  mor- 

bum  levassem ,  visum  et  per  me  exploratum  de- 

pellerem.  Perplacuit  gravi,  in  quo  fuerat,  metui 

fiduciam  hanc  successisse.  Homine  autem  per  bl- 

duum  quo  hic  fuit,  diUgentius  observato,  haec 

etiam  placuere,  primum  quod  illa  omnia  quae 

mihi  spem  fecerant,  adhuc  perstabant;  deinde 

quod  conformatio  thoracis  nihil  ostendebat ,  un- 

de  possem  dispositum  ad  phthisim  conjicere ,  ta- 


(i)  Dc  re  rust.  1.  3 ,  c.  g. 


I 


» 


l84  ^^  ^CBIBUS   £T   CAUSIS   MORBORUH 

Ih  entm  erat,  ut  lata  scapularum  ossa  proxime 

attingeret  9  uon  ut  ab  m  recedeos,  &ceret  ut  illisi 

in  alarum  modum  prominerent;  tum  quod  nul- 

lus  erat  becticus  calor,  nuUa  pulsuum  frequen- 

tia,  nulla  sitis,  nuUa  spirandi  dilEcultas  ne  per 

acclivia  quidem  gradientt ;  tandem  quod  diuturna 

ilia,  et  pertinacissima  raucedo  omnino  esset  a 

plurimisjam  diebus  sublata.  Adhuc  tamen  tussis, 

sputa,  macies  me  soUicitum  habebant.  Magis  enim 

macilentum  videbam ,  quam  ex  litteris  credidis- 

sem.  Sputa  autem ,  etsi  ex  quo  cruenta  iUa ,  et 

corrupta  elpectoraverat ,  nunquam  ejusdemmo- 

di  apparuerant;  tamen  nondum,  matutina  prsB- 

ser^im,  colorem  ex  subfiavo  cinereum,    sapo- 

rem  autem  subsalsum  amiserant.  Tussis  denique, 

quamvis  multo  rarior  facta  per  horas  eseteras, 

niolesta  adhuc  erat  vespertinis,  et  matutinis,eaque 

oriri  ex  irritajnento  intra  thoracem ,  quantumvis 

summum ,  videbatur.  Augebat  sollicitudinem  vi- 

cinum  jam  tempus  quo  morbus  coeperat,  quod 

non  secus  atque  hyemem,  non  una  res  aegriun 

cogebat  traducere  in  patria.  Ibi  autem  qtkam  ma- 

tura,  diuturna,acriasintfrigora,  cum  illius sedes 

ac  situs  docebant,  tum  antiquum  carmen ,  quod 

Caesaris  creditur,  confirmabat, 

Fekria perpetuo  nmum  damnata  rigori  (i); 


(i)  Apud  Bembum  in  rer.  Venetar.  hist.  1.  9. 


-H 


IJB.    II.    DE    M0R6IS   THORAClS,   EPIST.    XXII.    l85 

quando  contra,  in  ejuscemodi  morbis,  Celsi  (i) 

aetate,  Alexandriam  ex  Italia  ibatur,  Qiio  magis 

etiaxn  atque  etiam  inculcavi,  quanta  se  ibi  debe* 

ret  cura  et  diligentia  tueri,  et  quanta  remediis 

uti  quae  tunc  commendarem.  Quae  inter  cum  lac 

praecipuum  esset  primiim  asininum ,  deinde  vac- 

cinum; ipse  domum  redux,  illo  ad  mensem  usus, 

sputa  vidit  adeo  in  melius  mutata,  ut  copia,  co- 

lore ,  caeterisque  omnibus  conditionibus  jam  na- 

turalem  prope  servarent  modum ;  tum  ad  vacci- 

num  lac  transiens,  et  in  eo  diutius,  ut  impera* 

veram ,  si  satis  prodesse  videretur,  persistens  sic 

ut  ad  extremum  usque  decembrem  illud  sump- 

serit ,  sputis  qualia  secundum  naturam  esse  de- 

bent ,  omnino  jam  redditis ,  omni  irritamento , 

malaque  affectione  sive  thoracis,  sive  faucium 

sublatis,  pristinum  et  faciei  colorem,  et  reliqui 

corporis  tum  robur,  tum  habitum  recuperavit, 

integraque  deinde  valetudine  fuit ,  eratque  adhuc 

cum  haec  recenserem,  anno*ex  quo  convaluit, 

duodevigesimo  :  tantum  in  adverso  et  loco,  et 

anni  tempore,  singulari  Dei  benignitate,  unum 

remedii  genus,    lac   potuit,   adjuvante   summa 

aegri  in  se  custodiendo  diligentia ,  et  pari  in  utra- 

que  curationis  parte  ex  animi  mei  sententia  ad- 

minist;randa  studio ,  ac  vigilantia  Ludovici  Alberti, 

medici  apud  Feltrienses  solertissimi,  et  multo  lon- 


(i)  De  medlc.  1.  3,  c.  aa.  , 


l86  BE    SEDIBUS   £T   CAUSIS   MORBORUM 

giore  vita  digni,  cujus  litterae  VIII  idus  januarii 
anni  1740,  ad  me  scriptae  raram  minus  a  pleris- 
que  sperati  eventus  felicitafem  nunciarunt.  Quam 
vere  proximo  ipsius  qui  a*grotaverat,  vix  a  me 
amplius,  nisi  se  indicasset,  agnoscendi,  conspec- 
tus  gratissimus  confirmavit.  Habes  quod  promi- 
seram.  Vale.  (*) 


{*)  A.  tempore  quo  scribebat  Morgagnus,  multae  et  accu- 
ratae  indagationes  de  morbis  pulmonum,  et  praeserfini  de 
phthisi  a  varils  auctoribus  factae  fuerunt  Inter  hos  ,  prapclpue 
consulendi  sunt  tractatus  nostrorum  Bayle  et  Laennec,  qni 
accuratius  exposuerunt  naturtm,  sedem,  gradus,  et  varios 
effectus  phthiseos  in  a>gris  et  mortuis  observatae.  Hic  solam 
adderaus  observationem ,  quae  in  curatione  magnam  nobis 
videtur  mereri  attentionem.  Quanquam  sit  inter  omnes  cor- 
poris  partes  consensus  unus,  attamen  inter  quasdam  major 
est ;  sic  pulmones  maximam  connexionem  habent  cum  func- 
tionibus  cutis;  saepissime  quoque,  si  non  semper,  post  fri- 
gus,  post  exanthemata,  alaesa,  suppressa  aut  imminuta  perspi- 
ratione  cutis,  originem  trahnnt  morbi  pulmonum,  et  quando- 
que  sanantur,  aut  saltem  sublevantur  eruptione  spontanea 
pustularum ,  furunculorum  aut  variarum  efflorescentiarum  in 
cute  :  sic  Comes  Feltriensis ,  de  quo  agitur  n"  3i. Hujusce  epis- 
tolae,  melius  se  habere  coepit  quando  maculae  cutaneae  rursus 
coloratae  et  pruriginosae  factae  sunt :  Ilaque  multis  et  repetitis 
observationibus  freti,  quando  irritatio  aut  phlegmasia  pri- 
maria  sedatur  aut  sedari  incipit,  magno  cum  successu  adhi- 
bemus  emplastra  ex  pice  Burgundica,  euphorbio ,  aut  aliis 
rubefacientibtis  et  attrahentibus  ad  cutem  applicata ;  et  quan^ 
do  morbus  aut  longior  aut  tenacior  est,  setaceum  et  moxa  fa- 
teribus  thoracis  applicata  ex  metliodo  Aetii  ^  saepe  prosunt. 


.     LIB.    II.    BE   MORBIS   THOHmS,   EPISf.  XXIII.    187 

I 

EPISTOLA  ANATOMICO-MEDICA  XXIII. 

r 

j4gitur  de  Palpitatione  y  et  Dolore  cordis. ' 

V^ui  proximis  litteris  cum  Valsalvae  aliqnot  dis- 

sectionibus  vix  unam  meam  accepisti,  nunc  con- 

tra,  m^as  quidem  aliquot,  illius  autem  nullam 

habebis;  non  quod  plures  in  ejus  schedis  non 

extent  quae  ad  cordis  palpitationem  et  dolorem 

attineant ,  sed  quod  locus  singulis  aptior  in  aliis 

quas  aut  misi ,  aut  missurus  sum ,  epistolis  esse 

visus  est.  Nam  sive  ea  cordis  incommoda  causas 

habent  procul  a  corde,  sive  in  ipso,  aut  prope 

ipsum;  tunc  quidem  fere  accidit,  ut  alibi  simul 

alia ,  et  saepe  graviora,  mala  se  prodant;  nunc  au- 

tem  raro  fit,  ut  sine  aliis  majoribusnoxis  corpal- 

pitatione  agitetur.  Quamobrem  nostrae  quae  mox 

proferentur,  observationes  ipsae  quoque  ex  parte 

aUqua  alio  spectare  videbuntur,  non  secusac  plu- 

res  in  ea  quae  huc  respondet  sectione  Vlll  Sepul- 

chreti,  neque  illae  tantum  de  quibus  fatetur  Bo- 

netus,  cum  diserte  adscribit,  quibus  praeterea  in 

sectionibus  fusius  sint  ab  se  antea  propositae ,  aut 

p6steaproponendae;  sed  et  aliae,  eaequein  primis, 

quarum  auctores  aut  nuUum  prorsus  quo  apgri 

vexarentur,  affectum,  aut  alium  quam  cordis, 

indicarunt.  Ad  hoc  genus  referes  observationem 


l88  DE    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

VIII,  in  qua  (i)  scabies  duntaxat ,  el  hydrops  me- 
xnorantur ;  palpitatio  auteni  sic  in  scbolio  nomi- 
natur,  ut,  si  animutn  attendas,  fuerit,  an  non 
fuerit  in  aegrotante,  pro  certo  uescias.  lUius  vero 
generis  observationes  esse  X  et  XVI  ne  ipse  qui- 
dem  negat  Bonetus ;  quiu  ultro  agnoscit  in  scbo- 
liis  utrique  adjectis,  alia  ac  de  quibus  ibi  agit, 
mala  esse  putuisse.  Utrobique  tamen,  quamvis 
non  conjecturae  dandae.  fuerant,  sed  observatio- 
nes,  levius  fortasse  id  feras,  quam  ubi  quae  in 
sectione  hac  non  longissima  jam  semel  attulerat, 
in  eadem  iterum  ab  se  proferri  non  sensit.  Idem 
enim  est  quod  legimus  obs.  VIII  §  3 ,  ac  quod 
versuipso  primoobs.l,  in  qua  caeteri  quadiligen- 
tia  descripti  sint,  nosces,  ubi  cum  Hollerii  ipsius 
scholio  ad  citatum  caput ,  quod  in  ejus  libro  I 
est,  conferre  volueris.  Porro  idem  est  quod  ob- 
servationi  XV  primum  subjicitur,  ac  quod  pri- 
mum  est  in  V ;  idem  quod  in  XVIII  ac  quod  in 
extrema  I ;  idem  quod  circa  initium  scholii  ad  §6, 
obs.  XXI,  ac  quod  in  fine  est  scholii  ad  X.  Deni- 
que  puella  proposita  §  a,  ob^\  XIV,  haud  alia  est 
ac  quae  §  1 1 ,  obs.  XXI,  et,  quod  facile  non  cre- 
das^  nisi  per  te  ipse  recognoscas,  in  hujusultimae 
observationia  §  8,  unus  idemque  puellus  est  qui 
continuo  ibidem  reponitur  §9.  Nec  vero  m  Addi- 
tamentis  ad  hanc  sectionem  minus  obliviose  res 


10  S  I. 


LIB.     II.    DE   HORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXIII.    189 

acta   est.  Ex  illis  enim  observationibus  quse  in 

unam  III  congeruntur,  si  duas  illas,  quarum  alte- 

ra  civem  quemdam  quinquagenarium ,  altera  vi- 

rum  nobilemproponit,  cum  illis  .compares  quas 

supra  Bonetus  sub  num.  XXI  §  5,  et  sub  num.  XIV, 

initioque  adjecti  huic  scholii,  suis  indicalis  auc- 

toribus ,  protulerat ,  easdem  statim  esse  cognos- 

ces,  hanc  Riverii,  illam  Hildani.   Neque  enim 

Blancardii^ ,  qui  in  Anat&mia  sua  practica  tan- 

quam  suas,  aut  ex  aliorum  relatu  (i)  ambas(!k) 

dederat  noVum  in  modum  personatas,.  omissis 

quibusdam ;  imo  etiam  additis  nonnullis  quae  in 

cadavere  Hildanus  non  taemof  arerat ,  fucum  tibi 

poterit  facere,  tanto  minus  credituro,  quia  vel 

in  ea  observatione  qute  illas  in  Sepulchreto  pfo- 

xime  praecedlt ,  Ruyschium ,  tanquam,  se  dijsseh 

cante ,  prtesentem ,  nominat ,  qui  se  iUud  ipsum 

cadaver  Jmecwme ,  postea ,  quod  minime  igtio^ 

ras ,  bst^ndit  (3).  Sed  ut  Blamcardum  cum  suis 

istis  artibus  missum  faciattius;  quid  attinebat  de- 

nique  observationibus  ex  ejus  hbro  descriptis, 

quae  saltem ,  *quales  esecuttique  sint ,  ad  palpita- 

tionem  spectant,  observationem  illam  subjicere, 

qudB  cum  asphyxiae  tantum  sit,  non  ad  istam,  sed 

ad  proximam  sectionem  omnino  pertinebat  ?  Ni- 

hil  ejusniDdi  mihi  placet  imitari.  Historias  nullas 


(i)  Vid-  ejus  praefat. 

(2)  Obs.  35  et  75. 

(3)  Dbs.*anat.  chir.  69. 


192  I>E    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MOABORUM 

pulchrcti,  subjecta  lcges  observationi  XLII,  ex 
qua  capteroquin  illud  confirmatur  quod  paulo 
ante  ponebamus ,  a  certa  in  cerebro  mutatioiie 
ac  motu,  illico  motum  naturalem  cordis  mutari. 
Quod  si  in  tenella  infante ,  quse  in  Commercio  lit" 
terarioii)  memorata  est,  nihil  revera  praeter illas 
polyposasconcretionesinveniripoterat  quod  cul- 
paretur,  palpitationes  cordis  ipsam  inquietantes, 
eo  facilius  per  convulsiones  undelibet  ortas  ex- 
plicabis,  quod  ex  convulsionihus  mortua  est,  Cas- 
terum  quae  dicta  sunt,  ad  nervos  quoque  trans- 
ferre  poteris  cum  magnorum  vasorum  ,  aut  cor- 
dts  nervis  communicantes,  ut  quse^in  hypochon- 
driacis  prspsertim  et  hystericis  palpitationes  haud 
raro  accidunt,  inde  etiam  aut  omnino^  aut  in 
parte  originem  ducere  intelligas.  Nervi  enim 
sunt  in  ejusmodi  corporibus  multo  procliviores 
ad  abnormes  repentinos  motus  suscipiendos ; 
quamobrem  si  qua  alia,  illa  certe  vel  ab  leviori- 
bus  animi  afBectibus  statim  corripi  palpitationi- 
bus  cordis  videnius.  Etquanquam  in  mulieribus 
tribus,  quarum  protinus  subjiciam  historias, 
aUas  aliquas  palpitationis  fuisse  causas  agnosces; 
tamen  quin  iila  quoque  cum  cseteris  interdum 
convenerit,  minime  dubitabis. 

4.  Uxor  Patavini  cujusdam  pictoris,  annosna- 
ta  quadraginta ,  Uberorum  quatuor  mater  ^  neqUe 


(i)  Aji.  i^A^^l^^bd.  43^11.  x^  Adiirt.iS. 


^ 


LIB.    II.    I)£   MORBIS   THORik€ISy   EPIST.  XXIII.    Iq3 

in  cibo,  nequein  potupeccare  soUta;  sed  natura 
delicata,  eoque  iracundior,  nec  sane  irae  causis 
et  moestiti^e  carens ,  a  longo  jam  tempore  appe- 
titu  ciborum  dejecto.^-menstruis  tamen  purgatio- 
nibus  non  deficiebatur^  cum  sex  ante  mensibus 
de  cordis  palpitatione  queri  coepit ,  qua  ad  mor- 
tem  usque  assidue  quidem ,  sed  interdum  magis^ 
alias  minus  vexata  est.  Huc  aliae  accedebant  que- 
Telse  de  s^nsu  erosionis  intra  thoracem ,  et  ad 
hujus  spinam ,    e*t  palpitationis  ad  spinse  latus 
productae,  tum   de  perdifficiii  alimentorum  in 
ventriculum  transitu,  postquam  per  gulam  jam 
prope  ipsum  descendissent ;  tandem  de  nervo- 
rum ,  ut  dicebat^  d||)ore  in  brachiis  prsesertim  : 
quo  ad  caetera  illa  adjuncto,  cum  se  oedema  quo- 
que  addere  coepisset ,  praecipue  in  dextero  artu 
inferiore  conspicuum;  de  aortae  aneurysmate  opi- 
nio  apud  quosdam  non  ignobiles  medicos  con- 
firmata  est  Contra  alii,  cum  facilem  in  utrum 
liberet  latus  decubitum  animadverterent ,  pulsus 
autem  non  vibratos ,  non  intermittentes ,  et  in 
utroque  brachio  consimiles ,  ad  hystericam  affec- 
tionemilla  oihnia  referebant,  eo  magis  quod  in- 
terea  paroxysmo  quodam  correptam  scirent ,  ia 
quo  illam  dentibus  arcte  inter  se  constrictis  mu- 
lieres  invenerant,  quae  etiam  interdum  muitisin 
locis  frigidam  a  se  perceptam  dicebant.  Inter  has 
controversias   mulier  denique,   contractis  jam 
pulsibus ,  inter  loquendum  mortua  est.  Quac  cum 
mihi  omnia  collega  meus  praestantissimus,  qui 
3.  i3 


l^  D£   ftBDIBU^  BT   CAUSIS   MORBORtJM 

Sfltpiua  muUerem  iuvisepat ,  AQtonius  Yalii^ne-* 
zius  diligenter  naFrasset ,  dfuoque  a  me  peleret , 
ak^rum ,  ut  quie&  mibi  de  ea  morbo  sent^entia  es- 
seb  dicerem;  alterum-^  uft  ^cum,  cadaveris  dis- 
aefitioiu  prsBessem ;  hoc  coti^tiuuo  poUieitus  sum; 
ad  iUudi  niii^  alti^d  tunc  respondi ,  nisi  post  raul^ 
ta,  etiam  gwYior»,  mibi  Bon  semel  accidisse ,  ut 
m  ipagna  arteria  non  aneurysma,  sed  inteFio- 
lis  fitcici  vitia  quaedam  tantumraodo  depreben- 
dbtem. 

Cadavev  noKi  paocis  inteirjectis  a  morte  hoFis> 
teHtpesiat^  £rigidier^  quam  anni  tempori  conve* 
niret^  erat  enim  A.  D.  XII  kal.  apriles  17216,  ad- 
kuccalebal,  laudabili  kabiti»,  sed  colla  crassius- 
eulo ,  Tentve  autem?  turgiduto ,  sic  tamen  ut  nuUa 
ina  cute  appareret  nota  quatuor  ut^ri  gestationum» 
"Sboracis  utrumque  cavum ,  s^d  pvaesertim  dexte- 
Fum,  aquam  habuit  uon  paucam ,  miniraQ  gra* 
wolentem  :  pulmones  sanos,  quamvis  sinistn 
faksiefr  ima  y  itemque  posterior  ex  parte  aliqua, 
ttrcte  iUa  ad  septum  transversum^ ,  haec  ad  dor- 
sam  adhasreret :  d^nique  in  aspera  arteria ,  in 
eesophago ,  ad  ventrieulum  usque  aperto ,  in  me^ 
diastino,  pericajrdio,  corde,  auriculis,  vasisom- 
nibus  majoribus  diiigenter  intus  extraqoe  pec- 
hislratis,  nihit  quod  cuipape  posees^,  si  ea  exci^ 
pias,  quad  m  corde  tamf  n ,  et  magna  arteria  cen- 
Siii.esse  animadvertenda.  Arteria  enim  bsec,  et 
cox-exterius  aspicienti  mibi,  et  inter  se,  ac  cum 
toto.corpore  comparanti  visasunt  cor  quidem 


LIB.    II.    BS    MOMIS^  TfiORACIS,  EPI9T.    XXIII.    igS 

«a|us>  artem  autem  conilractior  quam  oporte* 
ret ;  neutram  tamefi  muho.  Gorde  moxdissecto, 
et  exiguifi  duabus  pol jposis  concretionibus ,  qua- 
Tum  alkera  ad  tricuspides  valvulas,  altera  ad 
aortae  iuitium  erat,  cum  sanigusine  ademptis,  qui 
in  Yeutrkulis  vkcpaulo,  et  modiea  in  parte,  mi- 
mfes  erat  quam  reliiquo  ia  corpore  fluidus,  cor- 
piMcula  adrmedium  vaWulafrum,  quae  arteriis  prse)- 
ficiuntui:,  limbum,  animadverti  duriora,  et  si-» 
ttul  aimpliorai,  unum  praesertim^  quam  soleant« 
jSed  hsee  levia.  Qsiae  in  aartaautem  conspecta  sunt, 
quioAviiS  ipsa  quoque  primo  aspecta  levia  videri 
po6seat,  tamen  universo  ejus  tmnco  iion  per 
thoraceni  modo  ^  sed  mox  etiam  per  ven^trem  scr 
cuubdttm  longitudinem  aperto ,  cognita  samt  malf 
ta  graviora.  Totaeniiiiejusinterior  fiiciesacor(& 
ad  eftm^usque  sed^em  quae  orificii»  sobesit  avte^^ 
djarisiii  emnigeiitium ,  si  cum  reliqud  usque  ad 
divisioiaem  iiii  iliaeas  conferretur ;  mani£ssto  ab 
nitttuorali  quae  in  hac  erat ,  albediive ,  etievitate  ad 
flavedin<em  incKnftbart ,  et  inspqualitatei&i ,  qu« 
acelis  pasilo  atteutius  defixis  ex  ea  esse  videbat«Hr 
ipiod  abbi  in  leves  protu^^beraatias  se  attolleret'^ 
ahbi  m  exigUDS  sinus  stibsideret.  yemm  faase  om-^ 
nia  superficie  tenus;nisi  quod  paulo  supora  vai-* 
volas  aarctti»»  erat  spatiolum ,  ubi ,  quasi  ab  ero- 
SMme  Bonnihil  excavaiav  divisas  qnst  soberant 
fibras  ostendebat :  in  vicima  autem  arteriarum 
emulgentium  lamelk  intima,  leviter  admotoufi-' 
gue ,  nuUo  negotio  abradebatur.  Gaeterum  nuUa 

i3* 


196  DE    SEDIBUS   £T   GAUSIS   MORBORUM 

usquam  in  aorta  induratio.  Sed  vitiuin  quod  in 
tanto  ejus  tractu  descriptum  est,  in  aliquos  sal- 
tem  ex  superioribus  ipsius  ramis  producebatur , 
quemadmodum  in  horum  curvatura  orificia  in- 
trospiciens,  animadverti. 

In  ventre  aqua  fuit ,  neque  ita  pauca.  Omen- 
tum  contractum ,  et  vix  modica  hic  illic  pingue- 
dine  reliqua ,  multo  laxissimum.  Peramplus  ven- 
triculus  et  humore  plenus.  Jecur  pallens,  cujus 
vesicula  paucam  et  decolorem  continebat  bllem. 
Splen  durus ,  nec  magnus  tamen.  Uteri  quoque , 
caetera  sani ,  duriores  parietes ,  sed  et  crassiores. 
Dura  etiam  ovaria ,  et  alba  exterius ,  nec  parva  : 
intus  cellulae  fuerunt,  aUae  inanes,  quarum  unius 
erant  parietes  subflavi,  alise  humore  sanguino- 
lento  refertae.  Bene  se  habuerunt  reliqua.  Caput 
non  secuimus.  CoUum  crassiusculum  fuisse  o»* 
tendi,  propter  glandulae  thyroideae  crassitudi- 
nem,  multo  quam  sequum  esset,  majorem.  Dis- 
secta ,  parvis  quasi  lobulis  compacta  videbatur , 
quos  inter  globulus  inventusest  humoris  plenus, 
nihil  magis  quam  expressum  ex  amygdaUs  oleum 
referentis.  Sanguis  in  hoc  cadavere  multus  fuit, 
et  ubique ,  ut  dixi ,  fluidus ,  si  exiguas  ilias  *  con- 
cretiones  in  corde  excipias. 

5.  In  femina  iracunda ,  accedentibus  irae  moes» 
titia^que  causis ,  et  appetitu  ciborum  dejecto ,  in« 
teiligis  sane ,  qualis  ex  alimentis  chylus,  et  quales 
ex  hoc  humores  conficerentur.  Itaque  si  cum  li- 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXIII.    igj 

quore  illo  oleaceo ,  quo  Lancisius  (  i )  laevem  ac 

lubricam  servari  intimam  arteriarum  faciem  cen- 

suit,  asperae  alienaeque  particulae  in  aortae  inte- 

riorem  substantiam  se  insinuarunt,  et  circa  in- 

timam  tunicam  substiterunt;  nonerit  ol^scurum, 

quomodo  genitae,  nec  quomodo  eam  quam  ibi 

conspeximus,  afferre  mutationem  potuerint.Quod 

si  etiam  quaeris ,  cur  in  illo  potissimum  aortaetrac- 

tu,  et  superiorum  ejus  ramorum  substiterint ; 

nisi  hunc  forte  a  primordiis  fuisse  infirmioFem 

suspiceris ;  ex  iis  ipsis  quos  memoravimus ,  animi 

affectibus  rationem  duces.  Nervi  enim  ob  hos 

commoti,  in  majora  potissimum  (  ut  ea  indicant 

quae  tunc  et  sentiuntur,  et  apparent)  in  majora, 

inquam,  potissimum  agunt  vasa,  et  cordi  pro- 

piora ,  ut  mirari  non  oporteat ,  si  quo  tractu  mag- 

na  arteria  major  est,  ipsaque  et  ejusrami  acorde 

minus  dissita  sunt,  eo  in  tractu  arteriosae  annu- 

lares  fibrae  in  vehementiores ,  aut  diuturniores , 

sine  certa  norma  et  lege  contractiones  tunc  adi- 

gantur,  sicque  ex  vascul)^,  inter  se,  et  intimam 

tunicam  interjectis,  eo  urgeant  quo  per  se  non 

irent,  vel  crassioresr,  si  quae  sint,  asperioresque 

particulas,  haerendique  ibi  occasionem  praebeant. 

Quae  quoniam  particulae  huc  illuc  adactae ,  praeter 

illam  intimae  superficiei  mutationem,  erosioris 

quoque  sensum ,  quippe  asperae,  possunt  indu- 

cere ;  proclive  erit  intelligere  unde  esset  ejus- 


\ 


(i)  De  aneurysiD.  1.  2,  c.  i>  propos.  6. 


igS  DE    SEBIBUS   ET   CAT7SIS   MORBORIJM 

modi  sensus  qui  mulieri  molestus  erat  ad  spi- 
nam ,  itemqu>e  ille  aiter  qui  per  bracbia  prseser- 
tim  se  extendens,  aaeurysmatis  suspicionem  au« 
gebat ,  cum  ab  arteria  quidem  facile  esset ,  (iod 
tamen  dilatata,  sed  quadantenus  «rosa ,  quae  ta- 
metsi  ramos  dat  per  omne  corpus  pertinentes, 
magis  taraen  brachia  afficiebat ,  ad  quae  ramos , 
ipsos  qu(Xjne  eodem  correptos  vitio ,  prope  trun- 
cum  saltem  mittebat.  Jam  vero  si  aortae  non 
quasi  ab  illito  oieoso  quodam  humore  Isevem^ 
sed  asperam  ,  et  inaequalem  factam  ,  ut  diximus , 
intimam  faciem  attendas,  minusque  propterea 
lubricam,  et  moUem ,  et ,  quod  consequitur ,  «on 
modo  transeunti,  sed  et  distendenti  sanguini  mi- 
nus  cedentem,  multoque  etiam  minus  cedentem 
musculosam  tunicam,  ob  fibras  videlicet  inagis, 
minusve,  sed  saepe  adeo  convulsas,  ut  vel  in  ca- 
davere  truncum  arteriae  aliquanto  contractiorem 
invenerim;  perspicuum  erit,  quantum  ob  has 
omnes,  et  praesertim  ob  ultimaro  causam,  aorta 
sanguini  resisteret;  ut  %sset  propterea  cor<ii  ve- 
hementius  connitendum  ad  obstacula  superanda, 
et  sanguinem ,  saepe  ex  parte  aliqua  in  se  resti- 
tantem ,  omnino  extrudendum :  quorum  ex  altero 
palpitationis  causam,  ex  altero  etiam  auctae  cor- 
dis  magnitudinis  intelligimus.  De  hac  autem  cum 
alias  (i)  adtescripserimus,  neque  deejuscausis, 

aut  effectibus,  neque  de  ejus   observationibus 

" '' '  -  .  .1  ..  .    III      I.         ...  I         i,^..      ■ 

i 

(i)  Epist.  17  et  18. 


I.IB.    II.    DE    MORfilS   THOiRA:CIS^   EPIST.  XXIII.    3QO 

nnnc  opus  est  ^plura  tlicere ;  ^tis  est  ^  j<»b  iUas 
in  q^uibus  cordts  pcrlpitatio  adiiotata  fmt,  iadi* 
care  ,  velut  quiBB  a  Valsalva  (f  ) ,  a  Mecketio  (^) ,  ab 
Sclireyo  (3)  habilae  sunt :  cujiiismodi  aUas  infra 
quoque  connnemorabifnus.  flabes  prfietcipitarum 
historiae  propositce  partium  explicatioitem  ^  «md« 
liberuin  tibi  erit  siquid  forte  placeat^  ^ccipere^ 
negligere  c«etera,  et  nervorum  contuisionibue 
paulo  etiam  magis  uti,  quam  ^go  federii».  Naiasi 
suat  omnino  iii  kac  faistoria,  qu^aesine  lits  miniiBM 
videantur  posse  explieari,  ut  pardxysmu^  iUe  in 
quo  se  adeo  cotitraxerant  fnuscuU,  infenorem 
maxillam  attoUentes^  et  obstaculum  iUud  aUoteit*- 
tis  oppositum  ne,postquam  proxime  veBtriculaha 
veneraiit,in  hunc  descenderent^  convnlsis^  nt 
puto,  iis.  lacertis  diaphragmatis ,  inter  quos  ex^ 
trerna  traducitur  gula.  Sed  jatn  vide  am  .proxiiha 
quoque  observatio  postulet ,  ut  nervod  altq«a  «al* 
tem  ex  parte  accusemus. 

6.  MuUerem  annos  natam  ^iiaginta  quatt»6r, 
ingens  cordis  palpitatio  vesabat.  Stmul  utrinqiie 
in  coUo  vasoram  pulsatio  eoas|pioiebatlir :  in  car;- 
pis  autem  pujlsus  wAht  in^equales,  <et  subo&soani. 
Respkatio  difiicilis ;  nbvissimis  aiiteril  diebus  d»f- 
&cilUiha,  «tiam  hoa  posset,  hisi  erecta  cervice, 
spiritus  dttoi.  Nuper  quoque  eedema  acoto^rat 

(i)  tlpist.  17,  n.  at. 

(2)  Epist.  18,  fi.  4* 

(3)  Ibid.  11.  r5.; 


aOO  DE   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MOABOKUAr 

utriusque  inanus^sed  multo  majus  inferionim  ar- 
tuum ,  cum  ventris  universi  tumore  conjunctum. 
Credebatur  mulier  aut  polypo ,  aut  aneurysmate, 
aut  magno  alio  aliquo  ejusmodi  morbo  laborare^ 
cum  mortua  est  in  hoc  nosocomio  circa  medium 
februarium  anni  1741-  Quando  autem,  et  quas 
ob  causas  morbus  coepisset,  post  ejus  mortem 
scire  non  licuit ;  Venetiis  enim  huc  venerat  pau- 
cis  ante  hebdomadis.  Cadaver ,  e  cujus  ore  sanguis 
effluxeratyinspexi  postridie  mortis,  autcerte  non 
serius  biduo.  Manus  detuitiuerant;  sed  ventris  et 
artuum  iuferiorum  tumor  perstabat.  Nihil  facilius 
quam  claviculas  ab  sterno  disjungere  et  cartiia- 
gines  costarum  incidere;  ut  nisi  mulier  aetatem 
quae  supra  scripta  est,  fassaipsa  esset,multoju- 
nior  credi  potuisset.  Sterno  subiato,  pulmonestur- 
gicii  apparuenmt,  idemque  albidi,  nisi  quod  a  tergo 
saturo  colore,ut  solent,  rubebant.  Molles  erant, 
neque  uUa  ex  parte  ad  thoracis  parietes  annexi. 
Non  pauca  aqua  flava  et  inodora  tumin  utraque 
thoracis  cavea ,  tum  in  pericardio  fuit  ,nec  tamen 
plurima.  Cordis  ventriculi,  et  auriculae  sanguine 
distenta,  qui  in  grumos  quitiiem  concreverat,  sed 
polyposi  nihil  habebat,  vel  postquam  vacua  facta 
fuerant,  aequo  majora  conspiciebantur,  id  quod 
in  sinistra  praesertim  auricula  animadverti.  Arte- 
ria  quoque  pulmonaris,  et  magna  aequo  capacio- 
res;  cuuctae  autem  valvulae  majores.  Sed  haec  ta- 
men  quae  dicta  suut  ferme  omhia  justa  inter  se 
proportione,  et  cordisquidem  ejusquepartium, 


LIB.    II.    BE   MOABIS   THORACIS^   EPlST.  XXIII.    20I 

et  memoratarum  arteriarum ,  si  conferres  cum 
reliquo  corpore ,  auctam  maguitudinem  cognos- 
ceres;  non  plurimum  tamen  auctam.  Cum  haec 
igitur  ita  se  haberent ,  nec  plarima ,  ut  dixi  in  pe- 
ricardio  aut  thorace,  fiiisset  aqua ,  et  pulmones 
sani  conspicerentur ;  coepi  diligentius  tum  cor, 
tuni  illas  arterias ,  tum  alia  vasa ,  et  extra  et  intra 
puimones  inspicere.  Sed  in  corde  nihil  praeterea 
adnotare  potui,  nisi  in  valvula  majori  mitrali ,  qua 
facie  alteram  spectabat,  mediocre  semilunare  ori- 
ficium,  per  quod  specilluth  inter  valvulae  mem- 
branas  ad  lineam  circiter  secundum  longitudi- 
nem  ascendebat ;  crassitudinem  vero ,  et  duritiem 
in  iimbis  potissimum  unius,  atque  alterius  ex  val- 
vulis  arteriae  magnae.  Hac  autem  arteria  a  corde 
ad  diaphragma  usque  secundum  longitudinem 
apeita,  toto  eo  tractu  primum  lineas  quasdam 
subobscuras  in  longitudinem  ductas  ubique  ap- 
parere  vidi,  a  corde  praesertim  ad  curvaturam , 
circa  quam  uno  in  loco  quaedam  etiam  albida  ma- 
cula  cernebatur;  deinde  tunicam  intimam  ani- 
madvertiundecumque  velles  unguibus  arreptam, 
aut  impulsam ,  ad  frusta  non  parva  nullo  negotio 
detrahi  posse.  Tum  pulmonaris  arteriae  trunco , 
ramisque  ejus  aliquot  dissectis,in  horum  quibus- 
dam  inveni  sanguinem  quasi  in  tubulos  alicubi 
conformatum.  Adhaerebat  ei  sanguini  pauca  po- 
lyposa  substantia  :  eratque  ipse  colore  quodam 
ofcspleto;cum  substantiae  iilius  nihil  in  corde,ut 
diii,  nihil  ahbi  cerneretur;  sanguis  autem  esset 


a02  D£    SEDIBUS   £T  CAUSIS   MORBO&UM 

ubiqiie  nigerrimus.  In  pulmonaris  venee  tsmms  pQi<> 
riter  incisis,  v^naque  ipsa  cava  antea  aperta  'Cim 
quidqtiam  non  occurrisset  adnotatione  digntm; 
bronchia  dissecta  sunt:  in  quibus  eratspumosQS 
humor;  quietsi  alibi  purulentus,  alibi  sangtiino^ 
lentus  vicleri  poterat;  reapse  tatnen  purulentm 
non  erat.  Tum  sectione  a  bronchiis  per  asperab 
arterije  tmncum  ad  iaryngeHi  toiam  perdncto^ 
pariterque  o&sophago  aperto,  hisque  omtiihvs 
partibus,  ct  pharynge  perhistratis,  ne  tincturi 
quidera  saiiguinea  usquam  apparuit;  ut  qua  via 
sanguis  in  cadaveris  os  venisset,  obscurum  esset. 
Ventrem^  in  quo  aquam  esse  non  dubitabam, 
aperiendi  et  tempus  et  causa  deAiit;  neque  eni» 
is^  nisi  ultimis  tandem  diebus,  intumuerat ,  neqne 
uUae  unquam  de  ipso  querelae  multeris  auditse  fue« 
rant :  ut  neque  d^  capite. 

£t  cerebrum  sane  cum*postridie,  public»  ana^ 
tomes  causa,  dissecaretur,  nihil  obtulit  quodad- 
notarem ,  ni^i  majorem ,  quam  soleat  ^  copiam  san- 
guinis  ex  ejus  vasis  detluentem. 

7.  Si  ex  iis  quae  in  hoc  cadavere  ammadTerti^ 
seponas  omnia,  quae  ut  morbi  viokntiam  auge- 
rent,  morbum  tamen  ipsa  non  fecerant,  sed  iiium 
potius ,  tanquam  causam  effectus  solent ,  sunt  con- 
secuta ;  ad  pauca  redeas  necesse  est ,  quee  pro  mor-^ 
bi  causa  proxima  accipias,  niai  quidem  suspiceris 
ex  his  ipsis  alia  pariter  effectu^  fuisse ,  aiiaaut€tn 
esse  fortasse  ieviora,  quam  ut  talem  morbum  sola 
facere  potuisse  vid^ntur.  Utrumque  etiiin  credi* 


j 


LIB.    II.    D£   HORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIII.    ao3 

derim  ego  de  illo  sanguioe^  ia  quibusdaiB  ramis 
descriptio  puliiioaaris  arteriie :  quem  si  forte  ipse 
mailis,  xM>n  iextneiuotempore,  sed  diia  aatea  ifad 
snibstitisse ,  et  s«ib«turo  a  tergo  reiiq^uo  saoguini 
eumobiceiii  posuisse ,  «unde  artenae  iUui&,  et  dex^ 
teri  veutriculi  cordi^  adsttsequeauii^culaediiiatatio 
sit  repetenda ;  equidem  cum  objicerealia  possem , 
unum  illod  quaeram ,  unde  igitur  aortae  et  «inis- 
tri  ventriculi  atque  auricuiae  dilatationem ,  et 
sanguiuis  qui  sic  ddstenderet,  moram  deducas? 
Quae  autem  in  valvulis  adnotata  sunt,  eorum  aU-<- 
quod  ne  ad  uUum  quidem  morfoum  fortasse  dtti<^ 
net,  velut  istod  in  aitera  mitrali  ori&ctum  quod 
in  modicum  interstitium  ducehat  membranarum 
illam  facientium.  Ejusmodi  enim  membranse  a 
ra^mbrana  parvas  disjttnctioaes  sine  ulia  ibi  alia 
vitii  nota,  nec  semel  in  valvuiis  cordis  vidi,  et  ab 
ortu  esse  existimavi.  Sic  ptra^eitim  in  una  ex 
aortae  valvulis  ita  sejunctas  inembraneas  laminas 
animadverti,  ut  specillum  inter  se  admitterent. 
Sed  quoniam,  sicut  alibi  (i)  dicam,  cor  erat  ho- 
minis  qui  aneurysmate  ad  aortae  curvaturam  la- 
boraverat,  si  forte  velis  utramque  hanc  disjunc- 
tionem  violento  transeuntis  sanguinis  incursui 
deberi ;  morbi  hic  quoque  eriteffectus  non  causa, 
quemadmodum  et  ea  quae  in  facie  interiore  magna^ 
arteriae  conspecta  sunt.  Crassitudo  autem  ac  du- 

rities  limborum ,  quas  in  duabus  ejusdem  arteriae 

■*■  I      I    ■■  ■  ■  ■  II.  i^  ■■  ■■ ■■        I  ■■     I  ■ 

(i)  Epist.  58;  n.  i3.  i 


2^o4  1>£   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MOBBORUM 

valvulis  animadvertimus ,  si  ipsae  quoque  morbi 
effectus  non  sunt;  at  certe  a  me  seepe  adeo  in  iis 
quoque  repertaesunt,  quinuUum  circa  cor  affec- 
tum  paulo  graviorem  passi  fuerant ,  ut  minime 
videantur  pro  causa  eorum  habendae  quibus  hanc 
mulierem  vehementer  conflictatam  fiiisse  dixi. 
Quorum  quidem  indicium  aliquod  eae  prsebue- 
runt  in  caveis  cordis ,  annexisque  arteriis  dilata- 
tiones ;  modicae  ahoquin ,  omnes  et  proportione 
ferme  inter  se  respondentes :  sic  tamen  ut  quae- 
rendum  reUnquant,  unde  originem  ipsae  habue- 
rint.  Quae  si  forte  repetatur  a  convulsionibus ,  nec 
a  verisimiUtudine  aUenum  id  fuerit,  et  ad  violen- 
tiam  morbi  meUus  intelUgendam  erit  accommo- 
datum.  Jam  vero  ad  tres  propositas  muUeres  quar- 
tam  adjungainus,  in  qua  non  tam  palpitatio ,  etsi 
haec  quoque  non  deerat ,  quam  molestus  ad  cor 
sensus  erit  nobis  expUcandus. 

8.  Femina  paulo  minoris  aetatis,  ac  quae  no- 
vissime  descripta  est,  in  eodem  nosocomio  de 
cordis  palpitatione  interdum ,  sed  de  spiritus  dif- 
ficultate,  que^i  non  nisi  erecta  cervice  ducere 
poterat,  semper  querebatur ;  multo  autem  magis 
de  tanta  ad  cor  angustia  atque  anxietate ,  ut  sae- 
pius  quamprimum  moritura  videretur.  Erant  qui 
pericardio  hydropicam  crederent»  Huic  pulsus 
nunquam  intermittentes  :  venae  autem  amplac 
erant.  Mortua  est  cum  ad  anatomen  in  pubUco 
absolvendam  muUebria  quaererentur,  pauloante 
medium  martium  anni  i^Si.  Thorace  et  ventre 


LIB.   II.    DE   MORBIS   THOKACIS,    EPIST.  XXIII.    20d 

apertis ,  aliqua  utrobique  inventa  est  aquae  copia ; 
nec  tamen  hydrops  pericardii:  Arteriae  magnae 
valvulae  erant  induratae;  imo  una  ossea.  Ipse  au- 
tem  arteriae  truncus  interiore  £sicie  passim  osten- 
debat  aliquid  aut  ossei,  aut  ad  osseam  naturam 
vergentis ,  ut  ne  ea  quidem  pars ,  quae  ad  ventrem 
pertinebat,  a  me  post  muliebrium  ostensionem 
dissecta,  aiiter  se  haberet.  Neque  enim  solum  ad 
latus  orificii  mesentericae  inferioris,  et  alibi ,  sed 
vel  ad  ipsam  in  iliacas  divisionem ,  inveni  osseam : 
passim  autem  inaequalem ,  et  colore  hic  iilic  ita 
albido ,  ut  solet ,  ubi  ossea  fieri  incipit. 

9.  Negandum  profecto  non  est,  aortam,  cu- 
jusmodi  descripsimus ,  sanguini  a  corde  impuiso 
resistere,  eoque  et  palpitationem ,  et  difficuita- 
tem  spirandi ,  et  augustiae  sensum  illum  efficere 
posse ,  quibus  mulier  angebatur.  Sed  illud  simul 
declarandum  est,  quare  de  iis  tot  hominibus, 
in  quibus  ejusmodi  fuisse  aortam  ad  te  alias  scrip^ 
si,  et  scripturus  sum,  plures  certe  iis  affectibus, 
aut  tam  vehementer ,  non  laboraverint.  Quod  ut 
fiat,  alia  procui  dubio  addenda  sunt  ad  vitium 
aortae ,  quae  in  muliere  hac  fuerint ,  in  illis  non 
fuerint,  tit  puta  vitium  praesertim  in  organis  aliud, 
aut  alia  sanguinis  constitutio,  alia  copia,  et  si  qua 
praeterea  sunt  hujus  generis;  ne  semper  exquisi- 
tiorem  nervorum  sensum  et  convulsiones  in  me- 
dium  proferre  videamur.  Sic  in  Verdriesii  alias  (i) 


(i)  Epist.  iSf  n.  4' 


!]ko6  m    SEDIT>tJS   ZT   CAUSIS   MO&BORUM 

indicata  observatione  post  immanein  cordis  pal- 
pitationem ,  et  asthma  violentum ,  aofta  quidem 
conspecta  est  intus  ossea  prope  eor ,  sed  hoc  quo^ 
que   stupendse  magmtudinis^  durumque  ac  tu- 
mens.  Sic  in  aiio  j  qui  diu  variis  conflictatus  mor- 
bis ,  in  horum  initio  plurinum  oJDOMmas  faerat 
cordis  palpitationi ,  invenit  cl.  14aficus(i)  non 
modo  illam  arteriam  multi^  in  Loeis  osseam  £ic- 
tam ,  sed  et  coronariam  utramque  cordis^  hoe  aa- 
tem  maximum ,  et  praecipue  auriciikxB  ^us  dex- 
teram ,  quae  amplissima  erat ,  et  robustiasima ;.  ut 
inteiiigas  vel  ex  unohoc  vitiovpotuissecor  a  i^a^ 
lidius  coii^truso  ia  subjectum  ventticulun  san- 
guJiie   vehementius  irritari;  SMnusque  mireris, 
si  &)rte  in  alias  (a)  memorata  Grassii  tilii  observ»- 
^one  nihil  videbitur^  pra^ter  auriculam  desLteram 
duplo  majorem  ^  causa  esse  potuiisse  patpkationis. 
Denique ,  iiie  longiorsim ,  isi  iliustri  &mina ,  cujus 
palpitatio  cordis  et  assidua  et  tanta  fuerat  ^  ut  ^ 
adstaiiti]:>us<  audiri ,  a  remotioribos  cemi  pcsset, 
magnam  quidem  arteriam  totam  caltosam  vidit 
el.  Cohausenius  (3);  sed  etiam  in^corde  ipM,  ne- 
dum  in  puloianiiMjis  ^  skirrbosv  sangtiinem  vero 
viseidum  et  mucosum.  Itaqae^  et  wu  ptopo&ka  a 
nobis  muliere  praeter  osseam  passim  ^  aut  ad  os« 
seam-  vergentem  aortam,  hujus  quoque  valvulfiBf 


i****Mfcl    I    ■!      t< 


(i)  Epist.  de  monstr. 

(a)  Epist.  i9,  n.  4* 

(3)  Commerc.  litt.  an.  x^^B»  hebd.  ax,  Dw  4* 


LIB.    lU    Dfi   MORBIS  THORAGIS,   BPIST.   XXIII.    ao^ 

atteRdendae  susit.  Quarum  et  una  erat  ossea ,  re- 
liqu»  ind^iratde,  ilaminus  sanguini  obsequentes, 
augepe  obslacula  btiic  exitiiro  potuerunt,  et  contra, 
noa  satis  reditum'  intercludere  eidem,  moxrepulso 
aeoQ^Fa&ent^se  magna  arteria,  utcum  portio  il- 
tius  abqc^a  m  sinistrum  cordis  yentriculum  tunc 
redii>eti  quando  hic  alium,  venientem  a  pulmoni- 
bos ,  ^anguiaem  debebat  excipere ,  necessario  fie- 
reft,  »fe  tarak  portio  redux ,  quam  portio ,  propter 
di^slaGuIum  paulo  ante  non  extrusa ,  partem  oc- 
Gupapent  aliquam  ejius  loci ,  qui  totus  ex  instituto 
natu^  adventu^o  e  pulmonibiis  sanguiui  debe- 
batUF.  Quce  res  deniquie  et  pttlmones ,  et  cor  non 
praegpavare  non  potera<l ,  et  hoc  cogere ,  ut  sub«* 
ti»de  ma^ri  conatu  sanguinem  iii  se  restitantem 
ejicerel-.  BsdC  quae  ratio  prsemonstrare  yidetur, 
»€>&' una  anatomiGorum  obseryjatio  confirmat.  Sic 
VieH^senius  ( i )  m  viro,  et  matrona,  quorum 
utpctmque  corcKs  palpitatio ,  et  cubandi  humili 
capke  imp^tentia  diu  Yexaverant,  cum  pulsuum 
nMequalitate  eonjtinctse,  inventas  refert  in  ma- 
tPOBtt  quidem  aortam,  ejusque  valvulas  osseas; 
i&  idro  autem  illam  praeduram,  et  tanquam  car- 
tilagtneam,  valrulasque  non  modo  osseas,  sed  et 
UmbfS  discissis,  iisdemque  lapideis  reverafactis; 
pe,  iiiquam,  vera,  ne  forte  credas,  ut  alibi  ali- 
quando,  ita  in  corde  quoque  id  quod  esset  osseum, 


(i)  TraiU  ducoeury  ch«  z6. 


ao8  DE   SEDIBUS   £T   GAUSIS   MOABOaUIIC 

pro  lapideo  iniposuisse.  Nam  praeter  eas  quae  in- 
fra  memorabiiDtur,  consimilesin  Sepulchreto  hic 
legesaliquauto  vetustioresobservationes,  utGre- 
gorii  Horstii  majoris  ( i) ,  qui  calculum  ex  tartaro 
concretum  dcprehendit  membranoscevaWularum 
dexteri  vetitriculi  coxi^vSi  substantUe  adnatum^  et 
Jo.  Georgii  Greiseiii^a)  ,qui  unam  ex  iis  quibus- 
de  ioquimur,  aurtae  valvulis  mediam  vidit  plane 
consumptam  et  deperditam ,  et  illam  partem  ubi 
arterice  adhcerebat,  etiam  friabilem  in  similem 
arenam ,  ac  fuerat  particula  quasdam  alba  instar 
unguis  minimi  digiti^  quae  in  sanguiiie  erat  paulo 
supra  initium  arleriae  magnae,  pars  videiicet  val- 
Yulae  quam  novissime  sanguis  avulserat;  corde  in 
ambobus,  post  palpitationem  mortuis,  non  secus 
ac  in  viro  illo  Y ieussenii  fuerat  ventriculus  sinis- 
ter,  permagno.  Igitur  quod  limbos  valvularum 
semiiunarium  lapideos  ab  se  inventos  scripserit 
Yieussenius^  non  miraberis.  Illud  miraberis,  quod 
semel,  iterumque  negaverit,  se  legisse  (jnquaruyaut 
audivisse,  ullam  in  iisvaivulisnaturaiisstructurae 
mutationem  esse  ab  anatomicis  deprehensam,cum 
vel  ista  Greiselii,  a  Boneto  edita  observatione  prae- 
termissa,  non  deessent  in  pervuigatis  librisaliae  os- 
searum  aortae  vaivuiarum ,  ut  quam  Raygerusin 
Misceiianeis  nat.  curios.  (3),  et  quam  Ruy schius  in 

(i)  Obs.  35. 

(2)  Obs.  i3. 

(3)  Dec.  I ,  A.  3 ,  obs.  a8a« 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THOBAGIS,  EPIST.   XXIIK    fkOQ 

observationibus  anatoi;nico-chirurgicis  (i),  quam- 
vis  addita  figura  (2)  minime  ipso  digna ,  propo- 
suerant.  Has  consecutse  sunt  postea ,  ut  alias  prae- 
teream ,  Cowperi  et  aiiorum  Angiorum  observa- 
tiones  sex  (3),  quae  yalvulas  easdem  exhibent, 
aut  in  parte  qua  excrescebant,  aut  omnino  os- 
seas,  aut  lapideas  factas,  aut  gypseas,  aut  deni- 
que  ita  densas,  contractas  et  albidas ,  et  mox  os- 
seae,  aut  lapideae  futurae  esse  viderentur.  Quibus 
observationibus  tres  saltem ,  quatuorve  alias  adde 
virorum  praeclarissimorum  Theodori  Zwingeri(4), 
Josephi  Exup.  Bertini  (5),  et  Alberti  Halleri  (6), 
qui  easdem  valvulas  offenderunt,  primus  in  sene 
qua  parte  cohaerebant  aortae,  duras  admodum, 
et  cartilaginosas ;  alter  in  duabus  virginibus  os- 
seas,  et  sic  dispositas,  vix  ut  calamus  scriptorius 
inter  eas  transiret;  tertius  in  juvene  arenosam 
materiam  inter  suas  membrg^s,  osseas  autem 
squamulas  suis  in  tendinibus  nabentes  sic  ut  ri- 
gidae  essent,  et  inexplicabiles. 

10.  Noli  tamen  credere,  in  hisce  omnibus  ob*- 
servationibus   cordis   palpitationem  memorari. 


(i)  Obs.  69. 
(a)  Fig.  57. 

(3)  Saggio  delle  Transaz.  tradotte  dalDerham,  tom.  ^,  p.  2, 
c.  3 ,  S  7,  8,  9,  i3  et  fig.  tab.  5. 
^4"^  Act.^.  C,  tom.  I ,  obs.  78. 

(5)  Qnaest.  med.  an  causa  mot.  altero.  cord.  multipl.  n.  3. 

(6)  Opusc*  patholog.  obs.  5a. 

3.  14 


aiO  DE   SEBIBDS   ET   GAUSIS   MORBOfiUM 

Kam  de  quatuor  ultimis  in  postrema  tantum^ 
eam  leges ,  et  cui  potissimura  vitio  de  tot  aliis 
gravioribusquae  infra(i)  dicentur,  tribuenda  es- 
set ,  dubitabis :  ut  dubitares  in  prima  quoque,  si 
palpitatio  praecessisset ;  erat  enim  pulmonaris 
arteria  nonnihil  cartilaginosa ,  et  cor  justo  gran- 
dius,  ut  alibi  (2)  indicavimus ;  praecesserant  au- 
tem  diuturnum  asthma ,  et  thoracis  hydrops ;  ut 
induabus  Bertini  an*xietates,  animi  deUquia,  et 
omnimodae  pulsuum  inoequalitates.  Pariterdesex 
jllis  Anglorum  historiis  ultima  (3)  duntaxat  palpi- 
tation^  proponit,  sic  tameii,  ut  ab  arcta  peri- 
cardii  ad  universum  cor  adhcesione  repetatur ; 
qua  de  re  post  (4)  videbimus ;  certe  haec ,  aliaque 
praeter  naturam ,  ut  magna  in  primis  sinistrarum 
cordis  cavearum  dilatatio,  non  deerant.  Quarta 
autem ,  et  quinta  nil  aUud  quam  hydropem ,  et 
asthma  commem<|||int :  caeterae ,  pulsus  intermit- 
tentes ;  secunda ,  brevissimam  praeterea  respi- 
rationem,  minus  commodum  decubitum,  sen- 
sum  quemdam  ad  cor  molestum ,  et  animi  refert 
defectiones ,  ut  palpitationem ,  si  fiiisset ,  non  vi- 
deretur  omissura.  Hanc  neque  Ruyschius  (5)  no- 
minavit ,  cum  asphyxiam  nou  modo ,  et  lipothy- 


(i)  N.  la. 

(2)  Epist.  18,  n.  4* 

(3)  C.  3 ,  cit.  S  i3. 

(4)  N.  17  et  seq. 

(5)  Cit.  supra,  ad.  n.  9. 


LI6.    II.    p£   MORBIS   TflQRACIS,   EPIST.  XXIII.    mi 

mias ,  quae  extremis  diebus ,  sed  etiam  asthma  , 
quod  diu  ante  fuerat ,  non  praetermitteret :  con- 
sulto  ,  an  ex  oblivione ,  viderit  qui  Blancardo  ma- 
gis,  quam  ipsi,  credat;  haec  enini  illa  dissectio 
est,  cui  Ruyschium  interfuisse  duntaxat^  si  su- 
perisplacet,  ut  iniiio  est  dictum  (i),  significavit. 
At  si  ilti  credimus,  palpitationem  interdum  non 
defuisse ,  credamus  quoque  necesse  est,  cor  fuisse 
duplo  majus ,  quam  soleat :  cujus  «inistri  ventri^ 
culi  dils^tatio  cum  aUis  quae  erant  praeter  naturam, 
in  plerisque  sane  earum  ohservationuih  propor 
nitur,  quas  modo  ex  Anglis  laudabamus.  Illa  qui-^ 
demquam  antea  ediderat  Raygerus  (2),  omnium 
minime  videtur  patere  istiusmodi  exceptionibus, 
cum  in  toto  corpore  nihil  morbosum^  nihilprce^ 
ternaturale  repertum  scribatur,  nisi  quod  tres 
vulvulas  semilunar^^  ad  arterice  magnce  ex  sinis* 
tro  cordis  ventriculo  egressum  sitce  ossecefuerint. 
Si  tamen  omnia  qoaede  eo  homine  indicantur, 
diligentitts  perpendas ;  nuili  incommodo  obno- 
xium  fuisse^  fortasses^bitraberisdbnec  repentina 
morte,  quaecumque  hujuscausa  fuerit,  sublatus 
est.  YeFum  cum  iUae  quae.ex  aUis  partium  con- 
junctis  Laesionibus  exception^  repetuntur,  ibi 
magis  locum  habere  possint,  ubi  quaeritur  quae 
palpitionis  causa  fuerit,  quam  ubi  quaeritur  cur 
non  fuerit ;  nos  exceptiones ,  quas  subinde  indi- 


CO  N.  I. 

(a)  Supra,n.  9. 


aia  I>£   SEDIBUS  ET   GADSIS  MOABORUH 

cavimus ,  eo  servantes  ubi  de  pulsuumyitiis,  quse 
simul  aderant,  veFba  faciemus(i);  illis  hic  ute- 
mur  observationibus  in  quibus  cum  aortae  valvu* 
Ise  frigidae  essent ,  atque  infleriles ,  ^alpitatio  ta- 
men  nuUa  commemoratur  :  quod  incuria  tan- 
tum,  aut  oblivione  in  illis  omnibus  accidisse, 
verisimile  non  videtur ,  praesertim  cum  id  certe 
mihi  non  acciderit^  sicuti  relectis  quibusdam 
earum  quas  alias  misimus ,  historiarum  facile  cog- 
nosces.  Vide  enim  ut  in  sutore  (a)  essent  eas 
valvulae  in  se  contractae,  subrigidae,  atque  du- 
riusculae ;  nunquam'  tamen,  cum  de  tot  aliis  que- 
reretur,  de  paipitatione  conquestum  fuisse  ac- 
cepi.  Atque ,  ut  anum  quamdam  (  3  )  omittam , 
quae  cum  aortam ,  et  unam  ejus  valvularum  sic 
ferme  constitutas  haberet,  ut  ea  femina^^}^^ 
qua  in  hunc  sermonem  ingrediendi  occasio  data 
est,  simiUbus  tamen  afifectionibus  minime  vexa- 
batur ;  senes  tibi  descripsi  duos  (5),  quorum  in- 
commoda  omnia  cum  diligentius  sciscitarer,  de 
cordis  palpitationibus  nihiiaudivi,pulsusautemy 
ut  in  sutore  quoque ;  nam  de  anu  pro  certo  non 
memini,  tunc  potissimum  cum  sunt  attendendi, 
id  extra  lipothymias ,  efr  graviorem  febrem ,  non 


(i)  Epist.  24 >  n.  az. 
(a)  Epist.  18,  n.  a. 

(3)  Epist.  19,  n.  49* 

(4)  Supra,  n.  8. 

(5)  Epist.  7  y  n.  9,  et  Epist.  ai ,  n.  i5. 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXIII.    al'3 

intermisisse ,  compertum  habui :  et  tamen  utrius- 
que  senis  magna  arteria  osseis  intus  laminis  prae^ 
dita,  valvulas  ostendit  in  altero  hic  illic  duras^ 
in  altero  jam  prorsus  osseas,  inflexiles,  et  suo 
ipsas  corpore  quod  ab  orificii  pari^tibus  distabat, 
introrsum  protuberantes ,  corpusculis  etiam  quae 
in  medio  lijmbo  sunt,  osseis,  et  mole  auctis: 
erantque  praeterea  mitrales  valvulae  in  boc  cras- 
siores ,  in  illo  non  secus  ac  seftiilunares,  hic  illic 
durae.  Sed  et  aUae  praeter  illas  mihi  sunt  obser- 
vationes  y  earum  non  absimiles,  velut  Jtiaec. 

1 1 .  Anum  decrepitam  gangraenae ,  quae  post  su« 
peratum  acuturo  morbum  remanserant,  tandem 
ad  summam  maciem  et  interitum  deduxerunt. 
£i  semper  ex  quo  primum  illum  morbum  evase- 
rat,  parvi  debilesque  pulsus  fuerant,  primis  die^ 
bus  non  frequentes,  postea  autem  cum  sitiret, 
frequentes,  sed  nunquam  intermittentes ,  aut 
inaequales.  NuUa  cordis  palpitatio ,  nulla  spiran* 
di  difficultas;  haec  enim  omnia  singillatim,  re  ad* 
huc  recente ,  quaesivi  a  medico  qui  illam  quoti* 
die  inviserat  :  quaesivi  autem  postquam  sub  ja- 
nuarii finem  anni  i^Sg^in  gymnasio  cor  ejusanus 
perlustraveram.  Cum  ea  respondisset  quae  modo 
scripsi,.addidit,  de  stomacho  tantum  conquestam 
esse  :  quo  nomine  praecordia,  ut  plerique  de  po- 
pulo  solent,  intellexisse  conjecimus,  cum  ali- 
menta  appeteret ,  oblataque  assumeret ,  nec  dis- 
sectio  atiter  indicasset.  "Ventre  enim  recluso ,  si 
excipias  uterum ,  sana  fiierant  omnia ,  ut  ventri-^ 


2l4  DE    SEDIBTJS    ET    CAUSIS    MOKBORUM 

culus  quoque ,  in  se  contractns.  Uterus  aittetn 
fundum  habebat  ferme  totum  intus  ex  subrubro 
atrum,  ut  gangraena  affectae  partes  solent,  eum- 
demque  inaequalem ,  praesertim  quodam  in  loco, 
ubi  superficics  ia  parvam  humilemque  excres- 
eentiam  se  attoUebat.  Ejus  tubae  circa  longitudi- 
nis  medium  prorsus  imperviae.  In  thorace,  prae- 
ter  albidas  interioris  aortae  maculas,  et  osseas 
nonnullas  squamums ,  illud  maxime  adnotandum 
fuit,  quod  ejusdem  arteriae  valvulas  contractas, 
duras,  osseas,  etadlimbum  in  non  parva  quasi 
tubercula  crassescentes,invenerim. 

la.  Apparet  igitur  ex  aliorum ,  nostrisque  ob- 
servationibus ,  cordis  palpitationem  contra  atque 
caeteroquin  non  raro  solet ,  hiaud  semper  conse- 
qui  ubi  rigidae,  osseaeque  sunt  valvulae  magnae 
arteriae :  idemque  apparet  de  pulsuum  inaequaK- 
tate  et  intermissione.  Quorum  vitia  etsi  ad  proxi- 
mam  epistolam  attinent;  hiotamen,  ut  cum  val- 
vularum  illarum  morbis  erant,  aut  non  erant 
conjuncta,  subindeunaeademque  opera  attingO) 
ne  in  ea  epistola  opus  sit  easdem  observationes 
repetere ,  sed  satis  sit  indicare.  Idque  ipsum  con- 
silium  sequi  placet  in  plerarumque  earum  quas 
proponi  video ,  causarum  palpitationis  examine. 
Quarum  illa  primum  considerandam  se  ofFert 
quae'  in  vicinarum  valvularum  mitralium  vitio  ali- 
quo  consistit.  Sic  Yieussenius  (  i  )  vehementissi- 


(i)  Traiti^  du  eoeUr,  ch.  i6. 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THOfiAGIS,   EPIST.  XXTII.    ai5 

mam  cordis  palpitationem  cumpulsu  humillimo, 
debili ,  et  omnino  inaequali  ex  deprehensa  harum 
yalvuiarum  contraetioue,  et  in  os  mutatione  de- 
ducit,  quae  plurimooA  sic  immixiuto  illo,  cui  sub- 
jectae  sunt^  opifick^^  noB  multum  sauguinis  ad- 
mifttentes,  et  ( qu<>d  tu  adjdes)  ei  quero  ^dmise- 
rant,  reditum  ooMaino  intercludere  bo|i  valentes, 
maximam  sangianis  partem  cogebant  in  pukno- 
num  vasis,  et  dexteri^  cordis  cav^is,  quas  dila- 
taverat,restitare.  Sic  cl.  Reimannus  (i)  cum  ea- 
deip  quae  modg»  dicebam^  symptomata  in  aegro- 
tante  animadvertisset ,  vaWulas  vence  eayee  mi- 
trales  dictas  (  q%iod  nqmen ,  et  alia  indicant ,  scri- 
bere  voluissevenee  pulmonaris)  et  unam  prasci* 
pue  harum,  deprehendit  eum  lacertulis  suis  ef 
columnis  carneis  ad  latera  ventriculi  extantibus, 
asperas ,  etpenitus  ossijicatas,  Sic  experientis^- 
mus  vir  Moranrdus(!i)  in  eo  qui  cordis  palpitatio* 
nibus  obnoxius  fuerat,  alteram  earum  valvula^ 
rum  invenit  in  sacculum  dilatatam ,  pollicis  ca- 
pacem ;  credo ,  quod  sanguiais  copia ,  aut  impe- 
tus  sensim  ampUficasset  interstitiutn,  cujusmodi 
me  supra  (3)  dixi  parvum  aliquando  inter  valvur 
lae  membranas  animadvertisse  orificio  patente; 
cujus  sacculi  parietes  et  crassiores  erant,.etplu- 
ribus  hic  illic  ossiculis  iixstruebantur.  Erant  ta- 


>*■  '■ 


(i)  Act.  N.  C.  tom.  I ,  obs.  170. 

;2)  Hist.  de  TAcad.  Roy.  des  Sc;  an-  2729,  obs.  axiat.  7. 

(3)  N.  6. 


j|l6  DE   SEDISnS   ET   CAVSIS   MORBORtTM 

men  aortae  etiam  valvulse  tum  crassiores,tum  os- 
tsiculis  durissimis  instructae  :  et  Reimannus  prse- 
ter  columnas,  ut  dictum  est,  osseas,  arteriam 
illam  lapideis  intus  adhaerentibus  concretionibus 
arigustiorem,  et  pericardii  faydropem  simul  con- 
spexerat :  Yieussenius  autem  et  thoracem,  et  pul- 
mones  sero  plenos,  et  vasa  magna  omnia,  si  ar- 
teriam  excipias,  dilatata  deprehenderat.  Sic  etiam 
prapstantissimus  vir  Hallerus  (  i  )  post  haeredita- 
riam  cordispaipitationem,  mitrales  quidem  val- 
vulas  totas  durissimas  et  solidissioias  ofFendit ,  et 
calcuiorum  materia  adeo  plenas^  ut  passim  dis- 
sectis  fibris  creparent,  sed  et  carnem  proximi 
pulmonaris  sinus  lapidosam,  et  cordis  ipsius  par- 
tem  semilapideam,  et  pericardium  passim  tum 
skirrhis  obsessum,  tum  cordi  adnatum;  aut  alia, 
et  in  his  quae  de  rigidis,  et  inexpUcabilibus  in 
eodem  cadavere  aortae  valvuhs  retulimus  antea, 
praeterniittamus  >  multoque  magis  quae  in  anu 
quadam  (  2  )  conspexit  non  modo  in  aliqua  ea- 
rumdem  valvularum ,  sed  et  in  proxima  aorta , 
arteriaque  pulmonari,  corde  ipso,  et  ejus  arte- 
riis  coronariis ,  quippe  graviora  quam  quod  in 
altera  mitraii  valvula  erat,  praesertim  vero  quia 
de  morbis  qui  mulierem  v^xassent ,  nihil  constat 
i3.  Sed  huc  adde  eorum  observationes ,  qui 
cum  osseas,  aut  rigidas,  suisque  officiis  impares 


(i)  Obs.  cit.  snpra,  n.  9  et  10. 
1%)  Obs.  Si. 


LIB.    II.    BE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXIII.    21 7 

mitrales  valvulas  invenirent ,  minime  in  iis  quas 
viventes  afilixerant,  palpitationem  memorarunt. 
Ifam  Peyerus  de  ea  virginey  a  (^asero  suo  prae- 
ceptore  dissecta,  in  qua  illas  mutatas  vidit  in  OS" 
seam  plane  substantiam ,  ostium  prcecludentem , 
cum  haud  uno  in  scripto  verba  faciat  (  i ),  nihil 
usquam  commemorat,  nisi  subitaneum  in  bene 
vatente  hydropem,  respirandi  difficultatem ,  et 
inopinatam  suffocationem  :  quin  pauciora  habet 
qui  de  eadem  virgine  ad  Bonetum  s(ripsit,Man- 
goltius  (a).  Nec  Bellinus  (3)  lapidem  ait ,  in  altera 
valvularum  mitralium  genitum ,  aliud  nisi  maxi" 
mevariam  intermissionempulsus produxisse ,  mi- 
risque  aegrum  doloribus  afflixisse.  Nec  Cowperum, 
cujus  sunt  quatuor  de  sex  illis  Anglicis,'  supra(4) 
laudatis  observationibus ,  cum  in  tribus  propo- 
nat,  aut  pingat  easdem  quoque  valvulas  ex  parte 
lapideas,  vidisti  tamen  palpitationem  commemo- 
rare.  Quam  si  fortuito,  aut  alio  properantibus 
iis,  diligentissimis  caeteroquin,  scriptoribus,  omis- 
samcontendas;  non  pertinaciter  repugnabo.  Ne- 
que  aliter  sentiam,  si  volueris,  de  Hunauldio(5), 
qui  nihil  nisi  phthisim  recenset  in  ea  femina. 


(i)  Meth.  hist.  anat.  c.  6,  in  scho].  et  Paeon.  et  Pythag. 
exerc.  a4* 
(a)  Sepulchret.  1.  3,  s.  19,  obs.  3,^6. 

(3)  De  morb.  pect.  i. 

(4)  N.  9  et  10. 

(5)  Hist.  de  TAcad.  Roy.  des  Sc,  an.  I735,  obs.  anat.  6. 


'^ 


2l8  DE    SEDIBUS    ET    CAUSIS    MORBORTTM 

cujus  valvulas  mitrales  reperit  hic  illic  osseasfie- 
ri  incipientes  ,  atque  ita  inter  se   glutinatas  ut 
arctata   sanguinis  in  ventriculum  vift,    sini^tra 
esset  auricula  aniplificata.   Rogabo  tamen  ut  cl. 
Fantoni(i)  observatiouem  legas,  qui  mitrales 
valvulas  insoUta  duritie  et  crassitudine  invefiaC^ 
in  earumque  altera  folliculos  duos  ^  in  aJtera 
unumy  singulos  fere  ciceris  rnagnittidine ,  yuibus 
apertis  ^  putridu  effluxit^  subflavu^  ei  virescem 
materia;  haec  autem  se  in  sene  quodam  cons- 
pexisse  testatiar,  in  quo,  cum  ex  lentafebriy  et 
stomuchi^  ut  aiebat  ^  languore  diu  cegr.olassetj. 
nulla  unquam  affecti  cordis  signa  apparuerarH. 
Quod  si  missas  ad  te  antea  epistolas  relegas ,  agri- 
colam  (^a)  reperies  in  quo  excrescerdiam  vidi  ci- 
nerei  coloris ,  iisdem  valvulis  innatam,  raraa»  sa- 
ne  vel  in  caeteris  cordis  valvulis  a£fecrioiiem  y  uli 
lancisitts  (3)  animadvertit :  nec  tamen  interaliA 
qua^  aegrotantem  male  habebant,  palp^itatio  fuit, 
aut  pulsuum  inaBqualitas ;  quanquam  haec ,  si  mi- 
nus  illivehementes,  frequentesque  fuissent,  non 
defuisset  fortasse.  Sculptorem  quoque  (4)  inve- 
nies ,  et  bajulum  (5j,  nulH ,  donec  improvisa  apo- 


(i)  De  obs.  med.  Epist.  8,  n.  ao. 
(a)  Epist.  II ,  n.  ii. 

(3)  De  subit.  mort.  1.  a ,  $  7  et  ^,  schol.   ad  obs.  phys. 
med.  4* 

(4)  Epist.  3,  n.  26. 

(5)  Ibid.  n.  4, 


LIB.    II.    DE    MORBIS    THORACIS,    EPIST.  XXIII.    iilQ 

plexia  utruiqque  stathn  confecit,  morbo  vel  le- 
vissimo  obnoxios,  quorum  iili  altera  mitralis  val- 
vula,  colore,  naturaque  mutata ,  facta  erat  multo 
quam  aequum  sit ,  durior ;  huic  autem  et  initra* 
lium,  et  tricuspidum  nonnullae  ad  limbum  pro- 
tuberabant  in  quasdam  quasi  glandulas,  exden- 
sa  firmaque  substantia  compactas.  Sed ,  ut  brevis 
sim ,  iiec  (j^os  illos  senes ,  de  quibus  supra  ( i  ) 
cum  de  semilunaribus  valvulis  sermo  esset  >  indi- 
catum  est,  hic  iterum  commemorabo,  quorum  al- 
teri  mitrales  crassiores  erant,  alteri  hic  illic  durae: 
et  omittam  complures  alios,  in  quibus  earum 
limbos  duros  et  tuberosos  inTeni ,  quae  res  ali'- 
quanto  minus  idoneas  reddit  officio  suo>  sive  a 
pecultari  vitio  illa  sit  y  sive  ab  eo  quod  invehit 
ipsa  setas ;  nam  et  in  vetuto  cane  sic  vidi ;  estque 
tum  in  his  valvuUs ,  tum  iir  tricuspidibus,  in  qui^ 
bus  pariter  haud  raro  conspexi ,  quasi  gradus ,  ut 
cel.  quoque  Hallerus  (^)  censet,  ad  naturam  os- 
seam  induendam.  Quas  vero  osseas  jam  factas 
deprehendi,  eas  vero  ob  graviores  quibuscum 
junctae  erant,  morbos,  alio  differam  oportet. 

i4-  Interea  auiem,  ut  vides,  posito  aliquando, 
nec  levi ,  valvularum  mitralium  vitio ,  non  conti* 
nuo  palpitationem  cordis  sequi ,  aut  pulsuum  in- 
termissionem ;  sic  etiam  credito,  ubi  quicumque 
alius  obex  vel  propior  dexteris  cordis  cavis,  quam 


m^^ 


(i)  N.  lo  in  fin. 

(2)  Ad  Boerh.  praelect.  §  149. 


710  D£   SEDIBUS   ET   GAUSIS   HORBORUM 

illse  sint  valvulae,  illa  sanguinem  Temorando,  di* 
lataverit ,  non  statim  fore  ut  palpitatio  consequa- 
tur ;  nam  pulsuum  quidem  inaequalitatem  minus 
tunc  accidere  consuevisse,  epistola  X VIII  ( i )  in- 
dicatum  est.  At  enim,  inquies,  illo  ipso  loco  a 
te  agnitum  confirmatumque  esse  memini ,  tunc 
palpitationem  angere  aegrotantes  solere.  Recte 
meministi  si  quidem  s^epe  tum  esse  ^alpitatio- 
nem  pgnovi.  Sed  num  forte  id  nego?Quinli- 
benter  aliis  insuper  adj  ectis  observationibus  con- 
firmabo.  Satis  nunc  sit  illam  indicasse  clari  Cho- 
melii  (2) ,  qui  virum  y  cujus  arteria  pulmonaris 
lapideis  intus  extraque  tuberculis  obsessa  erat, 
cor  autem  permagnum ,  crebris  vexatum  fiiisse 
palpitationibus  adnotavit.  Scilicet  nuUam  ego 
ex  propositis  palpitationis  causis  negaverim  cum 
hac  interdum  fuisse  conjunctam ;  quasdam  vero 
etiam  saepius,iiatebor.  Id  tantum  admoneo,  ubi 
causa  aliqua  ejuscemodipositasit,  noncontinuo 
eo  decurrendum  esse,  ut  palpitationem  simul 
fiiisse,  omnino,  et  s^mper  credamus.  Vide  enim, 
exempH  causa,  ejus  dissectionem  virginis  (3),  in 
qua  praefectas  pulmonari  arterias  valvulas  hic  in- 
ter  se  coUigatas  Yalsalva  invenit ,  ut  viam  san- 
guini  vix  relinquerent  lentis  diametro  aequalem , 
qui  propterea  in  dextris  caveis  cordis  restitans, 


(i)  N.  II. 

(2)  M^m.  de  TAcad.  Roy.  des  Scienc.  an.  1707. 

(3)  Epist.  i3|  n.  la. 


LIB.    II.    BE   M.ORBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXIII.    221 

ipsas  dilataverat.  In  iis  tamen  quae  viventem  affli- 
xerant,  palpitationem  minime  adnotatam  repe-* 
ries.  Quod  si  forte  incidas  in  historias,  ex  quibus 
sanguinis  cursus  per  compressum  extra  intusve 
pulmonem  retardatus,  cordis  palpitationibus  cau- 
sam  videatur  praebuisse ,  qualis  inter  alias  obser- 
vatioixes  illa  est  clari  Grimmii(i),  qua  virum  pro- 
ponit  incommodo  hoc  ferme  perpetuo  annum , 
eoque  amplius  vexatum ,  ejusque  pulmonem  al* 
terum  effiisa  aqua  circumdatum ,  utrumque  au- 
tem  vix  numerabilibus  vomicis  intus  obsitum ; 
hinc  quidem  ortam  palpitationem  fuisse  credito, 
sic  tamen,  ut  simul  memineris  hanc  vix  un- 
quam  in  tot  jfJLiisse,  quos  superioribus  epistolis 
aut  thoracis  hydrope,  aut.  pulmonum,  ut  in  pe- 
ripneumonia ,  duritie  et  tuberculis ,  ut  in  phthi- 
si ,  confectos  descripsimus. 

i5.  Longum  esset  per  omnes  causas  ire,  quae 
proponuntur,  palpitationis ,  nolenti  praesertim 
quae  alibi  aut  dicta,  aut  dicenda  sunt,  iterare. 
Nam  de  cordis  ipsius  ossibus,  ulceribus,  polypis, 
erit  in  proximis  epistoUs  opportunior  scribendi 
locus.  De  pericardii  autem  hydrope ,  a  quo  tot 
sunt  qui  palpitationem  repetunt ,  nihil  attinet  ad 
ea  addere  quae  de  morbo  illo ,  et  de  hac  ipsi  mo- 
do  adjuncta ,  alias  absente ,  epistola  XVI  (2)  sunt 
scripta.  Praestabit  igitur  quasdam  alias  hic  peri- 

(i)  Act. N.C.  tom.  lyobs.  iiz. 
(%)  Praesertim,  n.  aS. 


222  D£    SEDIBUS    £T    GAUSIS    MORBOaUM 

cardii  affectiones  quae  inter  palpitationis  causas 
proferuntur,  unamque  potissimum  quam  non 
semel  vidimus  in  mortuorum  corporibus,  consi- 
derare.  Nam  conclusi  intra  ipsum  flatus ,  et  mul- 
to  minus  vermes  nondum  se  nobis  obtulerunt 
Quin  etiamsi  plures  in  sectione  hac  Sepulchreti 
observationes  (i)  leguntur  palpitationis,  tremo- 
risve  cordis  a  vermibus  pericardii ;  tamen  alibi 
certius,  alibi  gravius  visorum  in  eo  vermium  tes- 
timonium  desuj^ero.  Yisorum ,  inquam ;  neque 
enim  vel  in  Sepuichreto  ipso  desunt  magnorum 
virorum  nomina  Francisci  Syivii  (2),  Hartman- 
ni  (3),  Ballonii  (4)i  Hoilerii  (5),  Riolani  (6) ,  alio- 
rum ,  qui  v^terum  quorumdam  doctrinae  astipu- 
lati,  vermes  in  pericardio ,  et  oordeip^  aliquan- 
do  sine  ulla  dubitatione  posuerunt.  At  si  quis 
viderit,  quaeratur;  Riolanus  quidem  ait,  dehoc 
morko  tractavisse  Salium;  sed  hoc  ipsum,  ubi 
tractaverit,  minime  dicit.  Redeamus  igitur  ad  ob- 
servatores  oportet.  Prima  ex  indicatis  observa- 
tionibus  (7)  eximium  sane  auctorem  habet  Lowe- 
rum.  Sed  si  attente  legas,  conjectura  est ,  non  ob- 
servatio.  Neque  enim  eos  vermes  vel  semel  cons- 
•■■■■"^•■^■^•■^•••■""'^^"•"^""""•"^•■'^""^■^■^"^■•^•«■.■•■■.•«•«^■■^■^•«••••■■■■•■•«^.«•■■■■^«^■» 

(i)  19  €t  a5,  S  I,  a,  3. 

(2)  In  Sckol.  ad  §  6 ,  ob*.  21. 

(3)  Ad  §  I ,  obs.  25. 

(4)  Ad  §  1 ,  obs.  27. 

•    (5)  Ad  §  I ,  obs.  7,  sect.  10. 

(6)  Ibid.  §  3. 

(7)  19  sect.  hac  8. 


LIB.    H.    PB   MORBI8    THORACIS,   EPIST.   XXIII.    2^3 

pexisse  se  dicit :  qui  sit,  ut  credebat,  stepenumero 
cor  arroderent;  non  ipse  inodo,  sed  et  alii  intra 
pericardiuin  deprehendissent.  Secundae  autem  ob- 
servationis(i)  vCTmem  si  forte  qui  viderint,  aut 
quo  in  principe  et  quando  viderint,  quaeris;  ne 
ipse  quidem  observationis  scriptor  haec  videtur 
scivisse.  Tertia  (2)  ex  M.  5.  Stockeri  est ,  qui  tamen 
eos  vermiculos  a  se  conspectos  non  dicit.  Ultimam 
denique  (3)  ut  totam  legere  possimus ,  ad  sectio- 
neixi  K  rejicimur.  Verum  postquam  ejus  paginas 
versantes ,  hanc  in  ipsa  esse  VII,  observationis  §  i 
agnovimus ;  neque  eam  prorsus  intelligere  ob  ty- 
pographi  oscitantiam,  neque  ob  ejusdem  incu- 
riam  in  eo  possumus  invenire  ex  quo  descripta 
esse  dicitur,  Zacuti  lib,  ij,  prux.  admir.  cap.^CX; 
est  enim  lib.  I  cap.  CXXXIX.  lu  hoc  autem  ait  Za- 
cutus,  vermem  fuisse  mortuumy  nigrum^  cimicis 
wugniforma :  quemadmodum  in  proximo  capite 
describit  anguiculum  in  corde  altero.  Quorum 
hunc ,  sicuti  ex  descriptione  ipsa  polyposam  con- 
eretioaem  fuisse  inteUiges,anguiformem;  ita  ali- 
quid  ejusmodi  quod  nigrum  magnumque  cimi- 
cem  referret  intimo  ventrituli  cordis  parieti  ad- 
haerentem ,  mecum  facile  suspicaberis ,  praesertim 
postquam  alias  alibi  (4)  examinaveris  hujus  gene- 


(i)  19  sect.  hac  6 ,  obs.  a5 ,  %  i, 

(2)  Ibid.  S  a. 

(3)  Ibid.  S  3. 

(4)  Epist.  a4,  n.  23. 


a24  I>E    SEDIBUS   ET   GAUSIS   XORBORUM 

ris  observationes.  Nec  vero  haec  dico ,  quod  nul- 
lum  unquani  inter  pericardii  membranas  esse 
posse  verniiculum  pertinaciter  contendam ,  cum 
inter  maguae  arteriae  tunicas  Sdspe  adeo  in  canibus 
deprehenderim(i).  Sedeo  dico,quodcertioresle- 
gere  observationes  velim ,  priusquam  illud  agnos- 
cam.  Interea  autem  vermes  qui  cordi  officiunt, 
eos  esse,  aiam  cum  Tralliano,  sub  ista  Zacuti  ob- 
servatione  laudato ,  qui  sinistrum  Isedunt  orificium 
ventriculi  adeo  in  consensum  cor  trahens,  ut  xc^ 
appelletur,  quae  sententia  pariter  Sennerti  fuit, 
sub  eadem  observatione  ubi  illa  quarta  nobis  erat 
producta..Sic  autepi  faciilime  intelliguntur  quae 
sub  secunda,  et  tertia  ex  Hartmanno,  et  HoUerio 
adnatantur  de  lumbricis  in  palpitatione  cordis 
quae  a  vermibus  est,  excretis,  nec  curatio  ipsa 
Loweri,  quae  prima  observatione  producitur,  si 
vermes  revera  abegit,  multo  aliter  videtur  esse 
exp  icanda. 

j6.  Etsi  vero  pariter,  ut  dictum  est,  nondum 
mihi  accidisse  memini ,  ut  pericardium  aere  dis- 
tentum  invenirem;  tamen  eo  faciiius  Hollerio  (n) 
credam  gravissimo  viro,  qui  id  se  in  dissectis 
corporibus^  cordis  palpitationepere/wpfw,  explo- 
ratum  habuisse  testatur,  quod  et  ego  ae^e  tur- 
gidas  cum  alias  caveas ,  tum  vasa  quoque  sangui- 


(i)  Epist.  anat.  9,  n.  4^- 

(a)  De  morb.  int.  1.  i ,  c.  29  in  schol. 


LIB.    11«    DB   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.   XXIII.    ai5 

fera  deprehendi  (i),  et  alii,  quos  tibi  alibi  (a) 
laudavi,  cor  ipsum;  ut,  si  caetera  sinant,  per  me 
til»  liberum  sit  iis  assentiri,  qui  palpitalionem  ab 
aere  deducunt,  non  modo  pericardium ,  ut  hic 
in  Sepulchreto  observatione  XVIII ,  sed  et  cor  ip- 
sum  distendente,  hoc  tamen  intra  eum  modum 
qui  observatione  (3)  a  Francisco  Sylvio  indicatus 
est.  Dixi  autem,  si  caetera  sinant,  noiiiiuUis  de 
causis,  quas  inter  locum  habet  evolutio  aeris  ex 
viventium  sanguine,  haud  ita  facile  in  plerisque 
eorum  ponenda,  in  quibus  alioquin  commodum 
esset  palpitationem  sic  expHcare.  Quod  tibi  intel- 
ligere  proclive  erit  ex  iis  quse  in  V  epistola  (4)  dis- 
putavimus.  Quin  id  ipsum  quod  id  ea  (5)dictum 
est,  Redio  placuisse  in  puisus  intermissione  ut 
plurimum  repetenda  a  majori  aUqua  aeris  buUa, 
per  cor  transeunt^,  id,  inquam,  ipsum  quam 
diffi(;ile  visum  sit  discipulo  ejus  Bellino,  hujus 
edita  scripta  (6)  demonstrant.  Itaque,  sicuti  de 
vermibus  modo  dixi ,  ita  de  flatibus  nunc  dico , 
plerumque  hos  cordi  molestos  esse ,  non  cum 
ejus,  aut  pericardii  cavum,  sed  cum  subjecta  in- 
testina  occupant,  et  ventriculum.  Quae  saepe  fla- 


(i)  Vid.  ez.  gr.  Epist.  5,  n.  19. 
(a^)  Ibid.  n.  ao. 

(3)  S  6. 

(4)  N.  a5  et  seq. 

(5)  N.  ai. 

(6)  De  morb.  pect.  x. 

3.  i5 


9%6  P£   SCDIBUS   £T   CAUSIS   MOaBORUM: 

tus  di^^endunt  adeo ,  ut  septo  transverso,  et  huic 
i))qu|)anti  cordi  incoaiinodent,  Sic  suitem  mani- 
lesto  patet  quod  iq  scboliis,  ad  observationem  ih 
lam  ^dditis  XVIII,  semel ,  iterum  >  ac  tertio  incui- 
C^tur,  flatibus  erumpentibus  levari,  aut  solvi  pal- 
p^lat^o^^ein  :  qui  si  careas  cordis*aut  pericardii, 
^it  Mi  e^  pbservatione  ponitur  ^  occuparent ;  viam 
certe  p^^  quam  repente ,  atque  affatim  inde  usque 
%ru|Bperent ,  non  baberent. 

Ij.  Denique  ad  eam vemo  palpitaticHus  causam 
^^as  e v^d<^ter  occvirrit ,  nep  ita  raro ,  el  ixx  qua 
t^ntum  e^?3t  ut  aqu.9^  aer,  aut  quidqu^im  aliud 
^  \nXeT  ft^icsLTdi^xoi.  et  oQf  iirteqtciat;  pericai^ 
^iiViV^  a^eq  cordi  adb^^et ,  ut  tunc  d^i^ase ,  nisi 
^fcijffe^t?^  p^rquisitio^pie  discern^as,^  s^pemiiaero  vi- 
dgf^turxt^^i^^que  deceptoj4ubitet  cel.  HaUerus(i) 
ppst  Peyefum  (a),  Stalpartium  (3)  vFteiodiuoi  ^4)^ 
^§nf^iqm  (5)>  bi|ic,  iqquam  decepAos  &nsse  iUos 
<mi  Ipijiiimanum  cor  pe.ricai^dio  caven^  se  vidisse 
SQT^Pfie^iint,  quo&inter,  praJter  eois  qma^  «sbodo 
Igqdati^  s^riptoribns  Qominaatur^  conAu«ieran'^ 
du$  ^st  Antonius  M.  CaoaB^u^  apud  HyppoJlytum 
Bps^um  (6)^  et  eip  recenti^j?ibus  AAex.  Littriws  (7),. 


(i)  Ad  praelect.  Boerh.  S  i3a,  not.  a, 
(a)  Meth.  hist.  anat.  c.  6 ,  in  schol. 

(3)  Cent.  I,  obs.  med.  anat.  37  in  adnot. 

(4)  Hist.  medic.  ubi  de  Avenzoare. 

(5)  De  mot.  cord.  1.  1 9  propos.  a3  et  in  schol.  ad  hisC 

(6)  De  facnlt.  anat.  lect.  4. 

(7)  Hist.  de  TAcad.  R07.  des  Sc,  an.  1712,  obs.  anat.  i. 


LIB.    II.    DE  HORBIS  THOR^CIS,   EPISt.  XXIII.    tll!k'J 

ti  Jo.  Georgius  Hoyerus  fi).  Peyerus  tamen  cura 
dubitationem  illam  saam  hA  bunc  modum  expo- 
suit :  apinaPi  fas  sit,  pericardium  aut  pulmonh' 
buSj  OfUt  ipsi  cordi  potius  ita  tunc  adnatum  prce^ 
ter  naturam  hcesissey  ut  distinctum  videfi  nonpo^- 
iuerit;  akelram  sagacioribus  reliquit  rationem 
qua  rem  explica.rent :  quam  rationem  sotertis^ 
et  industria  clariss.  yiri  Abrahami  Kaav  Boer-^ 
haavii(2)bono  ifi  lumine  eoUocatam  videbis.  Ve- 
rum  pericardii  non  ad  pulmones,  sed  ad  cor  ad- 
hapsionem ,  quatn  et  ipse  el  morbo  ignoto  bis  vi-' 
dit ,  et  de  qua  sunt  a  nobis  hic  verba  fecienda , 
hanc,  inquam,  adhag^nem  siVe  repetas  ab  il^Kfus 
aquae  defectu,  sive  a  glutinosis,  viscidisqtte  pai*- 
ticulis  mx  cum  bac  seeretis,  aut  destillantibus  ex:- 
tileuscutis,  quae  in  pericardii,  aut  cordis,  atrfr 
utriusqtie  superficie  innascaivtur;  rem  semper  £3h 
cilius  intelliges,  si  causa  ad]:uiigatur  *qua5  peri- 
cardinmad  cor  apprimatyet  cordis^ipsius^dru  kin-' 
guidus,  et  exiguus  motusi  Gave  enim ,  alitfe^  acci* 
pias  quae  Hermannus  Boei^haavius  (3)  eodem  ax> 
Peyerus  (4),  exemplo  usus,  docebaC^:  Quandopal' 
pebrm  eoccoriate^  fuermit ,  unke^  ali^Uando  noctis^ 
quiete  concrescunt.  lea  puimo  c&mpleura ,  cor 
cum  pericardio  connasci  visum  est.  Neque  enim 


(i)  Act.  N.  C.  tom.  5,  obs.  68. 

(2)  Comment.  Imp.  Sc.  Acad. ,  Petropol.  toB»»  r ,  obs-aftiat'.  4  > 

(3)  Praelect.  in  instit.  S  709. 

(4)  Schol.  cit. 

i5* 


2a8     .      BE   SEDIBUS   ET   GAUSIS   UOKBOfitM. 

pulmo,  aut  cor  prorsus  quiescere  tamdiu  possunt ; 
satis  est  tamen,  siquiescere  propemodum  videan- 
tur.  Sic  vero.  ibi  etiam  ubi  ab  eodem  scriptum 
est(i):  humido,  quidisjuncta  servet,  vapore  de- 
ficimtey  visum  est  cor  cum  pericardio  connatwn 
post  miseras  angustias  eU  palpitationes  homines 
occidisse^  qualem  historiam  Peyerus  habetj  ibi, 
inquam,  pariter  cavendum  est,  neplusquam  for- 
tasse   voluerit,  summum  virum  dixisse  creda- 
mus.  Nam  Peyerus  (a)  cum  respiratione  difficilli- 
ma  maximam  quidem  pectoris  anxietatem ,  nec 
tamen  diserte  p^lpitationes  adnotavit,  etsi  pul- 
sum  deoilem  semper ,  et  paryum ,  tremulum  ali" 
quando ,  ultimisque  duobus  mensibus  intermitten' 
tem  atque  ad  extremum  plane  mjrurum  etformi- 
cantem  fuisse  scripsit.  Nec  vero  in  cunctis  quae 
sub  eo  Boerhaavii  ioco  indicantur ,  observationi- 
bus,.nequ9in  aliis  pluribus , . quae  scribenti  haec 
mibi  succurrunt,   angustiarum  semper/nedum 
palpitationum ,  fit  mentio :  quod  ex  iis  intelliges 
quae  presse  de  singuiis  continuo  attingentur. 

i8.  Quatuor  ex  vetustioribus  sunt  in  Sepul- 
chreto;  sed  alia  aiibi ,  Gul.  Ballonii  (3),  Oth.  Heur- 
nii  (4),  et  hoc  senioris,  Philib.  Sarazeni  (5),  qui 


t 


(i)  Praelect.  §  i8a. 
(a)  C.  6  cit. 

(3)  Sect.  hac  obs.  ao. 

(4)  Seet>  I ,  obs.  74« 

(5)  Ibid.  obs.  94. 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXIII.    229 

neminianteay  quodscirety  observatamYi^nc  peri- 
cardii  ad  cor  adhaesionem  Hildano  significavit(i) 
eo  quo  Ballonius  mortuus  est,  anno  1616  (a),  cu- 
jus  sane  libri  non  nisi  undevigesimo  post  anno 
prodierunt.  Sed  anno  iS^S  Balionius  id  noverat. 
Haec  enim  leges  inter  ilia  quae  per  ejus  anni  ver 

annotaverat  (3) :  Accersitus  D.  Duretus omnis 

palpitationis  cardiacee  causam  aut  in  oppressione^ 
aut  in  excussione  ponit,  Illa  est  cum  malum  in 
corde  ipso  est^  aut  circum  cor,  Utcum  nimia  aqua 
inter pericardium  crevit^  aut  cordi  pericardium 
adhcerescit/yideri  potest  Dureto  ipsi  hoc  cogni- 
tum.  Sane  ubi  inter  paipitationis  causas  id  enu- 
meravit  Ballonius,  nec  a  quo,  nec  quomodo  ob- 
servatum  esset ,  indicavit.  Sic  enim  scripsit  (4) : 
Adhcesio  pericardii  corpori  ipsius  cordis ,  quod 
in  duobus  hydropicis  observatum  est.  Utcumque  id 
est;  hae  duas ,  quae  sub  Ballonii  nomine  proferun- 
tur,  observationes ,  palpitationem  ipsae  quidem 
cordis  proponunt.  Sed  frustra  hasc  in  Sarazeni , 
et  Heurnii,  quantum  ex  Sepulchreto  apparet, 
observationibus  perquiretur.  DifiBcilem  uterque 
adnotant  respirationem  ;  Sarazenus,  ut  in  re  ipsi 
nova,  alia  insuper,  quae  ab  uno  Meckrenio  (5) 
casu  fortasse  confirmata  esse ,  video ;  sed  de  an- 

(i)  Yid.  Hildan.  cent.  4 ,  obs.  3a. 

(2)  Yid.  Ballon.  yitam. 

(3)  Epidem.  1.  2. 

(4)  L*  i>  consil.  med.  109. 

(5)  Obs.  med.  cbir.  c.  35. 


23o  Di:    SEDIBITS   £T   CAUSIS   MQRBOIIUM 

gustiiSy  pulsibus,  palpitatione  nihil.  Sic  etiam; 
ut  ad  receuliores  qui  pericardium  viderunt  cordi 
adhaerens,  transeamus,  et  MeckreQii(i)obserya- 
tionem,  in  qua  nullum  tamen  de  palpitatione , 
aut  pulsus  intermissione  verbum,  ob  adjunctum 
cordis  vulnus  praetermitt^mus;  Lowerus  (a)  etsi 
quae  mala  praecesserint  diligenter  conscripsit, 
et  in  iis  ad  motum  quem^fis  anhelationem ,  pul-" 
sum  parvum  et  intermittentem ,  dolorem  cum  in- 
signi  gravamine  prcecordia  in/kstantem ,  et  crebras 
lipothjmias;  de  palpitatiooe  tamen  ne  verbum 
quidem  interjecit.  Peyeruj  autem  (3)  de  iis  qua 
antecesserant  duas,  secuip  a  W^pfero  commwai- 
catas,  dissectiones,  aliud  non  indicat,  Disi  pras" 
cordiorum  anxietatem  in  altero  duntaxat  segro, 
qui  nunquam  nisi  pronus  in  genua  prosH>hUuSy 
et  cubitis  suffultus  ^dormire  y  imo  respirare  vaiuit, 
Stalpartius  vero  (4)  ne  illam  quidem ,  tantum  con» 
tinuam  lentamque  febrem ,  ac  tussim  qua  ejicieba«* 
tur  plurimum  sanguinis.  Sed  Malpigbius  (5)  nihil 
omnino  memorat  eorum  quee  Landinum  afflixe* 
runt.  Ad  Sepulchretum  autem  ut  redeam ,  eaque 
hic  colligam  qu^  facile  possunt  quaerentes  fugere^ 
cum  sint  extra  hanc  sectionem  per  alias  atque  alias 


(i)  Obs.  med.  chir.  c.  35» 
(a)  Tract.  de  corde,  c.  a. 

(3)  Schol.  cit.  supra,  ad  n.  17. 

(4)  Cent.  I ,  obs.  rar.  37. 

(5)  De  stract.  giandul. 


LIB.    II.    D£   MORBI6   T&ORACld^   £t»tdT.  kklll.    ^§i 

dispersa;  nec  GarnetliS  (l),  nec  HelVi^ia^  ( 3k ) y 
praegressoniin  malorum  qaidquam  liotoiiiatii^ 
prseter  mamniam  exulcerdtafn ,  6t  hydt^opeili,  cijjji 
adnatum  pericardiudi  coraut  e^iliguiith  admotlutth, 
et  in  se  coutractum,  aut  consueto  duplo  m£ijii& 
complecteretur.  Hiarniu^  (3)  prfttfer  spii*andi  dif*^ 
ficuitatem,  et  alia  nonnuiia,  ad  immanem  vefitH^ 
tumorem  ferme  spectantia,  Tiic  uUtujtis  cbf^iki 
inquietudinis  facit  mentionem.  Plura  quideTri  di  . 
malis  diuturnis,  et  huc  attinentibu^ , sed nec pdti^ 
ciora  de  viscertim  no^tis  habet  Stegthatihus  (4), 
qui  palpitationem  corrdis ,  piltsus  ins&qtialttattett  ^ 
etdispneam  a  pueritiausqtieperpetuattttiar^afttS, 
ad  cartilagineam  quamdatifi  e^creteentiam  jujttii 
auriculam  cordis  simstranfi ,  ad  copiani  pii^^tl^-i> 
dinis  cor  obducenteM  $  ut  rt^  pit^uti^  eju^  iii^ 
ret  molem:  ad  atiaque ,  ikOti  m<3A<^  id  pef  ieai^il 
adhaefsionem  rfeferl,  idquc^  sapient^r,  prdeiettitft 
cum  h^c  per  fibroso^  dtintax^t  hei^ns  fi^et ,  to^ 
qne  ad  pinguedihetii  queb  hiedtatft  op^ri^bai  tt^^ 
dis  regionem,  pettiilentes.  S(>d  i^bic^iie,  ^tuMdi^ 
que,  n%  cteterai  fei^e  dmnes^  ^  ^ibtM  nitril  tttk*^ 
piami,  adbsdsk)  fei<  &  Oen^^ehsib^^  lUMdieis  (5), 
ii^  juYette  admyfn^  5  cxjSt/kmili&fts  etaf  c6r6Sli  paK 


(i)  L.  4  9  &•  2  9  ob^.  7,  S  t. 

(a)  L.  3,  s.  ai,  obs.  l't  in  AidlLt 

(3)  S.  ead.  obs.  36. 

(4)  L.  a,  s.  I,  obs.  ii  in  adilit. 

(5)  L.  3 ,  s.  lo,  obs.  3  in  addit. 


aSn  DE   SEBIBUS  BT  CAUSIS   MOEBORUM 

pitatio.  Contra,  ab  Hottingero  (i)  non  haec ,  sed 

anhelatio  in  muliere  animadversa  est,  inqua  pe- 

ricardinm  coriiinstar  crassum  factum,etdurum, 

cordi  afifixum  deprehendit  Littrius(a)  in  duobus 

nihil  habuit  quod  memoraret ;  nam  uterque  ex 

Tulnere  mortuus,  alter  femoris,  cum  alioquin 

bene,  inquit,  valeret;  alter  nescio  cujus  partis, 

sed  intra  horae  quadrantem ,  et  hic  quoque ,  ta- 

metsi  id  in  utroque  mirabile  est ,  non  male  ha- 

buisse  antea  videtur.  Quin  etiam  Ru^schius  (3) 

ubi  cor  ostendit  connatum  pericardiOy  idque  a 

prasgressa  inflammatione  harum  partium ,  unde 

ceger  intolerabili  dolore  fuit  correptus  circapec-- 

toris  anteriora ,  non  sine  febre  continua;  neque 

aUa  addit,  et  quae  dicit,  ea  an  ad  tempus  inflam- 

mationis  referat,  an  ad  illud  quod  consecutum 

est  j  cum  pericardium  annexum  jam  esset ,  haud 

satjs  Uquet.  Contra  autem  apud  Dionisium  (4) 

praeter  aUa,  et  in  his  spirandi  difficultatem ^  et 

puisus  vehementiam ,  atque  frequentiam ,  violen- 

ta  ac  assidua  cordis  palpitatio  adnotata  est.  Vio- 

lentissima  pariter  haec  memoratur  in  ultima  de 

sex  iUis  angUcis  observationibus,  de  quibus  su- 

perius(5)  mentio  fuit.  Sed  quartac  adjecta,  quae 


(i)  Eph.  N.  C.  dec.  3,  A.  lo,  obs.  a3i. 

(a)  Hist.  de  TAcad.  R.  des  Sc,  an.  1701  et  X70&. 

(3)  Thes.  anat.  6,  n.  36,  not.  i. 

(4)  Descript.  d'ime  oreille  dt^coenr. 

(5)  N.  9  et  10. 


LIB.    II.    m    MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXIII.    a33 

cl.  Cheseldeni  est,  nihil  nisi  |hydrOpeni,  ac  ma- 

ciem  commemorat.  Sic  etiam  Lancisius  in  duorum 

quos  describit  (i),  neutro ,  cum  caetera,  et  in  hisce 

praecordiorum  contractiones  et  oppressiones,  ac 

Upothymias  diligenter  describeret ,  palpitationem 

nominavit,  imo  in  primo  (a)  vel  pulsus  ut pluri^ 

mum  fuissc  cequales^  admonuit.  Verum  a  Vieus- 

senio  (3)  assidua,  cum  levi  pectoris  oppressione  , 

cordis  palpitatio  animadversa  est :  quae  violenta 

s^tem  juxt^  finem  morbi  aFreindio  (4)  fuit  ad- 

notata,  cum pulsu  tanc perpetuo  incitatOy  scepius 

etiam  incequali  et  intermittente,  Sed  Cantius  (5) 

qui   inter  horum  utrumque  scripsit,  historiam 

morbi  quo  extinctus  erat  homo,  ab  ipso  dissec- 

tuSy  ignorabat.  Abrahamus  autem  Vaterus  cum 

in  programmate  quodam  (6)  suam  in  cadavere 

aniculas  observationem  proponens,  morbos  qui 

praegressi  fuerant,  omisisset;  in  osteogenia  (7) 

denique  de  eadem,  ut  videtur,  femina  verba  fo- 

ciens,  non  palpitationem ,  sed  asthma  vehemens, 

cachexiam ,  oedema  pedum  ^  et  iumborum  inflam- 


(i)  De  STibit  mort.  1.  a  ^  obs.  phys.  med.  4;  et  de  mot.  cord. 

prop.  a3. 

(a)  In  schol.  ad  cit.  obs.  §  10. 

(3)  Traite  du  coeur,  ch.  i. 

(4)  Ubi  cit.  supra,  ad  n.  17. 

(5)  Impet.  anat.  tab.  4« 

(6)  Post.  obs.  rariss.  calculor. 

(7)  Thesi  ao. 


a34  ^£   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORCM 

mationcm  nieinoravit;  ut  neque  in  viro  (i),  in 
quo  prafter  anxktates,  et  oppressiones  cordis^ 
quod  hujus  cuni  pericardio  concretioni  respon- 
deret,  nihil  fuit.  Nec  in  nauta,  de  quo  ci.  Lau^ 
bius(2),  quamvis  pericardium  cum  parvulo  cor* 
de  et  diaphra<i;niate  firmissime  coucretum ,  du^ 
ritie  cartilaginwm,  crassitudine  pollicem  jBqua- 
ret  j  quidquam  fuerat  prseter asthma  gravi.ssimum, 
quod  huc  referres,  nisi  et  sieri  iugeiis  copia ,  quo 
veuter  et  thorax  oppiebantur,  et  ipmicae  noo 
paucae  puimonum  vasis  majoribus  accumbentes, 
atiaque  illud  facere  potuissent.  Pariter  cl.  Daniei 
Hofifmannus(3),  cum  tot  maia  accurate  describat^ 
quibus  pueila,  cujus  anatomen  profert,  fiuerat 
confiictata,  neque  inter  ea  recenset  palpitatio- 
nem,  et  diserte  adnotat,  nunquam  puisum  di^ 
prehensum  vel  imequalem^  vel  intermitteMcm 
fuisse.  Ceieberrimi  autem  viri  Heisteri  (4)  obser- 
vationem  cum  Littrianis  iiiisdequibuspaulo  aftte 
dictum  est,  procui  dubio  comparabfS,  qnippein 
juvene  faabitam  non  raodo  non  vaietudfnario,  s^d 
cum  aequaiibus  in  caupona  largiter  compotan- 
te  donec  repeute  quasiebrius  e  scamno  caderet, 
moxque  ibi  moreretur.  Etsi  vero  doclusvir  Jo. 


(i)  Dissert.  de  calcul.  in  vesica  fell.  generat.  thes.  f. 

(a)  Act.  N.  C.  tom.  a,  obs.  ao. 

(3)  Ibid.  obs.  a. 

(4)  Obs.  med.  miscell.  4* 


LiB.   II.   db:   MORBIS  THORACIS,   EPIST.  XXIII.    255 

Guil.  Agricola  (  i  )  pericardiuin  cum  corde  peae 
toto  coDcretum  post  tharacis  inflammatioiidta 
( postquam  non  solum  Ruyschius  (2)  ^  sed  Hot- 
tiugerus(3)9  aliique^tiam  viderant)  accurate  des* 
criJ^ens,  palpitationem  cordis  celerrimam  ad^*- 
nem  usque  vitflecOimmemorat^  nonpmittit  tamen 
cordis  mire  auctam  magnitudinem ,  ejusque  tha* 
lamorum^  et  aurimlarum ,  et  venae  cavae  capaci- 
tatem,  plenosque  tuberculis  pulmoiies.  Quin 
etiam  cum.  ter'  alias  eamdem  viderit  concretio- 
nem  (4)9  ^t  semdl  quidem  ubi  pulmones  labe  ca- 
r^bant  j  nullum  de  palpitatione  verbum  habet ; 
sed  tantum  suspicatur  in  maUgnis  quibusdam  fe- 
bribus  summam  inde  esse  debititatem ,  lipothy- 
mias^  et  syncopTe&repetendas.  Porro  neque  praecl. 
Plaocus  (5) ,  qui  vcx  graviore  sterni  ictu  pericar- 
dii  ad  cor  adhaesionem  sappenuniero  animadver- 
tit,  hanc  propter  eamdem  causam  in  hydropico 
proponen^»,  palpitatioiiem  memoravit.  Qud&  etsi 
fuisset^  dubium  tamen  esset,  ab  adhaesione  illa, 
an  ab  osseo  annulo  deduceres,  quo  ima  sinistri 
cordis  ventriculi  pars  cingebatur ,  non  secus  at- 
que  in  observatione ,  quam  pridem  legeris  cl.  Jo. 


(i)  Ccnnmere.  litter. ,  an.  z^BS,  hebd.  8,  post  n.  4* 

(2)  Sopra  cit. 

(3)  Ibid. 

(4)  Commerc.  litt.  an.  1786,  hebd«  41  in  fin«. 
(5}  Epist.  de  monstr. 


a36  D£   SEDIBUS   CT   GAUSIS   MORBORI7M 

Sebast.  Albrechti  (i),  dubitaveris  utnim  cardis 
noo  sine  dolore  palpitationem ,  et  periodicum 
asthma  corniptis  pulmduibus ,  adnato  posterius 
ad  primam  divisienem  arterise  asperae  non  exiguo 
tumori^  cordis  magnitudini  duplo  majori,  cui 
vasa  quidem  omnia  ex  eo  prodeuntia ,  aut  ipsum 
adeuntia,  et  dexter  ventriculus,  sed  neque  sinis- 
ter ,  neque  auriculse  respondebant ,  utrum  his,  in- 
quam,  omnibus,  an  potius  uni  pericardii  con- 
nexioni  per  vaiidiores  brevesque  fibras  cum  plana 
cordis  £sicie  ex  majorLhujus  parte,  et  adapicem 
usque  ipsum ,  tribueres.  Cel.  quoque  Hallerus  (7) 
cohaesionem  non  integram  viHit,  qucefreni  instar 
coercebat  extremum  cordis  mucronem ;  sed  de 
quibus  homo  quereretur,  non  addidit.  In  aUo  au- 
tem  quem  haereditaria  palpitatio  vexaverat ,  pas- 
sim  quidem  pericardium  conspexit  adnatum  cor- 
di,  sed  per  skirrhos,  et  tot  pra&terea ,  tamque  gra- 
via  in  illo  eodem  corde  animadvertit ,  quemad«* 
mpdum  supra  (3)  dictum  est,  ut  cui  potissimum 
palpitationem  adscribas ,  minime  liceat  conjicere. 
In  duobus  pariter  praestantissimus  Raavius  cor 
et  pericardium  connexa  invenit ,  in  altero  per  fi- 
lamenta  quorum  longissima  extensum  aequabant 
digitum,  in  altero  arctius,  praesertim  qua  cor  dia- 
phragmati  incumbebat ;  sed  neutrius  qui  morbus 


(i)  Act.  N.  C.  tom.  5,  obs.  %i, 

(2)  Ad  praelect.  Boerh.  %  i8a ,  not.  m, 

(3)  N.  la. 


LIB.    II»    DE   MORBIS  THORAGIS,   EPIST.  XXIII.    aZl 

&iisset,  scire  potuit ,  sicut  initio  estindicatuin(i). 
Dq  tribus  tamen  viris  quorum  primum  egregius 
chirurgus  Fayus(ii) ,  alterum  medicus  doctissimus 
Pasta  (3) ,  ^tertiuiji  Hieronymus  Queye  tunc  medi- 
cinae  studiosus  (4)  priusquam  decem  de  quibus 
novissime  dixi,  inciderentur  cadavera,  dissecue-. 
re,  priinus  diuturna  et  vehementi  cordis  palpi- 
tatione ,.  cui  pulsus  quoque  respondebant ;  alter 
saepe  illa,  spirandique  difficultate,  prassertim  a 
corporis,  aut  animi  motu,  laborabat,  cum  pulsu 
inaequali  semper,  et  intermittente ;  postremus 
palpitationi  insolitae ,  et  subitaneis,  sed  momen- 
tariis  pulsus  intermissionibus,  crebrisque,  sed 
levibus,  lipothymiis  obnoxius  vixerat.  Hi  omnes 
praeter  pericardium ,  ferme  crassius,  cordi  ad- 
haerens,  quae  aUa  hujus,  aut  viciniae  habueiint, 
aut  non  habuerint  vitia ,  mox  indicabitur.   , 

19.  Jam  enim  si  ex  hisce  omnibus ,  quae  mihi, 
dum  haslitteras  scriberem,occurrere,  et  relegi 
potuerunt,  observationibus  quinque  et  quadra- 
ginta  (5) ,  primum  sex  illas  seponas ,  quae  nobis 
quid  malorum  praccessisset,non  indicant;  deinde 
quatuor  et  viginti  detrahas,  in  quibus  nuUa  fit 
de  palpitatione  mentio;  quindecim ,   haud  am- 


(i)  N.  17. 

(2)  Hist.  de  TAcad.  Roy.  des  Sc.  an.  1735,  obs.  anat.  8. 

(3)  Epist.  de  cord.  polyp.  n.  i3^ 

(4)  Dissert.  de  syncope,  c.  3,  prop.  i,  n.  i. 

(5)  Yid.  alias  Epist.  a4 ,  n.  3  in  fine. 


a40  I>£   SEOIBUS  ET   GAUSI8   MORBORUM 

quorem  meliceroidem  ejfiidit :  occupahat  autem 
pericardii  basim,  unam  inter  alteramque  tw 
nicam,  Hinc  certe  intelligis,  posse  aiiquando 
vel  unum  per  se  tumorem  pericardii,  palpitatio- 
nis  causam  esse. 

20.  Quae  cum  ita  sint ,  vides  profecto,  in  pro- 
posita  questione,  an  pericardii  ad  cor  adhsesio 
hujus  palpitationem  excitet,  multo  pluris  esse  h- 
ciendas  observationes  illas  per  quas  in  cadaveH- 
bus  nihil  aliud  vitii,  prseter  eam  adhaesionem,  de- 
prehensum  est.  Cujus  generis  inter  omnes  quse 
supra  (i)  indicata;  sunt,  quinque  potissimum 
occurrunt,  id  est  Sarazeni,  Loweri,  Geneven- 
sium,  Heisteriy  Queye.  £t  palpitationis  quidem 
mentio  fit  in  tertia ,  itemque  in  ultima.  Sed  in 
hac,  ut^in  prima  quoque,  minime  apparet,  quo- 
modo  reliqua  se  habuerint  viscera ,  et  vasa :  quo- 
rum  vitia  quaedam  posse  interdum  palpitationis 
esse  causas ,  et  ratid ,  et  quae  subinde  his  htteris 
scripsi ,  satis  indicant.  Lowerus  autem ,  et  Heis- 
terus  cum  in  caeterarum  cadaverum  suorum  par- 
tium  examine ,  ut  ex  utriusque  descriptione  pa- 
tet,  diligentes  fuerunt;  tum  si  quid  iliae  haberent 
'vitii ,  faciie  pras  caeteris ,  quippe  in  re  anatomica 
praestantes ,  uterque  poterant  internoscere.  ^N^um 
vero  eorum ,  aut  Sarazeni  observationes  paipita- 
tio  praecesserit,  ex  iis  quae  singulas  memorans, 


(i)  N.  18. 


tlB.    II.    DE   HORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIII.    ^41 

cum  fide  retuli ,  cognosces.  Sed  ne  forte  credas , 
pericardium  ipsis  aut  non  undique,  aut  laxius 
cordi  adhaerensoccurrisse;  Heisterus  certe  fuisse, 
ait,  arctissime  cum  corde  undique  concretum  y  ita 
ut  sine'  laceratione  nullo  modo  inde  separaripo- 
tuerit,  Lowerus  dMtem^  cordi  toti  ubique  adeo 
arcte  accrevisse,  ut  digitis  non  nisi  cegre  ab  illo 
separari  potuerit^  insuper  fuisse  crassum,  opa- 
cwn ,  et  velui  callosum :  quod  addo ,  ne  forte  si 
in  plerisque  earum  observationum ,  in  quibus 
palpitationem  fuisse  dixi ,  pericardium  crassum , 
durumque  legeris;  hinc  illam  potius,  quam  ab 
adhaesione,  repetendam  esse  suspiceris,  quan- 
quam  Heurnius,  Peyerus ,  Hottingerus ,  Laubius, 
Hoffmannus,  qui  crassum,  durum,  cartilagineum^ 
carnosum  viderunt,  palpitationem ,  ut  supra  (i) 
dixi ,  non  adnotarunt. 

a  I  •  Qua*res  hic  faqile  (  quando  ad  paucas  adeo 
observationes  redimus  )  in  quibus  "Valsalva,  et 
ego  pericardium  vidimus  cordi  adhserens,  in  iis 
fiierit ,  an  non  f uerit  paipitatio  ?  Quod  ad  illum 
attinet;  cum  ter  viderit,  semel  in  puero  de  quo 
alibi  (2)  scribetur,  iterum  autem,  ac  tertio  in  vi- 
ris  duobus ,  de  quibus  proxima  superiore  episto- 
la  (3)  scriptum  est ;  de  puero  quidem  nihii  adno- 
tavit  aiiud ,  nisi  macie  confectum  interiisse :  in 


(i)  N.  18. 

(2)  Epist.  49,  n.  4* 

(3)  N.  4  et  10. 

3.  16 


34^  "DE    SEDIBUS   £T    CAUSIS   SfORBOilUM 

viris  autem  cum  plura  et  yaria  animadverterit , 
firustra  ea  releges,  ut  de  palpitatione  et  de  pe- 
culiaribus  pulsuum  vitiis  quidquam  reperias :  et 
tamen  pericardium  uon  modo  undique  cordi  in 
his  omnibus  adhaerebat,  sed  in  eorum  altero ,  cui 
pectoris  angustia  fuerat  (  quam  si  quis  malit ,  re* 
ferre  alio  potest ) ,  erat  praeterea  alibi  crassissi- 
mum ,  alibi  etiam  cartilagiueum.  £go  yero  septies 
inveni  cordi  adhaerens ,  e€  quidem  omdique.  Cu- 
jusmodi  historiarum  quatuor  ad  te  aUas  descrip- 
tas  misi,  stabularii  (i),  piscatoris  (a),lanionis(3), 
et  telarum  lanearum  tonsoris  (4)  •'  in  quorum 
nuUo  an  cor  palpitasset ,  neque  an  fiiissent  prse-^ 
cordiorum  angustias,  et  pulsuum  vitia,  scire  po- 
tuimus ;  nec  mirum ,  cum  lanio  esset  stultus ,  re- 
Uqui  autem  aUus  aUa  causa  repentino  morbo  su- 
blati  :  quanquam  in  tonsore  magnum ,  et  vici- 
num  cordi,aneurysmarem  dubiam  reddidisset, 
prssertim  cum  pericardium  non  per  se  cordi  es^ 
set  annexum ,  sed  per  mucosam  materiam.  At  in 
piscatore  tamen,  et  stabulario,  quorum  utrique 
non  secus  ac  lanioni,  per  se  adhaerebat^  et  in  pri- 
mo  quidem  arcte  adeo ,  ut  sine  cordis  hiceratione 
aveUi  non  posset,  haud  £icile  credo  magna  fiiisse 
thoracis  incommoda ,  cum  primus  paulo  ante 


(i)  Epist.  4)  n.  19. 

(2)  V,  n.  19. 

(3)  VIII,  11.6. 

(4)  XVIII,  n.  25. 


LIB.    II.   J>£    MORBIS   THORAGIS,    EPIST.  XXIII.    ll^^ 

moitem  fer^do  piscatum  labori  par  esset.  Stabu- 
larius  autem  aafce  ultimam  apoplexiam,  ter  ia 
nosocomiumexceptus»  nunquam  de  palpitatione 
questus  esset ,  imo  in  ea  ob  quam  perpauci^  om- 
nino  ante  mensibus  ibi  cubu^rat,  thoracis  in- 
flammatione ,  praeter  solitam  in  eo  morbo  duri- 
tiem,  ac  frequentiam  pulsuum,  ouUum  in  bis 
vitium  habuisset,  quemadmodum  ab  iis  qui  cn- 
raverant  medicis,  recente  etiam  tum  rei  memoria 
ceitior  sum  &ctu6.  Nec  tam^rn  negaverim ,  pos«- 
tea,  obeamque  ipsam,  ut  Henningerum,  Ruy^s- 
chium,  Agricolam  adnotasse  dixi{i)>  inflamm^ 
tionem,  pericardii  adhsesion^m  incipere;^  et  ^^ 
fortasse  quae  antea  cordis  et  pulsuum  mala  non 
erant ,  existere  potuisse.  Reliqu^is  autem  tresmeas 
observatioBes  ^  uno  in  viro ,  et  duabus  in  feiBinis 
habitas,  in  aliis  a^d  ^uas  magis  attinent,  episto* 
lis  (a)  leges :  videbisque ,  in  una  duntaxat  inter-* 
mittentem  pulsuin;^  et  palpitatioii.em,  hanc  au^ 
tem  facile  ah  arctissima  pericard4i  adhsesioae,  non 
modo  ad  cor  uaiveraum,^usqueauriculamdexp 
teram,  sed  ultra  basiin.  cordis  ad.  magna  etkm 
vasa,  cum  hoc  communicantia. 

22.  Quid  ergo  est,  inquis,  quod  Lowerus  (3)^ 
Yieu$seQius(4)9Midbelottu$  (5)non  modo  spi- 
randi  difflcultatem ,  sed  et  pulsus  intermissionem 


•  •  -^  • - " '  *' '■  ««•''' 


(z)  Supra^  n.  19. 

(a)  XXIV,  n.  1 1 ;  XXX,  n.  7 ;  XXXV,  n.  la. 

(3)  (4)  (5)  Locis  indicatis  supra,  ad  n.  t8  et  19* 

i6' 


^44  ^^   SEDIBUS   ET   GA17SIS  MORBORUM 

primus ,  cordis  vero  etiam  oppressionem  tertius, 
et  palpitationem  sequi  debere  docuerunt,  posi- 
ta  pericardii ,  duri  praesertim ,  ad  cor  adhsesione? 
!Nonne  ob  hanc  pericardium  contractius  £arctum , 
annexum  sibi  a  natura  diaphragma  sursum  re- 
tractum  servat ,  ejusque  cum  spiritus  ducitur  de- 
pressionem  minus  facilem  reddit ,  idque  eo  ma- 
gis  quo  pericardium  ipsum  durius  est  ?  Nonne 
descendens  tamen  tunc  diaphragma ,  pericar- 
dium  secum  rapiendo  efficit,  ut  tunc  magis  a  pe- 
ricardio  cor  constringatur ,  et  sic  multa  diffici- 
lius  hujus  cavearum  expansio  fiat,  unde  oppres- 
sio  ^  pulsus  intermissio ,  et  palpitatio  consequan- 
tur? 

Ego  vero  etsi  de  his  tribus  effectibus  £atcilius 
fortasse  rationem  video,  cur  priores  duo,  quam 
cur  tertius  quoque  contingat;  tamen  quid  pro 
tertio  pariter  dici  possit,  non  ignoro.  Sed  ubi 
frequentior ,  ut  vidimus ,  experientia  refragatur , 
supervacuum  esse  duco ,  ut  rationibus  exami- 
nandis  immoremur.  An  potius  antea  consideran- 
dumest,  num  revera  in  iis  omnibus  observatio- 
nibus  palpitatio  defuerit ,  in  quibus  non  est  no- 
minata  ?  Alii  enim  per  incuriam  omittere ,  alii  non 
animadvertere  potuerunt ,  neque  hi  ob  negligen- 
tiam  tantum ,  verum  etiam  propter  eam  causam 
quae  ad  observationem  quamdam  (  i  )  in  sectio- 


(i)  i6  in  schol; 


LIB.    II.    DE   MaRBIS   THORAGIS^  BPIST.    XXIII.    S^S 

ne  YIII  hac  Sepulchreti  in  hunc  modum  adno- 
tata  est :  Contingit  aliquando  prcesentibus  causis^ 
palpitationem  cordis  non  accidere,  quia  longo 
tempore  legri  decubuerunt  ^  atque  ob  quietem 
tranquille  sanguis  cursum  suum  peragit,  ExpC" 
rientia  enim  cognitum  est^  cachecticis  cor,  si 
quieti  deganty  raro  palpitare  :  a  qualicumque 
vero  motu,  maxime  in  acclivium  ascensu^  vehe- 
menter  concuti.  Sic  inferius  ad  alteram  observa- 
tionem  (i)  adscriptum  est :  Arduum  est  palpita^ 
tionem  cordis  per  consensum  partium  inferiorum 
inductam ,  ab  idiopathica  discernere :  scepe  enim 
contingit  ut,  quanquam  cor  intra  se  causam  con-^ 
tineaty  per  periodos  tamen  redeat  affectus  ^  ut 
cum  serum ,  pericardio  inclusum^  orgasmo  cietur, 
autflatus  accedunt,  Quae  etsi  magna  ex  parte  ac- 
cipienda  sunt,  et  aiio  quoque  non  inutiiiter  trans- 
ferenda,  nequando  organicum  esse  morbum  ,  ob 
hanc  unam  causam  negemus ,  quod  sua  perpetuo 
noii  edat  indicia;  tamen  num  propter  haec  quae 
dicta  sunt  modo ,  aliave  ejuscemodi,  satis  infirma- 
ri  credes  vim  omnium  observationum,  in  quibus 
sine  uUa  palpitationis  mentione  adhaesionem  pe- 
ricardii  ad  cor  propositam  fuisse  ostendimus  ? 
praesertim  cum  alise  accedant  observationes  dili- 
gentis,  et  cauti  viri  Albertini  (2),  qui  in  illius 
adhaesionis  signis^  si  qua  forte  essent,  perqui- 


(i)  3i  in  schol. 

(a)  Commeiit.^  de  Bonon.  Sc.  Acad.  tom.  i  in  opusc. 


2^6  nS   SE]>IBUS  KT   CAUSIS   MORBORUM 

rendis,  tantum  abest  ut  palpitationem  memorave- 
rit ,  contrarium  potios ,  si  attente  omnia  pensite- 
mus  quae  in  eam  rem  scribil ,  animadrertit ,  mo- 
tus  videiicet  cordis  a  pericardio  tunc  cohiberi 
per  se  quidem,  ac  reprimi,  ut  a  nobis  minime 
percipiantur,  et,  si  nonnunquam  percipiantur, 
ab  aiio  esse  vitio ,  ut  puta  auctae  simul  magnitu- 
dinis  cordis,  et  quanquam  hujus,  et  pulsuum 
perturbati  motus,  ut  in  Lowerihistoria(i),  quasi 
polypus  subesset ,  accedant ,  tamen  manu  ad  cor- 
dis  locum  apposita,  motum  magis  sentiri  a  me- 
dicOf  cum  polypus  subest ,  quam  in  illa  adha^- 
sione. 

a3.  Dttm  hos  relego  Albertini  locos ,  cx  quibus 
intelligi  licet,  saepe  ipsum  ridisse  hanc  de  qua 
loquimur,  pericardii  adhsesionem,  duo  insuper 
animadverto ;  alterum ,  ssepius  eamdem  Bartolet- 
tum  quoque  observavisse ,  cujus  libris  me  in  pra- 
sentia  carere,  minus  tibi  mirandum  est,  quam 
semper  caruisse  Bonetum ,  ut  auetorum  index  os- 
tendit  quibus  in  Sepulchreto  usus  est ;  alterum  , 
in  principe  viro ,  in  cujus  pericardio  tumorem 
invenit  Albertinus  sahguineum,  qxiiadextriscor' 
dis  secundum  totam  ejus  longitudinem  extende- 
batur^  signa  antecessisse  quae  de  organico  varicosi 
generis  vitio fidem  facere  ndebantur :  haec  autem 
supra  esse  dixerat,  cum  pulsatio  nulla  est,  aut 


(i)  Yid.  supra^  n.  i8. 


LIB.    H.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXIII.    2^7 

fere  insensibilis.  Lancisius  autem ,  ut  ex  ejus  ob- 
servatione  constat ,  quam  superius  (  i )  retuli ,  a 
pericardii  tumore  palpitationem  cordis  animad- 
vertit ,  et  a  multo  etiam  minori  Zacutiis ,  qui  ter 
morbum  hunc  se  vidisse  affirmavit ,  in  proxima 
superiore  Sepulchreti  sectione  VII  (a),  a  te  le- 
gendus,  non  iibro  qui  ibi  citatur  II ,  sed  I  ut  in-* 
telligas  iu  scholio,  quod  ipsum  quoque  ex  Zacuto 
est ,  locum  in  quo  hic  curationem  qualemcum- 
que  proposuit.  Quid  ergo  est  ?  An  humor  varius, 
qui  tumore  continebatur,  ut  citrinus  apudZacu- 
tum,  et  meliceroides  apud  Lancisium,  aliter  ac 
sanguineus  apud  Albertinum ,  irritatido ,  palpi- 
tationem  ciebat  ?  An  alia  in  aliis  tumoris  sedes 
ejus  varietatis  causa  fuit  ?  Erat  enim  illa  apud 
Lancisium  pericardii  basis,  apud  Albertinum  au- 
tem  pericardii  latus ,  idque  dexterum  ;  nam  Za- 
cutus  qusenam  esset ,  reticuit.  Magni  autem  illud 
discrimeir  momenti  esse  potest ,  si  forte  a  tumore 
qui  sit  in  basi,  major  alterutra  prematur,  et  coarc- 
tetur  arteria ,  atque  ita  exituro  e  corde  sanguini 
obex  ponatur ,  unde  palpitatio ;  quod  a  tumore 
qui  pericardii  latus  occupet ,  minus  videtur  ti- 
mendum.  Nec  vero  aias ,  de  quindecim  illis  ob- 
servationibus  (3)  in  quibus  palpitatio  memoratut; 
decimam  tertiam  tumorem  proponere,  natura. 


(i)  N.  19  in  fin. 
(a)  Obs.  iio. 
(3)  Supra,  n.  19. 


l 

J 


248  DE    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUltf 

et  sede  ejus  persimilem  qui  ab  Albertino  cons-* 
pectus  est.  Tumor  enim  in  illa  decima  tertia  ob* 
servatione  addebatur  ad  dilatationem  magnam 
sinistri  ventriculi,  et  ad  osseum  aortae  initium : 
et  nos  praeterea  conjecturas,  quae  multis  praeser- 
tim  observationibus  non  sint  innixae ,  non  ut  se- 
quaris  indicamus,  sed  ut  alias  atque  alias,  quan- 
documque  liceat,  observationes  nactus,  cum  his 
compares,  et  tunc  denique  probes  aut  abjicias. 
Quod  si  forte  accideret,  ut  conjecturam  istam  ul- 
timam  confirmares;  tunc  quaeri  etiam  posset,  an 
ex  pericardii  adhaesione  cor  palpitet,  quando  pe- 
ricardium  non  cordis  solum ,  sed  et  arteriis  y  ab 
hoc  prodeuntibus ,  ita  affigatur,  ut  eas  constrin- 
gendo ,  viam  coarctet  sanguini  e  corde  erupturo, 
quemadmodum  coarqtabat  fortasse  in  observa- 
tione  illa  nostra  ( i )  quam   cordis  praecesserat 
palpitatio.  Cujus  hoc  nostrum  causarum  examen 
non  eo  spectare  credito ,  ut  illam  earum  omni- 
no  rejiciaSy  sed  ut  aliam  aliter ,  alibique  agentem, 
cum  aUaque  conjunctam  aut  sejunctam,  aUas 
palpitationem  efficere ,  aUas  non  efficere,  mecum 
agnoscas,  et  de  singulis  ferme  non  plus  dicas 
quam  quod  in  ipso  initio  sectionis  hujus,  Scho- 
liographi,  vel  pptius  HoUerii  verbis,  in  Sepulchre- 
to  scriptum  leges  :  Excitari  potest cordis  palpi- 
tatio  a  tuberculo ,  abscessu  j  aUisque  ejuscemodi. 


(x)  Supra,  n.  ai  in  fin. 


LIB.    II.    1>E   MOBBIS   THOBACIS,   EPIST.    XXIII.    2^9 

Longe  enim  aliud  est  excitari  posse ,  4fc  necessa- 
rio  excitari.  Quorum  hoc ,  non  illud  ,  nobis  ini-* 
nus  cum  vero  conseutire  in  re  proposita  visum 
est(*). 

a4*  Te  saepius  miratum  esse  non  dubito ,  hanc 
epistolam  relegentem,  quod  nusquam  me  niti 
animadverterisobservationibus,  doctrina,  aucto* 
ritate  eximii  Archiatri  Senacii ,  quasi  de  palptta- 
tione  cordis  nihil  scripsisset,  aut  longe  alia  ipsi 
ac  mihi  sententia  esset.  Ille  vero  de  ea  tot  scrip- 
sit  y  et  ego  quae  his  litteris  comprehensa  ad  te 
miseram ,  cum  illis  fere  inveni  adeo  consentien- 
tia,  ut  praestare  censuerim  hic  semel,  sed  paulo 
fusius ,  de  ipso  dicere ,  quam  centies  obiter  no- 
minare.  Sitotum  igitur,  quod  de  hac  cordis  af- 
fectione  conscripsit  caput  (i),  et  quae  aUbi  quo- 
que  attigit,  non  cursim,  sed  attento,  ut  par  est, 
animo  perlegeris ;  primum  quae  de  causis  palpi- 


(*)  Ad  hand  confimianduin  dubitationem  quam  hic  affert 
Morgagnus,an  totlespalpitatio  inyeniaturquotiespericardium 
cordi  adkaeret,  solertem  nostratis  celeberrimi  Doct.  Corvisarti 
experientiam  citabimus.  Quiquidem  Doctor,  ubique  et  me- 
rito  ob  utilissimas  de  illius  visceris  affectionibus  indagatio- 
nes  laudatus ,  affirmatissime  scribit  se  nunquam  palpitationes 
in  pericardii  cordi  adhsesionibus  deprehendisse ,  et  cur  nullas 
deprehenderit  diserte  explicat.  ( Vide  opus  cui  titulus  inscri- 
bitur  :  Essai  sur  ies  maladies  et  lesions  organiques  du  cosur  et 
des  gros  vaisseaujc ,  par  /.  N.  Corsrisart,  Pans,  1 8 1 1 . ) 

> 

(i)  Traite  du  cocur,  1.  4»  ch.  ii. 


a5o  DE    SEDIBtTS   ET   CAUSIS   MORBORUM: 

tationis  doceat  tum  generatim ,  tuni  speciatim , 
animadvertes.  Et  generatim  quidem  ab  irritatione 
cordis  ejus  palpitationem  deducit;  speciatini  vero 
ab  rebus  irritationem  facientibus,  aut  irritationis 
causam  praebentibus.  Quaruni  rerum  alias  extra 
cor,  alias  in  corde  ipso  esse  ostendit.  In  his  vi- 
tia  cordis  ponit,  atque  explicat  unde  irritatio 
nascatur ,  sive  sanguinis  egressui  obex ,  sive  in- 
gressui  opponatur,  cum  sive  cordis  caveae  sint 
dilatatae ,  sive  constrictae :  qua  occasione  egres- 
sum  sanguinis'  minus  liberum  ab  auriculanim 
dilatatione  deducit,  ut  quarum,  sanguinedistenta- 
rum ,  moles  adsitos  arteriarum  comprimat  trun- 
cos ;  quod  eo  faciiius  credes ,  si  carneam  modi- 
cam  excrescentiam  inter  illos  in  cordis  basi  a 
Garnerio  (  i  )  repertam,  memineris,  ipsos  com- 
primendo,  perpetuam' fecisse  palpitationem.  Ad 
ingressus  autem  simul,  et  egressus  sanguinisim- 
pedimentum  quomodo  faciant  valvjlae,  auriculis 
subjectae,  si  induratae  et  agglutinatae  parietibus 
cordis  sint,  ut  ipse  in  quodam  viro  deprehendit, 
alibi  (ji)  explicavit.  Alibi  quoque  (3)  egregie  do- 
cuit,  illiusmodi  impedimentum  immerito  saepius 
tribuipolyposis  in  corde»concretionibus ,  praeser- 
tim  cum  certae  evidentesque  in  valvulis  et  auri- 
culis ,  vasisve  majoribus  causae  occurrant  palpita* 


(i)  Sect.  hac  8,  Sepulch.  obs.  a3. 
{%)  Ch.  9,  n.  5. 
(3)  Ch.  lo,  n.  lo. 


LIB.    II.    PE    MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXIII.    a5l 

tionis;  in  quo  Yieussenius,  et  Langeioltus  pecca- 
runt.  Tum  ad  causas  quae  extra  cor  sunr,  ut  ner^- 
vos  referat,  videbis,  sive  in  cerebro,  sive  aUI^ 
irritatos,  et  vel  absque  nervis,  ad  eompressa 
pulmonum  vasa :  quse  dum  praeclare ,  ut  solet^ 
pertractat,  admonere  non  omittit  quam  caut^ 
incusare  hanc  causam  oporteat ,  ut  quam  sioiam 
palpitatio  saepe  non  sequatur.  Porro ,  ut  alia  bene 
multa ,  eaque  perutiiia  invitus  praeteream ,  de 
quibus  ipsi  ex  instituto  agendum  fuit ,  et  in  iis , 
ut  incepi,  sub^istam,  de  quibus  scribendi  occ4^ 
sionem  habui,  praersertim  vero  ad  pericardinm 
speclantibus,  quomodo  ex  ejus  hydrope  accidat 
palpitatio,  ostendit :  de  ambiguis  autem  sive  il^ 
lius  tumorum  indiciis,  sive  noii  ita  o^rtia  ejus 
vermium  observationibus ,  alio  loco  (  i )  prud^n- 
ter  disserit :  ubi  (2)  etiam  exempla  deflci^nti^pe- 
ricardii  infirmat,  cordi  autem  adhaerentis  sua 
quoque  muhiplici  observatione  confirmat :  qualis 
autem  adhaesio ,  et  ad  quas  cordissedes,  palpita- 
tionis  causa,  aut  impedimentum  sit,  docet(3): 
nec  reticet  quam  cautos  esse  oporteat,  ubi  si- 
mul  causaef  aii^  sunl,  et  praesertim  graviores,  ne 
adhaesioni  temere  palpitationem  adscribamus ,  et 
generatim  admonet ,  ubi  simul  eausae  sunt  plures, 
peculiares  singularum  eflectus  internoscere  non 


(i)  Ch.  5,  n.  2  et  3. 

(a)  N.  4. 

(3)  Yid.  etiam ,  ch.  9 ,  in  fin. 


aSs  D£    SEDIBUS   ET   CAUSIS   MOaBOfiU]IC 

licere;  imo  tunc  universas  efficere  qusedam  posse, 
quae  singulse  nequaquam  possent.  Praeclara  illa 
quoque  sunt  ( i )  :  quarum  causarum ,  morbo- 
rumve  ambigua,et  obscura  sunt  signa,  assiduis 
perquisitionibus  esse  a  medicis  operam  dandam , 
ut  aliquando  iliustrentur  :  quod  etsi  consequi 
non  potuerint ,  eum  interea  fructum  capturos ,  ut 
in  pronunciando  y  curandoque  cautiores  sint, 
pbysicamque  adjuvent^  in  qua,  historia  morbo- 
rum  omnium ,  quibus  homines  obnoxii  sunt , 
quamvis  non  nisi  |>ost  obitum  pateant  aliqui, 
ipsa  per  se  digna  est  quae  minime  ignoretur.  At 
si,  velut  in  pluribus  palpitationis  causis  feliciter 
contigit ,  accidat  denique ,  ut  satis  internoscan- 
tur ;  quanta  inde  utilitas  ad  praedicendum  existat, 
quanta  ad  curandum  ,  nihil  /  mihi  crede ,  osten- 
dere  clarius  potest,  quam  quidquid  post  causa- 
rum  examen  hic  summus  Arcbiater>  ratione  et 
experientia  fretus,  partite,  et  copiose  in  multo 
majori  parte  subjicit  indicati  capitis  de  cordis 
palpitatione.  Quo  perlecto,  haud  amplius  mira- 
beris,  in  tanta  auxiliorum  copia^  quae  veteres  no- 
bis  adversus  illam  reliquerunt ,  tot  passim  oc- 
currere ,  quorum  alia  aliis  repugnent  evidentis- 
sime.  Cum  enim  palpitationis  causae  tam  varia? 
sint,  et  quaedam  adeo  inter  se  adversa&;  variis 
quoque  singulae ,  adversisque  remediis  nonnulla& 


(i)  Ch.  5,  n.  I. 


LIB.    II.    D£   MORBIS  THORAGIS,  EPIST.   XXIII.    2  53 

oppugnentur,  necesse  est.  Causis  igitur  in  snum 
quaque  ordinem  digestis,  ex  confuso  illo  quasi 
chao,  singula,  ut  vere  ait,  remedia  in  suum  quod- 
que  locum  per  se ,  ut  ita  dicamus ,  se  ipsa  distri- 
buunt.  Yerum  haec  satis  non  ad  justam  recte 
scriptis  laudem  reddendam ;  sed  ad  tuum  perle-- 
gendi  desiderium  incitandum.  Yale. 


1^54  IXE   SEDIBUS   £T   CACSIS   HORBORUM 

I 

t 

0 

EPISTOLA  ANATOMICO-MEDICA  XXIV. 

Sermo  fit  de  Pulsibus  prceter  naturam. 

1^1  de  omni  pulsuum  vitio  sermonem  instituere 
hislitteris  velieni,  infinitum  iaborem ,  inutilem- 
que  susciperem.  Quotus  enim  quisque  morbus 
ingruit  paulo  gravior,  in  quo  nonaliquidpulsus 
peccent  ?  aut  in  quo  per  anatomen  liceat  veram 
hujus  rei  causam  ostendere  ?  Satis  erit  igitur  ma- 
jora  qudedam  puisuum  vitia,  eoque  medici  cogi- 
tationem ,  et  anatomici  perquisitionem  ad  se  pe- 
culiariter  trahentia,  diligentius  attendere,  facto 
initio  a  maximo  omnium  :  quod  mihi  quidem  vi- 
detur  in  ea  pulsuum  exilitate  ac  debilitate  consis- 
tere,  ut  cum  amplius  non  percipiantur,  aeger 
asphyxia  teneri  dicatur,  sive  jam  esse  sinepulsu. 
Quo  Yaisalvde  nostri  observatio  spectat ,  ad  hunc 
modum  se  habens. 

2.  Yir  annos  natus  quinquaginta ,  cum  multis 
antea  diebus  a  peripneumonia  liber  evasisset, 
rursus  in  thoracis  incidit  morbum.  Nam  praeter- 
quam  quod  de  siti,  et  inani  tussi  querebatur,  in 
sinistrum  iatus  cubare  non  poterat.  Quotiescum- 
que  enim  hoc  tentabat ,  paulatim  se  id  iatus  versus 
convertendo,  quo  magis  convertere  se  perge- 
bat,  eo  magis  sentiebat  imminere  animi  defec- 


LIB.    II.    JDE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIV.    255 

tionem:  quam  ut  vitaret,  ad  supinum,  aut  ad 
opposituift  redibat  situm.  An  febricitaret ,  ex  pul- 
su  conjicere  non  licebat,  quippe  qui  minime  per- 
cipiebatur.  Mortui  pericardium  inventum  est  val- 
de  dilatatum,  materiaque  purulenta',  multo  di* 
luta  sero ,  oppletum.  Cor  vestiens  membrana  valde 
erat  crassefacta.  £x  hac  ad  pericardium  duse  so- 
lidaB,  et  firma;  productiones  ferebantur,  singulae 
cylindri  forma ,  crassi  et  brevis  ligamenti  instar, 
cor  valide  ad  pericardium  annectentis.  Altera 
prope  auriculam  dexteram  enata,  secundum  horir 
zqntem  in  pericardiianterius  latus  pergebat ;  alte- 
ra  autem  ab  ipso  cordis  mucrone  in  mucronem  pe* 
ricardii,  tensa  adeo,  ut  non  posset  ille  systoles  tem- 
pore  basim  versus  accedere ,  nisi  pericardium  se- 
cum  traheret,  et  quod  consequitur,  diaphragma. 
3.  Secundum  hanc  quidem  Valsalvse  animad-^ 
versionem  proclive  tibi  videbitur  hujus  asphyxiae 
causam  intelligere^  corde  videlicet  sic  alligato, 
ut  in  extrudendo  sanguinem ,  vix  levissime  suo 
fungi  officio  posset.  Gausam  quoque  assequi  te 
credes  •  imminentis  animi  defectionis  ex  tentata 
conversione  thoracis  in  latus  sinistrum ;  nimirum 
quia  plurima  quae  pericardium  distendebat,  ma- 
teria ,  tunc  hujus  mucronem  gravabat  maxime , 
eoque  resistentias  augebat  cordi  se  contracturo , 
ut  nullo  jam  modo  suum  exequi  valeret  munus. 
Yerumtamen  esse  aliqua  fortasse  ptossint,  quae  tibi 
obstant  rem  ad  illum  modum  intellecturo.  Mitto 
ea  quae  a  Yalsalva  ipso  accepisse    memini,  de 


a56  DE   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUAf 

vinculo  inter  pericardium  ducto ,  et  cordis  latus 

in  eo,  cui  yarius  decubitus  varium  pdlsum  effi* 

ciebat :  et  quae  de  tremore  cordis  apud  Alberti- 

num  (i)  legeris,  siii  concitatius  se  moverent,  in 

quibus  tenui  membraneo  vinculo  laxe  cordi  alli" 

gatum pericardium  invenit :  et  quae  in  Sepulchre- 

to  (a)  de  pulsus  inaequahtate  in  viro ,  cui  pericar^ 

dium  medice  cordis  regioni,  et  quidem  adiposce 

ejus  substanticej   ut  superioribus  etiam    htteiis 

dixi ,  per  fibrosos  nexus  adhasrescebat.  Has  enim 

aUigationes  omnes  fuisse ,  diceres,  laxioresquam 

ut  cordis  motum  impedire  adeo  possent,  ut  fieret 

asphyxia,  praesertim  cumad  ejus  mucronem  non 

attinerent.  Sed  quid  ad  praecl.  Halleri  (3)  observa- 

tionem  dices,  qui  cor  cum  pericardio  cameis  fi- 

hris  ex  mucrone  adscendentibus  connatum  vidit 

sine  ullo^  quantum  noyit,  hominis  incommodo? 

Certe  si  asphyxia  laborasset,  ignorari  non  potuis- 

set.  Num  hanc  quoque  dices  alhgationem  laxam 

fuisse,  quam  alibi  (4)9  (de  eadem  enim  videtur 

loqui  ^fireni  instar  coercuisse  dixit  extremum  mu' 

cronemPFsLC  tamen  fuisse  laxam.  Num  laxa  erat 

in  tot  iUis  observationibus  quae  superiore   sunt 

epistola(5)  commemoratae  ?  In  iihs  certe  arcte  pe- 


(i)  Cominent.  de  Bonon.  Sc.  Acad.  tom.  i  inopmc. 
(a)  L.  a,  sec:.  i,  in  addit.  obs.  3a.' 

(3)  Dissert.  de  yasis  cord.  propr.  not.  ultima. 

(4)  Ad  Boerh.  praelect.  S  xSa^i  not.  m, 

(5)  N.  17  et  seq. 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIV.    aSy 

ricardium  ipsum  non  mucroni  modo ,  sed  cordi 
universo  adnatum  erat :  nec  tamen  uUa  est  in  qua 
asphyxia  fiierit  vel^extremo  tempore  animadversa. 
Quin  etiam  cum  tres  aliae  extent  clarissimorum 
virorum  joannis  Fantoni  (i) ,  Benedicti  GuUman- 
ni  (a) ,  et  ejusdem  quem  merito  laudabam  modo, 
Alberti  Halleri  (3) ,  quae  nescio  quomodo  me  fu- 
gerint  illam  epistolam  recensentem ;  in  prima  ni- 
hil  nish  cor  convulswe  motum  ^  in  tertia  ne  hoc 
quidem,  in  secunda  palpitatio-cordis,  insequali- 
tas  pulsus y  asthma,  aliaque  diligenter ,  sed  non 
asphyxia,  memorantur:  quamvis  sinister  cordis 
ventriculus  intus  extraque  esset  cartilaginea;  J5r- 
mitudinis ;  et  pericardium  tamen ,  in  hac  carno- 
sum ,  in  prinia  cartilagineum ,  undique  cordi  va- 
lide ,  arctissime ,  accurate  et  pertinaciter ,  ut  iu 
tertia  quoque ,  annexum  erat.  Quid  ergo  respon- 
dendum  est  ?  Vide,  an  hoc  forte  :  Valsalvam  prae- 
ter   illam  alligationem ,   invenisse  membranam 
cordis  extimam  multo  crassiorem  factam ,  peri- 
cardium  autem  oppletum  serosa  materia ,  et  pu- 
rulenta.  Crassitudo  enim  illius  membranae  facie- 
bat  fortasse,  ne  cor  satis  expkndere  se  posset^  et 
cum  paucum  propterea  admitteret  sanguinem , 
neque  modica  hujus  copia  mox  in  arterias  ex- 
trusa ,  nec  vi  qua  extruderet ,  ipsas  dilatarc  satis 


(i)  Anat.  cofp.  hum.  diss.  xi. 
(^)  Act.  N.  C.  tom.  I ,  obs.  4. 
(3)  Opusc.  pathol.  obs.  49* 

3.  17 


a58  DE   SEDIBUS  ET   GAUSI8   MOBBOtiUM 

yaleret,  cohibitum  scilicet  aballigatione,  e#  prae- 
terea  a  materia  illa ,  ut  serosa  erat,  laxatum  ,  ut 
purulenta  autem,  pessime  a£fectum,  sive  hsec  ex 
pulmonibus  in  peripueumonias  declinationetrans- 
lata  huc  fuerat,   sive  peripneumonia  habuerat 
etiam  pericardii ,  et  membranae  cordis  inflamma- 
tionem  conjunctam  :  quorum-  utrum  credibilius 
sit,  propter  eorum  quae  tuncaegrum  aJElixerant, 
et  quse  in  mortui  pulmonibus  apparuerint,  igno- 
rationem,  haud  liquet.  Yerum  est  quidem ,  utrius- 
que,  aut  alterius  illarum  membranarum  iiiflanH 
mationem  exceptam  fuisse  non  semel  ab^utrius- 
que  inter  se  coalitu  secundumBuyschii,  et-Frein- 
dii  observationes,  superioribus  Iitteris(i)comme- 
moratas.  Sed  verum  est  quoque ,  serum  crassis , 
et  quae  facile  concrescere  possint ,  particulis  foe- 
tum,  saepeintra  pericardium  exprimi,  eorum  prae- 
sertim  qui  laborant  peripaeumonia,  sicuti  ad  te 
scripsimus  alias  (a).  £x  ejusmodi  autem  concre** 
tionibus,  sitenues,  disjectaeque  cordi  adheereanti 
posse  efBci  instar  pilorum ;  si  constipatae  autem 
in  unum  aut  plures  quasi  fasces  inter  cor  et  pe- 
ricardium  ducantur,  fieri  posse  crassa  vincula 
illud  ad  hoc  alligantia ,  alterum  quidem  ab  Rio« 
lano  (3)  indicatum ,  utrumque  autem  per  obser- 


(i)  N.  i8  ct  19. 

(a)  Epist.  20,  n.  37. 

(3)  Anthropogr.  1.  3,  c.  7. 


LIB.    jr.    M   MORBI^   THORACIS,    EPIST.    XXIV.    aSg 

tationes  a  Weitbrechto(i)  confirmatum  est.  Nam 
Riolanus  hoc  tantum  scripsei^at  ;  si  aqiia  peri- 
cardii  crassa  et  viscidafuerit;  ejus  crassamentum 
in  pilos  eonvtrtitur,  Unde  cor  pilosum  in  quibus-- 
dam  observatum  fuit.  Eo  tamen  magis  inclinat 
animus ,  cum  praeter  pus,  et  crassam  &ctam  mem- 
branaiti  cordis ,  firmitudinem  attendo  vinculi  a 
Valsalva  deprehensi,  utprima  hocpotius  ratione 
suspicer ,  quam  altera  productum  fuisse ,  nempe 
eoalitu,  neque  illo  arctissimo,  qui  ad  mucronem 
tantum  contigerit. 

4.  Caeterum  si  piloSi  cordis  injecta  mentio  te 
forte  cupidum  sciendi  facit,  an  quidquid  de  ejus 
inventis  pilis  ab  historicis ,  itemque  a  medicis  pro- 
ditum  est ,  censeam  ad  eumdem  modum  ess%  ex- 
plicandum,  ad  quem  paulo  ante  indicabam;  sic 
habeas  veUm ,  dubia  mihi ,  neque  unam  ob  cau- 
sam ,  videri  pleraque  ejus  observationis  antiquis- 
simaexempla;  Namquod  in  Aristomene  Messenio 
Valerius  (2)  scripserat  ab  Atheniensibus  repertum 
esse ,  id  £sictum  Plinius  (3;  postea  tradidit  ab  La- 
cedemoniis,  Pausanias  autem  (4)  Aristomenem  , 
non  captivum  inter  crudeles  hostium  manus,  sed 
liberum.,  et  ab  utrisque  longe  dissitum ,  cum  ad 
generum  apud  Rhodios  transiisset ,  ex  morbo 


(i)  CoTnmeiit.  Acad.  Sc.  Imp.  Petropol.  tomw^. 
(9)  Fact.  ac  Dict.  memorabil.  1.  i ,  c  ult. 

(3)  Nat.  hist.  1.  i ,  c.  37. 

(4)  De  tota  Graecia,  1.  4. 


/ 


ll6o  BE   ^EDIBUS   ET   CAU5IS   MORBORUM 

obiisse.  Quod  vero  in  exciso  Leonidae  corde  a 
Xerxe  conspectum  narrat  Plutarchus(f),  Aristi- 
dein  qui  de  rebus  Persicis  scripsit ,  secutus;  a  bar- 
baro  quidem,  et  inimico  rege  id  fieri  potuit;  sed 
in  viro  ad  extremum  usque  fortissime  pugnante 
non  satis  verisimile  est,  cor  morbidi  quidquam 
babuisse.  Idemque  a  me  dici ,  credito ,  de  Lysan- 
dro,  qUi  exercitum  ducens,  sub  Haliarti  moeni- 
bus  in  pugna  cecidit  (a).  Potuerat  sane  ab  iiiter- 
fectoribus  Thebanis ,  et  Atheniensibus ,  qui  ipsum 
vehementer  oderant,  mortuicorpusdiscerpi.  Sed 
hoc  factum  neque  Pausanias,  neque  in  Lysandri 
vitaPlutarchus ,  qui  redditum  Lacaedemoniis  cor- 
pus  scripsit,  uUo  modo  indicant.  Unus,  quod 
sciaitt ,  memorat  in  Lysandro ,  et  in  cane  Alexan- 
dri  Eustathius  apud  CaeUum  Rodiginum  (3) ,  ex 
Graecis  addeiitem  in  Hermogene  quoque  rheto- 
ricae  artis  scriptore.  Sed.  ut  canem  illum  dissecari 
potuisse  fateor;  sic  rhetprem  hunc  uon  facile 
crediderim,  quippe  mortuum  iis  temporibus, qui- 
bus  hominum  corpora  dissecare  fas  non  erat,  et 
ob  eam  in  quam  ex  acerrimo  juveniU  ingenio  diu- 
turnam  inciderat  mentis  hebetudinem  (4),  om- 
niumpotiusmiseratione^  quamuUius  hostiUodio 
et  rabie  dignum ,  a  qua ,  ut  >superiores  iUi  potue- 


(i)  Inparallel. 

(a)  Vid.  Pausan.  oper.  cit.  1.  3  et  1.  9. 

(3)  Lect.  antiq.  1.  4,  c.  16. 

(4)  Ibid.  1.  ai,  c.  6. 


LIB.    If.    DE    MOHBIS   TttORAClS,   EPIST.    XXIV.    a6x 

rant,  oredi  possit  ipse  pariter  post  mortem  trac- 
tatus.  Intelligis,  cur  in  plerisque  antiquis  exem- 
plis  dubitem ,  verearque ,  ne  homines  tauto  ea 
facilius  crediderint ,  quia  cum  Homerus  ut  pru- 
dentiam  significaret,  quemadmodum  putat  Eus- 
tathius  (i),  densum  pilis  cor  dicere  visus  sit,  et 
praeterea  Nopnus  (2)  ut  Sabinorum  audaciam  ex- 
primerfet,  iis  cor  densis  vestitum  pilis  tribuerit ; 
eximiam  quamdam  sive  prudentiam ,  sive  calli- 
ditatem ,  sive  audaciam  existimaverint,  sine  pilo- 
so  corde  facile  esse  non  potuisse,  praeserlim 
quando,  ut^d  minus  vetusta  exeiiipla  transeam , 
ejusmodi  cor  in  tribus  latronibus,  scelere  et  au-r 
dacianobilibus,inventum  esse  legerunt  ieipud  Mu- 
retum  (3),  Benivenium  (4),  et  Amatum  Lusita- 
num  (5).  Qui  in  eo  quem  consectum  a  se  dicit, 
cnjusmodi  fuerint  pili  non  indicat  :  ut  neque 
Sculteus  Noribergensis  (6),  qui  in  audacissimo 
pariter  juvene,  in  theatro  hoc  nostro  anatomico 
anno  i65o  dissecto ,  cor  undequaque  pilosum  fuis- 
se  scribit :  nec  denique  Lanzonus  (7),  qui  in  ple- 
beio,  ab  se  inciso,  cor  undiquepilis  refertum  in- 


(i)  Ibid.  I.  4 9  cit.  c.  16. 

(2)  Apud  Muret.  yar.  lect.  1.  la,  c.  10. 

(3)  Ibid. 

(4)  De  abdit.  morb.  etc. ,  caus.  c.  S3. 
^  (5)  Cent.  6 ,  curat:  med,  65. 

(6)'Tricliias.  admir. 

(7)  Eph.  N.  C.  dec.  3,  A.  5,  obs.  laa^ 


iGsi  DE   SEDIBnS   ET   GAUSIS  HORBORUM 

venit.  Quem  tainen  cum  peripneumonicura  fiiisse 
appareat,  proclive  est  conjicere,  non  pilos,  sed 
viscidas  concretiones  habuisse,  quae  pericardium, 
cum  a  corde  reraoveretur,  sequentes,  suatenui- 
tate,  et  albedine  incanos  pilos  repraeseutareut. 
An  vero  eidem  conjecturae  sit  locusin  ca^teris  qui 
xnodo  sunt  memorati,  non  facile  dixerin) :  quam* 
yis  in  latronibus,  quippe  diu  in  teterrimo  car* 
cere  macerari  solitis ,  ut  socios  indicent ,  et  £aici- 
Bora  omnia  confiteaiitur,  cachexiam  liceat,  hinc- 
que  non  paucum ,  eumque  crassum  fortasse  et 
Viscidiun,  pericardii  humorem  suspicari.  Necquia 
juvenis  in  hoc  theatre  dissectus,  ex  accepto  vul- 
nere  continuo  obierat,  ideo,  quod  ad  cor  et  pe* 
ricardium  attinet,  optime ,  cum  viveret ,  se  ha- 
buisse  existimabis,  postquam  legeris^.i) perpla^ 
res  annos  de  ardore  cordis  esse  cdnquestum.  Quod 
si  prapterea  animadvefteris,  neque  Antonium  Mo- 
linettum,  nequePetmm  de  Marchettis,  n^que  Do- 
minicum  filium,  qui  parenti  manus  adjutrices 
praebebat ,  neque  horum  omniiim  amicum  Joan*- 
nem  Rhodium,  qui  tot  hic  habitaSpauio  rariores 
observationes  coUegit,  nullam,  quod  memine- 
rim,  hujus  de  qua  dico  et  cujus  alii  eorum  ob  in- 
junctummunus,  aUi  ob  assiduam  in  theatro  fre- 
quentiam,  non  conscii  esse  non  potuissent,  nul- 
lam,   inquam,  hujus  fecisse  mentionem ,  ne  ibi 


(i)  Trichias.  cit. 


LIB.    II.    DE   MOEBIS    THORACIS,   EPIST.    XXIY.    a63 

quidem  ubi  Antonius,  aut  Dominicus  de  pilis  pos  - 
tek,  et  de  corde  scripseTunt;  si  haec  igitur,ani- 
madverteris ,  facile  opinaberis,  qui  primo  aspectu 
vi^i  essent  piii,  eos  accuratius  dein  examinatos, 
longe  aliud  fuisse  compertos.  Quin  ubi  ordo  et 
genus  juvenis  illius  venit  in  mentem,  quorum 
utrumque  in  theatrum  inferri,  et  publice  disse* 
cari  prohibebat:  confictum  ab  ahquo  hunc  oa- 
sum ,  et  Sculteto  aUbi  narratum  crederem ,  nisi 
ex  libris  meae  hujus  inclytee  nationis  Germanicae 
appareret,  totum  illud  biennium ,  in  quod  is  an- 
nus  cadit  i65o  hic  ipsumfuisse,  studiorum  vide^ 
licet  causa,  quod  semper  Germani  fecerant,  nec 
postea  facere,  quoad  cunctis  integrum  fuit,  inter-    , 
miserunt.  Qui  aliter  putant,  si  eos  inspicere  po- 
tuissent  libros,  vidissent  utique  servatam  eam 
consuetudinem ;  ut  innumeros,  qui  minus  sunt 
noti,  praeteream,  a  Phihppo  Jacobo  Sachsio,  Ja- 
cobo  Pancratio  Brunone ,  Christiano  Mentzelio , 
PaUlo  de  Sorbait ,  Jo.  Sigismundo  Etsholtio ,  Eras- 
mo  BarthoUno,  Michaele  Lysero ,  Henrico  aMoi- 
nichen,  Jo.  Daniele  Majori,  Marco  Mappo,  Ga- 
brieie  Claudero,  Henrico  Meibomio,  Michaele 

• 

£ttmiiUero ,  Jo.  Nicolao  PechUno ,  Georgio  Abr. 
MerckUno ,  Paulo  Hermanno,  Luca  Schrokio  fiiio, 
Carolo  Raygero,  Davide- van-der-Becke ,  Gotho- 
fredo  Schulzio ,  Jo.  Fabricio,  Jacobo  Barnero,  Jo. 
Mauricio  Hoffmanno,  Jo.  Casparo  Sparr,  Ferdi- 
nando  Caroio  Wienhart,  Vilo  Biedlino,  Francisco 
Stockamero,  Jo.  Adamo  Limprechto,  Jo»  GuiUelmo 


a64  I>K   S£DIfiUS  £T  GAUSIS   MORBOAUM 

Pauli ,  Jo.  Georgio  Walckamero ,  Michaele  Fride* 

rico   Lochnero ,  Jo.    Sigismundo  Henningero , 

Georgio  Dethardingio ,  et  Jo.  Adamo  GenseUo, 

qui  etiam,  ut  superiorum  non  pauci,  doctor  est 

hic  creatus  anno  1702.  Satis  autem  mihi  est;  ne 

forte  juniorum  quemquam  invitus  praeteream ;  te 

ab  anno  illo  i65o,  per  insequentium  annorum  se- 

riem  ad  initia  usque  seculi  hujus  perduxisse,  ut 

£Etcile  inteiiigas,  num  circa  medium  ssecuii  supe- 

rioris  tanta  in  Italia  facta  sit  rerum  mutaUo ,  ut 

exteriad  Italos  venire  medicorum  studiorum  gra- 

tia  magis  magisque  intermiserint,  hacintercae- 

teras,  ratione  permoti,  quod  in  Itaiia  toto  eo 

saeculo  adhuc  sequerentur  Galeni  theorias ;  quasi 

vero  Thomas  Cornelius,  Leonardus  de  Capua, 

Marcelius  Malpighius,  Jo.  Alphonsus  Borellus, 

Franciscus  Regius,  Laurentius  Bellinus^  Lucas 

Tozzius,   Bernardinus  Ramazzinus,  et  aUi  apud 

nostrates,  extcrosque.celeberrimi,  aut  Galeni  as- 

seclae  fuissent ,  aut  non  post  medium  siiperioris 

saeculi  sua  doctrina ,  suisque  scriptis  Italiam  or- 

navissent.  Quo  etiam  tempore  neque  Carolum 

Fracassatum,  neque  Franciscum  Spoletum,  nec 

Jo.  Baptistam  Scaramuccium,  nec  ipsum  denique 

Pompejum  Saccum  in  Galeni  verba  jurasse,  eo- 

rum  lucubratioiies  ostendunt,  ut  Dominici  quo- 

que  GugUelmini ,  etGeorgii  Bagiivi;  nam  utrius- 

que  horum  jam  ante  fineni  ilUus  saeculi  qunedam 

prodierant.  Et  quando  me  nihil ,  nisi  veri  amor , 

in  hunc  sermonem  deduxit;  siae,  hoc  quoqUe 


LIB.    II.    DE   MORfilS   THORACIS,   £PIST.  XXIV.    1^65 

admoneam,  qiiod  pariteradhistoriam  spectat  lit- 
terariam  ejusdem  sapculi,  utsicubi  legas,  catalo- 
gum  professorum  Patavinorum  ab  anno  1611  ad 
1694  haberi  in  Act.  Erudit.  quaeLipsiaeeduntur, 
tomo  1(1)  animadvertas ,  non  alios  in  catalogo 
illo  nominari,  nisi  qui  artes  docebant  eo  anno 
1682,  ideoquenomina  deesse  Galilfei,  Sanctorii, 
Casserii ,  Spigelii,  Veslingii,  Petri  de  Marchettis ,  / 
Antonii  Molinetti,  Prosperi  Alpini,  Jo.Praevotii, 
Sertorii  Ursatiy  ut  alios,  nec  paucos,  omittam  il- 
lustres  viros  qui  intra  illnd  plus  octoginta  anno- 
rum  spatium  gymnasii  hujus  nostri  famam  auxe- 
runt. 

Sed  ad  Scultetum  ut  redeam,  etsi  nef^ue  ex 
ejus,  neque  ex  illorum  quos  ante  ipsum  indicavi, 
scriptis  sat  liquet,  verine  unquam  pili,  an  pilo- 
rum  similitudo  intra  pericardium  reperta  sit;  non 
tamen  facile  negaverim  fieri  posse,  ut  quemad- 
ihodum  ipse  intra  duram  cerebri  meningem  fas- 
ciculum  reperi  capiIlorum'(2),  alii  autem  alios 
alibi  pilos,  atque  adeo  intra  dexterum  canini 
cordis(3)ventriculum  (an  illuc  cum  sanguine  ex 
purulentis,  in  quibus  erant,  partibus  invectos)? 
sic  ,  inquam  ,  fieri  posse ,  non  negaverim ,  ut  ali- 
quis  nonnunquam  cor  revera  pilosum  aut  inve- 
nerit,  aut  inveniat  :  quod  si  accidat,  summa  in 


(i)Pag,375. 

(2)  £pist.  anat.  20,  n.  58. 

(3)  Act.  erud«  Lips.  M.  maj.  an.  z684>  psig*  ^i^* 


^6S         DE    SCDIBTTS   ET   GAUSIS   AfORBORVM 

poris  inter  utrumqne  heraisphacrium  ducuntur, 

aerise  inerant  buUae  :  et  tamen  frigida  erat  tem- 

pestas,  vix  tertiusa  morte  dies,  et  ne  minimum 

quidem  indicium  putredinis.  Carotidis  arteris 

dexterae,  qua  e  receptaculo  existebat ,  non  parva 

parietum  portio  erat  crassiorfacta,  et  naturae  in- 

ter   ligamentum    et   cartilaginem  mediae,  ^facie 

tamen  intima  etiamtum  membranea  :  cujusmodi 

vitium  in  aliis  quoque  majoribus  cerebri  arteriis 

jam  inchoatum  visum  est.  Extra  craniuiti  autem 

muUo  gravius  erat.  Namque  in  altero  colli  latere, 

ad  ipsam  carotidis  divisionem  ossea  non  modica 

lamella  inter  ejus  tunicas  inerat  :  ejusdemque 

truncus  totus  erat  plurimum  dilatatus,  cum  jus- 

tus  esset  in  ^arotide  altera  latitudinis  modus. 

Thoracis  tamen  viscera,  et  magna  vasa  cumper- 

lustrarem,  nusquam   dilatationes   animadverti: 

quamvis  aorta  prope  valvulas  indicia  ostenderet 

futuri  ossis,  eaque  alibi  etiam;  quin  medipcrem 

laminam  haberet  osseam  subintimatunica,  qua, 

subclavia  sinistra  emissa,  desdendere  jam  inci- 

piebat.  Polyposse  autem  concretiones  obtinebant 

passim  cordis  ventriculos,  praesertim  dexterum, 

et  magna  vasa ,  in  quorum  uno  fuit  qusedam  ea- 

rum  albida,  atque  ita  compacta,  ut  distrahenti 

valde  resisteret.  Ventris  viscera  nihil  habuerunt 

vitii,  si  renem  alterum  excipias,  qui  sub  ipsapro- 

pria  tunica  cellulam  continebat,  fabae  mediocris 

capacem ,  seri plenam.  Nehocquidem  omittam, 

ad  altera  seminaiis  carunculae  granula  quasi  tch 


LIB.    II.    BE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST,    XXIV.    269 

bacci  occurrisse  :  in  pendula  autem  urethra  vix 
unum  fuisse ,  eumque  tenuem  ex  omnibus  a  m6 
inventis  canaiiculis.  Atque  ut  magis  intelligas, 
me  nihil  eorum  quae  in  hoc  corpore  ab  naturae 
consuetudine  vel  leviter  recedere  viderentur ,  ne- 
glexisse;  hoc  etiaiti  accipe ,  ex gyro  propemodum 
toto  helicis  auricularum ,  pilos  huic  l^omini  pe<* 
peridisse  longos  adeo ,  ac  confertos ,  ut  /MvVag  raro 
occurrat  qui  posset  cum  iis  cirris  comparari. 

7.  Videndum  est  tibi,  velisne  breverii  hanc  as- 
phyxiam  ab  aqua  deducere,  intra  cranium  re- 
pente  effusa,  quae  cum  minus  cerebro,  quippe 
hic  durissimo,  nocere  posset,  cerebellum  ita 
compresserit,  ut  imminuto  spirituum  in  cor  in- 
fluxu ,  non  posset  hoc  sanguinem  nisi  debiii  pri- 
mum ,;  et  insensibili  impulsu ;  mox  v-ero ,  cum 
mors  videlicet  ingruit,  nulio  prorsus  in  arterias 
immittere.  Sic  etiam  relegens  epistolam  ad  te  nos- 
tram  XIV  ( i  ),  videbis  puerum,  cujus  cerebelli 
partem  pus  vitiaverat ,  pulsibus  complures  dies 
omnino  caruisse.  Quod  si  forte  minus  tibi  placeat 
hac,quae  nec  mihiperplacet,  aut  ejuscemodi  ra- 
tionealia  rem  explicare,  quam  ad  concretiones 
istas  polyposas  referre ,  plures  quidem  habebis , 
quibus  auctoribus  id  facias ;  sed  recte ,  an  secus 
facias ,  erit  tibi  diligenter  etiam  atque  etiam  con- 
siderandum.  Scilicet  me  quidem  noh  fugit ,  po- 


(1)  N.  3. 


270  DE  3EOIBU8  ET   CA.VS1S   MdABOKUM 

tuisse  te  in  Sepiikhr&to  legere  observatk^iies 
duas  asphyxiee,  alteraiii(T)  in  viro  perdiem  inte* 
grum ,  alteram  (^)  in  virgine  per  vigin6  quatuo! 
horas,  utra  Anque  istiusmodi  concretiones  in  corde 
repertas  describentem ;  et  posse  ad  eas  addi  ex 
aliis  antea  editis ,  quamvis  in  eo  opere  praBtermis- 
sis ,  Sebastiani  Pissinii  (3)  unam  in  nobili  matrona 
clara  Spada  habitam,  quae  cum  sine  pulsibusfuis- 
set  ad  quadragesimum  diem  et  ultra^  corporais- 
tius  generis  in  utroque  exhibuit  cordis  ventricu- 
lo  :  quin  etiam ,  ne  a  SepulchretO'  discedanous, 
cordis  magna  vasa  concreto  sanguine  fuisse  re- 
pleta  in  viro  diutius  asphyxia  laborante  (4)9  iQSil' 
tero  autem  qui  ad  euitidem  modum  quatudr  an» 
temortem  mensibus  affectus  fueral,  riutldmaliM 
deprehensam  esse  asphyxite  tam  diuttLrfaae  eaU' 
sam  prsBter  decem,  aut  duodecim  grumos  san- 
guinis  crassi,  nigri,  concreti  in  aorta  prope  cor(5) 
Verum  ne  disauiram, num  in  his  otnnibusobse^ 
vationibus  nulla  praeterea  fuerit  catisa,  et  pra- 
sertim  in  hac  ultima,  quae  ut  non  uno  in  loco 
Sepulchreti  (6j  fusius  proponitur,  a  te  poterit 
melius  inspici ,  aut  in  illa  quam  pertinere  ad  vi^ 


^i)  Sect.  hac  9,  obs.  4. 
(9)  In  ipso  ftne ,  sect.  8. 

(3)  Epist.  de  polypo  cordis. 

(4)  Sect.  hae  9 ,  obs.  4$* 

(5)  Ibid.  obs.  7. 

(6)  £x.  gr.  1.  a,  s.  3>  obs.  aa,  %  a. 


LIB.    II.    DE   MORBIS  THORACIS,   EPTST.    XXIV.    27  L         * 

ginem  dixi,  cui  fuisse  cor  multo  amplissimum, 
aniroadvertes ;  infra  (i)  erit  opportunus  admo- 
nendi  locus,  quid  &ciendum  antea  sit,  quam 
comiretionum  polyposarum  observationibus  sine 
facili  erroris  periculo  nitamur.  Interea  vero  illius 
tibi  juvenis  veniat  in  mentem ,  quem  in  extrema 
epistoia  XXI  (a)  sine  pulsibus  d^scripsi,  corde  au* 
tem  non  minus  quam  in  ea  virgine ,  amplificato; 
sed  tamen  sine  ulla  sanguinis  concretione.  Cujus 
fibrae  cordis  cum  essent  summa  laxitate,  dubium 
esse  potest,  an  hsec  magis,  quam  cordis  amplitu*- 
do,  asphyxiam  fecerit  :  quanquam  ab  utraque 
conjuncta  factam  fuisse,  non  videtur  dubitan- 
dum.  Sic  etiam  memineris,  epistola  XVm  (3) 
propositam  fuisse  mulierem  corde  illam  quidem 
amplificato ,  sed  cujus  frequentis  asphyxise  cau- 
sam  satis  pbsse  intelligi  non  credidimus,  nisi 
additacqnvulsione.  Nam  etsi  quotiescumque  asth^ 
mate,  ut  videbatur,  convulsivo  prehensa,  in  no- 
socomium  ventitabat,  pulsus  percipi  non  pote- 
rant;  credibilius  esttamen ,  in  paroxysmis  dunta-^ 
xat  non  secus  ac  haud  raro  solent  hystericse,  quam 
sexennium  illud  totum  continenter  pulsibus  ca- 
ruisse.  Quienim  continentercarent,  tamdiuposse 
vivere  non  videntur  (  etsi  Riolanus  (4)  vel  multo 


(i)  N.'3o. 

W  N  49- 

(3)  N.  3/|  et  35. 

(4)  Encheir.  anat.  1.  5,  c.  46. 


»7^  I>B   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

diutius  vidisse  se  dicat,  sed  cum  summa^  quae  hic 
non  erat,  wrium  imdecillitate)  nisi  forte  id  sit 
ab  arteriis,  quas  medici  tangere  consueverunt , 
aut  exilibus ,  aut  non  suo  loco  positis ,  aut  certa 
aliqua  ratione  iinpeditis  :  quorum  nihil  in  ea  mu^ 
liere  deprehensum  est.  Exiles  autem  sunt,  quibus 
in  phires  divisae ,  aut  quibus  ulnares  crassissimae 
obtigerunt  :  non  suo  loco  positas ,  cum  profiin- 
dius  locantur,  ubi  per  anatomen  a  cl.  Torres  (i) 
in  femina  repertae  sunt ,  quae ,  dum  viveret ,  iliis 
carere  videbatur ;  aut  cum  per  radii  dorsum  fe- 
runtur;  hac  enim  ivisse  crediderim  in  Stark- 
mannio  (2),  cui  non  sohta  in  -sede ,  verum  inter 
poUicem  indicemque  sahebant.  Impediri  autem 
non  una  ratione  posse ,  mox  indicabitur. 

8.  Exempla  alia  iihusmodi  naturalis  asphyxias 
sive  utroque  in  carpo,  sive  in  aUerutro,  in  Se- 
pulchreto  (3)  adiiotata  habes;  ut  minime  opus 
sit  quae  mihi  in  exercenda  medicina  occurre- 
runt,  narrare.  Simui  habes,  qua  ratione  caven- 
dum  sit,  ne  utrumlibet  istius  asphjrxiae  genus 
nobis  imponat :  quanquam  secundum  non  nisi 
eos  fallerfi  medicos  potest,  qui  alterutro  dunta- 
xat  contrectato  carpo,  pronunciant,  quod  Mina- 
doum  (4)  fecisse  miror;  quanto  enim  magis  ter- 


(1)  Dissert.  de  cordc  inVerso. 

(2)  F.ph.  N.  C.  cent.  10 ,  obs.  4^* 

(3)  In  schol.  ad  ob».  i ,  >ect«  hnja»i  et  ad  obs*  10. 

(4)  Ibid. 


LIB.    11.    DE    MORBIS   THORACIS,    i;PIST.    XXIV.    a^S 

rere  videtur  pulsus  alter,  tanto  minus  alterius 
omittenda  exploratio  est  :  et  si  uterqu^  absit, 
tentandae  aliae  arteriae  sunt,.  temporales  videlicet, 
ac  carotides,  et  denique  etiam,  cum  licet,  quae 
ad  inguina  saliunt,  crurales :  neque  enim  usque 
adeo.  verum  est,  non  minorem  quam  harum,  es^i- 
dentiam  et  magnitudinem  esse  carotidum,  quas 
tamen ,  ob  minus  a  corde  intervallum ,  non  me 
fugit  peculiari  esse  in  re  hac  attentione  dignas. 
Est  etiam  utrumque  asphyxiae  genus  aiiquando 
ab  impedimento  adventitio  ambarum ,  aut  singu- 
larum  arteriarum  quas  in  carpis  tangere  con- 
suevimus  :  nec  taUa  in  Sepulchreto  (  l  )  desunt 
exempla.  Ad  eaque  illud  pertinet  quod  Lanci- 
sius  (  2  )  indicat ,  et  nos  vidimus ,  in  Marchione 
Paulutio.  Scilicet  designat  eumdem  generosis- 
simum  virum ,  cujus  de  morbo  et  dissectione 
pleraque  alias  (3)  ad  te  scripsimus  :  quibus  hoc 
quoque  addere  pro  certo  potes ,  in  carpo  sinis- 
tro  pulsum  percipi  non  potuisse.  Num  vero  id 
ex  eo  fuerit,  quod  polyposum  corpus  ferme  im- 
plebat  sinistram  arteriam  subclaviam,  quaratio 
ne  consimiiis  etiam  observatio ,  in  nobiii  aUo  viro 
postea  habita,  explicata  est,  an  aliunde  repeti 
potuerit;  cum  abseus,  aneurysma  quod  ad  cur- 
vaturam  aortae  erat ,  ipse  non  examinaverim ,  in 


(i)  In  scbol.  ad  cit.  obs.  i. 

(2)  De  aneur.  1.  2 ,  propos.  38. 

(3)  Epist.  17,  n.  26et  27, 

3.  x8 


!274  ^^    SEOIBUS    £T    GAUSIS    MORBORUM 

medio  relinqiio.  Memini  certe  cujusdam  Har- 
veii  (i)  observationis  ,  quam  in  Sepulchreto  non 
iovenio ,  nempe  in  quo  aneurysma  deprehensum 
est  in  dextera  parte  juguli  ^  prope  descensum  ar- 
terice  subclavice  in  axillas^  ab  ipsius  arterice  exe- 
sione  prognatuniy,,,  inillo  pulsum  ejusdem  bra- 
chii  exilem  admodum  fuisse,  eo  quod,  inquit, 
major  sanguinis  portio  et  influxus  in  tumorem  di- 
vertebatur.  Unde  vero  in  multo  breviore  morbo, 
peripneumonia,  &ictum  dicemus  ut  ille  de  quo 
est  sectiouis  hujus  observatioXXX,  haberetpulsus 
in  dextra  manufere  abolitos  ?  an  unde  observa- 
tionis  auctor  ait ,  Saxonia,  quoddurior  majorque 
in  dextero  pulmone  esset  inflammatio  ?  Si  inde 
fuLt,  num  propterea  fuit  quod  ab  ejusmodi  pul- 
mone  proxima  dextera  comprimeretur  arteria 
subclavia?  At  si  hoc  ponimus,  eontinuo  nohis 
videndum  est,  cur  in  paribus,  quae  certe  nou 
raraesunt,  summi  pulmonis  alterutrius  inflamma- 
tionibus  non  parem  pulsus  ejusdem  lateris  aboli- 
tionem  deprehendamus.  Omnino  autem  multo 
facilius  pulmonum  vomicam  asphyxiee  infantis 
causam  a  Spindlero  (2)  per  anatomen  detectam 
fuisse  credam,  quam  a  pulmonis  sinistri  vitio, 
quod  ut  ab  se  praedictum  ex  pulsu ,  ita  quoque 
inventum  celebris  professor  olim  aiebat ,  pulsum 


(i)  De  mot.  cord.  exerc.  i ,  c.  B. 

(2)  Vid.  act.  Lips.  an  1691 ,  m.  janoar. 


LIB.    II.    DE    MOABIS   THORACIS,   EPIST.    XXIV.    a^S 

in  sinistro  pariter  carpo  humilUmum  infirmissi* 
mumque  esse  factum  agnoscam. 

9.  Sed  ut  bas  singulorum ,  aut  brachii  etiam 
utriusque  sive  a  natura ,  sive  a  morbo  provenien- 
tes  asphyxias  omittamus,  itemque  illas  quae  in 
arteriis  omnibus ,  quascumque  tangere  possunt 
medici,  circa  lethalium  morborum  finem  haud 
raro  etiam  ad  biduum ,  aut  plures  dies  occurrunt 
nihil  habentes  admirationis,  quippe  cum  summa 
conjunctse  deiicientium  virium  omnium  dejec- 
^one,  et  sensuum  hebetudine ;  magna  certe  diffi- 
cultas  est  in  caeterisiilis,  de  quibus  supra  dictum 
est ,  asphyxiis.  ^gri  enim  externis ,  internisque 
sensibus  satis  vigent,  loquuntur  commode,  se 
de  latere  in  latus  convertunt  (i);  quin  prompte  se 
erigunt  aiiqui  (a) ,  et  quod  noster  vidit  Ramazzi* 
nus  (3),  juvenis  quidam  Hebraeus,  cui  ad  quatuor 
dies  nulUbi  arterice  micabanty  adeo  robustus^erat 
et  ad  motum  expeditus  ^  ut  etiam  ipsa  die ,  qua  e 
vivorum  statione  decessit,  e  lectulo  surrexerit^  et 
suas  vestes  induerit.  Fuerat  is  quidem  eo  quatri-^ 
duo  totus  gelidus ,  nec  urinae  quidquam  reddid§^ 
rat.  Sed  perfrigerationes,  et  ischuriae  renales 
erant  alioquio  iliis  in  segrotis  satisfrequentes  (4): 
neutrasque ,  nisi  forte  circa  asphyxi^e  finem ,  ia 


(i)  Supra,  n.  a. 
(a)  N.  6. 

(3)  Constit.  epid.  an.  iGj^i  et  seq.  n.  a3. 

(4)  Ibid.  n.  53. 

18* 


2^6  I)E    SEDIBUS    ET    CAUSIS    MORBORUM 

plerisque  historiis  adnotatas  memini;  certe  in 
cive  illo  meo,  quem  in  Adversariis  (i)  commemo- 
ravi,  perfrigerationes  ultimatandem  nocte  acces- 
serunt,  tuncque  urinas  jam  nigrescentes  quidem, 
non  suppressas  ;  vidi.  Jam  pone  quam  malueris 
asphyxiae  causam  ex  iis  quae  solent ,  et  quae  su- 
pra  (2)  memoratae  sunt :  quaero,  cur  cessante  ar- 
teriarum  motu,  non  continuo,  ut  in  syncope, 
cessent  motus ,  et  functiones  partium  caeterarum? 
Dices ,  quod  et  ipse  agnosco ,  in  asphyxia  non 
modo  cor  non  quiescere ;  nam  et  Pissinius  (3)  in 
clara  Spada  fatetur ,  mawM  sinistrce  thoracis  parti 
admota^  subohscurum  quemdam  cordis  motum 
apparuisse ;  verum  ne  arterias  quidem ,  majores 
praesertim ,  et  interiores ,  sed  tantummodo  leviter 
micare.  Non  tamen  perspicue  ostendes ,  qui  fiat , 
ut  in  tanta  motus  sanguinis  imminutione,  eapos- 
sent  aegri  quae  paulo  ante  proposita  sunt,  nec 
pallor ,  frigus ,  hebetudo ,  loquehdi ,  edendi ,  et  se 
movendi  impotentia  in  eo  quem  vidi  ipse ,  conti- 
nuo  accesserint :  imo  potentia  in  nonnutlis  restet, 
ut  postquam  vixerint  adplures  dies  omnino  ge- 
lidiy  rursus ,  ut  Ramazzinus  (4)  observavit ,  exca- 
lefiant;  quin  etiam  ut  postquam  sex  dierum  spa- 
tiopulsu  caruerint,  optime  convalescant  quemad- 

— f — 

(i)  II,  animad.  44- 

(2)  N.  3,  4et7. 

(3)  Vid.  supra,  n,  7. 
(^4)  Constit.  cit.  n.  33. 


LIB.    H.    DE    MORBIS    THORACIS,    EPIST.    X.XIV.    ^77 

modum  ex  Bartholino  in  Adversariis  (i)  raemo- 
ravi.*Sed  ha?c  tu ,  et  posteri  fortasse  videritis;  mihi 
necdum  hac  in  re  plus  liquere ,  quam  ibi  (2)  scrip- 
serim,  ingenue  fateor.  Hic  fortasse  dices,  multo 
difficiUus  intelligi  posse ,  quomodo  in  iis  vita  ser- 
vetur,  qui  sub  aquis  diutius  mersi,  mortuis  simil- 
limi  educuntur.  .In  asphyxia  enim  respirationem, 
et  quod  consequitur ,  interiorem  saltem  quam- 
dam  circulationem  sanguinis  perstare ,  quae  in  il- 
lis  simul  cum  respiratione  omnino  intercipiatur, 
necesse  estpropterea,  quia  sine  aere  aherne  pul- 
monum  vasa  expUcante,  ex  his  nihil  sanguinis 
transire  in  sinistrum  cordis  ventriculum  potest, 
quo  nihil  in  arterias  extrudente,  circulatio  pror- 
sus  nulla  est.  Quis  vero  neget ,  haec  quoque  esse , 
intellectu  di£BciIia  ?  Sed  tamen  ii  mortuorum  si- 
miles  jacent :  asphyxia  autem  correpti  ea  praestare 
pergunt  quae  diximus ,  ut  valentes  homines  so«- 
lent ,  non  modo  ut  viventes :  idque  ipsum  est 
quod  potissimum  admirabamur.  Olim  fortasse 
obscura  hac  in  re  luminis  aUquid  existet ,  si  mu- 
Ueris  quae  Lutetiae  Parisiorum  adhucforsan  vi- 
vit  (3) ,  cadaver ,  qua  par  est ,  et,  qua  ibi  solet ,  di- 
Ugentia  perlustrabitur :  quanquam  illius  asphyxia 
ab  ortu  usque  est^  et  si  cujusmodi  sit  corporis 
calore,  etcolore,  et  menstruis  purgationibus ,  et 


(i)  Animad.  indicata. 

(2)  Yid.  et  animad.  4^9  43. 

(3)  Hist.  de  TAcad.  R.  des  Sc. ,  an.  1748. 


278  1>£    SEBIBITS   ET   CA.USIS   HORBORUM 

valetudine « itemque  si  prolis  unicas  macieni ,  par- 
vitatemque  specti^mus,  paulo  minus  videbituf  esse 
mirandum ,  quod  nulia  usquam  arteriae  uUius ,  ip* 
siusque  cordis  pulsatio  ne  post  vehementissimas 
quidem  exercitationes ,  aut  in  febrium,  quibiis 
ssppe  obnoKia  est,  maximo  caiore  percepta  sit. 

10.  Proxima  est  asphyxiae  summa  pulsuum  exi- 
litas  cum  debihtate  conjuncta,a  natura  interdum, 
saepius  a  morbo.  A  natura  esse  censui  in  muUere 
exercitata  et  robusta  ,  quam  angina  vehemens 
urgebat :  itaque  ab  iis  pulsibus  minime  abster* 
ritus  sum  adoiescens  quo  minus  tantum  sangui- 
nis  detrahi  juberem,  quantum  morbus  flagita- 
bat.  Me  vero  non  esse  deceptum,  servata  muher 
comprobavit,  in  qua  postea,  cum  optime  vale- 
iSet,  eosdem  iilos  pulsus  deprehendi,  et  ab  arte- 
riarum  quse  proxime  cuti  subsunt,  naturaii  exi- 
litate  deduxi.  A  morbo  autem  cum  hi  fuerunt,  in 
aliis  aliud  accidit,  ut  invenirem ,  veiut  eae  quae  se- 
quuntur,  ex  parte  monstrabunt  historiae  :  ex  par- 
te ,  inquam ;  nam  quse ,  exempli  causa ,  summam 
exhibent  fibrarum  cprdis  laxitatem ;  eae  ad  te  alias 
aut  missae  sunt  (i) ,  aut  mittentur  (a). 

1 1 .  Viro  annos  nato  ad  quadraginta,  sub  cute 
quae  latus  alterum  occipitis  vestit,  tumor  incre- 
verat,  quem  talpam,  et  testudinem  vocant.  Hic 
cum  in  abscessum  degenerasset,  hominem  tan- 


(i)  Epist.  II,  n.  i3,  et  Epist.  ai,ii.  49* 
(2)  Epist.  3o,  n.  i5. 


LIB.    II.    BE    MORBIS    THORA.Cl$9   EPIST.    XXIV.    279 

dem  sustulit.  Nullae  unquam  fuerant  de  thorace 
querc  iae ,  nuUa  difficultas  respirationis.  Pulsus  nec 
ita  frequentes,  nec  rari,  neqne  intermittentes, 
neque  uUa  unquam  ratione  inoequales ,  in  eo  dun* 
taxat  peccaverant ,  quod  essent  debiles  et  per- 
exiles.  Quae  omnia  mihi  diligenter  sciscitanti  as- 
severavit  qui  eum  saepissime  inviserat ,  medicus , 
cum  forte  in  gymnasio  adesset,  dum  hominis 
thoraxincidferetur,  et  hujus  viscera  nie  perlus- 
trante,  ipse  quoque  spectaret.  Pulmones  undique 
cum  pleura  cohaerebant,  laxi,  et  fetidissimi.  Cor 
quoque,  et  ejus  auriculae,  quamvis  hsd  aliquanto 
minus,  pericardium  undique  habebant  adnatum; 
Aorta  qua  secundum  thoracis  vertebras  descen- 
debat,  intus  magita  hic  iUic  cujusdam  quasi  in- 
cipientis  erosionis  ostendit  indicia,  minora  au" 
tem  sed  plura  futurae  ossificationis.  JNilfil  praete- 
rea  vitii  in  tborace  animadversum  est.  Caetera  au- 
tem  fere  omnia ,  et  in  his  caput  non  tam  ob  fe- 
torem  secare  negleximus ,  quam  ob  meiioris,  in- 
terea  aUati,  cadaveris  incidendi  necessitatem ,  ut 
pubUcam,  jam  provectam,  anatomen  eo  anno^ 
qui  fuit  1727,  absolvere  possemus. 

12.  Nunc  cranium  quoque  ejus  vellem  homi- 
nis  introspexisse ,  si  forte  proximum  tumori ,  et 
abscessui  cerebeUum  aUquid  haberet  labis,  ut 
cum  iis  couferrem  quae  supra  (i)  de  ejus  in  as- 


jt^ 


(i)  N.  7. 


a8o  BE    SEDIBUS   £T   CAtJSIS  MORBORtJM 

phyxia  non  tam  compressioneindicayi,  quam  vi- 
tio  ex  pure  quod  ab  exteriore  abscessu  per  cra- 
nii  cariem  ad  ipsum  pervenerat,  commemoraviy 
aut  cum  iis  quae  in  alia  epistola  (i)  de  muliere 
scripsi,  pulsus  humiles,  cerebellum  autem  laxis- 
simum  habente  :  quanquam  tibi  fortasse  causa- 
rum  satis  in  thorace  ejus  de  quo  loquimur ,  viri 
inveatum  videbitur.  Sed  pulmonis  undique  cum 
pleura  cohaesionem  ad  rem  nihil  facere ,  tot  alia 
cadavera  demoiistrant,  de  quibus  vel  in  nostris 
epistolis  legeris.  Ejusdem  autem  visceris  graveo- 
lentiam  satius  fortasse  est  a  sanie  deducere  illuc 
extremis  diebus  ex  abscessu  per  sanguinem  con- 
vecta,  ne  quod  etiam  antea  peccabant  pulsus, 
id  a  pulmone  repetere  conemur.  Denique  aortae 
vitium  illic  fuit,  unde  arteriae  non  proveniunt 
carpos  adeuntes.  Restat  igitur  illa  cordis  universi 
ad  pericardium  adhaesio ,  qua  factum  putes ,  ut 
illiid  intra  hoc  constrictum  minus  expandere  se 
posset ,  quam  ad  justam  sanguinis  copiam  exci- 
piendam ,  et,  quod  consequitur ,  in  arterias  ex- 
trudendam  requiritur,  praesertim  cum  alteram 
alias(^2)  tibi  sim  historiam  scripturus,  in  qua  post 
exiles  pulsus  et  debiles ,  pericardium  inveni  un- 
dique ,  tametsi  non  arctissime ,  cordi  annexum , 
in  superiore  autem  epistola  (3)  Peyerum ,  et  Lo- 


(i)  XV,  n.  8. 

(^)  Epist.  35,  n.  la. 

(3)  N.  17  et  28. 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS ,    EPIST.    XXIV.    28 1 

werum   comineinoraveriin ,  qui  in  iis  quorum 
cordi  pericardium  fuit  adnatum ,  pulsum  hic  par- 
9um^  iile  debilem  et  parvum  adnotavere.  Sed  vi- 
cissim   oblivisci  non    decet   Dionisium,   Frein- 
dium,  Fayum,  quos  ibi  (i)  pariter  laudavi,  in 
ejusmodi  casu  pulsum  vehementem ,  incitatum , 
et  palpitationi ,  quse  magna  erat ,  respondentem 
memorasse.  Yidetur  igitur  quidpiam  aliud  adji- 
ciendum ,  aut  non  adjiciendum ,  ut  causa  in  spe- 
ciem  eadem  modo  hunc ,  modo  huic  oppositum 
efficiat  pulsum.  An  vero,  et  quid  adjectum  fiierit 
in  trium  quos  novissime  diximus,  doctorum  vi- 
rorum  observationibus ,  ex  iis  poteris  conjicere, 
qua;  in  ipsarum  examine  sunt  indicata.  Non  unus 
quoque  apud  iUustrem  auctorem  Senacium  locus 
est,  quem  attente  perlegens,  melius  possis  de 
causis  oppositorum  inter  se  pulsuum  existimare , 
ut  ubi  (2)  in  palpitatione  indicat,  qui  fieri  possit, 
ut  cum  vehementibus  magnisque  cordis  pulsatio- 
nibus  saepius  quidem  pulsationes  arteriarum  jun- 
gantur  exiles,  nec  validae;  nonnunquam  tamen 
et  vaUdae,  et  magnae;  aut  ubi  (3),  absente  etiam 
palpitatione,  docet,  cur  sint  aliquando  tum  hi, 
tum  iUi  arteriarum  pulsus  a  pulmonibus  repe* 
tendi ;  aut  denique  ubi  (4)  omnem  de  pulsibus 


(i)  N.  i8. 

(2)  Trait^  du  coeur,  1.  a,  ch.  11,  n.  9. 

(2)  L.  3  y  cli.  8 ,  n.  9. 

(4)  Ch.  7. 


a8a  DE    SEDIBUS   £T   C4USIS   HOltBORUH 

doctrinam  praeciare  explicans,  quam  in  singalis 
pulsuum  discriminibas  consuluisse  non  poenite* 
bit,  hocdequo  loquimurdiscrimen  debilitatis^  et 
parvitatis  ( i )  nou  modo  ab  languidis  cordis  viii- 
bus,  aut  ab  sanguinis  inopia,  &ed  etiamab  aucta 
resistentia  arteriarum  deducit ,  propter  quam  di- 
latanti  cordis  vi  tanto  minus  cedant,  quanto  si- 
mul  ob  eamdem  resistentiam  minus,  sanguinis 
po&^unt  admittere  (a).  Augeri  autem  resistentiam 
docet,  alias  ob  nimiam  plenitudinem ,  nuUum 
ferme  ulleriori  dilatationi  locum,  ut  neque  cons* 
trictioui ,  relinquentem ;  unde  est,  ut  eo  in  casu  a 
missione  sangiiinis  et  major  pulsus  fiat  et  vali- 
dior;  aiias  autem  ob  arteriai*um  tunicas,  ab  ner- 
vis  contractas ,  ut  in  histericis  praesertim  contin- 
git,  cum  arterias  ad  tenuis  fiiamenti  modum  re- 
dactas  percipimus;  imo  et  puisus  certis  in  parti- 
bus  supprimuntur,  unde  (3)  tunc  iliae,  reliquis 
calentibus,  frigent.  Hinc  illud  quoque  inteiligere 
te  posse  credo,  quomodo  asphyxiai  quaedam, 
breves  interdum ,  noununquam  longae,  et  letba- 
les  fiant ,  neque  in  hystericis  modo ,  sed  et  in  aiiis 
nonnuiiis,  in  quibus  nisi  forte  abnervis,  undeil- 
las repetas , non faciieapparet, veiut in  ea  obser* 
vatione  quae  ab  Starckio  (4)  proposita  est  Verum 

ad  nostras  jam  redeamus. 

- — _i .    I  -— — 

(i)  N.  7. 

(2)  N.  5. 

(3)  Ch.  9,  n.  6. 

(4)  Eph.  N-  C.  Dec.  3,  A.  10  ^  obs.  171« 


LIB.    II.    DE    IklORBIS    THORACIS,    EPIST.    XXTV.    a83 

i3.  Vir  consistentis  aetatis,  cujiis  ars  erat  can- 
nabem  carminare,  venit  ipse  in  Bononiense  no- 
socomium  S.  Mariae  de  morte,vere  anni  i^oS,  de 
dolore  querens  in  hypochondrio  dexlero  :  et 
sane  ibi  tumor,  tangentis  manui  renitens,  in  je- 
cinore  esse  videbatur  :  pulsus  autem  minimus 
erat,  infirmissimus,  frequentissimus,  si  quis  alius, 
quem  ad  eam  usque  diem  offendissem.  Horapost- 
quam  eo  venerat,  circiter  quarta,  stomachi,  ut 
ipse  vocabat,  dolore  tam  acerbo  prehensus  est, 
ut  ex  faciei  pallore  ac  sudore ,  pulsibus  quasi  om- 
nino  aboUtis,  respiratione  autem,quaUs  esse  in 
moribundis  solet,  jam  jam  moriturus  videretur. 
Evasit  tamen,  narravitque  aUas  quoque  consimiU- 
bus  paroxysmis  se  fuisse  correptum.  Pulsus  inte- 
rea  ad  priorem ,  quam  paulo  ante  descripsimus , 
conditionem  redierant.  Postridie  medicus  san- 
guinem  e  brachio  mitti  jussit,  et  ea  dari,  et  ad 
hepar  apponi  quae  plerumque  in  hujus  tumori- 
bus  consueverunt.  Paucispost  diebus^  cum  istu- 
mor  paulatim  evanuisset ,  ecce  dolor  in  ipsa  cor- 
dis  regione  aegrum  corripit ,  cum  spirandi  diffi- 
cultate  conjunctus.  Sanguis  iterum,  sed  parce 
mittitur :  qui  lente ,  nec  multum ,  concrevit.  Inde 
respiratio  minus  aUquanto  difiiciiis  facta  est,  pul- 
sus  autem  vix  pauxiUulo  minus  malus.  Hic  propor- 
tione  in  temporibus  quoque  eadem,  erat  qua  in 
carpis,  parvitate  et  debiUtate,  vix  ut  ibi  inveniri 
posset.  Manum  ad  cor  admovi :  pulsabatfrequen- 
tia  pari,  vi  tamen  mediocri.  Eam  autem  pulsatio- 


l84  M    SEDlfiUS    ET   CATJSIS    MORBORtJM: 

nem  etiam  multo  infra  cordis  regionem  produci, 
ut  seniorum  alicui  visum  erat,  etsi  ipse  percipere 
satis  non  potui ;  tamen  hactenus  sensi ,  ut  prseter 
concretiones  polyposas,  et  copiamaquae  in  peri- 
cardio ,  quae  eramus  antea  suspicati ,  auctce  cordis 
magnitudinis  suspicionem  addiderim.  Omnino 
cor  laborare  videbatur;  et  cardiaca  quae  vocant, 
remedia  ipse  flagitabat  aeger.  Tandem  octava ,  an 
nona  ex  quo  venerat  die ,  iis  quae  dicta  sunt  raa- 
nentibus,  cum  excoctum  pomum ,  quippe  dejec- 
to  jam  appetitu,  forte  comederet,  ac  transeuntes 
salutasset ,  mox  repente  ,  pomum  adhuc  in  manu 
habens,  mortuus  est :  quod  sane  ,  uit  nosti,  iis 
accidere ,  scripsit  Hippocrates  (i),  qai  scepe  etve- 
hementer  sine  manifesta  causa  animo  relinquun- 
tur. 

Cadavere  exterius  hic  illic ,  sed  facie  praeser- 
tim ,  livido ,  adiposa  autem  membrana  flavescente 
observatis,  thoracem  aperuimus,  et  ad  pericar- 
dium  properavimus.  Plurima  in  hoc  fuit  aqua, 
eaque  subflava :  cor  autem  ex  magnis  quae  vide- 
rim ,  ejusque  pinguedo  foeda  visu.  Polyposae  ine- 
rant  concretiones  tres  ex  flavescente  quasi  muco, 
sed  non  ita  moUi,  compactae,  maxima  quidem 
in  auricula  dextera,  in  ventricuUs  reUquae ,  exiis- 
que  altera  in  pulmonarem ,  altera  in  magnam  ar- 
teriam  productae ,  ut  nulla  omnino  fuerit  nostra- 


(i)  S.  a,  aph.  4i' 


LIB.    II.    D£   MORBIS   THORAGIS,    EPIST.    XXIV.    2l85 

rum  suspicionum ,  cujus  poeniteret.  Caeterum 
sanguinis  portio  etiam  aliqua  atra ,  et  in  grumos 
concreta  fuit;  sed  pars  major  instar  aquse  dif- 
fluens  :  quae  dum  vasa  praesertim  dissecaremus 
pulmonaria,  et  magna  reliqua,  animadvertimus. 
Antea  autem  vascula  quae  per  pulmonum  super- 
ficiem  ducuntur,  atra  neque  adeo  exilia,  quippe 
sanguine  distenta ,  intuiti  eramus ,  visceris  sub- 
stantia  inter  illorum  areas  albicante,  si  partem 
superiorem  utriusque  pulmonis  excipias  :  quae 
nigra  intus  extraque  fuit ,  praedura  insuper ,  et  ex 
qua  dissecta  ichor  undique  defluebat  crassius- 
cuius,  colore  quem  tabacci  nostrates  vocitant. 
Ventre  denique  reserato ,  ut  quid  in  hypochon- 
drio  dextero  dolorem,  tumoremque  fecisset, 
cognosceremus ;  hepar  subdurum,  et  minimis 
tum  albis,  tumejus  quem  modo  dicebamus,  co- 
lori  particulis  instar  marmoris  variegatum  ubi- 
que  deprehendimus :  quod  attollentes ,  etsi  py- 
lori ,  et  duodeni  intestini  partem  quae  bilis  vesi- 
culae  attigua  fiierat,  flaventem  conspeximus ;  bilis 
tamen,  qua  erat  vesicula  distenta et  dilatafa,  ipsa 
atramentum  referebat ;  certe  illius  tunicas  exte^ 
rius  nigresceiites ,  intus  autem  jam  prorsus  ni- 
gras  £aictas  spectavimus. 

14.  Fieri  potest,  ut  is  tunicarum  coior  minus 
a  bile  esset,  quam  a  vesiculae  inflammatione,  quae 
jam  in  gangraenam  degenerasset :  quod  si  fuit, 
habes  unde  magis  intelligas  doloris  illius  cau- 
sam ,  qui  initio  hypochondrium  dexterum  urge- 


1286  m   S£DIBUS  £T   GAUSI8  MORBORUM 

bat  :  quanquam  ab  ipsa  diiatatx  yesiculap  distrac- 
tione  dolorem  potes  repetere;  ab  eademque  di- 
latatione,  quae  fortasse  major  tunc  fuerat,  aut 
cum  flatibus  iu  subjecto  intestino  conjuncta^  tu-* 
xnorem  pariter  qui  tunc  se  ostenderat  Quidquid 
autem  vitii  fuit  in  superiore  pulmonum  parte, 
antiquum  fiiisse  credes,  praesertim  si  quae  ars 
hominis  fuerit,  et  quid  ex  ea  in  alio  (i)  videri- 
mus  et  adnotaverimus,  veniat  in  mentem.  Itaque 
91  polyposas  concretiones  illas ,  ut  nunc  consue<- 
vimus,  nec  iujuria  facere,  seponas;  duo  haec 
restabunt ,  plurima  in  pericardio  aqua,  et  aucta 
cordis  magnitudo ;  unde  pulsus ,  quaies  descripti 
sunt,  repetas^  et  ea  quae  cor  per  intervalla  afifti- 
gebanty  et,quodconsequitur,  respirationem  tur- 
babant.  Quod  ad  aquam  illam  attinet ;  nontantum 
in  Sepulchr^^to  observationem  XVI  habes  sectio- 
nis  huc  pertinentis,  ia  qua  observatione  y  etsi 
alia ,  et  magni  quidem  momenU,  ubi  fusius  pro- 
ponitur  (2),ieges  in  thorace  deprehensa,  tamen 
a  pericardio  aqua  pleno,  puisus  formicaas  dedu- 
citur ;  sed  et  in  epistola  ad  te  nostra  XY I  piura 
invenies  quae  convenire  videantur,  ut  in  viro(3J, 
cui  pulsus  debiiis  humilisque^  fuisse  pericardium 
aqua  distentum ,  ut  in  puero  et  viro  (  4  )  quos 


(i)  Epist.  7 ,  n.  i3  et  14. 

{7,)  L.  a ,  s.  I  >  obs.  88. 

(3)  N.  40. 

U;  N-  a4. 


LIB.    II.    JDS   MORBIS   THORACIS,   EFI8T.    XXIY.    aS^ 

yieiissenius  seciiit ,  hocmorbolaborantibuspul- 
sum  fuisse  debilem,  parvum,  frequentem,  deni- 
que,ut  indisscctis  (t)  ab  I^emerbroeckio ,  lan- 
guidum^prebantibus  qui  ab  ea  circnmjectaeaquae 
copia  fibras  cordis  laxari  ^  non  dubitant  :  neque 
illud  obstare  arbitraberis,  quod  idem  auctor 
pulsum  lunc  simul  rariorem  inveaerit ,  cum  ab 
aqua  acri ,  qualem  in  viro  de  quo  agimtts ,  flave- 
do  indicabat ,  irritari  cor  fateretur  Diemerbroec- 
kius ;  nnde  esse  potest  pulsus  frequentia.  Ad  illas 
£ldde  Aibertini  (a)  quas  alibi  quoque  indicavimus, 
observationes ,  pulsus  frequentes  ac  parvos,  quin 
etiam  exiles,  celerior^s,  deficientesque  pro  mi- 
nori,  majorique  in  pericardio  aquae  copia  me- 
morantis.  Ponit  quidem  parvos  et  frequentiores , 
sed  eosdem  vibratos  et  tensos  uhi  aqiia  vellicans 
est.  Verum  ibi  de  pericardii  bydrope  loquitur , 
qui  ex  se  ipso,  et  solus  infestet.  Nosautem  eum- 
dem  habebamus  cum  ea  quam  mox  con^derabi*- 
mus ,  cordis  amplificatione  conjunctum.  Nec  vero 
te  illud  perturbet,  quod  aut  in  aiiis  epistolis,  in  iis* 
que  pra^sertim  in  quibus  de  peripneumonia  age- 
bamus,  longe  alios  pulsus  aUquando  cum  ea 
aquBe  copia  proposuerimus ,  aut  in  iila  XVI ,  exi- 
les,  infirmosque  pulsus  inter  signa  peculiaria 
hydropis  pericardii  non  receperimus.  In  illa  enim 
epistola  signa  quaerebamus ,  hunc  a  morbis  cae- 


(i)  N.  a3. 

(a)  Comment.  de  Bonon.  Sc.  Acad.  tom.  i»  iii  opuso. 


^88  JDE    SEDIBUS   £T    CAUSIS    BIORBOHUM 

teris  perpetuo  distinguentia ,  qualia  ejusmodi 
non  esse  puisus,  vel  ex  iis  apparet  quae  modo 
ex  Albertino  proferebantifr.  In  aliis  autem  epis- 
tolis  non  diuturnus ,  sed  brevis  hydrops ,  qui  cor- 
dis  fibras  satislaxare,  et  infirmare  non  potest, 
fere  nobis  proponebatur ;  cum  hic  i*n  viro  iis 
quos  descripsimus ,  paroxysmis  jam  antea  obno- 
xio ,  et  eos  quos  diximus ,  pulsus  in  nosocomium 
afferente ,  non  minus  quam  cordis  aucta  moles 
fuisse  videatur  longioris  temporis. 

i5.  Nec  me  fugit,  tum  aucta  cordis  magnitu- 
dine  vehementes  saspe,  cum  videiicet  nihil  obs- 
taret,  vibratosque  fuisse  pulsus,  ut  in  sene  (i), 
cujus  ex  Yalsalvae  schedis ,  et  in  viro  item  (a),  at- 
que  in  anu  (3),  quorum  historias  ex  meis  tibi  alias 
descriptas  misi.  Verum  in  neutro  priorum  peri- 
cardium  aquam  habebat,  qua  laxarentur  cordis 
fibrae;  imo  cor  viri  crassioribus  erat  ventriculo- 
rum  parietibus.  Quae  res  cum  in  anus  etiam  corde 
fuerit;  nonitamirum  est,  si  hujus  interiores  fi* 
brae  a  circumjecta  plurima  aqua  infirmari  non 
potuerint.  Contra ,  iri  aiio  viro  (4) ,  a  Valsalva  ob- 
servato,  ut  in  multa  aqua  pericardii  cor  magnuoi 
quidem  fuit,  sed  parietibus,  quod  adnotaverit, 
non  crassioribus ;  ita  vix  pulsus  percipiebantur; 


(i)  Epist.  17,  n.  6, 
(2)  Epist.  18,  n.  3o. 
(3"»  Ibid.  n.  a8. 
(4)  £pist.  16  j  n.  6« 


LIB.    II.    DE   MORBiS   THORACIS^   BPIST.   XXIV.    289 

isque  non  secus  atque  ille  de  quo  institutus  hic 
sermo  est,  eximproviso  obiit.  Quid  enim  potest 
cor  majuSy  ubi  ejus  fibrae  infirmae  sunt,  nisi  plus 
sanguinis  admittere ,  quam  valeat  extrudere  ?  Im- 
pleatur  itaque  necesse  est ,  eoque  magis  laxetur. 
Magis  autem,  magisqu^  laxatum,  minus  sangui- 
nis,  minorique  cum  vi  in  arterias  ejiciet,  unde 
pulsus  parvitas  ac  debilitas»  Laxitas  autem  fibra" 
rum  cordis ,  etiam  in  pericardii  aqua  non  mace*' 
rati,  tanta  aliquando  esse  potest, ut  et  cor  sensim 
amplissimum  fiat ,  et  nuUi  denique  pulsus  perci<- 
piantur.  Quod  in  eo  accidit  juvene ,  quem  supra(T) 
quoque  commemoravimus ,  in  extrema  epistola 
descripto  XXI.  Cujus  eg6  juvenis,  et  viri  pariter 
de  quo  hactenus  locutus  sum ,  observationes  speC" 
tabam,  cum  dixi  cl.  hujus  gymnasii  professori 
Homobono  Pisoni(a),/7^  w^/^^e  cordis  augmen^ 
tum  cumpulsu  exilL 

16.  Seni  quoque  maciiento ,  quemanno  secui^ 
mus  1 743  mense  decembri ,  pulsus  fuerant  debi- 
les ,  et  parvi  quidem,  sed  minirae  intermittentes  ^ 
cum  propter  incarceratamy  ut  vocant,  entoroce-* 
len,  illatus  est  in  nosocomium  Patavinum.  Qui 
ante  hunc  morbum  sic  essent,  an  potiusob  hunc 
ipsum,  cum  ea  intestinorum  inflammatione  con- 
junctum,  ut  cita  mors  omnem  curationem  ante- 
verterit,  etsi  pro  certo  scire  non  potui ;  tamen  quae 


^— ^» 


(1)  N.  7- 

(a)  Yid.  qns  Spicil^.  curation.  s.  4>  obs.  i  infin. 

3.  19 


%gO  PE    SEDIBUS   £T   CAUSIS    MORBOaUM 

inpluribus  ejuscorporispartibusL,  et  iuipsopraB- 
iiertim  corde  spectavi,  frequentissimaeque  studio- 
sorum  coronae  ostendi,  ejusmodi  suut,  ut  non  in- 
digna  censeam  quse  tecum  communicentur.  Cor- 
dis  exteriorem  £aiciem  examinanti  arteria  se  ob- 
tulit  coronaria  sinistra  in  canalem  osseum  ab  ipsa 
i)rigine  ad  tractum  plurium  digitorum  mutata, 
qua  basis  magnam  partem  amplectitur.  Sed  et 
rami  illiUs  praelongi,  quem  per  aiiteriorem  coi^ 
dis  faiciem  demittit ,  pars  erat  ossea  jam  fetcta  ad 
tantum  spatium,  quantum  digiti  transversi  tres 
operirent.  Itaque  via  sanguini  utrobique  patebat 
non  per  canalem  membraneum ,  aut  quem  dis^ 
jectac  lamellaB  osseae  bic  iUic  durioreiQ  &cerent, 
-sed  per  tubulum  osseum  perpetuum ,  vix  non- 
nullis  in  locis  minus  durum,  iisque  perexiguis, 
et  cum  transversa  lineoia  nodorum  exilis  arun- 
dinis  cOmparandis.  Tum  corde  aperto,  et  poly- 
posis  quibusdam  concretionibus  detractis ,  etsi 
aggeres  valvularum  magnae  arteriae  durioresmulto 
quam  soleant,  et  pene  osseos  vidi;  nibil  tamen 
ossei.aut  in  ipsis,  aut  in  aliis  valvulis,  aut  in  illa 
arteria  prope  cor  quidem,  deprebendi.  Sed  ali^ 
quo  a  corde  intervallo ,  et  ad  superioFum  arteria- 
rum  origines ,  et  deinceps  ad  divisionem  usque 
in  iliacas ,  erat  aortas  interior  facies  saspe  ina^pia- 
lis  ob  osseas  durissimas  laminas ,  quarum  plures 
amplitudine  unguem  aerquarunt  digiti  poliicis ;  in- 
timam  tamen ,  quae  eas  omnes  operiebat ,  arteriae 
tunicam  uno  tantum  in  ioco  laesam  o£fendi ,  cras- 


LIB.    II.    DE    MORBIS    TQORACIS,    EPIST.    XXIV.    ^gi 

&iusculo  ibi  humore  se  osteiidente ,  de  quo ,  et  de 
ipsa  lamiaarum^  sede  quid  in  homine   aliisquc; 
observaverim ,  erit  alibi  opportunior  scribendi 
locus  (i).  Squamae  autem  osseap  neque  ad  divisio-. 
pem  in  subclaviam,  et  carotidem  arteriam  dex- 
t^ns,  neque  in  iliacis  defuerunt,  neque  in  sple- 
nicia  praesertim ,  in  qua  crebrgp  erant  s^d  lien^n^ 
usque.  Intra  craniuin  tamen,  itemque  in  artubus 
tum  superioribus  tum  inferioribus,  nihil  pssei  in 
artmis  animadverti ,  etsi  in  artubus  hae  firmiore^ ; 
erant,durioresque ,  et  forta^se  etiam  l^tiores  pau- 
lo  quam  soleant :  quas  dum  secaremus ,  vidi  in 
cruralibus  quod  supererat  sanguinis,  noq  fluidum         \ 
quidem,  sed  nec  polyposum.  In  lateralibus  vero, 
crassioris  meningis  siaibus  polyppsa?  er^nt  con- 
cyetiones  si^  satis  crassae.  In  cerebri  autem  vep- 
triculis  dextero ,  sinistroque  noij  deqyjE^t  aqua ,  n^-^  > 
que  in  chorpide  utriusque  ple^u  hydatid^Sy  etin 
iisqusedam  m^jores.  Sed  £^d  thprs^cem,  et  ventf^epi 
ilt  redeam;  in  iilo  cum  asperam  s^rteriam,  ^t  pri- 
ipo^  ejus  rarnos  inciderem ,  car|ilagines  pa^sim 
o^seas  factas  4nimad verti ,  ea^demque  in  illius  ar- 
terjas  trunco  ad  eam  fornoaip  rcd^ctas,  utsingulai 
magis  quam  qurvam  unam ,  ut  soient ,  line^m  ^ 
bina  trianguli  referrentlatera,  anteriusad  angu** 
lum  convenientia :  quam  ob  causam  hic  adnotoj 
]%QqU0  enim  osseas  fieri  in  senibus  eas,  et  laryngi; 


(i)  Epist.  27,  n.  22. 

«9* 


ag^  DE    SEDIBUS    ET   CAUSIS   MORBORtJM 

cartilagines,  ranim  est ,  quod  ex  observationibus 
apparet ,  quas  ex  pluribus  collegit  auctoribus  cL 
Winklerus  (i);  ut  rarum  potius  sit ,  exercitatissi- 
mum,  dum  viveret,  anatomicum  Cassebohmium 
nunquam,  sicut  ille  narrat,  osseas  factas  vidisse; 
nos  certe  utrasque  non  semel  vidimus  (a).  Yenter 
autem  etsi  prseter  inflammata ,  ut  initio  dixi ,  in- 
testina ,  viscera  omnia  sana  habuit ,  et  in  his  je- 
cur ,  et  lienem,  quorum  utrumque  mediocri  erat 
magnitudine ;  in  jecinore  tamen  haec  fuerunt  ex- 
cipienda.  Erat  ejus  vesicula  in  transversum  loca- 
ta :  et  quanquam  justa  et  ipsa  erat  magnitudine  ^ 
sinum  in  jecinore  habebat  omnino  nuUum ,  in 
quem,  ut  solet,  exciperetur;  ut  postquam  ab  eo 
viscere ,  id  quod  nuUa  vi ,  nuUoque  negotio  praes- 
titi,  fundum  illius  omnem  disjunxeram,  vix  se- 
des,  ad  quam  adhaeserat,  agnosci  posset :  quae 
erat  laevis  adeo,  et  uniusmodi,  ut  siquod  forte  fiie- 
rat  vasculum  cujusque  modi  ab  jecinore  ad  eum 
peitinens  fundum ,  aut  ab  hoc  ad  illud ,  necesse 
esset  exilitate  fuisse  incredibili,  et  quae  omnem 
fugeret  sensum.  Et  vesicula  quidem  ita  a  primor- 
diis  usque  se  habebat.  Bilis  vero  in  ea  inerat  ni- 
gricans ,  et  subviscida,  medioeri  copia,  in  eaque 
calcuU  ad  viginti.  Quos  ut  nigros  vidi ,  continuo  iis 
qui  aderant,  praedixi,  id  quod  fuit,  neque  flam- 
mam  concepturos,  nec  liquatum  iri,  sedflamm» 

^ 

(i^)  In  calce  dissert,  de  Tasor.  corp,  hum.  lithisi. 
(7)  Epist.  7,  n.  II,  et  advers.  «nat.  I,  n.  a^. 


•/ 


TJB.    II.    BE   MORBIS   THORA.GIS;   EPIST.    XXIV.    29S 

admotos,  vix  crepitus  levissimos  esse  edituros. 
Mediocri  erant ,  nec  adeo  varia  magnitudine :  omr 
nes  autem  ex  pluribus  quasi  globulis  constabant, 
quorum  alii  aliis  impositi ,  modica  sui  parte  inter 
se  contingebant.  Denique  et  scrotum  inspexi; 
unde  paulo  post  hominis  mortem ,  me  absente  j 
intestinum  detractum  fuerat ,  et  cum  caeteris ,  ut 
cadaver  diutius  duraret ,  amotnm.  Testem ,  qui 
fuerat  herniae  proximus,  minorem  altero,  nec 
paulo,  inveni.  Sectus,interioremsubstantiamha- 
buit  ex  fusco  rubentem ;  cum  alter  colore  habe- 
ret  naturali.  Inter  hunctamen,  et  yaginaiemtu- 
nicam,modicumaqu%  fuit;  nec  ad  alterum  ipsius 
testiculi  extremum  defuit  corpusculum  illud  ex^ 
stans,  subrotundum,  quod  et  alias  (i)  animad- 
vertimus ,  et  pro  disruptae  hydatidis  reiiquiis  ha* 
buimus. 

17.  Multis  ex  dissectione  hac  ad  aUum  ad  quem 
attinent,  locum  servatis,  faicpauca  de  ossea  illa  co- 
ronaria  arteriaadjiciemus.  Laurentius  Bellinus(2) 
vidimuSjinqmty  lapidemadnatum  ramiscoronariis 
majoribus  y  qua  dextrum  a  sinistro  ventriculo  di' 
rimunt. .  Sive  cum  Pechlino  (3)  ossis  et  tofi,  sive 
lapidis  naturam  ia  vasorum ,  et  membranarum 
rigidis  indurationibus  distinxit ,  sive  lapidis  vo«- 
cabulo  omnes  accepit,  ut  paulo  inferius  de  alia- 

■■  I     I      ■■  l|      ■    II      I    ■!  ,     ,  , ■  II,  ■ 

I 

(i)  Epist.  ai ,  n.  19^ 

(1)  De  morb.  pecU 

(3)  Eph.  N.  &  d<ec.  i,  A.  q  et  lo^  obs.  Si. 


a94  ^^   SEDIBUS   £T   CA.USrS   MORBORBK 

rum  arteriarum ,  et  mitralis  valvulae  indurationi- 
hvts  a  se  visis  mentionem  faciens,  et  eadem  lapi- 
dis  voce  utens;  difficile  enim  est,  nunquam  in 
ossfeas  bracteas,  sed  in  lapideas  semper  concre-^ 
tiones  incidisse;  eodem  res,  quantum  ad  prassens 
attinet  propositum , redit ;  alibi  (i)  enim  quatenuft 
ea  distihctio  iocum  habeat ,  diligentius  videbitur. 
Ut  Bellinus,  locifti  sunt  qui  in  Sepulchreti  ii* 
bm  1  (a)  propositam  observationem  scripserunt 
praeceptori^  sui  Drelincurtii,  qui  in  eodem  cada- 
vere ,  in  quo ,  ut  flos,  lienalem  arteriam  hinc  inde 
prhtuberantem  atque  tofaceam  deprehendit ,  «r* 
teriam  quoque  coronariam  cordis  lapidosam  in- 
venit.  Sed  Thebesius(3)  vidisse  se  ait,  ramosma- 
jbres  arteriarum  . . .  pet  convexam  cordis  super^ 
ficiem  ad  cuspidem  decurrenteSy  hic  illic  ex  parte 
osseos,  Denique  cl.  CTeWixis  observationem  edidit, 
stipatam  scholiis  dignissimis  quse  perlegantur, 
de  arteria  coronaria  cordCs  instar  Qssis  itidura" 
fa,  eadem  videUcet  qude  poslea  a  nobis  sic  inventa 
est,  f^inistra ,  pariter  ab  origine ,  et  in  suo  prsBtte- 
rea  insigni  ramo.  Utinam  sicuti  habemus  in  Sepul-» 
chreti  libro  II  (4)  quae  mala,  et  quod  mortis  genus 
in  eo  praecesseriint,  in  quo  cordis  venae  corona- 
ri»  repertoe^  sunt  osseae^,  quamvis  non  sine  aliis 


(i)  Epist.  a5 ,  n.  9,  et  Epist.  27 ,  n.  ao  et  seq. 

(7.)  Sect.  12,  in  addit.  ob.  8  in  fin. 

(3)  Disp.  de  circul.  sang.  in  corde,  S  'A* 

(4)  Sect.  I  in  addit.  obs.  3x.  *  * 


LIB.    II.    BE    MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXIV.    296 

internaruin  partium  vitiis ,  ita  quae  peculiaria  ia- 
commoda  iu  iis  fiuerint  quibus  sociae  arleriae  erant 
osseae^  scire  potuissemus;  quando  Lancisius  (i) 
naturam  adiposis  fasciolis  texisse  'bas  censuit ,  ut 
caveret,ne  quemadmodum  alLie  arteriae  non  rard, 
ita  hae  in  osseam  substantiam  duratae,  a  libera 
distentione  atque  elongatione,  cum  opus  esset  ^ 
prohiberentur.  Sed  neque  Bellinus ,  neque  Drelin- 
curtiidiscipuli  quidquam  de  praegressis  morbi^  ad' 
scripserunt :  Thebesius  eam  rem  maxime  funes-- 
tam  esse  posse  credidit ;  fuisse  non  dixit :  Crellius 
ne  cadaver  quidem  reliquum  videre  potuit  senis  in 
cujus  marcido  fracidoque  jam  corde  iliam  obser- 
vavit :  mihi  denique,  ut  in  pauperrimo,  qui  vix  ha* 
buit  qui  paulo  ante  mortem  in  nosocomium  ia-* 
ferendum  ^uraret,  plura  iis  quae  scripsi,  cum 
maxime  cuperem ,  scire  non  Ucuit.  Tandem^  cum 
hasc  relegerem,  et  quae  interea  prodierant^hujus 
ipsius  morbi  cordis  observationes  inspicerem ,  in 
clarissimorum  virorum  scriplis  extantes ,  Senacii 
primum(a),  deinde  Planci(3),  novissime  Halle- 
ri  (4)  9  primam ,  et  secundam  fuisse  in  viris  palpi- 
tationi  obnoxiis^  animadverti.  Sed  cum  in  $ecun- 
da, ut  aUas(5) retuU,  alise  non  deessent  evidente^ 


i«>« 


(i)  De  mot.  cord.  propos.  Bg. 

(2)  Trait^  du  coeur,  1.  4,  cli.  9,  n.  5. 

(3)  Epist.  de  monstr. 

(4)  Opusc.  pathol.  obs.  5o  et  5i. 

(5)  Epist.  a3,n,  9. 


906  IME   SEDIBUS  £T   CAtJSIS  HOUOlLtrM 

causaepalpitationis;  prima  potissimum  unde  hsec 
fuisset  in  eo  saltem  casu  ostendebat ,  quippe  aliud 
nullum  indicans  vitium ,  nisi  aiterias  coronarias 
osscas  factas,  ramosque  similes  coralii  ramorum 
efformantes;  utprocliveessetintelligere,  siveos- 
aei  horum  aliqui  ramuli  inter  fibras  cordis  se  im- 
mitterent ,  sive  exterius  subsisterent  ipsas  com- 
plectentes ,  utrolibet  modo  easdem  aut  in  systole, 
aut  in  diastole  cordis  irritasse,  et  sic  juxta  ea  quas 
alibi  (i)  auctor  docet,  palpitationem  induxisse. 
Hallerus  autem  unam  quidem,  aut  alteram.habi^ 
tam  in  vetulis  mulieribus,  quibus  alia  quoque  in  os 
degeneraverant ,  observationem  profert ;  sed  quas  ^ 
dum  eae  viverent ,  fuissent  incommoda,  non  signi- 
ficat  propter  eamdem ,  opinor,  causam ,  quae  me 
quoque  de  meo  sene  plura  scire  prohibuit.  Quod 
ut  antea,  nec»  dissimilem  ob  causam  mihi  acci* 
disse  segre  tuli  quod  ad  pulsus  attinebat  cujus- 
dam  viri,  cum  sub anni  finem  1 7^5 ,  pleraque  ejus 
viscera  ad  me  domum  allata ,  amicis  inspectanti- 
bus,  dissecarem.  Tamen  quas  a  me  tunc  audita, 
et  quae  conspecta  sint,  accipe« 

1 8.  Yir  annos  natus  circiter  sex  et  triginta,  sta- 
tura  magna ,  qui  molitoris  famulus  fuerat ,  in  mor^ 
bum  incidit,  qui  thoracis  hydrops  videbatur.  Ita- 
que  cruribus  tunientibus ,  pulsibus  humillimis, 
gonorrhoea  insuper  laborans  virulenta,  mortuus 


(i)  Ch*  II,  n.  2. 


LIB.    II»    DE  HORBIS   THORAGIS,  EPIST.    XXJV.    I97 

est.  InthoracenonsoluDQL)  verum  etiam  in  ventre 
fuisse  aquam,  retuleruntii  qui  detraxerant  vis- 
cera :  quin  etiam  crassa  intestina  quibusdam  locis 
fiiisse  inflammata  et  graveoientia,  ideoque  cum 
caeteris  visceribus  non  esse  missa.  Yera  dici  gra- 
vis  odor  confirmabat  eorum  quae  allata  fiierant, 
ventris  quidem  maxime ,  sed  non  leviter  etiam 
thoracis.  Itaque  pulmonibus,  qui  gravi  erant  pon- 
dere  praeterinissis ,  cor  et  vasa  in  quibus  tunc 
forte  quaedam  avebam  recognoscere  ,  tiiligentius 
sum  rimatus.  Polyposis  albidis  coueretionibus, 
quales  in  vena  quoque  portarum,  et  cava  infe- 
riore  fuerunt,  ab  auricula  dextera  ablatis,  cum 
in  reliquis  cordis  caveis  nihil  esset  ejusmodi,  ni« 
hil  autem  usquam  apparjeret  vitii ,  nisi  in  ,val vulis 
arteriae  magn» ,  idque  maximum ,  hoc  attentius 
intuens  atque  examinans,  sic  reperiebam.  £se 
omnes  valvulae  summo  Umbo  y  et  huic  proxima 
parte  illius  fsiciei  qua  respiciunt  inter  se ;  in  bre- 
ves  et  inaequalesextuberabant  excre^ce/i^io^  :qua- 
rum  pondere  praegravatae ,  eo  abducebantur  uni- 
versae,  ut  angustiorem  inter  se  relinquerent  viam, 
per  quam  egredi  sanguis  posset.  Cum  autem  sin- 
gulas  inspectarem  valvulas,.  dexteram  vidi  bre- 
viore  esse  Umbo ,  sive  minorem  in  transversum 
esse  factam ;  sinistram  autem  per  medium  a  limbo 
ad  aggerem  usque  imum  disruptam ,  ab  ipsisque 
rupturae  labris  alias  protuberare  excrescentias. 
Harum  omnium  substantia  erat  laxa  ex  parte ,  et 
flaccida ,  ut  digitis  atque  unguibus  nuUo  negotio 


3oO  D£    SEDIBUS   ET   CAUSIS   HORBOftUM 

magis  etiam  iatrorsura  protuberantibus ;  utriufr^ 
que  puisus  fuerunt  debiles,  anus  parvi  insuperj 
neutrius  intermittentes. 

ao.  Nunc  quando  mentio  facta  est  de  pukuum 
intermissione ,  quse  vel  magis  quam  eorum  exili- 
tas  aut  debilitas,  ad  asphyxiam  accedit  (  quid 
enim  intermissio  est  aliud,  nisi  asphyzia  brevissi- 
ma ,  aut  quid  asphyxia ,  nisi  intermissio  diutissi- 
me  durans)?  uon  sunt  hic  sine  examine,  hujus 
vitii  causae  praetermittendae ,  quo  tantopere  plu- 
rimi  terrentur  medici ,  saepe  merito,  necxarota- 
men  praeter  rationem ,  veluti  cum  in  ventriculo^ 
aut  intestinis  subest  causa ,  quae  aut  per  se  evanes- 
cere  j  aut  facile  a  medico  tolli  possit.  Quo  enim 
modo  a  flatibus ,  illa  distendentibus,  cordis  pal- 
pitationem  fieri  interdum  et  solvi  dixiitius  (i), 
eodem  quoque ,  aut  non  ita  dissimili  pulsuum  in- 
termissionem  effici  aliquando ,  et  per  se  abire  in 
pluribus  qui  noti  sunt  nobis,  manifestum  est. 
Alias  iisdem  iliis  in  visceribus  materia  est  quae 
idem  faciat ,  irritando  eorum  nervos ,  quibuscum 
nosti  ut  consentiant  facile  nervi  cordis.  Ea  autem 
materia  interdum  ejusmodi  est,  ut  nullo  negotio 
inde  possit  averri.  Sic  memini ,  cum  febricitanti 
virgini  mederer,  et  ad  caetera  intermissio  pul- 
suum  accessisset  praeter  rationem ;  minime  abs- 
territum  esse  me  ab  eo  exhibende ,  quod  cons- 


(i)  EpUt.  23 ,  n.  i6. 


LIB.    II.    DE   MORBIS  THORAGIS,   EPIST.   XXIV.    3oi 

titueram ,  medicamento,  quo  abstergerentur  ven- 
triculus,  et  intestina;  imo  eo  fidentius  dedisse: 
eodemque  die  et  abstersa  haec,  et  pulsuspriori 
uormse  restitutos  fuisse.  £t  tu  vel  in  Sepulchre- 
to  (i)  legeris  ,  vidisse  Ballonium  non  id  modo, 
sed  et  alia  simul  languidi ,  et  parvi  pulsus  vitia  ad 
eumdem  modum  sublata.  Pro  gradibus  purga* 
tionis  y  inquit ,  pulsus  restituebatur.  Quin  etiam 
longe  diuturna  aliquando  intermissio  est ,  ut  qua 
se  per  sexennium  laborasse  scribit  Lancius  (a) ; 
eademque  tamen ,  si ,  ut  in  ipso ,  ex  hypochon^ 
driorum  consensu  est;  his  percuratis,  omnino 
toUi,  etperfecte  potest.  Quod  autem  de  nervis 
dixi ,  qui  in  hypochondriis  irritentur ,  idem  pro- 
fecto  de  iisdem  vel  alibi ,  aliave  de  causa  ad  eum- 
dem  modum  dispositis  negandum  non  est.  Fuit 
id  mihi  maxime  evidens  in  quodam  consultissi- 
mo  rei  medicae  apud  Bononienses  professore, 
qui  cum  forte  animadvertisset^  sibi  pulsum  inter- 
mittere,  ipse  auteih  inde  anxius  atque  soUici- 
tus ,  quasi  id  fortuita  ex  causa  esse  non  posset , 
identidem,  ut  fit,  digitos  ad  carpum  admoveret, 
crebriorem  semper  suomaximo  cum  moerore  fieri 
intermissionem ,  sentiebat :  idem  vero  postquam 
meum  ,  quamvisjuvenile,  non  aspernatus  consi-  - 
Uum ,  multo  rarius  sibi  pulsus  tentare  coepit,  eo- 
que  minus  suum  de  his  angorem  animi  augere ; 

—— — ^— — ^— — i— — i^— — — — — — — — — —  I        IWIIM  H 

(i)  Sect.  liac  9,  ia  schol.  ad  obs.  8. 
{'£)  De  subit.  mort.  1. 1 ,  c.  19,  $  3. 


3oa        i>£  si:piBus  et  causis  moeboaum 

multo  rarior  intermissio  fiacta  est,  donec  ipso 
tapdem  neglectu  prorsus  evanuit.  Sed  non  eos 
tantum  nervos  qui  cor  adeunt ,  verum  alios  etiam 
qui  arteriis  aut  musculis  qui  his  apponuntur, 
nserviunt,  earum  variare  motus  posse,  ex  aegro 
didici ,  qui  cum  gravissimi  morbi  periculum  vix 
evasisset,  magna  ob  adversum  nuntium  impor- 
tune  delatum  moestitia  affectus,  eoque  majori, 
quo  magis  hanc  occultare  conabatur ,  mibi  nihil 
tale  expectanti  pulsus  exhibuit  primum  utroqu^ 
in  carpo ,  diebus  autem  insequentibus  in  sinistro 
tantum ,  omni  peccantes  ina^quaUtatum  genere^ 
ut  cum  in  dextero  essent  eodem  tempore  maxim^ 
sequales ,  perspicuum  esset ,  causam  ad  ^istr^m 
duntaxat  brachialem  arteriam  attinere,  quaeipsji 
quoque  mox  levato  moerore ,  nervisqu^  ad  pri^- 
tinam  dispositionem  redeuntibus,  ^d  naturale^ 
motus  rediit. 

a  I .  Caeterum  cum  pulsuum  intermissio  e^t  non 
ab  impedimento  aut  irritamento  aUunde  profecto, 
sed  a  causa ,  quae  iuL  corde  ipso  aut  proximo  mag^ 
nae  arteriae  trunco ,  aut  ad  alterutrum  iimascatur, 
magni  eam  facere  ppportere  iatendum  est.  Pq- 
test  autem  multiplex,  ac  varia  esse,  et  iu  primis 
illa  ipsa  constitutio  valvularum  semilunarium ,  de 
qua  paulo  ante  (i)dictum  est.  Neque  enim  quod 
mihi  aliter  contigerit ,  idcirco  negUgo  quodalii^ 


(i)  N.  19. 


LIB.    II.    HB   MORBIS   THORACIS,  EPIST.    XXIV.    3o3 

contigit.  Imo  quod  in  aliis  etiam  valvulis  Grego^ 
rius  Horstius,  majorem  dico,  et  Laurentius  Bel- 
linus  observarunt,  attendo.  IUe  enim,  ut  in 
hac  IX  Sepulchreti  sectione  habes ,  et  fusius,  nou 
in  sequente  desynQope,  sed  in  praecedente  de 
palpitatione  (i)  leges,  calculum  instar  miuoris 
castaneae  nucis  adnatum  conspexit  membranossB 
substantiae  valvularum  dexteri  cordis  ventriculi; 
Bellinus  autem  lapidem  genitum  in  altera  vaivu- 
larum  mitralium  :  uterque  post  puli^us  intermit> 
tentes  :  quas  observationes  in  superiore  etiam 
epistola  (2)  commemoravi.  Horstius  tamen,  nam 
Bellinus  alias  rem  fusius  se  executurum  prtimisit; 
in  pericardio  simul  humorem  putridum ,  et  cor 
duplo  majus  invenit.  Sed  et  Cowperus  ,  et  Vieus^ 
senius ,  sicut  in  eadem  epistola  (3)  indicatum  est , 
praeter  valvularum^osseam ,  lapideamve  duritiem, 
dilatationem  sinistri  cordis  ventriculi  in  iis  qui 
pulsibus  fiierant  intermittentibus  aut  inaequali» 
bus ,  fere  deprehenderunt.  Forte  autem  accidit , 
ut  cum  vaivulas  nos  vidimus  ita  mutatas ,  non  si- 
mul  invenerimus  cavearum  cordis  amplificatio* 
nem  :  itemque  tit  cum  hanc  seorsum  invenimus, 
pulsus  non  fuerint  intermittentes ,  quod  epistola 
praesertim  ostendet  XVIII  (4) ,  aut  si  in  uno  (  5) 


m\m    *•«  '* 


(i)  Obs.  25,  8  I- 

(a)  N.  9  et  i3. 

(3)  N.  9  et  10. 

(4)  N.  2 ,  a8  ct  3o. 

(5)  Epist.  21,  n.  34< 


3o4  I>E   SEBIBUS  £T   CAVSIS   MOBBO&UM 

fiierant ,  alia  simul  essent ,  quae  accusari  fortasse 
possent :  nec  Yalsalvae  (i)  aliter  videbis  accidisse. 
Quid  ergo  est  ?  An  quae  sejuncta  id  semper  non 
possunt ;  eadem  conjuncta  potuerunt  semper 
nut  fere  semper  intermissionem  pulsus  efficere  ? 
Cum  ad  haec  dispicienda  multo  plures  requiran- 
tur  obs^rvationes ,  satis  in  praesentia  fuerit  quae 
semper  non  respondent,  indicavisse. 

aa.  lilam  quoque  intermittentium  pulsuum 
causam  hic  (a)  in  Sepulchreto  proferri  video ,  de 
qua  satis  superque  superiore  epistola  (3)  scrip- 
tum  est,  videiicet  pericardii  ad  cor  adhaesionem. 
Quam  certe  non  semper  id  facere ,  his  quoque 
litteris  (4)  confirmavimus.  Proferuntur  hic  (5) 
cordis  etiam  exulcerationes.  Num  vero  cum  his 
semper  sint  pulsus  intermittentes,  proximis  lit^ 
teris  (6)  quaeremus ,  non  miqus  quam  sempeme 
cum  iis  exuicerationibus  animi  defectiones  jun-^ 
gantur.  !Nunc  vero ,  his  et  caeteris  ^  quas  non  ita 
saepe  i^ccusantur,  causis  praetermissis ,  unam  po* 
tissimum  attendemus,  qua  n.ulla  saepius,  cum  de 
pulsuum  intermissione  et  inaequalitate  agitur ,  a 
medicis  nominari  solet,  polypum.  ?(ec  desunt 


(i)  Vid.  Epist.  17,  n.  ai, 
(a)  Obs.  i5. 

(3)  N.  17  ct  seq. 

(4)  N.  II. 

(5)  Obs.  1 1  et  42- 

(6)  W.  19  et  tecj. 


'S. 


lilB.    II.    BE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXIV.    3o5 

qui  credi  velint,  hunc  notum  fuisse  Galeno, 
quippe  ejus  conformationem  ex  multiplicibus 
pelliculis  describenti  in  gallo ,  quasi  vero  ibi  ( i  ) 
diserte  non  loqueretur  de  cordis  tunica ,  skirrho- 
so  tumore  affectay  perinde  ac  si  plures  crassas 
membranee  inyolutce  altera  akeri  fuissent.  Certe 
minus  improbabilia  dicerent,  si  cum  Antipatri 
morbum  esse  censuit(a)abobsl;ructione  laevium 
pulmonis  arteriarum  ex  crassis  et  viscosis  humo- 
ribus^  aliquid  polypi  simile  animo  concepisse 
affirmarent.  Saltem  qua^  a  cordis  polypo  fieri  di- 
cuutur,  ab  eaquam  conjecerat,  causa  repetebat 
Galenus  omnigenam  primum  in  pulsu  incequali" 
tatem ,  deinde  vero  in  progressu  cordis  palpitU' 
tionem  et  spirandi  difficultatemy  denique  repen- 
tinum  obitum ,  aut  certe  haec  inde  repetebat  Sa- 
lius  (3)  eamdem  conjecturam  secutus,  nsque  ad- 
debat  aliquam  hydropis  speciem^  et  leipolhjmiam, 
Caeterum  qui  in  venis  polypos  non  coujectura, 
sed  ocuiis  manibusque  deprehenderit,  primus, 
quantum  ad  hoc  tempus  legisse  memini ,  fuisse 
videtur  celeberrimus  sua  aetate  medicus,  civis 
meus,  Helidaeus  de  Paduanis;  ut  si  Schulzius  vi- 
veret ,  atque  utinam  viveret !  non  sibi  amplius 
poenitendum  credere  fortasse  posset,  quod  ex 
Italia  non  satis  juste  rei  hujus  initia  deduxis^ 


(i)  De  loc.  aff.  1.  5,  c.  a. 
{%)  De  iisd.  1.  4,  c.  8  in  fin. 
(3)  De  affect.  partic.  c.  2Z. 
3.  ao 


3o6  DJE   SEDIBUS   ET   CATTSlS   MORfiOltlrM 

set.  (i)  Helidaeum  enim  Spigelius  (a)  sciipsit ,  in 
cad^vere  mortui  a  diuturna  quartana  reperisse 
in  corde,  venisj  omnibusque  memhrisfrusta  mag-^ 
na ,  longa ,  alba ,  pituitosa.  Ndc  vero  Helidaeus 
Yivebat  eodem  quo  Spigelius  floruit,  sseculo  XYIT ; 
hic  enim  unus  est  de  multis  erroribus  quos  typo- 
graphus  Pissinii  (3).  admisit,  sed  prceterito  ^  ui 
$pigeUus  recte  dixerat,  id  est  XVI ;  imo  Petrus 
Forestus,  qui  ante  finem  obiit  ejusdem  ssecu* 
U  XYI  in  extrema  seoectute  (4)>  quanto  ille  antea 
tempore  florere  coepisset,  non  obscure  significa- 
vit,  cum  de  ipso  ad  hunc  modum  locutus  est  (5), 
HelidwuSy  medicus  insignis,  prceceptor  meus. 
Quem  dixissem  primum  in  corde  quoque  poly- 
pum  animadvertisse ,  nv^  frustulum  illud  nigrio-' 
ris  carniSy  a  Benivenio  (6)  antea  inventum ,  mes- 
pili  forma  in  sinistro  cdtdis  ventriculo  supra  ar- 
teriam ,  post  dolorem  cordis  et  defectiones,  a  ple- 
risque  pro  polypo  acciperetur  pariterac^/a/9^u- 
losoi ,  sed  nigricantis  interim  carnis  libne  dum , 
repertae  postea  a  Vesalio  (7)  in  eodem  ventriculo, 
instar  uteri  dilatato ,  post  pulsum  miris  modis 


(x)  Epist.  add.  ad  Goetzii  diss^rt.  depolyp.  coacret.,  cftc. 

(2)  De  febre  semit.  1.  i,  c.  i5. 

(3)  Epist.  de  polypo  cord. 

(4)  Vid.  Frehcr.  theatr.  viror.  erud.  cl.  p.  3. 

(5)  L.  I ,  ob.  med.  12,  in  schol. 

(6)  Sepulchr  1.  2,  s.  10,  obs»  6. 

(7)  Ibid.  Sect.  hac  9,  obs.  2. 


LIB.    II.    BE    MORBIS   THORi.CIS,   SPlSf.  XXIV.    3o7 

inaequalem  et  varium  :  quanquam  Donatus  ( i ) 
utramqu«  banc  carnem  sine  ulla  dubitatione  in- 
ter  carneas  excrescentias  retulit,  quas  describe"* 
bat ,  partium  caeterarum  ;  non  secus  ac  Schenc* 
kiuA  (9)  inter  carnosas  excrescentias  ventric.  cer-^ 
dis,  et  Biolanus  (  3  )  a  poljposis  concretionibus 
insignem  glanduiam  distinxit ,  quam  'Poloni  ca- 
jusd^m  cor  in  medio  s^pto  habebaty  et  noster 
miratur  Pasta  ( 4  )  9  cum  alias  nuUas  reperiat  in 
toto  Sepulchreto  nigricantis  polypi  in  sinistro  qut- 
demventriculoobseryationes,quomodo  polypi  illi 
diioBenivenii,  et  Yesalii  in  eo  ventriculo  nigrica- 
yerint. 

21 3.  Sed  iUae  du»  sive  non  fuerint,  sive  potius 
fuerint  polyposas  concretiones ,  fuerunt  certe ,  ut 
aUas  (  5  )  ^  nobis  ostensuin  est ,  tum  qu^  intra 
Hiagnse  arterife  aneurysma  a  medicis  deprehen- 
s^  i»unt ,  aano  i557 ,  instar  carniformis  materi^e, 
et  circum  hanc  instar  lardi  suilli  elixati^  tum 
quas  anoo  1667  extractfe  sunt  a  Coitero  (6)  e  sini- 
bus  dura&  meningis ,  et  e  ventricuUs  cordis  phre- 
Qieticae  muUeris^  alias  vero  e  cerebro  eorum  qui 
auspendio  necati  fuerant,  eaBque  omnes  Iwnbricis 
non  dissimHeSy  sed  ex  aJba  pituita  con/iatag.(^i 

(i)  De  medic.  hUt.  mir^  1.  5,  c  3. 
(a)  Obs.  med.  1.  2  ibi  de  cord. 

(3)  Anthropogr.  1.  3,  c.  12. 

(4)  Epist.  de  cord.  polypo,  n.  14. 

(5)  Epist.  17,  n.  2  et  29,  et  £pist.  4 9  n.  23. 

(6)  Obs.anat. 

20* 


3o8  DE   SEDIBDS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

cum  medicos  monere  jam  tum  coepisset,  ut  ca- 

verent;yideri  enim  imposuisse  ejusdemmodi  con- 
cretiones  iis  qui  se  iutra  aut  cranium ,  aut  cor 
vermes  deprehendisse  affirmar^nt;  satis  mirari 
non  possumus ,  egregii  viri  monita  usque  adeo 
fuisse  neglecta ,  aut  oblivione  obruta,  utab  doc- 
tis  caeteroquin  scriptoribus  ea  posteris  traderen- 
tur ,  quae  in  Sepulchreto ,  ne  vagemur  latius ,  oc- 
currunt.  Leges  enim,  exempli  gratia ,  Yidiumju- 
niorem  (i)  scribentem,  se  audivisse  ab  homini- 
bus  fide  dignis ,  qui  pestiferis  febribus  interemp- 
tos  dissecuere ,  vermes  aliquando  in  ventricuUs 
cordis  fuisse  genitos.  Sed  non  leges  quaesivisse 
ab  illis ,  quo  examine  usi ,  vermes  a  concretioni- 
bus  vermiformibus  distinxissent.   Leges  Spige- 
lium  (a)  in  femina  macie  confecta ,  quatuor  lum' 
bricos  teretes ,  spithamce  unius  longitudine  repe- 
risse ,  qui  in  ipsum  truncum  vence  portce  se  insi- 
nuayerant,  ac  toti  corpori  alimenti  aditum  obs-- 
truxerant.  Sed  quamvis  apud  Spigelium  ipsum(3) 
hanc  observationem  recognoscas ;  videbis  quidem 
eam  habuisse ,  non  anno  1 56a ,  quo  necdum  erat 
natus ,  sed  1601 ,  quo  vix  tertium  et  vigesimum 
fortasse  attigerat ;  qua  autem  ratione  explorans 
dignoverit  veros  esse  vermes ,  non  videbis.  Mi- 
raberis  potius  credidisse  illuc  ex  intestini  per 


(i)  L.  4,  s.  1,  obs.  6%y  $  II. 
\p)  L.  2,  s.  7,  ob.  i63« 
(3)  De  lombr.  lato ,  c.  5. 


LIB..    lU    B£    MORBIS  TnORA.CIS,   XPIST.  XXIV.    Sog 

angusta  venarum  mesaraicarum  orificia  com- 
measse ,  et  tamdiu  ibi  perstitisse^  ut  viam  obs- 
truerent  alimento.  Namque  ut  vermes  alii  intes* 
tina  aliquando,  (sicut  nos  quoque  (i)  in  gallina 
vidimus ,  sed  mortua )  perforaverint ;  quo  tamen 
isti  ingenio  illa  quae  ipse  dicit ,  orificia  selegerint, 
ac  pervaserint ,  et  extra  suam  naturalem  sedera 
in  omnino  aliena  tamdiu  vixerint ,  et  toti  corpori 
alimenti  aditum  et  viam  obstruxerint ^  non  ap- 
paret.  Apparet  contra  difficultatem  hujuscemo- 
di  nullam  restare ,  si  quatuor  ponas  fiiisse  poly- 
pos  qui  bimbricos  referrent,  praesertim  cum  po- 
lypi  in  phthisicorum  cadaveribus  persaepe  occur* 
rant.  Quid  vero  de  anguiculo  illo  dicemus,  quem 
in  sinistro  cordis  ventriculo  apud  Anglos  inven- 
tum  Zacutus  ( 2 ) ,  et  Severinus  (  3  )  proposuere  ? 
JNon  aliud  sane  quam  quod  epistola  superiore^^), 
in .  eumdem  obiter  incurrentes ,  significavimus, 
satis  esse  descriptionem  legisse,  ut  polyposam 
fuisse  concretionem  intelligamus.  Itaque  etiam 
Severinus  (5) ,  etsi  de  eo  anguiculo  alia  primum 
agitavit,  et  in  his  quidpiam  quod  alicui^d  expli- 
candam  polyporum  generationem  vel  nostra  hac 
aetate  venit  in  mentem ,  vegetabilium  potius  ge- 


(i)  Epist.  anat.  x4,  n.  44- 

(a)  Sepvlchr.  1.  a,  t.  4>  obs.  6,  S  x  «t  a. 

(3)  Ibid. 

(4)  N.  i5. 

(5)  In  Schol.  ad  cit*  obs» 


3lO  B£   SEBIBUS  £T   GAtTSIS   MORBORUM 

« 

neris  quam  animaliuin ,  fuisse ;  tameH  i^ecte  eo 

tandem  rediit,  utceuseret  ad  concretiones ,  quas 

«t  ipse  viderat ,  spectare,  quas  nuiic  polyposas 

vocitamus.  Quem  si  Riolanus  non  legisset ,  aut  si 

ipse  quoque  eas  conctetiones  non  conspeicisset; 

minus  aliquanto  mirarer,  in  Encheiridio  (i)  haec 

gcripsisse  :  Vermes  etiam  in  corde  generantur..... 

MemorahiUs  est  historia  Angii  cujusdam ,  cni  cor 

erosum  fuit  a  verme :  historiam  ieges  apud  Aure* 

lium  Severihum.  Denique ,  cum  de  verme  alio,  ci- 

mlcis  forma,  de  quo  idem  Zacutus  scripserat, 

proximis  litteris  (a)  jam  dixerimus;  videbis,  sub 

eadem  observatione  a  ^oneto  alibi  (3)  repetita, 

adscriptam  alteram  (  4  )  vermium  duoriun ,  quos 

in  atro  et  grumoso  sanguin<e^  cordis  ventriculos 

occupante,  ostendit  iis  qui  aderant,  Vir  aiioquio 

doctuSy  albo  coloKambos,  dimidiiim  digitilon- 

gos ,  non  modo  proboscidi^  ^  sed  et  auribus  ocu^ 

lisque  instructos ,  credc^  quibus  in  eo  tenebrico- 

«issimo  ioco ,  (nisi  tunc  foite  Vitali  credebatur 

flammula  collustratus ! )  uteretitur.  Ambo  tamen 

erant  mortui.  Yerum  nunquam  vixerant^  ut  opi«- 

•nor;  sed'(ilamenta  erantpolyposa,aIteroextremo 

-quasi  in  proboscidem  gracilescentia ,  et  particuKs 

atri  sanguinis,  ut  fit,  inhaerentibus ,  aures  ocu- 


(i)  L.  3,  c.  8. 

(a)  N.  i5. 

(3)  L.  2 ,  s.  1 1 ,  obs.  3  >  S  2. 

(4)  In  schol. 


LIB»    Ih    T>Z    MORBIS   THORACIS,    KPIST.  |LXIV.    3l  t 

iosque  jnentientia.  A-t  enim  adhuc  erat ,  inquis , 
Mvus  is  vermis ,  quem  ia  pericardio  iiominis  Fio^- 
rentini,  subita  morte  extincti ,  medici  repererunt* 
Quis  hoc  ait  ?  PetrusSphererius(l).  Sedaderatn^ 
ipse  ?  Non  videtur.  An  is  qui  narravit  ?  Ne  id  qui- 
dem.  Bononiae  degebam,  cum  rumor  forte  spar- 
su6  est,  nonnulUs  equis  nobilis  viri,  qui  repente 
mortui  conciderant ,  dissectis ,  l^certas  muUipe^ 
des  in  eorum  cordibus  fuisse  depirehensas.  Ride- 
bant  docti.  Semidocti  tamen  non  deerant,  quo* 
Tum  partim  id  fieri  posse  contenderent ,  partim 
adderent,  et  rumori  affingerent,  laceitas  iila^ 
Bon  sine  motu  et  vita  fuisse  iiiventas.  Ibi  VaU 
salva,  quid  disputatione  opus  est.?  inquit.  Lacer- 
tas  istas  inspiciamus.  Mortuo  igitur  mox  equo 
alio  in  eodem  stabulb ,  ad  eumdem  modum  ins- 
peximus ;  nec  longo  examine  opus  fuit ,  ut  nihU 
aliud  esse ,  quam  polyposas  ccHicretianes  peiv- 
piceremus ,  quae  exteriorem  lacertarum  formam 
quadantenus  imitabantur. 

Utrum  existimas  tandem,  lumbricos  in  sangui* 
feris  vasis,  et  corde  iiiveniri  fato  quodam  his  tem- 

■4»     , 

poribus desitos  esse ?  an,  si  Coiteri  monita  ex  mar 
iorum  animo  non  e&cidissent,  non  saepius  illos^ 
quam  posteros,  lumbricos  in  ejusmodilocis  fuisse 
inventuros  ?  Sed  ne  forte  suspiceris  a  me  de  in- 
dustria  esse  factum ,  ut  ab  iis  quae  in  Sepulchreto 
sunt,  observationibus  non  recederem  sive  hic, 


■  |l'  ■■  I  — — ^— ^M«— «^M^ 


(i)  Obs.  cit.  S  I- 


3l2  t>E   SEBIBUS   £T   GAtJSIS   MORBOEUM 

sive  ubi  de  vermibus  pericardii  agebaiD(i);prde« 
cipuas  hic  atlingain  ex  iis  quae  aut  non  relata&  in 
illnd  sunt,  aut  referri  non  potuerunt :  sic  autem 
attingam ,  ut  plane  intelligas ,  me  non  modo  uon 
oblilum  esse  eorum  quve  ibi  ingenue  fassus  sum, 
non  conteudi  a  me  quod  in  canibus  saepius  vidi, 
id  esse  in  hominibus  nunquam  posse,  verum  in- 
super  non  repugnaturum  tibi,  si  forte  nonnun- 
quam  fuisse  credas.  Fuisse  enim  potuit,  neque 
tino  niodo.  Primum  enim  si  ea  legeris  qufe  a  me 
et  ab  aliis  conspecta  scripsi  (2),  in  canibus,et 
quibusdam  aliis  animantibus  non  unum  esse  lo^ 
cum ,  in  quo  rubelli ,  et  acicularum  tenuitate  in* 
nascantur  vermiculi,  undeque  exitum  tentent, 
praecipue  aut^  in  vasa  sanguifera ;  non  valde 
miraberiSjThomamCornelium  (3)in  sturnocon- 
vulsionibus  vexato,  cordis  basim  teretiumquorumr 
dam  vermiculorum  amplexu  circumplicatam  in- 
venisse;  multoque  minus,  nobilem  chirurgum 
Lapeyronie  (4)  non  uno  in  cane  inter  cordis  ba- 
sim  et  pericardium,  nec  semel  in  ventriculis  ip- 
sis,  vermium  glomeres  vidisse.  Quoruno  si  neu- 
trum  similitudine  aliqua  deceptum  credis;  minus 
deceptum  existimabis  Lochnerum  (5),  c\mmire 


(1)  Epist.  a3,  n.  i5. 

(2)  Epist.  anat.  9,  n.  44  ^^  ^c^* 

(3)  Progymn.  phys.  6. 

(4)  Apud  Senac.  Tralt^  du  coeur,  1.  4  9  ch.  9,  n.  6. 

(5)  £ph.  N.  C.  cent.  8,  obs.  i. 


LIB.    n«    DE   MORBIS   THORACIS^   EPIST.  XXIV.    3l3 

se  moventes  reptantesque  vermiculos  ab  se  depre- 
hensos  affirmat,  et  rubicundulos  quidem,  atque 
ut  satis  exemplo  indicat(i),  crew^/Y/e  et  longitu^^ 
dine  aciculam  cequantesy  eosque  in  thalamo  si- 
nistro  cordis  virgunculs^,  cujus  bimestres  crucia- 
tus,  rosionisque  sensum  circa  praecordia  descri- 
bit,  cum  tr^more  ,  et  palpitatione  cordis,  pulsus 
intermissione,  defectionibus  animi,  sudore  fri- 
gido ,  et  convulsivis  molibus  conjunctos.  Optan- 
dum  quidem  fuerat,  ut  priusquam  eorum  vermi- 
culorum   nidum  in  corde  fuisse  pronunciaret , 
viscere  ob  suas  ahernas  constrictiones ,  easque 
cum  irritantur,  vehementiores,  miniB  idoneoad 
vermiculorutn  nidificationem ,  moramque  bimes- 
trem;  optandum,  iuquam,fuerat,  ut  substantiae 
cordis  erosiones  et  indurationes  illas  quaesivisset, 
a  nobis  in  ejusmodi  nidis  animadversas ,  ne  forte 
in  tunicis  vasis  ahcujus  fuissent  non  plurimum 
dissiti,  ut  facile  cor  posset  in  consensum  trahiet 
a  vermicuhs  tunc  demum  adiri ,  cum  in  morte , 
aut  mox  post  mortem  quoquo  versus  e  nidis  au- 
fugiunt  vermes,  quemadmodum  a  Vallisnerio  (a) 
adnotatum  est.  Quod  in  canibus  qiioque,  ahisque 
animahbus  tunc   arbitror  accidisse,    multoque 
magis  ubi  non  de  vermicuhs,  sed  de  teretibus 
agitur   intestinorum ,  ventricuhque  lumbricis , 
revera  ahquando  intra  pericardium  repertis.  Ne- 

(i)  Tid.  earuiod.  dec.  a,  A.  6,  in  append.,  n.  i,  obs.  i3. 
(2)  Risp.  alU  Lettera  di  M<mtig.  d'Adria. 


3l4  I>E    SEDIBUS   ET   CAUSIS    MOaBORUllf 

que  enim  per  sanguifera  vasa^  in  quorum  hi 
quidem  tunicis  haud  nidulantur^  sed  perbrevem 
expeditamque  oesophagi  viam ,  quem  non  aliter 
ac  intestina,  nec  rarissime ,  perforent ,  se  in  pro* 
ximum  possunt  pericardium  conjicere.  Qua  ra- 
tione ,  et  eo  quo  dixi ,  tempore  huc  pervenisse 
credidenm , illum  Baglivilumbricum,quem  com* 
memorat  Clericus  (1)9  itemque  alterum ,  quem 
cL  Hashnius  (a)  ,cum  a  corde ,  cui  affixus  erat ,  abs- 
traheret ,  statim  ait ,  digitis  siiis  se  circumcinxissej 
anguis  ad  instar.  Hic  enim  lumbricus  in  viro  fuit, 
cujus,  dum  viveret,  nulia  quse  ad  cor  attineant, 
proponunftir  incommoda;  primus  autem  in  eo 
qui  cum  doloribus  ventriculi  alia  pertulerat  mar 
la,  ad  cor  quidem,  sed  facile-^^in'  consensum  a 
ventriculo  tractum ,  spectantia.  Dubitationes  igi- 
tur ,  et  conjecturas  intelligis  meas,  quas  non  ante 
abjiciam,  quam  plures,  nec  sine  accuratissimo , 
quod  saepius  desidero ,  examine ,  habitae  observa- 
tiones  proferantur ,  quae  me  illuc  adducant  tan«- 
dem ,  ut  quod  fieri  posse  et  potuisse  non  infi^ 
cior,  factum  esse  libens  agnoscam.  Yides  simul, 
ubi  dignus  adctor  est,  cui  credatur,  et  ab  se 
visos  aut  vermiculos,  aut  lumbricos,  viventes 
scribit ,  a  me  fidem  ,  ut  par  est ,  adhiberi.  Yerumr 
tamen  quot  denique  ejusmodi  extant  observatio- 
nes  ?  nam  quarum  memineram  in  prsBsentia ,  ea- 


(i)  Ui^.  lat.  Ittnibr.  €.  i3,  tibi  de  verinib.  cor. 
(a)  Act.  N. C.  tom.  7, o^^*  ^4- 


LIB.    II.    Di:    MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXIV.    3l5 

rum  nullam  hic  a  me  prsetermissam,  aliquam 
etiaHKt  non  yiyentis  lumbrici  admissam  puto.  At 
enim  VerneyUs ,  inquies,  observasse  scribitur  (i) 
lumbricum,  terrestrium  similem,  et  huncviTen^ 
tem,  intra  sinum  longitudinalem  pueri  quem  as* 
siduus  vehemensque  dolor  vexaverat  ad  nasi  ra» 
dicem ,  et  pos.t  trimestrem  ientam  febrem ,  mag- 
nae  deinum  convuisiones  sustulerant.  Mihi  vero 
hunc  ipsum  casum  legenti  in  historia  regiae  scien- 
tiarum  academiee  {^) ,  et  verba  singula  perpenden- 
ti,  Yerneyus  visus  est  potius  rem  sibi  narratam , 
quam  observatam  retulisse;  ut  nonntiUa  mifai 
suspicio  sit,  qui  naxraverit,  ne  ipsum  quidem 
rem  vidisse,  sed  cutn  ab  iis  qui  viderant,  audi<- 
visset  fortasse  a  sinu ,  ut  fit ,  ad  sinum ,  a  fron* 
taU  videlicet  (  3)  ad  longitudinalem  transtulisse. 
Itaque  non  agitur  hic ,  ut  vides,  an  Vemeyocre- 
damus :  ut  neque  an  Thomse  €omeIio(4),  qiiando 
puellammemorans,  in  quapost  molestos  circum 
praecordia'  dolores ,  et  frequentem  epilepsiam , 
nulla  alia  interitus  apparait  causa ,  nisi  quod  yer- 
ines  iumbricis  similes  cordis  vasa  exedissent; 
puellam  quidem  novisse  se  scribit;  vermes  hos 
vidisse,  nonscribit ;  ubi  vermiculos  in  illo  sturno, 
in  glandulis ,  canis  oesophago  adnatis ,  in  aliisque 


(i)  Yid.  apnd  Palfin,  Anat.  du  corps  hum.,  p.  2,  c.  3. 

(2)  An.  1700^  obs.  anat.  lo. 

(3)  Vid.  Epist.  I ,  n.  B  et  9. 

(4)  Progymn.  6  cit.     ^ 


3i6       DE  sEDitirns  cr  causis  morborum 

aliorum  qua^  ibidem  nominat ,  animalium  parti- 
bus ,  semper  diserte  ab  se  conspectos  luisse  ait, 
et  ab  se  pariter  visos  in  cerebro  etiam ,  et  corde 
vermes  multiformes ,  et  interdum  non  minus  co~ 
pia ,  quam  magnitudine  mirandos.  Quae  verba  ta- 
men  bos  indicant  vermiformes  potius  fuisse  po- 
lypos,  ut  in  puella  quoque  illa  fuisse,  conjicie- 
bat  Vallisnerius  (i),fibras  vermiformes  ex  albida, 
viscidaque  materia ,  cordis  ulceri  adhaerente^^Sed 
quae  nobis  venia  danda  non  esset,  si  res  ejusce- 
modi  hoc  tempore  pro  vermibus  facile  accipere- 
mus,  ei  et  viro,  ct  tempori  danda  est^  quo-  Coi- 
teri  monita  aut  neutiquam ,  aut  negUgenter  adeo 
a  plerisque  doctis  etiam  medicis  legerentur,  ut 
illas  ipsas  concretiones,  quas  bimbricis  similes, 
sed  reapse  ex  pituita,  ut  ipse  vocabat,  &ctas 
fuisse  docuerat,  inter  exempla  numerarent  vero- 
rum  lumbricorum  qui  in  corde  et  cerebro  de- 
prehensi  essent.  Fortasse  non  crederes ,  nisi  ipsa 
verba  producerem,  quae  inter  suorum  vermium, 
quos  pro  verissimis  habebat,  enumerationem 
sic  interposuit  Cornelius :  Ejusdem  pariter  gene- 
ris  vermes  a  se  quandoque  observatos  scribit  VoU 
cherus  Coiter,  non  in  corde  tantum,  sed  in  cerebro 
quoque  eorum^^  qui  suspendio  multati  periere. 
Nihil  verius  poterat  dici,  si  quod  de  suis  Volche- 
rus ,  idem  de  suorum  quibusdam  Cornelius  cen- 
suisset. 

(i)  Risp.  cit. 


LIB.    II.    I>E   HORBIS  THORAGIS,   EPIST.    XXIV.    Sl^ 

2^  Sed  jam  tandema  prolixo,  nec  frustra  ta- 
men  prolixo ,  de  vermibus  falsis  verisque  ser- 
mone  ad  illam  quse  in  hunc  adduxit,  nempe  ad 
susceptam  polyposarum  concretionum  historiam 
re vertamur.  Quam ,  ne  quis  amplius  suspicetur , 
eordis  polypum  esse  morbum  novum  /et  ab  novo 
aetate  hac  nostra  vivendi  genere  fortasse  repeten- 
dum,  ab  Helidaei  tempore  inchoatam  (i)adCoi- 
terum  perduxeramiis.  Hujus  anatomici  observa- 
tiones ,  aliac  annis  proximis  excepere  eorum  qui 
in  corde  polypos^  vasisque  spectarunt,  ut  Jo. 
Baptistae  Canani^  Gulielmi  Ballonii,  Thomae  Erasti. 
Primus  enim  Sinno  iS^j^ypinguedinemad  magna: 
candelas  sebacece  formam  in  sini^ro  cordis  ven- 
trlculo  invenit  ostiarii  serenissimae  Ducis  Ferra- 
riensis,  subita  morte  extincti,  ut  ex  Boschio, 
ilUus  discipulo ,  in  Sepulchretum  anatomicum(a) 
relatum  est.  Quam  observationem  si  cum  ea  quae 
proxime  praecedit  (3) ,  conferas ,  utramque  eam- 
dem  esse  conjicies,  ab  iis  ex  quibus  describitur 
per  incuriam  ostiarii  vocabulo  omisso ,  ut  quod 
io  eo  fuit ,  in  Duce  fiiisse  videatur.  Id  melius  cog- 
nosces ,  eam  quas  indicatur ,  quartam  Boschii  lec- 
tionem  inspiciens  pag.  non  438 ;  neque  enim  pa- 
ginas  76  universae  excedunt,  sed  38 :  nec  mirabe- 
ris,  quod   Cananum  et  ibi,  et  quotiescumque 


(i)  N.  aa. 

(a)  L.  2 ,  s.  1 1 ,  obs.  5 ,  S  S* 

(3)  Ibid.  8  4. 


3l8  J>E    SKDIBUS  XT   GAITSIS   HOKBORUM 

ipsum  nomiDat;  saepeautem  nominat;  titalo  or* 

net  multum  Jtev.  £x  quo  enim  Julii  III  Pontificis 

maximi  Axchiater  fuerat ,  yidetur  Clerici  Testem, 

et  fortasse  etiam  plus  quam  Testem  retinuisse , 

quando  Fioravantius  ( i ) ,  anno  scribens  ab  ejus 

pontificis  obitudecimoquintOy  cumhunc  Cana* 

num ,  etiam  tum  viTentem ,  laudaret  pras  caBteris 

in   oculorum  anatome ,  sic  appellabat  il  Rev. 

Monsig.  Canan,  Ferrarese.  FuisseantemJuliiAr-» 

chiatrum ,  didici  ex  viro  doctissimo ,  humamssi^ 

moque  Tbyrso  Pagliarino  J.  C.  et  canonico  Fer* 

rariensi ,  qui  et  Canani  longe  rarissimum  dona<^ 

vit  opuscuium  ( a  ) ,  confirmante  quod  is  ad  mt 

scripsit,  Prospero  Mandosio  (3),  qni  prspterea 

Dobile  Canani  genus ,  et  germanum  ei\i&Jrairm 

Julium  S.  R.  £.  cardinalem  commemcMrat.  Qucv 

atque  alia  ad  Canani  vitaaK,  et  oposcaliim  atti-« 

uentia,  opportuniorem  fortasse  babebo   ezpli« 

candi  locum.  Nunc  satis  sit  haec  tibi  sic  in  Iransi* 

tu  indicasse ,  ut  me  scias  quod  de  hoc  anatorai- 

co,  exclusus  angustiis  temporis,  invenire  non 

potui ,  cum  illud  postscriptum  adderem  epistola» 

anatom.  XV  (4),  mox  ita  invenisse,  ut  ad  ipsius 

tunc  a  me  susceptam  defensiontem  pondus  maxi^ 

mum  accesserit :  quanquam  nuUam  fore  in  poste* 


(i)  Cirugia,  1.  2,  c.  18. 

(2)  Muscul.  hum.  corp.  pict.  dissect. 

(3)  OiaTp.  Pontif.  archiatr. 

(4)  N.  66. 


LIB.    II.    m   MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXIV.    SlQ 

rum  causam  spero  eamdem  persequendi.  6uliel-< 
mus  autem  Ballonius ,  ut  pergam  dicere  de  ob- 
seryationibus  polyporuin,  in  constitutione  au- 
tumnali  anni  iS^S  (i),  quemdam  memorat  in  quo 
veluti  carunculie  repertae  sunt ,  eceque  oblongcey 
in  orificiis  vasorum  a  corde  ad  pulmones  perti* 
nentium.  Denique  Thomas  Erastus ,  quemadmo* 
dum babes  in Sepulchreto  (a),jn  libro  edito  an- 
no  i58o,  concretionem  Ae^crv^sit  flasfescentem 
mstar  medullasy  quce  in  ossibus  houm  coctis  ins^e- 
nitur,  deprehensam  in  duorum  cordibus,  quorum 
alteri  cum  febre  et  pleuritide,  alteri  sine  febre 
pulsus  maxime  fuerat  inaequalis.  Ifon  est  opus  ut 
singulos  memorem  qui  deinceps  has  concretiones 
in  corde,  et  annexis  vasis  reperientes,  alii  cum 
m#dulla  pariter,  alii  cum  pinguedine,  alii  cum 
ipsa  carne  compararunt.  T^eque  enim  vel  ex  su- 
perioribus  omnes  quos  poteram ,  nominavi : 
quamvis  Smetius  (3)  anno  1576  in  principe  viro , 
cujus  pulsus  fiierant  inaequales,  inordinati,  in- 
termittentes ,  piweter  concretiones  in  ventriculis 
cordis  earum  similes  quas  descripsit  Erastus, 
ipsas  insuper  appendicibus  aliquot  preeditas  ad- 
notaverit :  quas  certe  longissimas  conspexit  Ne- 
retius  (4)  in  peripneumonica ,  quippe  quae  ex  dex- 


(i)  Epid.  1.  1. 

(2)  Sect.  liac  9 ,  ob.  3. 

(3)  Sepulchret.  1.  3,  s.  21,  obs.  3,  §  2&4. 

(4)  Apud  Schenck.  obs.  med.  1.  a.Ubide  cord.  excresc. 


320  Dir.SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBOAUH 

tero  cordis  ventriculo  carnosse ,  albidas ,  flaccidae 
cayain  venam  suheimtes,  propngabantur  usque 
ad  caput  et  os  sacrum.  Per  alterum  autem  ejus- 
dem  ventriculi  orificium  Guarinonius  (  i )  saepe 
vidit  pituitam  crassam ,  sic  enim  illas  vocabat ,  in 
pulmonarem  arteriam  ita  se  producere,  ut  initio 
tracto ,  simul  educeret  ex  cunctis  arteriae  ramis 
omnem  eam  pituitam  ab  illis  informam  eorum 
redactam ,  ut  arborvideretur.  Sed  ejusmodi  quasi 
arboris  delineationem  primus  omnium,  quan- 
tum  recordari  nunc  possum ,  edidit  postea  Caspa- 
rusBauhinus  (2),  simulque  polypi  tum  dexteri, 
tum  sinistri  cordis  ventriculi  (3)  cum  polyposis 
quae  in  ventriculi.utriusque  substantiam  insertae 
fuerant ,  radicibus ,  et  sinistri  polypi  in  arteriain 
magnam,  subclavias,  carotides,  et  vertebrales 
propagatione.  Quae  omnia  etsi  materiae  adiposes 
nomine,  qualem  in  hydropicis  et  phthisicis  sae- 
pius  observaverat,  comprehendit;  tamen  ia  puel- 
la  quadam  (4)  praeter  materiam  pinguedini  simi-- 
lem  in  ventriculo  dextero ,  in  annexa  auricula 
prdetumida.materiam  quamdam  albam,  membror 
nosam^  crassam,  oblongam  a  se  visam  comme- 
moravit.  Nec  vero  circa  ea  tempora ,  et  deinceps 


(i)  Sepulolir.  1.  a,  s.  i ,  obs.  i4  et  1.  4»  s.  i ,  obs.  14* 

(2)  Tab.  9,  fig.  2  in  append.  ad  tab.  tbeatri  anat. 

(3)  Ibid.  fig.  I. 

(4)  Sepulchr.  1.  a,  s.  8,  obs.  14  9  S  ^- 


LIB.    11.     DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIV.    321 

donec  Tulpins  (i) ,  anno  i54i ,  suam  cordis  polypi 
figuram  et  descriptionem  proposuit,  defuerunt 
alii,  qui  ab  se  quoque  visuYn  memorarent :  ex 
quibus  unuia  satis  est  nominare,  cujus  libri  in 
manibus  erant  omnium ,  Riolanum.  Hic  enim 
quoB  in  Sepulchreto  (  a )  extant  de  frmtulis  car  - 
neis ,  pugni  magnitudine ,  invicem  conglobatis  ab 
eo  deprehensis  intra  ventriculum  dextrum  ad  ori' 
ficium  vcnce  cavas  in  quibusdam  repentina  ac  ino* 
pinata  morte  suffocatisy  et  nominatim  in  episco- 
po  Malleacensi ,  eaderil  ipse  jam  ediderat  anno 
saltem  i6a6,  in  Antropographiae  capite  ibidem  in- 
dicato  :  ad  quae  alia  addidit  postea ,  ut  in  postre- 
ma  ejusdem  operis  editione  legimus,  quse  ad  an- 
num  attinet  1649*  Quin  etiam  ipsum  polypi  no- 
men  quo  deprehensam  a  Tulpio  concretionem 
qui  aderant  medici  uno  ore  appellaverunt ,  indi- 
catum  videtur ,  ut  animadverterunt  viri  docti ,  a 
Fabricii  Bartoleti  Ubris ,  editis  anno  i633 ,  in  qui« 
bfis  cum  de  visis  a  se  ipso  concretionibus  verba 
£aLceTet'jpofypodis  vocabulo  usus  fuerat. 

a5.  Etsi  vero  a  tot  medicis  et  ab  aliis,  neque 
enim  singulosnominareinstitui,  sed  summadun- 
taxat  capita,  et  tempora  attingendo,  observatio- 
nes  plerasqne  notissimas  in  seriem  digerere ,  sic- 
que  aliquam  tibi  polypi  historiam  adumbrare; 
etsi ,  inquam ,  a  tot  medicis  visus  iile  fuerat ,  et 


(x)  Obs.  med.  1.  i ,  c.  27. 
(2)  L.  2,  s.  II 9  obs.  5y  S  9. 

3.  ai 


33a  J>E    SEDIBUS   ET   CAUSIS    MORBORUM 

pro  graviorum  niorbo\*umy  atque  adeo  ipsius 
mortis  causa  habitus;  nemo  famen  ante  an- 
num  1654»  peculiarem  de  eo  tractationem  vulga- 
vit,  quo  tandem  anno  suam  de  Polypo  cordis 
epistolam  emisit  Sebastianus  Pissinius  Lucensis 
medicus ,  qua  propriis ,  et  quorumdam  tum  ve- 
terum,  tum  recentiorum  observationibus  propo- 
sitis  aut  indicatis,  polypi  quidem  nomen  novumy 
^d  Tem  novam  non  esse  fassus,  signa  ejus  af- 
£^ri:e ,  et  nonnulla  de  eo  theoretica ,  et  practica 
probl^mata  solvere  eonatus  est.  Hunc  erat  excep- 
turus  Michaele  Kirstenius,  ts  cujus  observatio- 
nem  et  figuras  polypi  cordis  edidit  Thomas  Bar- 
tholinus  (i).Namque,  ut  anno  1657  ad  hunc  scri- 
bebat  Segerus  (a),  iUi  erat  in  animo  adornare  dis- 
^ertationem  de  affectibus  cordis ,  qua  mente phi- 
res  hujus  polypos  obsen^averat ,  et  delineatos  Se- 
gero  ostenderat :  a  quibus  catarrhos  suffbcativos 
ideo  oriri  imprimis  credebat^  quiaomnes  iili,  in 
qfcibuspoijpos  hos^  obseryayerat ,  catarrho  hotce 
intinctifuerant^  cursum  videUcet  sanguinis  ejus- 
modi  concrescentUs  inhibwtibus  ac  plane  sisten- 
tibus.  Quse  dissertatio  num  prodierit,  ignoro: 
certe  qui  eam  viderit,  iegisse  non  memini.  Suara 
interim  de  Polypo  cordis  inscriptam,  anno  1666, 
emisit  Malpighius ,  iUius  materieim ,  structuram- 
que  rimatus.  Quse  dissertatio ,  non  secus  ac  ple- 


(i)  Cent,  3,  hist.  anat.  17. 

(^)  Th.  Bartholin.  cent.  3,  Epift.  medie.  86. 


LIB«    \U  Dli   HORBi^   TfiORACXSy   £PiST.' XXIV.    Sqt3 

raque  praBCiptt^»  qiias  ppst;  Uiam,  de  cordi^,  ^t 
v9J^ruBi  polypis  ?  tot  aliis  edita  sunt,  cum  sit 
tibi  longe  notis^imai  hanc  nosftram.  historise  pQ-- 
lypi  adumhrationem  ulterius  non  producemus: 
^ed  ad  ea  contiiiuo  transibimus,  quorum  Qaui^ 
jUam  praetermittere  non  inutife.  exiMimavimu^*. 
a6»  Quod  ergo  ad  pojypi  materiam  attiaet ,  (jui 
hanc  cum  adipe,  aut  carn^,  aut  m^mbrana,  aut 
pituita  compararunt^  minime  ilii  arguendi  sunl 
Cum  ^imilitudinem  duntaxat  spectayerint,  qu» 
aliqu^ndo  oculorum  judicio  tanta  ^st^  ut  aqua 
nquae  similior  non  videatur.  Qui  vero  non  simi- 
iQm  modo«  sed  eamdem  prorsus  esse  putarunt, 
hi  nuUo,  aut  levi  examine  contenti,  rei  specte 
decepti  suut  $ic  qui  adiposi  esse  generis  «deo 
cred.ideruut  (i) ,  ut  mirarentur  quomodo  vel  in 
eo  looo  ita  CQucrescere  potuisset,  cujus  caiorem 
loci,  doQ^nte  Gaieno^vix  digitus^  viw  existente 
ammali^  sufferre  posset^  perfaaile  ignis  ejxperi^ 
meatum  «videutur  negiexisse.  Mirum  autem  est, 
cum  pingu^dinemessecrederent,  aut  deistaGa- 
leni  doctriqa,  aut  de  iUa  concretione  non  dubi- 
lasse ,  vivo  ue  homine,  an  irigido  jam  facto  cadai*- 
vetQ  potius  accidisset :  quanquam  magis  mirum 
est,  multo  recentiori  tempore  non  defuisse  qul 
polypi  materiam  ab  ipsacordis*pinguedine,baud 
^io  quomodo  a  superficie  ad  interiora  tradueen^ 


(i)  Vid.  Basdui,loct.4,«tBirtholixi.  ceBl.iyCpist.me<Lat 


3l4  ^^   SEDIBUS   £T   CA.USIS   MOKBORUM 

tes ,  derivaverint.  Sed  qui  polypos  carnem  meni' 
branamve  esse  censuerunt ,  si  revera  semper  de- 
cepti  non  sunt ,  sed  eorum  nonnunquam  fibras 
cum  fibris  cordis  continuari ,  et  vera  per  ipsos 
sanguifera  vascula  produci  conspexerunt,  quo- 
rum  mihi  neutrum  in  polypis  prope  innumeris 
^ectare  adhuc  contigit;  non  illi  tunc  polypos, 
de  quibus  hic  agimus,  sed  cordis  excrescentias 
viderunt.  Verum  aliud  est  polyporum  quasi  radi- 
culas  in  cordis  minimas  foveolas,  et  foraminula 
>se  inserere ,  vasorum  autem  per  se ,  aut  intra  se 
repentium  quamdam  interdum  similitudinem  os- 
tendere ;  aliud  continuari  fibras  ipsas  ^  et  certis 
ac  peculiaribus  tunicis  instructa  vasa  sub  oculos 
et  scalpelhim  cadere  hos  polypos  incidentium. 
Certe  Yalsalva  ut  olim  inclinabat  in  hanc  senten- 
tiam ,  ita  sibi  pluscula  per  quemdam  poiypum  vi- 
dere  vascula  visus  est;  quae  et  diligenter  delinea- 
verat;  sed  ex  simiUum  polyporum  examine  falla- 
ciam  sensit,  et  quae  antea  dilineaverat ,  postea 
delevit.  Tandem  qui  polypos  pituitam  esse  di- 
xerunt,  si  aliud  hoc  nomine  quam  materiam  ex 
qua  crusta  fit,  concreto  sanguiniinsidens,  signi- 
ficarunt ,  non  ita  certe  probandi  sunt ,  ut  qui  il- 
lam  ipsam  materiam  intellexerunt.  Quam  euim 
aliam  hoc  tempore  nisi  illam  materiam  polypi 
praecipuam  et  pecuUarem  esse  censemus  ?  aut 
quod  discrimen  inter  eam  crustam  et  polyposam 
concretionem  a  Malpighio  et  WiUisio  adnotatum 
£uis&e,  aut  revera  esse ,  tum  hos  legendo,  tum  il- 


\ 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXIV.    3^5 

las  diligenter ,  earumque  structiiram  examinando 
comparandoque ,  invenire  potuit  vir  cl.  Andreas 
Pasta  ( I )  ?  Illam  autem  materiam  fiiisse  veterum 
pituitam ,  inter  caeteros  praeclare  ostendit  eximius 
niedicus,  eorumque  doctrinae  peritissimus ,  Sa- 
lius  (a).   Fidemus  ^  inquit,  nonsolum  utramque 
bilem  cum  sanguirie  e  vena  ejectam  concrescerey . 
sed  etiam pituitam  ipsam^  quce  adeo  in  sanguinis  . 
superficie  nonnunquam  concrescit,  ut  vix  gladio 
incidi  queat^  nisique  hcec  et  limosa  pars  sangui- 
nis  ei  admisceatur ,  Ucet  concrescat  sanguis ,  quo- 
modocumque  e  vena  ejectus ,  non  tamen  ita  cito 
concrescitj  nec  ita  dure  coalescit,  sicuti  ei  contigit^ 
quando  copiose  ei  admisti  sunt  et  humores  me~ 
lancholici  et  pituitosi.  Quae  tibi  volui  omnia  ver- 
ba  describere ,  ut  cum  iis  conferre  possis  quae  vir 
experientissimus  scripsit.  Jo.  Ijudovicus  Petitus  in 
commentario  altero  ( 3 )  de  modo  haemorrhagias 
sistendi^  ubi  sangumis  partem  rubram  eo  laxius 
concrescere  animadvertit ,   quominus   de    alba 
admistum  habet ,  et  contra ;  ut  crusta  propterea 
durissima  sit,  quod  ex  albatantum  parte  coales-. 
cat.  Sed  illud  praeterea  vel  in  cadaveribus  ab  eo- 
dem  animadversum  videbis,  sanguinem  qui  in 
corde  et  vasis  omnibus  tum  venosis,  tum  arte- 
riosis  ita  concrevit  ut  pars  alba  sit  a  rubra  dis- 


(i)  Epist.  de  cord.  polypo,  n.  17  etseq. 

(2)  De  affect.  part.  c.  4. 

(3)  M^m.  de  TAcad.  Roy.  des  Scienc.  an.  i^Sa. 


3a6  DE    SEDfBUS   ST   CAVSIS   MOfiDOltllM 

tincta,  inferiorem  quidem  partem  rubram  ha-> 
bere,  superiorem  autem  albam  «  modo  cadaver 
V  frigiduin  factum  sit  in  situ  horktontali,  siculi 
»  plerumque  contingit.  » 

27.  Yerum  etsi  h»c  de  polypomm  materia,  et 
structura  adeo  ittius  simili  quae  in  crosta  san^i- 
nis  observatur,  et  de  crustse  in  superiore  parle 
quiescenti^ ,  et  frigefacti  sanguinfs  quotidie  pro- 
pemodutn  visa  efibrmatione,  etsi  bdsc,  inq^am, 
ut  erai^t  notissima,  ita  ioijice^e  medicis  dubita* 
tionem  debebant ,  num  polypi  diu  ante  mortem, 
an  potius  post  mfortem  coalescerent,  praesertiiii 
ex  quo  observationem  modo  memoratam  lege^ 
rant,  a  Petito  incadaveribus  habitam  ;  tameB  i>isi 
existebat,  crescente  in  diesnimia  ista  de  praee^i> 
tente  polypo  persuasione ,  nisi ,  inq^uam,  exisle-> 
bat,  is  quem  paulo  ante  laudavimus,  Andrea^ 
Pasta,  qui  toUere  contra 

Est  oculos  ausuSy  primusque  obMstere  contra  (ij; 

equidem  qui,  aut  quando  finis  apud  plerosque 
futurus  fuisset,  haud  satis  scio.  Primus  atitem 
dixi,  quia  Kerckringius  (2)  magis  universarum 
sanguinis  partium,  quam  albarum  potissimum 
concretionem,  id  est  polypum,  impugnavit,  aut 
si  hunc  impugnavit,  tam  molli  brachio  id  fecit, 


(i)  Lurret.  de  rer.  nat.  1.  j ,  v.  67. 
(-4)  Spicileg.  anat.  obs.  73. 


LIB,    11.    m   MORBIS   THORACIS,   EPlSl'.    XXIV.    32^ 

tit  cum  miilto  firmiot  Malpigbii  (i)  defensio  vi- 
deretur ,  et  si  nihil  aiitid  quam  Kercbringii  ob- 
jectationem  ^endas,  etiam  esset,  magis  magis- 
que  ex  quo  prodierat  utraque ,  proferre  bomines 
plerique  pergerent  observationes  polyporum, 
tmde  pr«gressi  et  morbi,  et  obitiis  explicarentur. 
Fuerat  aliquis  infirma,  et  saepe  etiam  aegra  vale- 
tudine  quindecim,  aut  viginti  ipsos  annos;  si  in 
mortui  demum  corde  repertus  polypus  fuisset , 
hic  jam  inde  ab  initio  extitisse,  et  perpetuus  ma- 
lorum  omnium  auctor  fiiisse  dicebatur.  Idem 
pariter  accusabatur,  post  morbum  deprehen- 
sus  celeriter  conficientem.  At  cor  aequo  majus, 
aut  ejus  auriculae  magnitudinis  mirandae,  at  pul- 
mones  pessime  affecti,  et  compressi  arteria  as- 
pera  simul  conspiciebantur.  Polypi  culpabantur 
tamen.  Quemquam  a  me  nominari  non  est  opus, 
cum  jam  diu  in  omnium  manibus  scripta  sint 
quaehoc  testentur.  Sed  nocere  tamen  minus  pos- 
sunt;  cum  simul  causas  nobis  proferant,  quas 
veriu&  incusemus.  Quae  vero  eas  non  proferunt , 
ut  haud  improbabili  indicio  sunt ,  eas  saepe  non 
fuisse  quaesitas  sic  quantum  detrimenti  a  polypis 
res  medica  retulerit ,  *non  obscure  significant, 
cum  in?  tot  cadaver upi  inspectionTbu$  polypo  re- 
perto ,  satis  quaesitum  esse  prontmciaretut' ,  et 
quid  praeterea  in  thorace ,  in  ventre ,  in   capite 


(x^  Op.  post. 


3*xS  BE   SEDIBUS   FT   CAtTSlS' MORBORVIC 

lateret,  undeverioresmorbi,  et  obitus  disceren-^ 
tur  causHs,  perquirere  negligeretur*^  ISec  Tninu& 
daniniindidem ,  nec  raro,  coepisserem  luridicam 
existimabis ,  ciim  apud  judices  legeris  polypum 
a  medicis  reum  factum  aiienae  culpse,  eorum  vi- 
delicet  qui  aut  ense,  aut  fustibus,  aut  periiicioso 
pharmaco  sanos,  valentesque  homines  occide- 
rant,  sive  noxa  his  rebus  illata  intus  appareret, 
sive  postqiiam  deprehensus  erat  polypus ,  non 
esset  diligenter  quaesita.  Nimirum  se  auferri  si- 
nebant  medici  hac  ratione ,  non  potuisse  poly- 
pum  tam  cito  post  mortem  fbrmari :  neque  has 
duas  alias^attendebant,  crustam  non  minus  cele« 
riter  efformari  in  extracto  sanguine,  et  si  polypus 
diu  ante  mortem  cor  occupasset,  hominem  illum 
sic,  ut  fatebantur,  valentem,  et  omnino  sanum 
futurum  non  fuisse.  Quiii  ea  ipsa  res  qua  admo- 
neri  debui^sent,  polypos  illos  non  esse  morbos, 
horum  videlicet  frequentia  (quotus  enim  quisque 
hoc  igitur  morbo  non  laborasset  ?)  eadem  iUuc 
se  adduci  patiebantur,  ut  docerent,  polypum 
longe  frequentiorem  esse  morbum,  quam  homi- 
nes  opinarentur;  quando  jam  olim  Guarino- 
nius  (i)  de  polypo,  quem  pituitse  nomine,  ut  su* 
pra  (a)  indicatum  est^  designare  consu^verat, 
haec  in  observatione  quadam ,  unde  verum  dis- 
cendum  fuerat,  .scripsit  :  Cor  sine  pituita  illa 


(i)  Sepulchr.  1.  4,  s.  i  ^  obs,  i3  in  addit. 

(a)  N.  24. 


\ 


IIB.    II.    BE   MORBIS   THORACIS9   EPISX.  XXIV.    3^9 

solita  in  mortuis :  nec  de  uUa  in  cadaveribus  alia 
re  laagis  fortasse  quam  de  sanguine ,  vera  iila 
sunt  apud  Celsum  (i)  verba :  tale  esse,  quale mQr^ 
tui  sit;  non  quale  vivi  fuit.  Qiiam  parum  igitur 
apud  pierosque  profecisset  suscepta  obiter  a 
Rerchringio  polyporum  irapugnatio  ,  satis  su- 
perque  intelligis.  Sed  Pasta  longe  alia  via  ac  ra- 
tione  ipsos  polypos  ex  proposito  aggressus,  in 
dubium  adeo  revocavit,  tum  epistola  in  eam  sen- 
tentiam  edita ,  tum  breviore  altera ,  quce  a  viro 
cl.  Francisco  Roucallo  Parolino  comite  ( a  )  vul- 
gata  est ,  ut  perpauci  mihi  jam  posse  produci  po- 
lypi  videantur  de  quibus  num  diu  ante  mortem 
fuerint ,  non  dubitemus.  Et  diu  quidem  est  ex  quo 
ipse  dubitare  nonnunquam  coeperam^  non  de 
concretionibus  istis  levioribus ,  quas  cum  in  ple- 
risque  cadaveribus  viderem ,  saepe  sf omachabar , 
interdum  subridebam ,  si  quem  forte  eorum  qui 
aderant ,  audirem  inde  repetentem  morbi  cau- 
sam ,  quae  se  alio  loco  satis  prodebat ;  sed  de 
magnis  ac  durioribus  concretionibus ,  ut  quas 
anno  1708  offendi,  utrumque  cordis  ventriculum 
etmagna,  his  adjecta,vasa  omnia  occupantes 
adolescentis ,  quem  intra  dies  tres  acutissimus 
sustulerat  morbus  ,  qui  cujus  generis  esset,  non 
adnotavi ;  adnotavi  autem  suspicionem  hanc 
meam ,  videlicet  cum  perpauci  duataxat  exigui 

(i)  De  medic.  in  prael. 

{%)  In  Epistolift  post  historiaft  morbor. 


33o  DE    SEBrBfCS   Et   CADSI9   MORBOIlUWr 

et  moll«s  una  cssent  atri  sanguims  grumi ,  qua 
vita  servari  rae  ad  nonntrlia  quidem  inom:enta 
potuisse  videretur,  post  obitum  denique  maxi- 
mamsanguinispartem  in  eas  concretiones  ftiisse 
coactam.  Neque  aliter  accidisse  in  iis  suspicabar, 
qwos  Lowerus  (i)  seripsit  a  se  dissectos,  miratus, 
corde  et  vasis  adeo  infarctis,  corullomodo  cons- 
tringi ,  aut  reliquum  sangitinem  adhuc  fluidumy 
advitam  et  calorem  inpartibus  conservandum  in 
vasis  istis  prceterlabi potuisse ;  ne  quid  de  eo  dt- 
cam  ,  in  quo  ab  iis  concretionibus  alterius  ven- 
triculi  cordis  ostium  ita  erat  obduratum  ,  ut  pen^ 
nce  anserinte  aditus  in  s^entriailum ,  pro  influxu 
sanguinis  vix  restaret,  alterius  autem  ostium  cegre 
digitis  reoludi  potuerit.  Adjuvabant  suspiciones 
has  tum  historiae  simiies,  tum  alia,  quorumpar-' 
tim  paulo  ante  attigi,  partim  infra  memorabo, 
tum  ea  quae  apud  quosdam  auctoi^es'  legebam,  ut 
puta  apud  Coiterum  atque  Riverium.  Quorum 
ille  cum  polypos  vermiformes,  ut  supra(a)rela- 
tum  est ,  non  secu«  in  iis  qui  suspendio ,  quam 
in  ea  quae  phrenitide  necata  fuerat,  invenrisset, 
nec  ratio  appareret ,  cur  in  primis  illis  esse  ante 
obitum  debuissent ;  in  altera  qiioque  post  mor- 
tem  demum  formari  potUisse  videbantur.  Rive- 
rius  autem,  ut  in  Sepulchrcto  (3)  leges,  t)bserva- 


(i)  Tract.  de  corde,  c.  a. 

(a)  N.  23. 

(3)  L.  2,  s.  8,  obs.  tf. 


LIB.    H.    M   MOaBIS   TliOSA^FS,   «PMT.  XXIV.    33 1 

tiooem  littem  trddfvdiit  «anmcularnm ,  qirarum 
nMJ0r  md  a\^lkmae  magmfmdirvem  tstccedens  ,cum 
mterutaortas  ostium  pnecfaderei  vi<ri ,  qm  pul- 
S1KS'  naequttlitatem  'pri'm>iam  ^  dcrncle  srsphysciam 
pasfius  «ibierat ,  cvedfta  ai>  Riverk)  cst  haec  efFe- 
cbse,  cmm  alia  non  deessent  qn«  accusari  pt)S- 
sent^ijec  canHicula  ejus  dimtaxat  magnitudiuis 
prareluderein^ropotuisse  magruimillud  ostmm 
ykbatxif  ^  prstsertim  cum  in  scholio ,  ab  eodem 
aaotare  HMsm^retur  camncufa  srmilis  et  multa 
mafor  m  corde  militis  occisi,  qui  tamen  ante 
bona  fruebatur '  {faletudine.  Vides  certe ,  quid 
hmc  pariter  consequatur;  quanquam  Hiverius 
occurrere  dubitaliorii  non  omisit,  discrrmine  illo 
prola^o,  quo  plures  qaioqtie  alios  usos  esse  dein- 
ceps  vidi»,  cai?wncnlae  in  miiite  parietibus  ventri- 
cub  in  parte  alligatse,  in  ahero  soUitae,  ut  in  hoc 
pcksset  compelii  in  vasorum  ostia,  m  illo  non 
posset  Meas  tawien  onines  suspiciones,  dum  res 
mihi  magfs  dilaccsceret ,  tacilus  compressi,  et 
facile  adhuc  comprimerem,  rationibus  quae  pro 
poiypo  proponi,  aut  rcponi  solcbant,  me,  utve* 
rum  fatear,  morantibus,  nisi  has  Pastae  iugenio 
et  diiigentia  plorimum  denique  infirmatas  vi- 
dissem. 

a8.  Et  primum  obstare  mihi  videbantur  polypi 
signa,  quse  non  sine  accuratoetcauto  plerarum- 
que  omnium ,  quae  illius  extarent,  observationum 
examine  fuisse  a  summis  viris  proposita,  existi- 
mabam.  £t  quanquam  unum  aliquod  pathagno- 


\ 


332  I>E   SEDIBUS   £T   CAUSIS    MORBORUM 

monicum  signum  raro  in  morbis  haberi  posse  ^ 
non  ignorabam,  mirabarque  non  defuisse  me- 
moria  nostra,  qui  ejusmodi  inpolypo  signum  esse 
doceret,  carotidum  et  subclaviarum  arteriarum 
pulsationem  vehem^ntiorem ,  ut  quam  ^ne  po<» 
lypo  saepenumero  observatam  sciebam ,  quod  et 
aUquae  ad  te  scriptae  confirmant  historiaB  (i);  ne- 
minem  tamen  ferme  legebam  eorum  a  quibus 
polypi  indicia  sunt  commemorata ,  qui  inter  haec 
intermittentem  aut  saltem  inaequalem  pulsum  non 
poneret ,  quem  saepe  etiam  in  adumbrata  a  nobis 
polypihistoria  (a^relatum  animadvertere  potuisti, 
etindicatum  scis  ab  nonnemine  tanquam  signum 
polypi  pathognomonicum.  Quem  ego  hominem 
vel  ab  senioribus  suae  sectae  doctoribus  refutafium 
non  mirabar,  cum  mihi  earum  observationum 
veniebat  in  mentem ,  in  quibus  aut  sine  hoc  signo 
inveneram  polypos,  aut  cum  hoc  signo  non  in^ 
veneram  :  cujusmodi  eae  sunt  quod  ad  primum 
attinet  genus,  quas  in  epistola  habes  YII  n.  i  x  et  1 3^ 
et  in  hac  ip&a  XXIY  n.  6 ;  quod  vero  ad  alterum, 
quas  in  epistolis  aliis  habebis :  quibus  tunc  addes 
quae  in  epistola  sunt  XXI  n.  34  et  in  XXIII  n.  6. 
Sed  et  epistolam  relegens  IX ,  cum  in  illam  histo* 
riam  (3)  incides,  qua  constat  pulsuum  inaequa- 
litatem  parco,  sed  continuato  ,  opii  usu  fuisse  so- 


(i)  Epist.  i7y  n.  a3y  et  Epist.  a3,  n.  6, 
(tl)  N;  22  et  24. 
(3)  N.  7^ 


.MB.    II.    BE   MORBIS    THORACXS,   JEPIST.  XXIV.    333 

latam;  illam,  si  bene  te  novi,  a  polypo  ortam 

non  credes.  Verum  etsi  haec  tunc  cognita  ex  parte 

"ac  perspecta  habebam;  putabam  tamenea  paucas 

esse  exceptiones ,  quales  in  medicina  persaepe  oc- 

currunt ,  nec  satis  dignas  quas  diagnosi  oppone- 

rem  a  viris  experientissimis  constitutae,  pneser- 

tim  cum  me  non  fugeret,  signorum  vim  non  uno 

aut  altero  seorsum  accepto,  sed  pluribus  con^ 

junctis  esse  spectandam.  Sed  ecce  tibi  epistola 

-doctissimi  Pastae ,  in  qua  (i)  tot  coUectae  sunt  po- 

lyporum  observationes ,  etiam  numero ,  aut  mole 

valde  spectabilium ,  post  nulla  polypi  indicia  a 

clarissimis  auctoribus  deprehensorum ,  ut  pro-* 

posita  illorum  diagnosis  jam  saepius  inutilis  vi- 

deatur ,  aut  siratione  duce  excogitata  est,  dubita- 

re  cogat ,  non  fuisse  igitur  ante  mortem  polypos, 

quorum  in  viventibus  nullum  prorsus  signum 

«xtabat.  Quas  dum  relego  observationes ,  invenio 

duas,  alteram  Wincleri,  Borrichii  alteram  ,  quas 

discrimini  illi  objiciam  Riverii  (^^),  ab  alligata  aut 

soluta* caruncula  sumpto.  Erant  entim  polypi  in 

utraque  illa  observatione  nulla  parte  adnati^ 

nusquam  annexi,  sed  liberi  Btqae  soluti;  nihil 

tamen  de  pulsuum  intermissione  aut  inaequalitate 

adnotatur.  Juvat  huc  addere  observata  a  cl.  Joer- 

densio  (3) ,  qui  ingenue  fassus  omnia  illa  signa 


(0  N.  4. 

(a)  Vid.  sapra ,  n.  17  circa  fin. 

(3)  Act.  N.  C.  tom.  4?  append.  n.  5,  $  5  et  6. 


334  I>£   SEDIBOft  ST  C4VS»$   |ffO«B«tUJC 

ab  auctoribus  adducta  ad  cogn^soend&mpoljrpmn 
jam  factumy  etiam  collecti^^  sumptap  no»  sibi 
sufficere ,  ut  inde  certi  quid  de  ^yusprmmtia  sim- 
tui  gueatj  mox  in  singulorum  eMmine ,  ubi  «d 
pulsum  veait  interniitteDteni ,  hunc  se  nun^utm 
in  polyposis ,  nisi  moribuHdis  obsenra&se  testatur: 
et  tamen  in  tot,  quorummorbosetdissectioneai 
autpeculiafiterdescribit^  aut  fiumitiatim  indicat, 
ipsi  accidit,  ut  ofnnes  polypos  praster  unicMm^ 
eumqueomniummaximum,  trabikus  et  codumait 
lis  cordis  ventriculormn  non  aiiigatas,  sed  Uke^ 
ros  deprehendefet.  Jam  vero  quando  illud  pri- 
mum,  videlicet  sine  pulsus  intermisstone  ^  aut 
alia  inaequalitate  poiypum  ssepe  inventum  fuisse^ 
$atis  ostensum  est ,  omissis  aliis  quae  in  promptu 
essent:  et  nominatim  cl.  Trewii(i)obseFvationi- 
bus,  alterum  pariter,  nimirum  puisus  intermis* 
sionem.  aliasque,  etiam  mire  variantes,  inaequali^ 
tates  sine  uUo  poiypo  animddversas  fuisse ,  non 
una ,  sed  pluribus ,  ut  par  est ,  praestantissimo* 
rum  virorum  observationibusconfirmemus,  nec 
tamen  omnibus  quibus  liceret.  Itaque  primum  ex 
Sepulchreto  satis  sit  de  multis  septem ,  haud  am* 
plius,  indicasse ,  Gregorii  Horstii  (a),  NicolaiTul* 
pii  (3),  Lazari  Riverii  (4),  Laelii  a  Fonte  (5),  Joan- 


■•  •  •  1  • "' 


(i)  Eorumd.  act.  tom.  a,  obs.  53. 
(%)  L.  2,  s.  8,  obs.  35,  $  I. 

(3)  Ibid.  obs.  23,  §.  i. 

(4)  Sect.  5,  ob.  21. 

(5)  L.  4»  s*  i>  obs.  45,  §  6. 


LIB.    11,    M   MOABIS   TBORACI^,   W»tWr.  XXIV.    335 

fiisPraeyojtii  (i),  singulorum  ««gula&,  flieronyini 
•^utem  Cardaui  (a)  binas.  Quasfii  legeris,  puUum 
fuisse  intermitteniem  reperies ,  intermittentem 
quoque  inceqiuilker  y  fiiisse  infeguaiem,  etiam 
mire  incegualem,  maxime  incequalem ,  onmiimB' 
qualitatis  genere  perturbatmn  ^  plurimumque  in 
singulis  differeniiis  variantem^  ordine  omnino 
nullo :  sed  cum  in  uno  quoque  ex  fais  septem 
asgris  aut  pericardii  aut  cordis ,  quod  in  aliquot 
roagnum  fuit,  aut  pulmonis,  ut  iu  plerisque, 
aliarumve  partium  yitia  descripta  invenies,  in 
nuUo  polypum  aut  concretionem  polyposam  com- 
memoratam  videbb.  Sed  neque  in  aliis  videbis, 
quas  huc  adjicies,  historiis,  firunneri  (3),  GuU- 
manni(4)9  Lancisii  (5)  pukum  proponentium 
inasqualiter  intermiitentem ,  incequaliter  inasqua' 
lem,  irregularem  et  ina^qualem  ^  inaaqualem.  at" 
que  intermittentem ,  cum  quidquid  morbosi  post 
eos  pulsus  depreheoderunt  in  corde  p^aesertim , 
arteriamagna  et  vena  cava,  non  reticuerint.  Quid? 
quod  in  puella  quatuor  aut  quinque  annos  nata, 
€ujus  morbum  et  dissectionem  egregius  vir  scrip- 
sit  Verneyus  junior  (6) ,  cum  puisus  modo  cele- 


(i)  L.  4«  s*  i>  ob9.  3,  S  lo. 
(a)  L.  a ,  8.  9 ,  obs.  22  et  33. 

(3)  £ph.  N.  C.  cent.  6,  obs.  i. 

(4)  fionund.  act.  tom.  i,  obs.  4. 

(5)  De  aneur.  propos.  53. 

(6)  M^m.  de  TAcad.  R.  des  Sc  an.  1704. 


336  DE   SEDIBCS   ET   CAUSIS   MORBOEUM 

res,  modo  tardi ,  et  prsBtereaintermittentes,  imo 
ad  tempus  per  intervalla  suspensi,  timorem  incu- 
terent  de  cordis  polypo;  nihil  in  corde  adnota- 
tione  dignum  iuventum  est;  sed  ad  ejus  basim 
skirrhosus  tumor  nucis  magnitudine,  arteriae  pul- 
monariincumbens,  etper  radices  quasdam  cum 
spina  conuexus.  Ciarissimus  autem  vir  Joannes 
Targioniiis(i),  ubi  in  Patricio  Florentino  cordis 
magnorum  vasorum ,  et  proximarum  partium  vi- 
tia  descripsit ,  ne  quis  forte  ob  pulsum  qui  diu« 
tissime  semper  fuerat  a  irregulariter  irregularis 
n  et  intermittens,  poiypum  ab  se  omissum  esse 
j»  suspicaretur ,  diserte  addidit,  ne  minitnam  qui« 
n  dem  concretionem  polyposam  fiiisse  repertamji 
Quodnede  aliis,  quos  paulo  ante  laudavimus, 
suspiceris;  fac  veniat  in  mentem  cum  diligentis 
plerorumque,  tumomnium  consuetudinis ,  qua, 
cum  polypi  vocabulo  necdum  medici  ad  eum 
quidem  de  quo  loquimur,  designandum  utebaur 
tur,  eum  tamen  aliis  quae  supra  (a)  sunt  dicta, 
nominibus  significare  non  omittebant,  tum  quan- 
tum  certa  quaedam  pulmonis  aut  cordis ,  aut  va- 
sorum ,  huic  annexorum  vitia  ad  pervertendos 
pulsus  valeant,  rum  denique  in  illis  duntaxat 
pulmonis  et  cordis  vitiis  (  nusquam  enim  poly^ 
posi  quidquam  erat)  Pastam  quoque  (3)  in  duo- 


(i)  Prima  Raccolta  d^Osserr.  med.  pag.  iz6  et  119. 

(a)  N.  aa  et  seq. 

(3)  Epist.  de  cord»  polypo,  n.  9« 


LiB.  II.  de;  horbis  thoragis,  epist.  XXIV.  337 

bus,  quorum  propterea  cadavera  perlustravit , 
praeter  alia  polypi  signa ,  incequalem  intermittenr 
temque  continenter  pulsum  ortum  esse  jam  non- 
nuUis  ante  obitum  mensibus  deprehendisse. 

29.  Quoniam  autem  ad  confirmandum  diu 
ante  mortem  fuisse  polypos ,  dilatationes  profer- 
ri  solent  cavorum  in  quibus  inveniuntur ,  quasi 
illae  tanquam  effectus  polypo,  ut  causae,  succes* 
sissent;  non  id  Pasta  facit  quod  ipse  in  Adversa- 
riis  11  ( I  )  feceram ,  ubi  coiitrario  etiam  ordine 
rem  se  habere  posse  ostendi :  imo  illis  ipsis  his- 
toriis  exquibus  elucere  credunt  alii,  dilatationes 
polypos  esse  consecutas,  non  satis  polypos  in  vi- 
ventibus  probari  patefacit  (  2 ) ,  quia  polypi  non 
modoantea,  sed  nepostea  quidem  in  iis  corpo- 
ribus  fuerint,  necesse  est,  sed  post  mortem  de- 
nique  gigni  potuerunt;  nam  et  dilatationes  sine 
polypis  saepenumero  inveniri ,  et  polyporum  sig- 
na ,  quae  i%iis  fuerant  in  quibus  reperiuntur  di- 
latatiories ,  harum  duntaxat  signa  esse  potuisse , 
plauum  facit.  Qua  una  ex  re  mihi  quidem  viden- 
tur  plura,  sed  duo  potissimum  consequi.  lUud 
primum ,  qui  polypi  diagnosim  exiis  nobis  cons- 
tituerunt ,  quae  in  aegris  observaverant  in  quibus 
simul  dilatationes  et  polypi  reperti  sunt,  non 
satis  caute  se  gessisse.  §ic  ,  ne  a  Sepulchreti  pro- 
posita  IX  sectione  recedam ,  si  quis  praefixos  ob- 

(i)  Animad.  4oet  4i- 
(a)  N.  5,  7  et  seq  ct  i5. 

3.  aa 


338  DE   SEDIBUS   ST   CAtlSIS   MORBORIJM 

servationibus,  exemplicausa,  II  et  X  titulos  spec« 
tet,  in  iWdi  pulsus  incequalitatem  ortam  pro*cul 
dubio  credet  ob  cordis  sinistrum  ventriculum  sub^ 
nigricarite  carne   infarctum^   cum   tamen  ratio 
quoque  habenda  sit  ipsius  cordis  instar  uteri  ad 
ejus  carnis  molem^  cujus  pondus  lihras  duas 
sequabat  extensi :  in  X  vero  observatione  pulsus 
intercepticf  eidem  esse  videbitur  a  duobus  pofy- 
pis  in  corde ,  praesertim  cum  ea  dbservatio ,  qutt 
ibi  ex  parte  duntaxat  profertur ,  nihil  prseterea 
exhibeat,  quod  fuerit  proeter  naturam.  Magnum 
auteite  errandi  periculum  ab  ista  mutilatas  histo- 
rias  producendi  consifetudine  properantibus  lec- 
toribus  ofiFertur.  Quis  enim  eredat ,  ubi  de  pulsi* 
bus  agitur ,  ingens  cordis  ipsius  vitium  reticeri? 
Et  tamen  si  eadem  observatio  ftlio  loco  (  i  )  ubi 
tota  producitur,  inspiciatur;  cum   iis   polypis 
fuisse  invenitur  corbovino  majusjtotam  thorMis 
capacitatem  replens.   Alterum,   quoik  donsequi 
paulo  ante  indicabam ,  polypi  diagnosim  vel  ma** 
^s labefactat.  Qui  enim  illamproposuerunt,cum 
probe  viderent  signa ,  quae  aflFerebant ,  aliis  mor* 
bis  esse  posse  communia,  illud  addiderunt ,  sig- 
tia  ista  utilia  {uturaL ,  deficientibus'^  aliis  indiciisy 
quibus  affines  morbi  dignosci  solent  Itd  Pissi- 
nius  (sfc).  Ante  iilum  autem  Rioianus  (  3  ) ,  ubi  de 


(i)  L.  3,  s.  7,  obs.  45. 

(a)  Epist.  de  poljpo  cord. 

(3)  Anthropogr.  ult.  edit.  1.  3,  c.  xa. 


polypis  mentionem  injecit ,  faaec  siibjecerat :  qui 
premuntur  spirandi  di^Cfdtate  cum  puhus  in*^ 
ierceptione,  sine  tussi,  sine  ulla  suspicione  hy-^ 
dropis  pulnMnumy  aut  vomicde  ^  suspectam  hu'^ 
bere  debent  repentinom  sujfocationem  cordis^  a 
polypo  yidelicet.  Aliidentqujealiierejusdeiomodi 
exceptiones  addiderunt.  Sed  quomodo  indicia 
deeruat  affinium  morborum  %  i\  quae  polypi  sig^ 
na  creduntur,  ea  diUtationibus  etiam  conveniuut, 
et  mfeurx^ma^t^.  seu  iwrtm  trunQi ,  seu  kevi  cor^* 
dis  ventticuU ,  ut  confirmat  cl.  Pasta  (  i )  specie 
polypi  prtB  aliis  /allunt  morbis  P  At  enim,  in* 
quies,  cum  polypus  sine  uUo  aneurysmate^  sine 
uUa  alia  cordis  yasotumque  Ifiesione  invenietur^ 
cui  praegressa  aegri  inCommoda  imputare  Uceat; 
hosc  tuoo  saltem  polypi  signa  fuerint,  et,  quod 
consequitur,  polypus  ante  mortem  extiterit.  N^ 
tuiic  quidem  pro  certo  haec  coasequi,  agposcil 
Pasta  (3)9  ut  qui  signa  omnia  polypi  in  iis  quoque 
interduip  animadvertit  quibus  neque  ulia  erat 
earum  Is^sionum,  nec  polypus  :  quamobrem  si«^ 
cuti  a  causa  aUa  aUqua ,  etiam  oculos  eflugiente^ 
ut  puta  f  quod  alibi  (  3 )  indicat ,  a  cardiacorum 
aervorum  vitiQ,  tunc  iUa  signa  provenerint,  ne^ 
Ms$e  est ;  ita  nibil  prohibet  quominus  ab  eadem 
in  iis  quoque  proveniant ,  in  quibus  polypi  de-^ 


(i)  N.  27. 
(a)  N.  6. 
(3)  N.  II. 


34o  D£   SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBORUM 

prehenduntur,  prasertim  cum  tota  epistola  satis 
ostendat    quafito   probabilius   sit  polypos  non 
nisi  post  mortem  compingi.  Cum  has  litteras  ad  te 
meas  recognoscerem ,  eximium  de  corde  tracta- 
tum  illustris  Senacii  in  manum  sumpsi,  et  ca- 
put  ( I  )  quod  de  cordis  polypis  est  inscriptum, 
perlegi,  gavisusque  sum  ejus  quoque  judicio  im- 
probari  (2)  qui  signa  polypi ,  et  in  his  pulsuum 
inaequalitatem  polypo  tribuere  maluerunt ,  quam 
vitiis  simul  cum  polypo  deprehensis ,  in  hisque 
dilatatae  cordis  auriculae :  nonne  huic  dilatationi 
tribuenda  erant,  inquit,  symptomata  omnia,  et 
ipse  polypus  ?  Sed  cum  plUrima  alia  habet  singu- 
lari  laude  perdigna ,  tum  illud  in  primis,  quod 
difiEicilem  se  praebet  in  veris  polypis  et  agnoscen- 
dis ,  et  dighoscendis.  Raros  enim  in  tanto  nume* 
ro  esse  ait  (3) ,  quos  pro  veris  agnoscat :  et  cum 
horum  e£fectus  eosdem  esse  afErmet ,  ac  tot  alio- 
rum  obicum ,  cursui  sanguinis  per  cor  se  oppo- 
nentium ;  vix  tandem  soli  pulsuum  inaequalitati, 
eique  varianti,  ^hoc  tribuit;  non  jam  quod  fece- 
rantalii,  ut  indepolyposdignoscamus,  sed  tan- 
«ummodo  ut  suspicemur.  Suspicemur,  inquam, 
neque  enim  fugere  ipsum  poterat ,  praeter  poly- 
pum ,  alios  esse  obices  etiam  inconstantes ,  ut 
puta  a  varia  nervorum  irritatione,  quae  si  in  ner- 


(i)  L.  4»  ch.  10. 

(a)  N.  10. 

(3)  N.  9. 


«LIB.    II.    SE   MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXIV.    S^I 

vos,  exempU  gratia,  pulmonum  cadat,  variam 
sanguini  objiciat  dififtcultatem  e  corde  in  pulmo- 
nes  exituro,  aut  ab  his  in  cor  redituro :  quo  exem- 
plo  utor,  quoniam  paulo  post  (i)  video,  ipsum 
quadantenus  indicari;  nam  et  alia  coUigi  exem- 
pla  possunt  e  capite  insequenti  (a),  et  vel  sine  his 
satis  est  dogma  quod  ab  eo  aUbi  (3)  positum  est, . 
pulsus  inaequaUtatem  a  turbata  esse  nervorum  et 
cordis  actione.  Quae  turbatio  quamdiu  simul  du- 
jiare  9  simul  varia  esse  possit ,  nihil  fortasse  esse 
tibi  ostendet  quam  id  quod.  nuper  legebam  in 
volumine  III  Commentariorum   de  Bononiensi 
scientiarum  instituto  (4).  Cum  enim  vir  ceL  Mo- 
lineUius  quatuor  canibus  alterum  nervorum  va- 
gorum  in  coUo  obUgasset ,  neque ,  ut  Yalsalva 
quidem  solebat,  statim  solvisset;  mox  in  omni« 
bus  motum  cordis   nullo  in  genere  cequalem^ 
inordinatum,  intermittentem  nullo  ordine;  in  ^no 
praeterea,  cui  nervum  eumdem  etiam  secuerat, 
motum  illum  confusum  prceter  modum  animad- 
vertit ,  nec  ante  diem  XVII,  XXIX,  XXIII,  XXVII, 
in  ordinem  iis  canibus  rediisse.  Itaque  si  eidem 
nervo,  ai^t  alu  ad  cor  spectanti,  aut  eorum  ori- 
gini  laesio  aUqua  accidat  gravis ,  quid  haec  possit 
facere   inteUigis,    et  quam   sapienter   is   quem 


(i)  N.  II. 

(2)  Ch.  1 1 9  n.  9. 

(3)  L.  3,  ch.  7,  n.  9. 

(4)  In  opusc. 


34^  l^S   SEMBU9   n   CAITSIS   HOKBOKUM 

laudabamus ,  Archiater  ab  ejusmodi  pulsu  non 
diagnosim  polypi,  sed  suspicionem  dtintaxat  re* 
peti  posse  censuerit.  At  enim ,  fertasse  hic  dices, 
quid,  si  inaequalis  pttlsuum  insBqualitas  ultra 
diem  undetrigesimum ,  ut  in  pluribus  lccidisse 
novimus,  producatur,  etdiutissime  persei^ret? 
Huic  autem  qusestioni  occurrit  Pasta  (i),  atque 
utinam  ne  inciderent  sa^pius  e^  cerebri  aut  ner- 
voram  laesiones ,  quse  neque  sanari  possunt ,  ne* 
que  mutari,  eoque  annos  qtiam  plures  perstant, 
et  ad  mortem  usque.  Ejuscemodi  autem  Isesiones 
cum  sensum  pierumque  fugiant,  mirum  non  est, 
si  aut  cum  vitiis  cordis ,  aut  sine'his  in  eorum  ca- 
daveribus,  qui  varie  inaequah  pulsu  fuerint,  nihil 
quidquam ,  cui  imput^re  huhc  liceat ,  deprebeii* 
datur.  Etsi  enim  illa  cordis  vitia  ejusmodi  sint, 
ut  nunc  quidem  ad  unum  modum,  mo:iadaIium 
se  habere  non  potuerint ;  at  se  potuit  ad  illa  ad- 
dere  nervorum  laesio  unde  ea  tarietas  e:&isteret, 
qua;  etiam  sine  illis  iritiis  ifide  esse  p<^est,ut  non 
improbabili  dubitatione  a  Pasta  indicatum  est. 

3o.  Non  est  mihi  in  animo  omnia  ejus  epistoks 
capita  perdenscre,  quam  legere  per  te- possis ,  et 
fortasse  jam  legeris.  Satis  est,  si  dicam,  nihi) 
ferme  eorum  esse  omissum ,  quae  hinc  permovere 
homines  debent ,  ut  dubitent ,  num  sint  in  viven- 
tibus  polypi;  hinc  vero,  ut  minus  confidant  iis 


(i)  N.  II. 


LIB.    II.    D£   MORBIS   XHORAGIS,   EPIST.   XXIV.    343 

rationibus  quae  afferri  solent  ^  ut  ^s  esse  in  vi- 

ventib w  ostendatur.  Quid  ergo ,  inquis ,  a  nobis 

interea  faciendum  est  ?  Yir  alter  experiens  et 

d.octus  est  expectandus,  qui  ad  illam  epistolam  sic 

respondeat ,  ut  quod  mihi  quidem  ,  sicutalias(i) 

scripsi ,  non  ita  facile  videtur,  perspicue  et  firmt 

illas  omnes  eximat  dubitationes.  Quod  nisi  fiat, 

caute  equidem  de  polypis  loqui  pergam,  ne^ 

committam,  ut  quae  mihi  dubia  sunt,  ea  temere 

procertisponam.  Neque  enim  ampUus  ea  licet  ex* 

cusatione  uli  qua  antea  licebat.  Seripserat,  exem- 

pligratia,  anno  ifid^S,  ZoHicofferus  in  diwsserta- 

tione  de  poljpo  cordis  {%) :  eo  ritu ,  quo  sangui^ 

pleuriticorum  j  cachecticorum ,  etc,  vence  sectio^ 

ne  emissus,  dum  motum,  partes  ejus  omnes  an^ 

tea  miscentem  et  invicem  obvohentemj  paulatim 

perdit  crassam  alham  et  densam,  polypo  nostrQ 

substantia  omnino  similem ,  in  superficiem  pro^ 

truditj  talem  in  ejusmodi  subjectis  concretionem 

in  corde  et  vasis  ejus  post  mortem  ceque  ac  in 

sanguine  emisso  Jieri  possey  nihilestj  quod  me 

impediat  credere  y  prassertim  cum  in  illis  subjectis 

a  concretione  illa  poljposa  subsidentis  et  coagih 

lati  sanguinis  portiones  aliquee  plerumque  reper 

riantur,  simites  sanguini  pleuriticorum  crasso  et 

nigro.  Jam.vero  si  ab  eo  lunc  quaereres,  curpost 

haec,  continuo  illuc  transiisset,  ut  non  solum  pro- 


(i)  Epist.  i8,  n.^ 
(a)  N.  i3. 


344  ^^    SEDIBUS   £T    GAUSIS   HCORBORUM 

fiteretur,  se4:ainen  nullo  modo  concedere  j  poly' 
pum  omnem  post  mortemdemumformari;  verum 
etiam  de  polypis  eadem  fere  qu»  caeteri ,  asseve- 
raret;  nempe  eas  quas  subjicit  (i),  rationes  sui 
faicti  produceret :  eseque  ipsi  ad  justam  excusa- 
tionem  valerent ,  ut  quae  ab  nemine  fuerant  in 
dubitationem  vocatae.  Nobis  vero  iisdem  utenti- 
^us,  quae  daretur  venia  ?  postquamillac  ipsae,  ut 
supra  (!»)  ostendimus,  adeo  sunt  a  Pasta  infirma* 
tae.  Quod  si  aliis  niti  velimus  rationibus ,  ut  puta 
iis  quas  apud  aliquos  legeris ,  ad  polypos  saltem 
illos  excipiendos  qui  ventriculorum  parietibus 
adhaerent,  et  tendineis  valvularum  sine  mitralium, 
sive  tricuspidum  fibrillisimplicantur,  aut  quidu- 
ritie  et  firmitudine  ea  sunt,  ut  digitis  nequeant 
dissolvi ,  eoqiie  ostendant  se  opus  esse  non  bre- 
vissimi  temporis ;  hasquoque  Pasta  (3)  occupavit 
exceptiones.  Nam  quod  ad  duritiem  et  firmitudi- 
nem  attinet ,  commemorat  quantae  interdum  eas 
sint  in  crusta  sanguinis  e  vena  emissi ,  et  quam 
brevi  tempore  haec  gignatur.  De  adhaesione  au- 
tem  ad  ventriculorum  parietes,  afiirmat  sangui- 
nem  ,  si  cordis  bubulis  ventriculis  loco  vasis  vi- 
trei  excipiatur ,  modo  materia  aeque  scateat  ex 
qua  fit  crusta,  non  secus  adhaerere  eorum  parie- 
tibus  quam  polypi  soleant :  quod  et  de  implica- 


(0  8  i4. 
(a)  N.  ag. 

(3)  N.  ao. 


LIB.   II.    BB  MORBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXIY.    S^S 

tione  opinor ,  dicere  poterat  cum  fibrillis  valvu- 
larum ,  quando  animad verto ,  attulisse  ( i )  ex  Moi- 
uichenio  exemplum  poiyporum  qui  tendinibus 
mitralium  valmlarum  implicabantur y  inter  eas 
quidem  observationes  quae,  cum  in  viventibus 
Dullum  iuerit  polypi  indicium ,  ad  polypos  atti- 
nent  qui  post  obitum  producti  sunt.  Num  vero 
illos.  saltem  non  nisi  longo  varioque  tempore 
compactos  polypos  fuisse  credemus,  qui  sint  fi- 
brosi  9  qui  membranse ,  ttndinis ,  nervi ,  sive  as- 
piciaSySive  manibus  hinc  et  hiuc  trahas,  natu* 
ram  quandantenus  aemulentur ,  qui  strataosten- 
dant  alia  aUis  imposita ,  aut  qui  denique  tubulo- 
rum  instar  sint  cavi  ?  Crederemus  fortasse ,  nisi 
Pasta  (a)  observationes  protulisset ,  unde  illa  om- 
nia  in  crusta  quoque  emissi  sanguinis  luculen- 
ter  conspecta  esse  constaret :  quod  vero  ad  ca- 
vos  attinet  polypos,  qusedam  animadvertisset(3), 
ex  quibus  conjicere  proclive  sit,  crustam  circum- 
circa  ex  quiescente  sanguine,  post  mortem  vide- 
licet,  intra  vas  aliquod  emersisse,  circumcirca, 
inquam ;  id  quod  facilius  intelliges ,  si  cadaver 
necdum  calore  intus  destitutuih ,  in  oppositam  f a- 
ciem,  aut  latus,  sive  lavandi,  sive  alia  de  causa 
conversum  fuisse,  mecum  posueris;  deindevero 
inter  dissectionem  aut  viscerum  extractionem 


(i)  N.  4. 
(a)  N.  ao. 
(3)  N.  a4. 


346  0£   SEDIBUS   KT    CJkVniS  MOXBOfBCM 

groiBo^fim  ssingmaem  e  cruftla  circnm jeota  elap- 
snfti  y  hanc  inaiiiis  lubmK  inatar  reliqtdsse.  At  suiit 
quidaai  iQorki ,  inquis^  ita  ciim  polypo  conjimciti, 
ut  ab  hoc  proYenisse  omiuiio  yideaii|tar.  Nam 
primum  Scbulzius  (i)oDdm»rata  pr^oduiat  doo,  al- 
terum  in  pedibu&et  natibus  adotkscento ,  akteram 
in  dextero  muberis  pede,  Erat  illi  crassus  potypas 
in  vena  cava  ad  iliacaruan  oonfiuxum ;  mudieri 
autem  in  iliaca  dextera.  Polypum  igitnr  in  utro- 
que,  dum  yiverent^  fuJlseapparet,  qui  expedite 
saDguinis  tegressui  se  opponens  ^  osdematis  causa 
fiierit.  Annuerem  lorsan^  nisi  alii  in  adalescente 
ftiissent  polypi  ^  et  stupendi  quidem  in  coorde , 
•tum  in  communieantibus  cum  ipao  vasis ,  imUi- 
que  prorsus  iUorum  effectus  alibi  se  ostendis- 
sent;  et  nisi  morbus,  quo  extincta  fuerat  femina, 
et  caus^extem^,  qua^  fortasse  prsecesserant  pe- 
di$  oedema ,  et  aliine  in  aliis  quoque*dissitis  vasis 
futssent  potypi,  sileretur.  Proferes  deinde  quas* 
dam  cordis,  aut  aurieularum  dilatationes,  quas, 
cum  alia  tibi  earum  eausa  oceurrerit  nuUa  y  con- 
tendas  forsitan  ab  eo ,  quem  intra  iUas  codA^exe- 
ris,  poiypo  ii^duclas  iuisse.  KoU  id  eontendere; 
tot  enim  vel  inter  antecedentes  suiit  cauaae  dila- 
tationum ,  et  nonnuUas  earum  ita  abdita^  aut  an- 
tiquae ,  ut  ne  aegri  quidem  ipsius  medicis  et  assi- 
dentibus,  ex  quibus  scisciteris,  aliquando  sint 

(i)  Act.  N.  C.  tom.  I ,  obs.  220 ,  etCommerc.  litter.  an  17S1» 
specim.  10. 


LIB.    II.    BX   MOHBIS   THORi.€IS,   BFl^T.  XXIV.    3^7 

ii6t» ,  Yidelieet  graves^  sed  diasimulati ,  animiaf- 
itctus,  pfttbnontiih  alia  «late^  atiisqoe  in  regioni* 
hm  pnsfgxtsaA  inflammatioiies  v^hementes,  et 
fiw  pmterea  suni  ejusmodi  apud  ampUssimum 
SenAcium  ( i )  ktgenda.  Namque  ha^c  ^  prosertim 
si  m  eos  ineiderunty  quorum  cor  ad  dilatationem 
esset  disposrtum,  kaud  raro  ipaum  dilatarunt  ci*- 
tMis  aut  tardiua»  prout  major  miDorve  erat  iUa 
dispositio;  ut  propt'  reaunde  >  et  quando  &ctum 
esset  dilatationis  initium ,  non  semper  aegri  ani-' 
madvertere  potuerint.  Denique  trahere  argumen* 
tam  posses  in  speuem  muho  validius  ex  iUustris 
Halleri  (  21 )  observatione  ^  quae  in  vena  mulieris 
eava  inter  renales  venas  et  iliacps  nihil  cavitatis 
loco  superfuitse  proponit,  nisi  fibmsam  quam* 
dum ,  quasi  cameam ,  polyposam  ei  daram  car  * 
nem.  Cum  enim  vena  spermatica  dextera ,  ut  san* 
guinem  ab  inferiore  aarta  iilatum  reduceret ,  im* 
mitteretque  in  venain  utetericam ,  ad  iliacam 
ejnsdem  lateris  spectantem  enorimter  Saicta  esset 
latior;  atque  adeo  foret  unciali  diametro ,  etpe^ 
rinde  dileUata  esset  ea  quoque  ureterica ;  videtur 
polyposa  illa  concretio ,  quae  sanguinis  ascensnm 
impediretfjam  diu  faisse  ante  mulieris  mortem. 
Yerumtamen  cum  Hallerus  scribat ,  venam  ibi 
eavam  fa,isse  concretam ,  et  exemplum  ejUs  con- 


\ 


(i)  Trail^  dtt  c^nr,  I.  4>  ch*  8,  n.  S  «t  4« 
(2)  Opusc.  pathol.  obs.  20. 


348  BE   SSDIBUS  ET   GA.USIS   MORBORUH 

cretionis  ex  Mahtissa  anatomica  (i)  Rhddii  indi- 
cet,  qui  cavain  arctissime  coaluisse  dicit,  ut  ne 
specillum  quidem  admitteretj  haud  duhie  ab  exid* 
ceratione ,  et  solertissimus  ipse  Hallerus  concreUB 
cavce  veme  in  sua  femina  rationem  se  non  inteU 
ligere  fateatur ,  cum  in  eo  cadavere  nulla  causa^ 
venam  tantam  [comprimere  apta  reperta  sit,  et 
claris.  in  theatro  anatomico  Gottingensi  prosector 
Winklerus  (a)  de  eadem  illa  femina ,  ut  videtur , 
Ioquens,(quamvis  neque  aetas,  neque  indicatus 
observationis  annus  magnopere  consentiat)  in 
qua  spermatica  vena  cavae  crassitudinem  aequa- 
bat  y,  hanc  totam  a  coalitu  obstructam  vidisse  se , 
aiat ;  conjicere  procUve  est  coaUtum ,  ejus  £aicile 
similem ,  quem  a  me  visum  alia  tibi  epistola  (  3  ) 
describam,   ipsum   quide^   ante  mortem  jam 
fiiisse,  concretionem  vero  polyposam  sub  ipso 
coalitus  loco  intra  venam  ibi  contractam,  vitae 
extremo  tempore ,  ut  tot  aUas ,  productam  esse. . 
Quae  cum  ita  sint,  nec  quidquam  proferri  videam, 
unde  quod  deducas ,  extra  non  injustas  dubita- 
tiones  positum  sit ;  vix  perpaucas  de  tanto  nume- 
ro  posse  excipi  concretiones  crediderim ,  quarum 
in  viventibus  aUas  inchoatas ,  alias  perfectas  fuisse 
non  inficiemur.  Inchoatas  in  moribundis,  aut  in 
longissiina  syncope,  et  ob  frigescentem  jam  san- 


(i)  Obs.  ai. 

(2)  Dissert.  de  vasor.  litliiasi,  s.  i,  S  ^>  adnot.  a» 

(3)  56,  n.  10. 


LIB.    II.    BE   HORfilS   THORAGIS,   KPIST.  XXIV.    3^9 

guinem  insahabili,  adeo  oppressis,  ut  mortuo- 
rum  magis  quam  yiventium  omnino  similes  vi- 
deantur ,  si  sanguis  quidem  ejusmodi  sit ,  qualis 
solet  is  qui  ad  crustam  gignendam  est  maxime 
idoneus.  Perfectas  autem  in  aneurysmatibus  iis 
prsesertim ,  quae  sacci  formam  appensi  referunt. 
H>i  enim  *  vidi  ipse ,  non  illius  camis  concavce 
specie  quam  polypi  praebent  aliquando  in  yen- 
triculis  aut  auriculis  cordis ,  multoque  minus  j  ut 
uUo  modo  pro  tunicarum  aneurjrsmatis  excres^ 
centiis  possent  haberi ;  sed  quales  tibi  descripsi 
litteris  aliis  (i),  ubi  exceptionis  hujus  mese  causas 
sic  indicayi,  ut  hic  iterandas  non  existimem.  !N^e- 
que  illud  a  yero  alienum  putabo ,  ut  si  ^amorum 
cum  an^mysmate  communicantium  orificium 
aliquod  a  polyposis  illis  quae  intra  aneurysma 
sint,  concretionibus  exparte  operiatur,  ut  mi- 
nus  in  ipsum  influat  sanguinis ,  possint  illae  inci- 
pere ,  yiyente  homine ,  in  eum  ramum  se  exten- 
dere ,  utque  accedente  ad  debilem  ex  aneurys- 
mate  sanguinis  motum ,  extremo  in  moribundis 
cordis  languore  sanguinem  jam  minus  minusye 
propellentis,  concretio  in  ramo  augeatur ,  et  de- 
nique  ex  subsistente  post  mortem  refrigeratoque 
ibidem  yiscido  ac  polyposo  sanguine  undique 
compleajtur  sic  j  ut  cayi  remaneat  nihil ,  qua  ra- 
tione  alteram  Halleri  (2)  obsen^tionem  faciiius 


(1)  Epist.  17,  n.  29. 
(a)  Opusc.  cit.  ob».'  19. 


35o  M   SSDIBU6  BT  C41T8I8  HDSBOaVtf 

intelUges.  Voli  tamen  Gredcre^  etsi  in  diUtfttif 
arteriis  polypos  vel  diu  ante  morteip  agnoscam , 
hinc  fiequi ,  ui  in  dilatato  etiam  corde  a  me  non 
minuft  agnosci  debeant.  Fibi»  enim  dilatatt  cpr- 
dis  fere  agere  solent  ▼altdiua,  sicuti  ex  palpitatio- 
num  violentiaostendit  Seoacius(i);  aut  si  quaodo 
tandem  agunt  debilius ,  nunquam  tamen  cum  ea- 
rum  viribus  in  sanguine  comminuendo  ea^peUe»- 
doque  infirmissime  in  dliatata  arteria  fibrarum 
viressunt  comparandfls» 

3i.  Hic  iUud  a  te  interrogari  me^esse  scio, 
si  pauci  adeo  in  viventibus  suat  poljpi,  quid 
igitur  attineat  non  tam  in  Yaisalvae  obdervatsooi* 
bus ,  ex  quibtts  mihi  detrahere  nihil  licet ,  qamt 
in  meis,  fere  sempev  mentionem  fiices^  earum 
concretionum ,  quaD  mortis  causps  non  fueranty 
sed  efleetus?  £go  vero  primum  ob  faoc  ipsum 
commemorO)  nimirum  ut  reapse  vidcas^  vmim 
esse  in  Italia  quoque  id  quod  ZoUii^odbri  (a)  piaif 
ceptor  Schachtius  aiebat^  adm  non  rarum  91 
Belgio  esse  pdjrpum,  ut  rarius  quid  ipse  vidergf 
tuTy  si  in  morbo  defimotis  miilum  reperiret^  id^ 
que  cum  videris ,  fecilius  credas ,  eum  post  mor« 
tem  coaluisse  ^  cujus  uUa  in  tot  viventibus  ia^ 
dicia  non  essent.  Deinde  etsi  in  mortuis  coa-» 
luerit,  quaUs  tamen  esset  in  viventibiJis  natu** 
va  sanguinis ,  polypi  absentia  aut  pracsentia,  et 

(i)  Ch.  8y  cit.  n.  5. 
(a)  Diiiert.  cit.  %  3. 


LIB.   II.    M   MOtifelS  ^HORACIS,  EPlBT.  XXIV.    35 1 

vam  C0ailitio  gigQi^anj:.  Dehique  sunt  discri- 
«nioa  quisdaflEi  inter  eos  pdypos  qui  a  dextris ,  et 
-eoft  qui  a  aaistris  m  corde  insunt ,  a  Malpigfaio(i) 
adnotata  ^  a  Pasta  autem  (2)  ex  parte  in  dubium 
vocata.  Scilicet  plerumque  illos  subalbo ,  hos  au- 
tem  atro  colore  illosque  majores ,  hos  minores 
esfte  Maipighius  scripserat.  Pasta  vero  de  colore 
dubitat;  de  magnitudiae  non  dissentit.  Si  ratio- 
aem  spectes  a  Malpighio  indicatam  additorum 
snodo  chyli  et  limphee  ad  satiguinem ,  dexterum 
eordifi  sinum  petentem ,  et  amplitudinis  hujus  si- 
nus ;  ^o  inclinabit  animus ,  ut  Malpighio  utrum- 
que  ooi^eedas,  sed  magis  ut  majorem  a  dextris 
polypi  molem ,  cum  simul  attenderis ,  infirmio- 
rem  sinistro  esse  veiatriGulum  dexterum ,  ut  non 
nisi  ininori  vi  premere  et  expellere  sanguinem 
possit^  et  facilius  mo^  laxari  ac  distendi,  cum 
pt*opter  de&cientem  magis  magisque  extremo 
tempore  respiratiohem  minus  ejicit  sanguinis, 
quam  accipiat. 

Sed  tamen ,  verum  ut  certe  scias,  obseryationes 
sunt  cplligendae.  Fecit  id  Pasta ,  ut  supr^  (3)  in- 
dicarunus,  quod  ad  colorem  attinet,  propterea- 
que  assenUri  Malpighio  non  potuit.  Fecimus  nos, 
quod  speetat  ad  magnitudinem ,  et  ohines  quse 
ih  tota  illius  epistola  sane  plurimao  observationes 


(i)  Dissert.  de  polypo  cordis. 
(a)  £pist.  saep.  cit.  n.  i4  €t  a3. 
(3^^  N.  aa  in  fin. 


/ 


35^  1>£   SEDIBUS   ET   CAUSIS^OaBORUM 

aliae  aliam  ob  causam  proferuntur,  inspicientes, 
revera  saepius  in  dextero ,  rarissime  in  sinistro 
majorem  polypum  fuisse  vidimus;  imo  creber- 
rime  in  dextero  tantum,  perr^ro  in  solo  sinistro 
memorari  animadvertimus.  Nec  vero  aliter  Yal- 
salvam  observare  solitum  invenies  ejus  perlectis 
historiis  omnibus,  praesertim  quas  epistola  XX 
complexi  sumus.  Qiia  firetus  longa  observatio- 
num  serie ,  non  dubitavit,  ut  ex  nostra  XI  cog- 
nosces  epistola  (  i  )t  cum  a  sinistris  polypum  a 
nobis  extrahi  forte  conspiceret,  alterum  a  dex- 
tris  inventum  iri,  nec  falso,  praenunciare.  Ad 
discrimina  igitur  istiusmodi ,  atque  alia  insuper, 
ut  quod  Malpighius  (a)  de  substantia  polypi  a  si- 
nistris  densiore  adjecit ,  pro  certo  dignoscenda, 
ut  deinde  eorum  causae,  quae  in  gravissima,  quam 
supra  exposuimus ,  de  polypis  controversia  esse 
aliquando  utiies  possuat,  inquirantur;  profecto 
intelligis,  non  frustra  qusst  de  ipsisin  singulisdis- 
sectionibus  conspecta  sunt,adnQtari:  quodutinam 
vel  diligentius  plerumque  facere  potuissemus. 

3a.  Yerum ,  ut  tandem  ad  pulsus  inaequalita- 
tem  et  intermissionem  revertamur ,  sive  polypi 
ante  mortem  sint,  sive  non  sint  in  corde  agnos- 
cendi,  ex  iis  quae  subinde  interjecimus,  verissi- 
mum  esse ,  apparet  hoc  cl.  Fantoni  (3)  monitum: 
iterum  dico  :  ex  vitiis  pulsus  ne  temere  de  pofy- 

(l)   N.  22. 

(2)  Disscrt.  cit. 

(3)  In  schol.  ad  patris  obs«  med.  anat*  27. 


LIB.    II.    DE   HORBIS   THORAGIS,   £PIST.    XXIV.    353 

pisjudiciumferamus^  cavendum,  Multos  sanede- 
cepit.  Sectio  cadaverum  cautiores  efficiat.  Poljf' 
pas  enim  reperias;  et  cequalis  et  constans  fuit 
pulsus  :  pofypi  desunt ,  et  omne  vitium  fuit  in 
pulsu  deprchensum.  Caeterum  pulsuum  vitia  om<^ 
nia  9  aut  plures ,  ut  nosti ,  aut  singulas  pulsatio«> 
nes  attendendo ,  deprehenduntur.  Plures  atten- 
dendo ,  et  omnes  inter  se ,  quod  ad  omnia  attinet, 
comparando ,  insqualitas ,  et  quod  ad  numerum 
intra  certum  tempus ,  intermissio ,  et  si  haec  muU 
to  longissimum  tempus  duret  asphyxia,  cognos* 
cuntur,  de  quibus  bactenus  dictum  est ,  prsterea 
aut  frequentia ,  aut  raritas.  Singulas  autem  pul- 
sationes  attendendo,  celeritas  aut  tarditas,  duri- 
ties  aut  moUities,  magnitudo  aut  parvitas,  vehe-« 
.  mentia  aut  debilitas ,  et  si  qua  sunt  aiia  huc  ad- 
denda ;  fateor  enim ,  hac  in  parte  nimis  largos 
fuisse  Majores.  Nec  tamen  si  vicissim  Recentiores 
quosdam  parciores  fortasse  dixero,  quam  asquam 
sit ,  id  immerito  a  me  dictum  putabis.  Neque  enim  • 
profecto  necesse  est,  ut  frequentes  omnes  puisus 
sint  ceieres,  neque  ut  omnes  duri,  aut  omnes 
magni  sint  vehementes ,  quod  minus  attendisse  ^ 
videri  possunt*  qui  celeritatem ,  duritiem  et  ni-* 
mtam  magnitudinem ,  et  his  contraria  vitia  omi^ 
serunt.  At  enim  ceieritas  aut  tarditas,  puncto 
temporis  quod  una  pulsatio  vii^  durat ,  tactu  dis^ 
tingui  non  possunt.  Facile.cum  Beliino  (i)  hoc 

(i)  De  Pnlaibns. 
3.  1^3 


354        .  ^£   SEDIBUS   £T   CAUSIS   MQMOHUK 

fateor  in  statu  a  naturali  parum  recedente.  Sed 
cuin  muUum  ab  hoc  recedit ,  nunquamne   dis- 
tingui  poterunt  ?  Si  autem  poterunt,  quotandem 
]3£>mine  tunc  volent  id  vitii  genus  appellari? 
quandoquidem ,  id  quod  necessitas  cogebat  nul* 
la  ,  celeritatis  et  frequentiae ,  tarditatis  et  raritatis 
vocabula ,  apud  veteres  sapienter  discreta ,  jam 
usu  prpmisouo,nonprobanteSthaUo(i),  confu- 
d^runt.  Certe  apud  eos  videbimus  pugnantia  lo' 
qui,  si  celeritatem  CQnjunctam  cum  raritate  in 
degrorum  pulsibus  noa  invenisse  dicemus.  Inci- 
dit  id  alias  quoque;  sed  nunquam  magis  quam 
in  a<j[QlQ0cente  in  quo  non  magnam  pulsuum  ra- 
ritalen),  maximam  autem  celeritatem  deprehen- 
dimus* .  Erat  t%  illis  qui  qannabem  carminant, 
hypofpbondriaco  quovis  timidior,  sed  robustus: 
cubabat  autem  ob  tboracis  inftammationem  in 
QQuoniensi  nosocomio  S.  Mariae  de  morte  >  an- 
no  i  7q5,  maio  ineunte*  Ter  missus  fuerat  sanguis^ 
quem  non  modo  sine  crusta ,  sed  difficileet  tarde 
cQncrescentem ,  mm  saltem  qui  secundo  mitte* 
h^tur,  fuis&e  memiai.  Sputasecundo  et  tertio  die 
sanguinea ,  deinde  nuUa ,  aut  fere  nuUa ;  sed  noc* 
tuxni  sudores  crebri ,  inutiles  primum ,  at  cijrca 
diem  decimum  et  imdecimum  utiles  adeio,  ut 
puUus  qui  vibrati  et  frequentea.valde  £uerant, 
ut  acuta  febri^  requirebat ,  undiecimo  die  hac  fi- 


(i)  Excufl.  resp.  £xam.  pult.  cel.  et  frequ^  o.  4- 


LIB.    11.    DE   MOHBIS   tHOtlACISj    EPIST.    XXIV.    355 

nita ,  nec  vibrati  amplius ,  nec  frequfentes ,  imo 
rari  essent,  nec  rari  tamen  valde  extra  modum. 
Sed  cum  ea  i^aritate  mox  se  cotijunxit  vibratio, 
celeritas  autem  tanta ,  ut  cum  arteriae  motus  am- 
bo,  extrorsura  videlicet  et  introrsum,  simul 
sampti  non  multo  plus  occuparent  temporis 
quam  soleant  secundum  naturam ,  primus  triplo 
esset  brevior,  quam  secundus.  Quae  res  biduum 
(iirciter  perstitit ,  donec  vigiliis  et  siti ,  quae  etiam 
tum  supererant,  paulatimabeuntibus,sensim  pul- 
sus  quoque ,  vibratione  et  celeritate  imminuta , 
ad  naturalem  pene  modum ,  sicuti  quarto  decinio 
percepimus  die ,  redierunt. 

33.  At  sine  celeritate  aut  tarditate,  taritatem 
multo  majorem  deprehendimus  in  duobus  prae- 
siertim  senibus  ex  quo  primum  epilepticis  insul- 
tibus,  a  ventre  incipientibus,  tentati  fuerant : 
quorum  alterius  historiam  alias  (  i  )  ad  te  per- 
soripsimu^ :  alterit»  fortasse  aliquando  (2)  scri* 
bemus  ,  qUem  nudiustertius  consultationis  Causa 
inviselltes,  cum  ea  pulsuum  raritate  invenimus, 
ut  intra  sexagesimam  horae  partem  pulsationes 
»int  tantum  viginti  duae,  numero  videlicet  dua- 
btficircitertertiis  partibus  minori  quam  oporte- 
i*et,  idque  a  pluribus  jam  mensibus.  Videbis  qui- 
dem  in  Seputchreto  (3)RumIerum  multo  pau- 


(r)  Episf.  9 ,  II.  7. 

(2)  Vid.  Epist.  64,  n.  5. 

(3)  Sect.  hac  9  in  schol.  ad  obs.  a. 

a3' 


356  DE    SEDIBUS   ET    GAUSIS   MORBORUM 

ciores  in  juvene  adnotasse ,  ut  signum  summiB 
imbecillitatis  virium ,  cum  lenta  febri  conjunctx. 
Sed  neutri  eorum  de  quibus  loquimur,  febris 
fiiit  uUa ,  aut  ea  virium  infirmitas,  ut  e  lecto  sur- 
gere,  et  si  non  semper,  ut  nobilis  ille  Vesalii 
vir  (  I  )  1  aliquando  certe ,  veluti  sanij  obambur 
lare  non  possent.  lisdem  tamen  nec  inaequalis  ut 
plurimum  pulsus  fuit,  nec  varius  sive  in  altero^ 
sive  in  utroque  carpo  explorares,  ut  in  rustico 
erat  adolescente ,  quem  Bononise  vidi  in  nosoco* 
mio  S.  Mariae  de  vita.  Is  olim  cum  esset  duode- 
cennis ,  ex  arbore  cadens,  dorsum  alliserat ,  unde 
urina  tunc  fluxit  sanguinea ,  cordis  autem  assidua 
palpitatio  ingruit,  quas  etiam  tum,  nono  post 
anno ,  vexabat ,  et  quotannis  solebat  ter  quaterve 
exacerbari  et  spirandi  difficultatem  afferre  \  ut 
tum  acciderat.  In  eo  igitur  cum  carpos  simul  am- 
bos  tentarem,  pulsus  utrobique  inaequales  et 
inordinatos  reperiebam,  sic  tamen,  ut  pulsationes 
plerasque  attendenti  manifestum  esset,  in  sinistro 
neque  raras  posse  dici,  neque  frequen^s;  in 
dextero  autem  triplo  fere  quam  in  sinistro ,  esse 
rariores.  Qui  si  tunc  forte  obiisset  adolescens, 
aliquid  forsan  ad  hujus  discrepantiae  causam  in- 
telligendam  non  inutile  deprehendissem ,  modo 
illa  minima  non  fiiisset  ex  casu  vitiata  nervorum 
structura  ad  arteriam  dexteram  pertinentium. 


(i)  In  cit.  a  ob». 


LIB.    It.    D£   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIV.    867 

Ab  nervis  enim  plura  saepenumero  esse  credo 
pulsuum  vitia ,  pra&sertim  autem  explicatu  difii- 
ciliera.  Ifam  languidum  illum  pulsum  ,  et  rariO'^ 
remy  quem  in  Sepulchreto  ( i )  a  plurimaaqua  tur* 
bida  in  pericardio  deduci  vides ,  nec  rarum  adeo 
praeter  modum  fiiisse,  apparet  ex  ista  ipsa  lo- 
quendi  ratione,  nec  in  altero  duntaxat  brachio , 
et  sic  satis  fortasse  ex  causa  ibidem  proposita  ex-* 
plicari  potest :  quanquam  de  tot,  quassaepe  pro- 
duxi  aut  commemoravi,  non  dissimilibus  aquae 
in  pericardio  observationibus  haud  scio,  quot 
tandem  rari  potius  quam  frequentis ,  qui  praeces- 
serit,  pulsus  mentionem  habeant.  Frequentis  au- 
tem  pulsus  &ciHs  videtur  explicatio ,  sive  irritans 
causa  aliqua  nervos  cordis  vellicet ,  sive  cor  ip- 
sum ,  idque  iuterius  aut  exterius :  exterius  qui'- 
dem  ,  ut  cum  acris  aqua  est  in  pericardio ,  quo 
refertur  in  ista  ipsa  IX  Sepulchreti  sectione  ob- 
servatio  XIII;  interius  vero,  cum  sanguis  per  ca- 
va,  substantiamve  cordis  traductus,  is  est  qui 
possit  vellicare  :  sive  etiam  illae  per  quas  spiritus 
in  cor  influunt ,  nervoriim  viae  post  diuturnum 
cordis  irritamentum  adeo  pateant,  uthoc  ablato, 
pergant  ii  nihilominus  nec  ad  breve  tempus,aequo 
crebrius  in  cor  influere :  quae  fortasse  causa  est , 
cur  haud  raro,  pervictis  jam  febribus,  aegri  ta- 
men,  sinihil  aUud  quam  frequentiam  pulsuum, 


(i)  Sect.  cit.  obs.  19. 


358  BE    S¥:m6US   ET   CAUSIS   HOnBOBUM 

attendas ,  febricitare  videantur  ^  eoque  a  minus 
peritis  magisque  timidis  medicis  in  lectulo  usque 
et  usque  retineantur,  cum  inde  paulatim ,  ut  vi- 
res  sinunt ,  si  convalescere  quidem  velimus,  aint 
extrahendi.  Pulsuum  autem  durities  causas  ple- 
rumque  ita  habet  manife$tas ,  ut  pqr  se  pateant , 
pateatque  cur  minus  in  senibus  sit  attendenda, 
nisi  forte  aut  nimium  magua  iUa  sit ,  aut  hi  qar-* 
nibus  contra  ae  senes  plerique  soient,  etiam 
nunc  mollioribus,  et  quasi  t^neris.  Magaitudinis 
autem  pulsuum  si  multo  evidentissima  causa  non 
esset;  ex  illis  conjici  posset  quse  supra  ( i  )  hic 
iUic  attigimus ,  cum  de  contrario  vitio  ageremus: 
ntc  vero  morari  hic  vacat ,  ubi  singulorum  di&* 
criminum  cursim,  ut  vid^s,  quasdam  caus^s, 
quae  faciliores  nobis  videntur,  quasi  exempli  cau- 
sa,  indicamus;  fontes  enim  monstravimus  su* 
pra(a),  unde  longe  et  plura,  et  exactiora  bau* 
rire,  cum  Ubuerit,  queas.  Unum  iUud  uuncres* 
tat^  ut  de  pulsuum  vehementia  quaeramus.  £tsi 
enim  cum  verba  feciruus  de  asphyxia  et  de  puisus 
debiUtate,  nonnuUas  indicaviraus  causas,  qua* 
rum  oppositae  vehementiam  laoiaAt  necesse  est; 
accidit  tamen  aUquando ,  ut  vehementia  tauta 
sit ,  et  cuin  iis  conjuncta ,  ut  peculiaris  ejuseausa 
in  cadaveribus,  siforte  sub  seusum  caderet,  quse- 
renda  esse  videatur :  quod  in  eo  fecimu$  viiro ,  cu* 


(i)  Ut  n.  i5  et  19. 

(2)  N.  12. 


LIB.    n.    DE    BIORBIS   THORACIS,   £PIST.    XXIY,    SS^ 

jus  protinus  subjioietur  historia;  ut  tjtiiab  agc- 
phyiia  orsi  sumus ,  vitiis  intermediis  jam^percut^ 
sis,  in  contrario  illi  maxime  vkio  si;nbeiidi  finefKl 
faciamus. 

34.  Sutor  consist^titeaetate^naUa  in.re,  ut^i^f 
biat^  delinquere  solitus,  nlst  in  himio  Vini  potUv 
ante  menses  circit^r  quatuor  teatari  cde^reratug^ 
Tersi  corporis  lassitudine  et  palsatiomie  ad  r^gio^t 
nem  cordis,  cum  spirandidi£&cultatec6njun<$tia 
Quae  cum  in  dies  crescerent,  Paulus  Saiainis  tne'- 
dicus  Bononifls  exercitatissimu&^  aneury^m^te  la^ 
borarei  hominem  censuit^  nec  seiKel  d^i^ahi 
sangui^m  jus^it.  Novissime  Itd  €a  qU{0  dixitmiis^ 
accesserant  animi  defectiones,  ^Uifit  ifip  ito&d^o^ 
mium  S«  Mariar  de  morte  exoeptus  esC.  El^ant  eae 
defectionesy  et  spirandi  difj&£;ul&as  n6ctu  gmvio^ 
res,  tunc  potiMilnum  cum  bomo  capere  Mtttnxxm 
Yolebat  y  iitisque  ingruentibi^s ,  brachittm  dei^teH 
rum  acerbo  doiore  corripiebatur,  non  secusa^  ii 
dilaniatetur.  Assidua  autem  eratad  cordis  rergio^ 
oem  ^  indeqne  ad  umbiiicum  usque  pulsatio  tan-^ 
ta,  uft  majorem  sensisse  aut  vidisse  vix  memik 
ncarim,  Nam  visn  etiam  tota  percipiebatu]^  t  ei 
quanquam  major  ej^at  in  pectofe^  dfc  famen  e& 
qooqae  pars  quam  disii^  aiDidcyi^iiiis  impdsitaiin 
raannm  percutiebat,  nt  ctmctis  non  modo  in  tfao* 
race ,  sed  in  ventre  etiam  aneorysiDfa  essd  vide^ 
Felnr.  Aiebat  ssg^r ,  eam  se  pnsd^a^tionem  tflyiqu^ 
percip^re,  ut  vel  adl  exiremos  pedum  digitos 
perveniret  £t  sane  carotid^s  q^ti^ue ,  et  temrpo** 


36(5  i)£    SEDIBFS   ET   CAUSIS  llfORBORUM 

rales  arteriae,  et  quas  saepius  tangebamus,  radia^ 
les  itsili^  oiagnis  vibratisque  pulsibus  agitaban-> 
tui\  Pedes  erant  subtumidii  Vix  quidquam  cibi 
sumebatur.  £t  quanquam  febris  erat  nulla,  et 
poterat  a^er,  <:umminus  difficilis  fiebat  respira- 
tio ,  in  utrum  liberet  latus  cubare ;  capite  autem 
egregie  iralebat ;  tamen .  graviter  adeo  morbum 
ferebat  suum  9  ut  mortem  sibi  praeoptandam  exis^ 
timaret.  Cujus  iroti  compos  &ctus  est  quarto  ei 
quo  in  nosocotniumvenerat,  die.  Cumenimfor' 
te  ad  alvum  exonerandam  surrexisset ,.  vix  in 
leqtulum  regressus ,  spiritum  ducere ,  nisi  erecta 
cer^Yice ,  non  potuit ,  in  eaque  spirandi  difficul^ 
tate  mortttus  est. 

Cadaver  secuimus  kalendis  quintilibus  an- 
ni  1 705  9  Jabra  valde  iivida  inter  secandum  ad- 
notantes,  atrum  autem  et  fluidum  sanguinem, 
qui ,  dissectis  circa  jugulum  integumentis,  de- 
fluxit.  Tborace  aperto ,  flavum  serum  in  cavo 
ejus  dextero  animadversum  est.  In  sinistro  tota 
pulmonis.  convexa  facies  ad  pleuram  adhaerebat 
per  interjectam  crassam  et  moUem  quasi  mem-* 
branam,  quae  hinc  a  membrana  pulmonis^  inde 
autem  a  pleura  poterat  sine  laceratione  separari, 
reliquae  et  indicium,  ut  opinor,  p^aegressae  olim 
peripneumoniae.  Pulmones  sani.  In  pericardio 
seri  turbidi  aliquantum*  Cor  potius  magnum,  sed 
intra  modum.  In  hujus  caveis  vasisque ,  cum  iis^ 
dem  communicantibusiy  nihil  usquam  polyposi; 
sanguis  ater  duntaxat ,  et  leviter  in  grumos  coac* 


LIB.    11.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXIV.    36 1 

tus*  Cum  omnia  attente  perscnitarer ,  vix  potui 
animadvertel^e  in  una  de  tribus  valvulis  quae 
pulmonari  prseificiunturarteride^  subduri  dliquid^ 
et  ad  cartilagineum  accedentis  in  medio  valvulse; 
ad  ejusque  limbum   praesertim.  Caetenim  nulla 
cordis ,  nuUa  auricularum ,  nuUa  vasorum  sive 
in  thorace ,  sive  in  ventre  dilatatio.  Quin  etiam 
cum  arteriam  magnam  a  corde  ad.  divisionem 
usque  in  iliacas  aperuissem ,  nihil  in  tota  ejua 
interna  facie  adnotare  licuit ,  nisi  leves  quosdam^ 
et  insequales  quasi  sulcos ,  in  longitudinem  duC'- 
tos,  eosque  primum  ab  ipso  arterise  initio  ad 
eam  usque  partem  quae  adhserere  incipit  thora-' 
cis  vertebris ,  et  rursus ,  sed  levius ,  qua  sub  dia-r 
phragmate  casUacum  edit.  Ventre  priusquam  i4 
quaererem ,  adaperto ,  et  flavae  aquse  copia  non 
ita  modica  in  eo  conspecta ,  intestinum  colon  ftb 
jecinore  ad  finem  usque  in  perangustas  cellulas 
coarctatum  et  contractum  quoque  ventriculum 
animadvertimus  ,  neutrum  mirantes ,  quippe  in 
homine,  vix  quidquam,  ut  diximus,  plures  jam 
dies  comedente.  Itaque  nihil  in  ventris  visceri- 
bus  praeter  naturam  inventum  est ,  nisi  quod  he- 
par  erat  duriusculum ,   et  maculis  exterius  dis-> 
tinctum,  qusedam  quasi  gr^nula  mentientibus. 
Cerebrum ,  quod  reliquum  erat ,  egregie  consti- 
tutum  deprehendi;  quanquam  tenuem  menin- 
gem  non  ita  difficiie  fuit  ab  illaeso  cortice  detra- 
here.  Denique  e  vertebrarum  tubo  nihii  aquae 
pi^odire  vidi.  . 


364  ^   SEDtBUS   £T   CAUSIS   MOSBOBVHft 

flaccidum  fiiit,  pulsus  veheraens.    Scilicet  smt 

quanto  pauciores  poterat  descriptum  ibi  ejus 

cerebrtim  spiritus  secernere ,  tanto  plures  secer- 

nebat  cerebellum ,  vel ,  si  mavis  ^  spinalis  raedul- 

la ,  et  ad  cor  mittebat,  aut  cum  resolatione  abo- 

l*um  nervorum ,  irritatio,  ut  saepe  accidit,  aUquo- 

rum,et  in  illo  cardiacorum,  conjuncta  erat ,  aut 

certe  aliquid  ejusceraodi  fuit<  Atque  ut  observa- 

tionibus  utamur ,  quae  ingentem  arteriarum  om- 

nium  pulsationem  commemorant;  vide,  quaeso, 

duas  quae  ex  duobas  celeberrimis  Parisiensibus 

auctoribus  in  Sepulchretum  relatae  sunt.  Alte- 

ra  (i)  Ballonii  est  in  juvene,  cordis  palpitatione 

jam  diu  affecto,  cui  omnes  arterue  evidenter  in 

singuUsfere  partibus  palpitare  videbantur.  Pa- 

raei  est  altera  (a)  in  quodam  vestiario ,  qui/TucoA* 

tium  impetu  arteriarum  omnium  puhum  se  per- 

cipere  dicebat.  In  primo  adeo  omnes  cordis  val* 

mlce^  et  magna  arteria  distenta  visa  est,  ut  cor 

triplo  autsaltem  duplo  amplius  ^ideretur.  In  ves- 

tiario.  autem  arteria  venosa  reperta  est  in  eam 

amplitudinem  dilatataj   ut  manum  in  pugnum 

complicatam  capere  possetj  et  interna  ipsius  tu- 

nica  ossea.  Nunc  quaero  ex  te ,  num  vasorum  dis- 

tentiones  dilatationesque  augeant  impellentem 

fibrarum  vim  et  flueutis  humoris  impetum  ?  an 


(i)  L.  a,  s.  8,  obs.  a6,  %  a. 
(2)  Sect.  hac  9,  obs.  9. 


LIB.    II.    DX   MORBIS  THORAGIS,   EPIST.    XXIV.    365 

illam  potius,  et  hunc  minuanty  quemadmodum 
paulo  ante  indicatum  est  ?  Quod  si  agnoscis ,  veri 
igitur  similius  videbitur,  quae  causa  in  utroque  an- 
tea  fecerat  aneurysmata,  eamdem,  vel  his  factis, 
perstitisse,  imo  adeo  validam  secus  ac  frequen- 
tius  accidit,  fuisse,  ut  tantam  illam  arteriarum 
omnium  pulsationem  senrarit* 

36.  Dixi  autem  aneuTjsmata ,  Paraei  quoque 
observationem  complectens,  primum  quia  hic 
eadem  voce  usus  est ,  aneurysnuue  arterias,  ve- 
nosce,  tum  etiam  quia  dubium  mihi  est ,  ne  forte 
per  incuriam  ita  scripserit,  cum  vellet  scribere 
vence  arteriosce,  id  est  arteriae  pulmonaris.  Dubi- 
tandi  autem  causa  est  multiplex.  Nam  primum  in 
historiis ,  quas  legisse  memini ,  omnino  duabus 
maximae  dilatationis  arteriae  venosae ,  id  est  pul- 
monaris  venae ,  tantum  abest  ut  ingens  illa  memo* 
retur  uniyersailis  pulsatio ;  aut  pulsus  non  me* 
morantur,  aut  minimi  debilesque  fiiisse  dicuntur. 
lUarum  altera  est  Hildani  cent.  2,  obser.  89;  non 
ut  perperam  ab  Lancisii  (i)  typographis  indica- 
tur ,  99 ;  altera  aut«m  Yieussenii  in  tract.  de  cor- 
de,  gallice  scripto,  cap.  16.  Quin  etiam  sic  mihi 
accidit ,  ut  cum  ejus  venas  truncum ,  nempe  sinum 
in  qu^m  rami  omnes  ipsius  influunt,  aequo  am- 
pliorem  o£fendi,  pulsus  praecessisse  audirem,  aut 
languidos,  autnullos,  quemadmodum  epistolam 


(x)  De  aneur.  propo«.  53. 


366  I>E    SEDIBUS   £T    GAUSIS   HORBORUII 

reregens  XVIII  (i)  cognosces  (a).  Deinde  inutra" 
que  illa  historia ,  cordis  palpitationem  et  spiran- 
di  difficiiitatem  fiiisse  lego  :  quas  in  Paraei  ob- 
servatione  non  solum  non  video  nominari^  sed 
credere  debeo  abfuisse;  cum  pila  palmaria  lu^ 
dentem  extremis  horis  virum ,  de  quo  loquitur , 
animadverto ,  quod  exercitationis  genus  utrum- 
que  incommodum  exacerbando,  non  voluptaten), 
sed  molestiam  attulisset^  Contra  in  eadem  ob^ 
servatione  invenio  quod  neque  in  duabus  illis 
occurrit  y  neque  a  venae  iliius  dilatatione  videttftr 
expectandum,  ut  dolens  videlic^t,  et  tumens  Uh 
cus  exterius  appareat.  Solet  id  fieri  ab  dtlatafi  aut 
cordis ,  aut  arteriosi  vasis  pulsatione;  estque  io 
hoc  multo  quam  in  venis,  frequentius,  ut  inter-^ 
na  tunica  ossea  inveniatur  :  quanquam   hoc  i^ 
sum  quombdo  Pardeus  de  vena  dicere  potufsset, 
haud  satis  intelligo,  qui  venam  unica  constare 
txinica;  non,  ut  arteria,  duas  ^btinere  tunicas^ 
scripserat  (3).  Yide^  igitur,  qttae  in  ejus  obserra- 
tione  haesitare  me  cogant.  Neque  enim  faciunt, 
ut  omnino  venam  arteriosam^ctip%\^s^  credam; 
nam  sic  quoque  difficnltates,  non  tot  quidem, 
sed  tamen  ahquot  ex  fais  quas  attig»,  SQperessem. 
Me  quidem  non  fugit^  hujus  etiam  venae,  id  e^ 
arteriae   puimonaris^  ditatatas  exempta  faaberi^ 


^■■rftaMMMMH 


^  (i)  N.  a  et  ^4. 
(a)  Vid,  etiam  Epist.  64,  n.  7. 
(3)  Oper.  1.  a,  c.  10. 


LIB.    II.    DS   MORBIS   THORACIS,   EFIST.    XXIY.    ^67 

quamyis  multo  quam  arteriae  magnoe  pauciora: 
ut  inRivae  illa  icone  (i)  qua  primum  majorum 
omnium  vasorum  dilatationes  pictee  sunt,  et  in 
illa  ipsa  quae  paulo  ante  indicata  est ,  Vieussenii 
historia ,  et  apud  Kerckringium  (2),  atque  ut  in 
iis  observationibus ,  quae  et  praegressa  habeant 
signa ,  et  in  SepuLchreta  extant ,  subsistamus ; 
Alardus  Mauritius  Egerdes  (3)  magnitudinemprce^ 
ternaturalem  describit  pulmonaris  ^Ttttidd  ^  quasi 
aneurysmate  affectce,  et  hinc  inde  sacculos  cruo* 
re  coagulato  turgidos  habentis-  appensos :  et  nisi 
huc  referenda  est  SchoUographi  HoUerii  (4)  ob- 
^ervatio  abscessus  in  eadem  arteria ,  quem  et  Po^ 
terius  (5)  ait  in  pluribus  ^hi  obsepvare  ticuisse , 
Caesalpinus  (6)  certe  proponit  qrteriam  quas  ducit 
inpubnonem,  duplo  laticrem  naturati.  Cave  enim 
creda;»  cum  Boneto  (7)  sic*  eum  arteriam  verio- 
sam  vulgo ,  Neoiericis  venam  pabnonariam  de- 
sJLgnasse^  qui  hos  docuit  in  quaestionibus  Peri- 
patetldls  (8)  ita  loqui ,  utnunc  loquuntur^  et  sibi 
canstans  in  iUo  ipso  quem  Bonetus  laudat ,  artis 
i^eslic^  libro  YI,  antequam  istam  scriberet  obser- 


-^'•'^^p^**'^^ 


< 

(t)  £ph.  N-  €.  Dec.  i,  A.  i^  obs.  17,  litt.  R. 
{%)  Spici).  an8t.  ob».  16. 

(3)  Sepulclir.  1.^  9  &•  ^  9  obs.  4  in  addit. 

(4)  Ibid.  s.'8,  obs.^a^,  §  i. 

(^5)  Insign.  curat.  et  obs.  cent.  3 ,  c.  ai  in  fin. 

(6)  Sepulcbr.  obs.  17  modo  cit.  %  a. 

(7)  In  scbol. 

(8)  L.  5,  qu.  4- 


368  DE.  SEDIBUS   ET   CAUSIS   KORl^OBUH 

vationern ,  bis  confirmayit  ( i  )  quam  yocassent 
I^risci  venam  arterialem  ^  oxnnino  veram  arteriam 
essCy  arteriam  ,  inqtiam,  inpulmonemducenfem, 
cum  i^ena  sit  quam  illi  arteriam  venalem  dicebant, 
in  cor  introducens  ex  pulmone.  Nunc  igitur  yide, 
cum   dilatatione  puimonaris    arteriae  fuisse  in 
sancto  ilio  sene,  de  quo  loquitur  Cassalpinus,  et 
pa^lpitationem  cordis,  et  propter  duas  abruptas 
a  cartiia^ginibus  costas  manifestum  exterius  lo*- 
cum .  quo  se  pectus  alterne  tumens  attollebat. 
Nec,  si  huc  altinet  Sqholiographi  illius  obserya- 
tio,  in  hac  deerat  palpitatio  cordis:  cujusoblitus 
yideri  potest  fionetus,  cum  ejusdem,  opinor, 
observationis  partem  alteram ,  ad  syncopem  &- 
cile  attinentem,  quse  Antipatro  accidit,  ipse  ad 
pulsus  inaequalitatem  referens  (  a  ),  observatioai 
opposuit  (3)  conjecturam  Saxoniae,  quippe  deho- 
mine  etiam  tum  vivo  sermonem  habentis :  qua 
ii>  judicio  num  failar,  tu  constitues,  cum  apud 
ipsum  Saxoniam  illumqueScholiographum,  noa 
adcap.  3,  sed  adcap.  3o,  eaquae  nunc  attigi,  re« 
cognpveris.  Quod  vero  ad  respirationem  attinet ; 
minus  hanc  fore  difEcilem,  ubi  impedimentum, 
hoc  est  dilatatio ,  ad  arteriae  pulmonaris  initium 
sit,  quam  ad  vena^  finem ,  et  ratio  ostendit ,  et  ex 


"•■^ 


(i)  C.  9  et  C.  19. 

(2)  L.  2 .  s.  hac  9,  obs.  6, 

(3)  Inschol. 


HB.    II.    DE    MOmBIS    THORAaS,    EPIST.    XXIV.    869 

iis  quaeBellinus  docuit  (i),  et  Albertinus  (^)ob- 
«ervavit,  coUigi  licet  (3).  At  enim  in  pluribus, 
qude  indicatse  sunt ,  dilatati  hujus  aut  illius  vasis 
observationibus alia  erant,in  corde  praesertim, 
vitia,  a  quibus  potissimum  tum  quod  deessent, 
tum  quod  essent  qusedam  signa ,  repetendum  est ; 
in  Alardi  autem  observatiohe,  nuUum  horum 
quae  quidem  supra  memorata  sunt,  extat.  Fateor, 
eoque  haesitare  me  dixi.  Sed  tamen  quo  magis 
omnia  expendo,  et.Paraei  historiam  relego,  eo 
magis  suspicari  cogor ,  in  ea  saltem  deesse  ahqua, 
ex  quibus  nonnulia,  et  vehementem  illam  in  pri- 
mis  arteriarum  omnium  pulsationem  inteUiga- 
mus. 

-  37.  Cujus  ad  causam  ut  redeam,  et  ad  ejus  a 
me  descriptam  historiam  ,  si  per  iliam  hanc  cre- 
dis  non  perperam  expUcatam ,  inteUigis  primum, 
tanto  diUgentius  obstandum  initiis  aneurysma- 
tum ,  ut  Lancisius  (4)  vocat,  spuriorum ,  quanto 
manifestius  est ,  vel  priusquam  verum  aneurysma 
fiat,  interdum  ab  iilius  causa  defectiones  animi, 
et  non  fecendam  vim  maU,  et  mortem  quoque 
ipsam  afferri :  quae  vitari  possent  omnia  per  cu- 
rationem  idoneam  matureque  institutam ,  quaUs 


(i)  De  raorb.  pector. 

(a)  Comment.  de  Bonon.  Sc.  Acad.  tom.  i,  in  opusc* 

(3)  yid.  tamen  Epist.  64^^.  7  et  8. 

(4)  Be  aneur.  propos.  5. 

3.  a4 


370  DE    SEDIBUS   £T   GAUSIS   JMOABORUM 

in  iis  fuit ,  de  quibus  supra  ( i )  ex  Platero  et  ex 
Cominercio  litterario  indicatum  est,  et  illa  prac» 
sertim  blanda  et  Lancisianis  similis ,  quam  Bon* 
homo  adhibuit  prserotius  noster  (a)  :  quin  sola 
diaeta  quantum  vaieat ,  his  perpaucis  verbis  indi- 
cavit  Ballonius  (  3  )  :  Cuidam  omnes  arterice  mi* 
cabant  manifesto,  Mirum  idfuiU  Instituta  diceta 
curatus  est.  Deinde  vides^  cujusroodi  sint  in  ar* 
teria  initia  Ulorum  aneurysmatum ,  quae  videlicet 
neque  ab  nativa  iUius  imbecillitate ,  neque  ab 
erosione  fiunt,  nedum  a  vulnereaut  contusione. 
Nempe  vehemens  impetus  quo  sanguis  ab  ni- 
mium  adaucta  vi  cordis  et  arteriarum  in  hasdiu* 
tius  urgetur,  tam  crebris  denique,  et  aequo  gra* 
vioribus  ictibus  majoribusque  distentionibusea- 
rum  latera ,  quantumvis  per  se  satis  firma ,  1«« 
dere  incipit ,  tunicae  earum  intim»  villos  tenuis- 
simos  quidem ,  sed  arctissime  compactos ,  ita  dis- 
trahendo ,  ut  prima  laesio  sulcorum  forma,  quos 
descripsimus,se  prodat.  Hanc  deinceps  caeteras 
in  proxima  tunica  consequuntur  laesiones  inter- 
dum  citius,  alias  serius,  ut  major  impetus  sau'» 
guinis  minorque  arteriae  firmitas  est ,  aut  res  con* 
trario  modo  se  habent :  fitque  tandem  verum 
aneurysma,  sive  in  omnem  partem  expansum, 
sive  instar  sacci  a  latere  appensi,  ut  villorum 


(i)  N.  25, 

(2)  Apud  Rhodium,  cent.  a,obs.  med.  40. 

(3)  Paradig.  i5. 


J 


LIB.    II.   PE   MOMIS  THORACU,   BFIST.  XKIV.    S^I 

distractio  vel  circum  uiidique ,  vel  uno  in  latere 
facta  est.  Sic  epistola  XVHI(i),  relegens  quae  in 
magna  cujusdam  feminae  arteria  descripsi,  sulcos 
hujuscemodi  in  longitudiuem  ductos  reperies  in 
illa  arteriae  parte  quae  nondum  erat  dilatata :  su* 
perius  autem  certo  loco  non  secus  ac  si  magis 
distracta  fuisset ,  arterias  fibras  ipsas  apparuisse ; 
quo  loco  nimirum  credibile  est,  futurum  fuisse 
ut  in  sacci  formam  excresceret,  si  diutius  vixisset 
mulier :  denique  ab  eo  ferme  loco  ad  cor  usque 
arteriaa  tunicas  jam  in  onmem  partem  fuisse  ex- 
pansas.  !Nec  vero  illud  morari  te  debet,  quod 
pulsus  in  ea  femina  percipi  non  poterant.  Neque 
enim  an  semper  ita  res  fuisset.  aut  esset  consta- 
bat :  et  si  forte  convulsionum  vi  id  in  artubus  ac<" 
cideret,  taato  ob  id  etiam,  major  sanguinis  im- 
petus  in  aortae  ijj^ius  tunicas  esse  poterat ,  quod 
iriistus  esset  ex  adaucto  impetu  recto  et  reflexo^ 
sicuti  ab  Lancisio  (a)  indicatum  est.  Eademque 
a  me  de  xnuliere  illa  altera  dici  credito ,  cui  si- 
mul  in  aorta  Uneas ,  istorum  sulcorum  non  dissi<- 
miles,  simul  subobscuros  in  carpis  pulsus  epis- 
tola  proposui  XXIII  (3)  :  tanto  autem  magis  ea^ 
dem  dici ,  quod  ingens  in  illa  erat  cordis  palpita* 
tio ,  vasorum  autem  in  coUo  pulsatio  oculis  ipsis 
occurrebat.  Quales  autem  fuerint  pulsus  in  aliis, 


ri)  N.  34. 

(2)  Oper.  modo  cit.  propos.  36. 

(3)  N.  6. 


3^^         I>E    SE0IBUS   ET    GAUSIS    HORBORUM 

quorum  magnam  arteriam  intus  sulcatam  inveni^ 
etsi  ignotum  est  nihil  tamen  prohibet  credere 
fuisse ,  interius  praesertim ,  vehementiores  quam 
iis  corporibus  secundum  naturam  conveniret: 
imo  in  nonnuUis  eorum  profecto  verisimile  est, 
ut  in  sacerdote  de  quo  scriptum  fuit  epistolalV(i), 
et  in  Veneta  muliere ,  de  qua  epistola  XXVI  (3) 
scribetur ,  cujus  aorta  sulcos,  si  qua  alia  specta- 
biles  ostendit ,  cum  dilatatione ,  et  certo  loco 
etiam  cum  erosione  conjunctos.  Accedit  enim 
haud  raro  ad  impetum  sanguinis,  progrediente 
morbo  et  tempore,  causa  alia  quae  vim  habeat 
«rodendi ,  unde  initium  accelerari  potest  legitimi 
aneurysmatis  j  quemadmodum  recte  animadver- 
tit  Lancisius  (3),  et  generatim  indicavit  Ferne- 
lius  (4).  Spurii  autem  aneurysmatis  causa ,  prius- 
quam  legitimum  fiat ,  id  est  ant^uam  arteria  ab 
impetu  sanguinis  sit  dilatata  (  cujus  rei  signum 
pulsatio  praebet  ex  angustiore  jaim  facta  latior) 
quo  laesionis  genere  vitiare  arteriam  incipiat,  sub 
oculos  jam  a  nobis  positum  existimamus  ,  simul- 
que  ostensum  vel  eo  tempore  nonnunquam  ho- 
minem  posse  ab  illa  eadem  causa  gravissime  tor- 
queri  et  vita  privari.  Haec  ad  ea  quae  Lancisius  do- 
cuit  adjunges^  si  tamen  placuerint  :  et  valebis. 


(i)  N.  ai. 

(2)  N.  21. 

(3)  Oper.  cit  propos.  39. 

(4)  Patholog.  1.  5,  c.  12. 


LIB.    II.    DE    MORBIS    THOaACIS,   EPIST.    XXV.    S^S 


EPISTOLA  ANATOMICO-MEDICA  XXV. 

jigitur  de  Lipothjrmia  et  Syncope, 

AsPHYxiA  quidem,  ut  superioribus  litteris(i)os- 
tensum  est ,  siue  syncope  esse  potest :  sed  non 
syncope  sine  asphyxia.  IUud  difficillimum  intel- 
lectu  est :  hoc  facillimum.  Minime  enim  mirabile 
^est ,  qui  mortuorum  similes  jaceant ,  in  his  ut  Cds-' 
tera  fere  omnia  vitae  indicia,  sic  pulsus  etiam 
deesse.  Cootra)  non  satis  mirari  possis ,  in  quibus 
nuUum  arteriarum  motum  reperias ,  in  iis  pler 
raque  eprum  vigere  quae  in  hominibus  non  vivis 
modo ,  sed  sanis  etiam  spectamus.  Facilior  igitur 
syncopes  quam  asphyxiae  tractatio  est :  nec  diffi- 
ciUor  lipothymiae,  quippe  a  syncope  non  nisi 
gradu  discrepantis.  Harum  utriusque  causas, 
quae  Valsalvae  quidem ,  et  mihi  in  cadaverum  dis- 
sectione  se  obtulerunt,  ex  epistola  hac  cognos- 
ces.  Ille  igitur  sic  invenit. 

2.  Juvenis  duodetriginta  annofum ,  procei^us  et 
pinguis,  rubraque  a  natura  facie ,  crebro  stoma* 
chi  dolori  obnoxius ,  qui  sibi  dum  indinato  cor-^ 
pore  caput  demittebat ,.  a  stomuacho  aliquid  ad 


(I)  N.  9. 


374  ^^   SEDIBUS   ET   GAUSIS   MOKBORUK 

fauces  means  sentire  videbatur ,  interdum  ob  vi- 
fiiim  debilitatem ,  laboriose  se  movens,  et  anxie 
respirans;  his  etiam  animo  usque  adeodeficiens, 
ut  niortiiuSTideretur;  sflepe  quoque  de  dolore 
capitis  et  vertiginibus  conquestus,  cum  aliquot 
ante  mensibus  pristinam  pitiguedinem  kmisisset, 
rubrum  tamen  faciei  colorem  servasset,  die  tan- 
.deiti  quadaiti ,  vespertino  tempote  domum  redit 
lassuB  ^  et  soiito  stomachi  dolore  vexatus  :  ven- 
triculi  regionem  petroleo  inungit,  coenat,  ^foc^ 
temqiie  placida  quiete  transigit;  ut  mane  exper- 
gefactujs^  quaerenti  uxori  quomodo  se  haberet, 
recte,  r^sponderit*  Surgit,  ut  alvum  exoneret. 
Dum  lectum  repetit ,  vi:t  pedes  attollere  jam 
posse^  vacillare  et  quasi  cadere  ab  uxore  conspi- 
cittir.  Tandem  ad  lectum  pervenit,  in  eumqiie 
oonfestiih  se  rejicit,  hoc  uiLtim^  et  semel  cla* 
matis :  o  morbum  ingentem-!  Facie  multum  ru- 
bet ,  pallescit  postea,  leve  ad  vomituitl  irritamt^n^ 
tum  ostendit  ^  lotium  et  ft^fi^ces  jreddit :  brevi  nio^ 
xilur.  Mortui  facies  et  collum  ad  laryngii  lAtera, 
cujm  Uvore' tutoebant  Veantre  aperto»  chylifera 
per  mesenterium  vasa  conspiciuntur ;  a  Caena 
^iutem  ad  morfemsex.mr^cittr  YxotBt  intercesse- 
rant.  Lien  duplo  mijor  6rat.  Yentritulus  autem 
<j^  Uenem.spe€tabat,.adfo  tcuui^^  ut  tie  dimi'- 
diutn  quldem  ejus  s^qmret  crdSsitudiilis  quaniio 
reiiquis  habebat  partibus :  iiloque  in  loco  ad  su- 
periora  muUis  intus  erat  sanguineis  punctis  dis- 
tinctus.  In  ventricuU  autem  cavo  subflara  irictat 


LIB.    II.    DB   MORBIS    TRORACIS9    EPIST*    XXV.    3^5 

materia.  Thorace  recluso,  nil,  nisi  incorde,  ad- 
notatioiie  dignum  fuit,  cujus  auricula  dextera 
adeo  erat  dilatata ,  ut  tertiam  cordis  asquaret  par- 
tem :  dexter  autem  ventriculus  copiam  fluidi  san- 
guinis  ingentem  continebat,  cum  eaque  minorem 
polypum ,  naturae  multum  ab  iis  concretionibus 
discrepantis  quae  in  eorum  corporibus  saepius  oc*- 
curruut  quos  febris ,  aliive  ejusmodi  morbi  inte«- 
remerint.  Substantia  enim  erat  multo  crassiore , 
atque  aliter  ac  in  illis  compacta ,  colore  autem 
carni  simili.  Cranii  fornice  exsecto,  dum  crassa 
meninx  incideretur ,  serum  prodiit  ad  uncias 
duas  :  cujus  paulum  in  ventriculis  quoque  cere- 
bri  repertum  est ,  caetera  sani. 

3.  Cum  ad  ventriculi ,  capitis  et  cordis  morbos 
ha)c  attineat  historia ,  inter  hos  ultimos  referre 
maiui ,  propterea  quia  dus  illas  prsgressae  animi 
xlefectiones ,  graves  adeo  ut  hic  juvenis  mortuus 
«sse  crederetur,  cujus  generis  novissima  fuerit, 
ex  qua  revera  mortuus  est ,  satis  videntur  signi- 
ficare.  Nam  quicumque  modus  fuerit  quo  hujus 
ultimfie  initium  ingruit,  et  quaecumque  capitis, 
aervorumque  in  ea  conspiratio ,  nihil  magnoper^ 
obsitat  quominus  in  syncopen  desiisse  arbitre*- 
mur :  quod  cDnfirmat  subsecutus  faciei  pallor , 
nec  recrementorum  infirmat  exitus ,  quippe  cum 
sphincterum  laxatio  interdum  syncopi  quoque 
communis  sit.  Magnus  certe  inventus  est  ia  corde 
morbus.  Wec  vero  id  ob  parvum  illum  polypuni 
dico ,  cujus  qualiscumque  substantia ,  jsl;ructura 


3^6  D£    SEJDIBUS   ET   CAUSIS   MOBBORUM 

et  colorapparuerint,  non  propterea  decet  eorum 

obliyisci,  quae  superiore  epistola(i)expositasunt. 

Sed  ob  tantam  illaih  dico  dexterarum  cordis  ca- 

vearum  dilatationem.  Nisi  enim  fuisset  ventricii- 

lus  ille  multum  dilatatus,  ingentem  contiaere 

sanguinis  copiam  non  potuisset :  neque  cum  hic 

tanta  sanguinis  copia  tumeret ,  non  magna  esse 

potuit.  proximae  auricula?  dilatatio ,  quae  tertiam 

adeo  ampli  cordis  partem  aequaret.  Amplificatis 

autem  cordis  caveis,  non  insoiitum  esse  animi 

defectiones  accidere ,  praeter  Albertini  (a)  obser- 

yationes ,  illas  ab  diiatationibus  repetentis  spe' 

ciatim  caudicis  i^encB  cavie ,  sive  auriculce  cordis 

dexterce  sic  nt  rtonnunquam  in  syncopem  cardior 

cam  desinant ,  ^Tdditv  observationem  XI  quie  in 

sectione  X  est  Sepulchreti ,  huc  attinente,  et  alias 

fortasse  ejusccmodi,  denique  praeter  iliani ,  quam 

alibiquoque  commemorandi  occasionem  habuis 

mus,  Grassii  filii  (3)  de  muliere  Upothymiis  cre- 

bro  redeuntibus  obnoxia,  quas  demum,  vix  ad* 

vertente  quopiam,  mortua  et  pro   apoplectica 

habita,  nuUum  usquam,  nisi  in  dextera  cordis 

auricula ,  vitium  perscrutantibus  exhibuit,  con- 

suetam  molem  vel  diiplo  superante ;  prsDter  has, 

inquam,  observationes,  ostendunt  aUquae  etiam 

ex  nostris,  ut  quae  de  cannabis  carminatore  su- 


(i)  N.  3o  et  aliis. 

(a)  Cominent.  de  Bonon^  Sc.  Acad.  tom.  i ,  in  opuscul. 

(3)  F.ph.  l^.  C.  cent.  5,  obs..  a4. 


LIB.    II.    DE    BIORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXV.    877 

periore  epistola  (i);  et  quae  de  sutore  XVllI  (2) 
descriptaest,  quorum  utrique^,  illis  defectionibus 
obnoxio,  si  vitam  syncope  ereptam  dixeris,  fa- 
cile  annuam.  Sed  insuper  leges  in  eadem  epis- 
tola  XVIII ,  .observationes  alias  duas  (  3  ) ,  quas 
cum  proposita  Valsalvas  compares ,  explicatum- 
que  e.tiam  invenies  (4)9  quomodo  dilatatum  cor 
facile  succumbat  denique  oneri  sanguinis  prae- 
gravanti,  et  celerem  afferat  mortem ,  praesertim 
si  quid  accedat  unde  illius  expellentes  vires  im- 
minuantur.  Cujus  rei  causam  in  eo  de  quo  lo- 
quimur,  juvene  facile  repetere  ab  nervis  potes 
sive  ob  acrem ,  qui  repente  laeSum  ventriculum 
corripuerit,  dolorem  convulsis,  sive  ab  aquailla 
sub  duram  meningem  improviso  effusa  aut  sal- 
tem  aucta,  et  quidquid  intra  cranium  erat,  pre- 
mente,  adeo  aut  compressis,  aut  spirituum  in- 
fluxu  exparte  privatis,  ut  ejusmodi  cordis  motui 
servando  pares  amplius  esse  non  possent.  Itaque 
saaguis  in  cavis  ejus  dexteris,  et  quod  consequi- 
tur,  in  venae  cavae,  et  proximis  hujus  ramis  ju- 
gularibus  cumulatus ,  subsistit ,  eumque  in  collo 
ad  lary ngis  latera ,  et  in  facie  livorem  tumorem- 
que  effecit. 

4*  Sacerdos  annos  natus  sexaginta,  per  trigin- 


(i)  N.  i3. 

(2)  N.  a. 

(3)  N.  8ct  14. 

(4)  N.  3.J 


Vw. 


378  DE    SEDIBUS   ET    CAUSIS    MOABOKUM 

ta  circiter  capitis  et  ventriculi  debilitate  vexatus, 
siti  quoque,  et  repentinis ,  praecipue  dum  stabat^ 
animi  defectionibus ,  cum  pectoris  angustia  et 
pulsus  intermissione ,  in  febrem  tandem  incidit 
tertianam  duplicem  continuam ,  quae  acutior  in 
dies  facta ,  in  ardentem ,  atque  adeo  lethalem  de*- 
generavit.  Abdomine  diducto,  omentum  prse- 
grande  inventum  est ,  quod  se  in  funis  modum 
intorserat.  Dexter  ren  deerat,  neque  ulhim  erat 
vasorum  ejus  emulgentium  vestigium  :  sini^ter 
naturali  erat  magnitudine ,  et  vesiculam  aqu^ 
plenam,  quam  hydatidem  vocant,  fovebat.  Tho- 
race  dissecto,  ventriculus  cordis  dexter  satisma- 
gnam  concretionem  polyposam  ostendit,  qud^  ad 
mediocrem  tractum  se  per  venam  cavam  produ- 
cebat;jsinister  minorem,  quae  venam  puimonarem 
adibat.  Denique  cranio  circumsecto,  quod  antiqui 
morbi  sedem  continere  existimabatur ,  iritra  ce- 
rebri  ventriculos  aquae  multum ,  glandulae  autem 
plexus  choroidis  plurimum  tumidee  conspacte 
sunt. 

5.  Hic  sacerdos  si  idem  non  fuit  ac  monachu^ 
de  quo  mihi  (i)  Valsalva  dixerat ,  bis  alterius  de- 
fectum  renis  ipse  viderit,  necesse  est.  At  si  idepi 
fuit ,  ut  opinor  j  aut  in  tractatu  de  aure  humana^a) 
non  sinister  ren  fuerat  scribendus,  sed  dexter, 
aut  hic  non  dexter,  sed  sinister.  Verum  uterlibet 


(i)  Advers.  anat.  III.  animad.  32. 
(2)  C.  2^  n.  14. 


LIB.    II.    JDE   HORBIS    THORACIS,    EPIST.    XXV.    3^9 

reu  defuerit,  cum  esset  is  quo  uno  homo  iste  prae* 
ditus  erat,  naturali  magnitudine^  et,  quod  con-^ 
sequitur ,  non  tantum  lotii  secerneret ,  quantum 
duo  secrevisseut ;  num  indepleraque  deducenda 
gunt  ex  iis  incommodis  quibus  tamdiu  coiiflicta- 
batur  ?  num  praesertim  ex  quo  ad  minorem  ea 
qua  opus  fuisset  ^  secretorii  urinae  organi  magni* 
tudin^ni  labes  accesserat  aliqua  ab  inttrna  hyda^ 
tide,  quae,  si  non  aUud,  at  certe  aliquid  de  ea 
magnitudine  detrahebat ,  num  ,  inquam ,  tunc 
saltem  plus  aquae  in  cerebri  venfriculis  cumulari 
coeptum  est  ?  Nam  antea  quoque  aliquam  illius 
copiam  in  iis  fuisse,  capitis  debilitas,  et  quse  ad 
thoracem  attinebant  incommoda  videntur  signi* 
ficare ,  cum  in  illo  nihil  preDterea ,  in  hoc  vero 
nihil  per  sectionem  deprehensum  sit ,  quod  me-- 
rito  accuses.  Yerum  undenam  fiebat,  ut  prs^ipue 
dum  staret ,  illis  -corriperetur  deliquiis  ?  An  quod 
nuUtls  inagis  quam  stantis ,  hominem  lasset  cor^ 
poris  situs  ?  An  qiiod  ventriculum ,  jam  per  se 
debilem^  pondus  tunc  magis  distraheret  prae* 
grandis  omenti  ?  Hoc  autem  unde  sic  intortum  ? 
Si  ex  historia  appareret,  quid  preeler  ea  quae  ad- 
notaia  sunt ,  homini  aut  extrinsecus ,  aut  interius 
accidisset,  unde  omentum  diu  in  unum  iocum 
adigi  comprimique  posset ,  rem  cxponere  cona- 
rer  ad  cum  fere  modum  ad  quem  Kuyschius  (i) 


(i)  Obs.  anat.  chir.  63. 


38o  DE    $£t)IBUS   ET   CAtJSIS    MORBORUIH 

ejusdem  coarctationem  mutationemque  in  farei- 
minis  formam  expiicavit.  Ut  ad  illud  redeam  quod 
praecipue  hic  nobis  propositum  est,  videlicctad 
animi  defectiones,  noli  mirari,  si  in  hoc  qiioque 
homine  non  sine  interjecta  nervorum  mentione 
possim  earumcausamindicare,  quando  nihilnisi 
in  cerebro,  et  ad  ventriculum  repertum  est,  ubi 
hanc  fui^e  conjiciamus;  nervi  autem  sive  ad 
originem  compressi,  sive  aiibi  irritati,  quamsae- 
pissime  et  evidentissime  faciunt,  ut  animo  defi- 
ciamus.  Constat  id  ex  tot  dehquiis  quae  homines 
prehendunt  aut  certe  animi  affectibus  de  impro- 
viso  perturbatos,  aut  teterrimis  odoribus  percul- 
sos ,  aut  acerbissimis  nervosarum  partium  et  ven- 
tricuh  praesertim  doloribus  correptos.  Nec  ob- 
stare  credas  quse  de  cordis  motu  hoc  tempore 
disputantur,  quasi  a  nervis  minime  penderet. 
Aliud  enim  est  absque  nervis  posse  ad  tempus 
cor  moveri ;  ahud  iis  laesis ,  et  praesertim  irritatis, 
non  posse  cordis  motum  vitiari ,  plurimum  mi- 
nui,  atque  adeo  interrumpi.  lUud  primum  si  cui 
ahij  certe  amphssimo  Senacio  (t)  eratnotumat- 
que  perspectum.  Sed  num  propterea  negavil  al- 
terum  ?  Imo  vero  si  praeclarum  ejus  de  syncope 
caput(2)  leges;  videbis  sane,  haud  ahter  ac  mo- 
do  a  me  factum  est,  id  mah  subinde  ab  nervis 
ubi  irritatis,  praesertim  vero  sive  incerebroconi- 

(i)  Trait^  du  coeur,  1.  a,  ch.  7. 
(a)  L.  4,  ch.  la,  n.  2,  5,  7,  9.    " 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXV.    38 1 

pressis^  sive  ibi,  aut  in  ventriculo  stimulatis, 
deducere.  Yerum  ne  ab  iis  recedamus  qudE;  in 
morbidorum  cadaverum  sectione  inveniuntur; 
hanc  quas  sequitur,  Valsaivae  observationem  per- 
lege,  et  nervos,si  potes,  minime  incusa. 

6.  Vir  nobilissimus ,  patre  natus  articulorum 
doloribus  et  catarrhis  obnoxio ,  a  prima  adoles- 
centia  varis  et  scabie ,  mox  virulentis  gonorrhoeis 
saepe ,  et  penis  ulceribus ,  denique  in   extrema 
juventute  paternis  illis  doloribus  vexatus,  cum 
ab  his  omnibus  liberari  cuperet,  disparem  cura- 
tionis  exitum  habuit.  Nam  quod  ad  venereasiilas 
noxas  attinebat ,  eae  quidem  facile  remediis  ob- 
sequebantur,  nulloque  relicto  post  se  luis  vestigio, 
facessebant.  Axticulorum  autem  dolores  ,  quam- 
vis  nec  semel ,  et  multi&riam  impugnati  ab  iis 
pra&sertim  medicis,  qui,  cum  venerei   subesse 
aliquid  existimarent ,  modo  hydrargyrum ,  alias 
lignorum  decocta  exhibuerant  sudorem   conci- 
tantes,  nunquam  taroen  ita  abigi  potuerunt,  ut 
non  subinde  plus  minus  incommodi  afferrent, 
articulosque  debilitatos   reUnquerent    Quos  ut 
coafirmaret,temere  per  se  consilio  capto,  Euga* 
neis  balneis ,  et  lutis  cum  vel  praeter  modum 
usus  esset;   nec   sui  voti  compos  est  factus,  et 
mox  capitis  doloribus  non  sine  plenitudinis  sen- 
suvexari  coepit,  tum  oculorum  inflammationi- 
bus  et  narium  haemorrhagiis.  Quarum  illae  eo 
magis  sinistro  oculo  nocuerunt ,  quod  hic  mul- 
tis  ante  annis  consimili  diu  affectus  morbo ,  ex 


38a  D£   ftCDIBUS  BT   CAUS18  MOBBORUM 

erosione  cornea^  tunicae  albuginem  contraxerat, 
quse  secundo  hoc ,  pariter  diutumo,  incommodo 
aucta  fuerat ,  ut  nonnihil  promineret ,  pupill»-* 
que  e  regione  respondens,  objecta  dupUcare  vi* 
deretur.  Haemorrhagiee  autem ,  irritis  complu- 
rium  medicorum  auxihis ,  tamdiu  perrexerunt, 
donec  Yalsalva  facile  remedii  genus  indicavit, 
velut  ahas  ( i )  ^^  ^^^  ^P^^  generosissimo  vii*o  ad 
te  scribentes,  satis  exposuimus.  Sed  cum  postea 
caput  assiduis  curis  et  gravissimis  cogitationibus 
magis  magisque  infirmasset  y  rediit  creber  san« 
guinis  fluxus,  sed  e  navium  vascuUs,  ut  opinor, 
superioribus ,  rediitque  interdum  oculorum  in<< 
flammatio  non  levis,  tum  frequens ,  et  repeQti* 
nus  &ciei  rubor,  sensusque  caloris  ia  capite,  de* 
bilitatis  autem  cujusdam  ad  iiifimum  occiput, 
haec  autem  omnia  tunc  magis ,  cum  alvi  aut  ve* 
sicae  excretiones  minuebantur.  Tandem  septimo 
circiter  ante  obitum  mense ,  quotiescumque  aut 
scalarum  gradibus  ascenderet,  aut  per  asquum 
et  planum  locum  paulo  celerius  ambularet ,  aut 
brachia  ita  praesertim  ut  in  vestibus  induendis 
facimu^,  moveret,  tunc  primum  coepit  animad* 
vertere,  molestum  quemdam  frigoris  sensum 
sibi  ad  inferiorem  sterni  partem  excitari.  Qui 
sensus  paulatim  adeo  mutatus  est  temporis  pro* 
gressu ,  ut  post  unum  aut  aiterum  mensem  frigus 


i)  Epist.  1^9  >i*  24< 


LIB.    II.    DE   MaRBIS    THORACIS ,    EPIST.    XXV.    383 

illud  in  dolorem  acerbissimum  desiueret,  qui 

contiuuo  ad  caput  ascendere  aegro  videbatur  ;  et 

tunc  illico  visus ,  pulsus  et  auimus  deficiebant.  Et 

quanquam  initio  non  nisi  iis  quos  diximus,  cor* 

poris  motibus  haec  succederent,  postea   tamea 

vel  sine  ullo  motu  sibi  deficere  videbatur.  Sed , 

quod  mirum  est,adviolentiores  quosdam  motus, 

ut  puta  sternutationis  aut  tussi^ ,  nihil  ejusmodi, 

atque  adeo  nullam  omnino  patiebatur  molestiam. 

l^unquam  spirandi  uUam  difficultatem  percipie- 

bat ;  sed  capitis  saspe  debilitatem  ,  ut  interdum 

sibi  casurus  videretur ,  ni  fulcrum  aliquod  ap^ 

prehenderet.  Saepeetiam  tum  interdiu,  tumnoc- 

tu  convulsivi  motus  aliquando  universum  cor- 

pus,  alias  partem  aliquam  corripiebant ,  palpe- 

bras   praesertim ,  et  brachium  sinistrum :  nunc 

convulsio  digitum  quemdam  prehendebat  manus 

dexterse  cum  dolore:  modo  stuporeamdem  ma- 

num ,  et  crus  totum ,  huic  respondens  :  nonnun- 

quam  utroque  in  brachio  sentiendi  facultas  om- 

nino  deficiebat :  aliquando  utrumque  dolore  af- 

ficiebatur  :  nec  raro  ad  sinciput  dolor  erat ,  aut 

constrictionis  sensus  ad  occiput.  Atque  haec  om- 

nia  promiscue  ad  diem  usque  mortis  aegrum  tor- 

quebant.  Caeterum  fere  ad  eum  usque  diem  cibo- 

rum  appetitus ,  somnus ,  naturaUs  corporis  color, 

et  hilaritas  intrepidi  anirai  constiterunt.  Haec  cum 

ita  se  haberent,   dici  non  potest,  in    quot  et 

quam  varias  sententias  et  praesentes,  et  consulti 

per  Utteras  medici  non  infimi  nominis  discede- 


.  **•   fi- 


1«*" 


384  ^^    S£DIfiU$   ET   GAUSIS   MORBORUM 

rent,  cum  alii  nihil  esse  dicerent,  nisi  hypo- 
chondriacam  affectionem ,  alii  humorum  siccita- 
tem  nescio  quam ,  ahi  nerveorum  quorumdaiD 
ramorum  exsiccationem  cum  nimia  humorum 
mobiUtate  conjunctam,  ahi  spasmbdicum  rheu- 
matismum  ,  aut  convulsionem  a  saHnis  acribus 
particuhs  in  thoracis,  et  artuum  musculossein- 
fereritibus ,  ibiqu^  nervos  stimulantibus ,  alii  de- 
riique  irritationem  a  virulentis  ex  lue  venerea 
particuhs,  quae  in  mediastino  substitissent.  Unus 
Valsalva  pleraque  eorum  quibus  ager  tbrquere- 
tur,  a  causa  quaeintra  cranium  esset,  repetebat, 
tum  dolores  capitis  prope  assiduos  spectans ,  et 
convulsiones ,  quae  ad  tot  et  tam  diversas  partes 
pertinebant ,  tum  quae  post  affectiones  ex  parte 
similes  ahquando  in  cadaveribus  deprehenderat. 
Itaque  ut  caeteri  auxiiia  proponebant ,  quae  pe- 
cuhari  cujusque  eorum  sententiae  convenirent; 
sic  ipse  quantum  ea  quae  sanguinis  copian),tit 
turgentiam ,  aut  concitationem  ad  caput  auge- 
rent,  improbabat,  tantum  ea  quae  his  contraria 
praestare  possent,  commendabat,  praesertini  cum 
videret ,  si  turgentia  fieret  ad  aham  ahquam  par- 
tem  corporis,  tunc  caput  levari,  eductoquesan- 
guine  ex  iis  vasis  quae  circa  imum  intestinum 
sunt,  aegrum  mehuscule  dies  ahquot  habuisse. 
Verum  ut  causae  morbum  efficientis  sedem  ge- 
neratim  ipse  cognosceret,  et  quae  vitae  paulodiu* 
tius,  et  levioribus  cum  incommodis  trahendae 
convenirent;  tamen  pecuharem   sedem  causasy 


■«•  .•■■  •  ! 

j 
i 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORA.CIS,   SPIST.    XXY.    385 

hujusque  naturam,  remediis  i^superabilem ,  di- 
vinare  non  potuit 

Cadavere  enim  dissecto,  cum  reliqua  omnia 
non  modoinventre  et  thorace,  sed  in  ipso  etiam 
capite  sana  essent ;  in  Mciformi  crassae  meningis 
processu  ossa  quinque  inventa  sunt,  aUa  alia 
forma  et  magnitudine,  sed  pene  omnia  acutis 
quasi  spinis  horrentia.  Maximum  hneas  Bonor 
nienses  quindecim  longum ,  septem  in  medio  la- 
tum^  unam  cum  dimidia  crassum,  valenter  an- 
nexum  erat  initio^  et  proximae  parti  ilhus  pro- 
cessus,  cujus  etiam  formam  referebat  Hoc  os 
aUquem  ad  tractum  intercipiebant  ossa  duo,  quas 
reUqua  «parte  inter  se  arcte  jungebantur.  Sie 
conjuncta,  latitudine  aequabant  Uneas  decem;sed 
latius,  quinque  erat  longum;  angustius,  novem ; 
quod  dua$  Uneas  erat  crassum ,  inferiori  tamen 
latere ,  sive  quo  caUosiim  corpus  spectabat  per- 
tenue.  HujusextremoseireUqua  duo  ossaannec* 
tebant,  piiocessum  arcte  intercipientia ;  nam  etsi 
longius ,  quod  Uneas  nimirum  aequabat  quatuor^ 
decim,  erat,  ut  priora,  a  latere  positum  dextero; 
brevius  tamen,  quod  novem  aequabat,  latus  si« 
nistrum  tenebat.  Itaque  universa  haec  quinque 
ossa  bis  partem-tertiam  ,  et  fere  ampUus  occupa- 
bant  longitudinis  totius  processus  ab  anteriori-* 
bus  incipiendo ,  et  retrorsum  pergendo.  Praeter 
ilfet,  ossiculum  erat,  novissime  fortasse  efforma* 
tum,  lentis  magnitudine. 

7.  Existimabat  Yalsalva,  ab  eo  tempore  quo 

3.  2$ 


386  DE   SEX>tB0ft  ST   0AUSI5   MOHBOllUll 

asger  Eugnneis  lutis  abusus,  materiam  qufta^ 
thritidem  facere  consuesset,  arcere  ab  articulis 
studuisset ,  iilius  materiee  partem  aliquam  inter 
Cadcati  processus  fibras  intercipi,  et  dolorescsh 
pitis,  quibus  nunquam  antea  obnoxius  fiierat, 
^fferre  coepisse  :  eamdemque  sensim  posteainea 
quae  descripta  sunt ,  ossa  concrescentem ,  post- 
t{iiAm  horum  aculeis  proximam  utrinque  menio- 
g€m  tenuem  incepissel  compUngere ,  ih  quibus- 
dam  prssertim  corporis  motibus,  eas  convulsio- 
iies  e&citasse,  a  quibus  cum  caetera,  tum  illse 
Uiimi  defectiones  orirentur :  quarum  potissimum 
causa  istius  ^ri  morbum  et  dissectionem  in 
iianc  epistolam  retulimus.  Ultro  tamen  ftitebatur, 
satis  illud  eaiplicari  non  posse ,  cur  ad  tussis  aut 
sternutationis  motus ,  quibus  vehementius  con'* 
cuCt  meninges  videntur ,  nihil  eorum  accideret 
Squidem  memini ,  cum  tibi  alias  ( i )  pleraque 
osftium ,  in  falcato  processu  inventorum ,  exem* 
pla  commemorarem,  graves  quidem  ab  illis  no^ 
sas ,  cum  meninges  pungerent ,  allatas  esse  di* 
xisse.  Verum  non  memini ,  in  majoribus  motibos 
non  esse  allatas,  cum  a  minoribus  afferrentitf' 
Sic ,  exempli  causa ,  in  ea  observatione  quac  is 
historiam  regiae  scientiarum  Academiee  Parisien- 
si^  ad  annum  171 1  relata  est,  juvenisille  qui  ob 
istam  causam  epilepticis  paroxjsmis ,  iisque  fere 


(t)  Epist.  ),  n.  ai. 


I 

riB.    I^    »P    MPIIBIS   TOGRACIS,   EPIST.  HXV.    JS^ 

setnper  noctu  preheadebatur ;  tamea  ipterdiu 
qupque,  si  ambularet ,  a  motu  in  eosdem  incide«- 
bat.  Quod  si  non  concussionem  tantum ,  sed  ma- 
jorem  quoque  in  meningum  vasis  aut  copiam,  aut 
iinpetum  sanguinis  debemus  attendere ,  unde  me^ 
niriges  ip$de  magis  ad  ossicuU  urgeantur,  qner 
madmpdum  et  ratio  indicat,  et  observatiQnes 
oonfirmant  Scheidii  (O^  ^^  Hunauldii  (a),  quo^ 
rum  alter  aliquod,  alter  unicum  ab  sanguinia 
missione  levamen  cephalaeas,  aut  epilepsiae,  ab- 
ejufidemmodi  causa  iaductas,  adnotarunt;  qui^. 
est  cui  «anguinis  in  m^uingum  vasis  aut  copia, 
aut  impetus  magis  augeri  videatur  ex  levi  bradiio 
Fum ,  quanr  es:  violento  tussis  aut  sterautationis 
mptu  ?  Sed  etsi  quod  Yalsalva  inteiUgere  non  po* 
tuit ,  nos  quoque  Intelligere  non  possumus ;  ta"* 
men,  quod  proposito  satis  est,  apparet,  cum 
aliud  praeteiPilia  ossa  toto  corporenon  esset,  un^ 
de  gravi^,  qu«e  prsecesserant,  mala  repeterenfcur, 
ejusmodi  autem  pssa  acerbos  dotores  capitis ,  aut 
diras  convulsivas  affectiones  in  tot  aliis  excitave* 
rint;  apparet,  inquam ,  hic  etiam  quid  accu&are 
debeamus.  Neque  enim,  ut  in  praesule,  quem 
Lancifiius  (3)  describit  animi  djeliquiis,  cum  se 
moveret ,  obnQxiuot,  et  convulsionibus  tentatum , 
eral  hi<^  in  eorde  et  cerebro  quidquam ,  unde 

(i)  Dbsert.  de  duob.  ossienl.  in  ap<^.  qu.  &. 

{i)  Hist.  de  TAcad.  roy.  des  Sc,  an.  1734»  obs.  an^t.  a« 

(3)  De  subit.  mort.  1.  i ,  c.  20,  n.  3 ,  4* 

25' 


388  DE   SEDIBUS   ET   GAUSIS   ttOABOaUM 

potius  hsec  repeteres  quam  ab  ossibus ,  quae  in 
prsesulis  quoque  crassa  meninge  reperta  suDt. 

8.  At  enim ,  inquis ,  exempla  etiam  extant  os- 

sium  in  eadem  iheninge  deprehensorum ,  a  qui- 

bus  tamen  ulla  orta  incommoda  non  adnotantur, 

£g#  vero  adeo  haec  non  nego ,  ut  meis  non  du- 

bitem  observationibus  confirmare.  liam  praster 

illud  os  magnum  quod  alias  (i)  descripsi,  invem 

alterum  in  viro ,  de  quo  alibi  (  2  )  sermo  erit , 

medioctis  uvae  acini  magnitudine ,  superficie  le- 

-viter  granosa ,  interjectum  crassae  tenuique  me- 

ningi ,  quod  sibi  respondentem  foveam  excava- 

verat  in  diducto  cerebri  sulco  qua  hemisphaerii 

sinistri  pars  superior  ab  anteriore  suo  extremo 

digitos  transversos  quatuor  distabat ,  sesquidigi- 

tum  autem  ab  hemispha^rio  dextero ,  foveae  parie- 

tibus,  et  circumjecta  substantia  secundum  natu- 

ram  se  habentibus.  £t  ne  longius  a  falcato  pro- 

cessu  abeam;  annq  1726  et  anno  1744 9  cumin 

gymnasio ,  ut  solitus  sum ,  non  unum  cerebrum 

dissecarem ,  in  viro  itemque  in  muliere  ossa  ibi 

ad  hunc  modum  conspexi.  In  illo  sub  ipso  ver^ 

tice,  ad  singula  longitudinalis  sinus  latera,  in 

ipsadurae  meningis  substantia,  singula  erantnon 

parva  ossicula ,  quorum  unuA  in  plures  oblon- 

gos  acutosque  quasi  denticulos  desinebat.  In  mu- 

liere  autem,  parva  ossicula  erant  tria,  fere  sub 


(x)  Epist.  3,  n.  ao. 
(2)  Epist.  52,  n.  3a. 


UB.    II.    BE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST,    XXV.    889 

vertice  locata ,  quorum  crassissimum  ab  duobus 
lateribus ,  sed  ab  uno  praesertim ,  similes  emitte- 
bat  denticulos ;  reliqua  erant  squamarum  dua- 
rum  instar  majoris  et  minoris.  Inerat  illud  in 
ipso  externo  sinistro  latere  sinus  paulo  antea  me- 
morati ;  haec  inter  se  vicina  y  nec  multum  dissita 
ab  infimo  falcis  limbo,  dexterae  faciei  ejusdem 
falcis  sic  adhaerebant ,  ut  nuUo  negotio  avelli  pos- 
sent.  Quod  si  nunc  quaeras,  cui  aut  dolori  aut 
incommodo  ante  novissimum  morbum  hi  singu- 
li  fuerint  obnoxii ,  me  quoque  perquisivisse  di- 
cam,  et  praesertim  de  muliere  hac  quae  consis- 
tente ,  ut  videbatur ,  aetate ,  post  sanguinis  sputum 
decesserat;  sed,  ut  in  mendicis  saepius  accidit, 
nihil  rescire  potuisse  quod  pro  certo  adnotarem. 
Num  vero  propterea  ponendum  pro  certo  est, 
nulla  omnino  ab  iis  ossiculis  incommoda  fiiisse 
allata  ?  Non  magis  profecto ,  quam  ubi  Casp. 
Hoffmannus  (i)  silet  quae  detrimenta  attulisset  os 
cartilaginosum  exacte,  rotundumy  quod  magnU 
tudine  thaleri  imperialis ,  dura  meninge  utrinque 
tectum,  invenerat,  aut  potius,  ut  omissis  mino- 
ribus  jnajora  commemorem ,  quam  ubi  Dioni- 
sius  (a)  scribit  se  in  noto  artifice  reperisse  eam- 
demmeningem,  osseam  factam  propemodum  to- 
tam ,  neque  indicat  quibus  is  obnoxius  fiierit 
malis.  Scilicet  aut  quae  haec  fuerint,  satis  cogni- 


■•^ 


(i)  Apolc^.  pro  Gal.  h  a ,.  s.  4  r  c.  287. 

(2)  Descript.  d^ine  oreilie  du  coeur,  extr.  dilat. 


3gO  DE    S£DIBU5  1ZT.  GAUSIS  HORBORUBf 

tuiti  habere  noii  potuit,  aut  si  habuit,  quod  de 
noto ,  nec  mendico  homine  potius  credo,  in  lof 
cum  et  tempus  opportunius  id  distuUt :  quod  »« 
cnbi  fecit ,  ea  perutilis  fore  yidetur  faistoria  ad 
quosdam  illius  meningis  usus ,  de  quibus  mul- 
tum  disputatum  est  hac  setate ,  aut  ex  parte  aUqua 
tuetxios ,  aut  omnitio  abjiciendos.  Illud  prseterea 
anittiadTertendum  est,  quod  etsi  ossa  nmiinges 
pungentia  valde  noceant,  quemadmodum  illud 
de  quo  meminit  Petrus  &oreUus  (i),  multis  cus' 
pidihus  horridum^  in  dura  matre  deprehensum, 
unde  dolores  leger  capitis  diu  passus  Jiierat ^  el 
tot/alia  ossa  ejuscemodi  (2) ;  tamen  nisi  ea  foraia, 
et  positu  sint ,  ut  possint  meninges  compungere, 
aut  pondere  et  mole  auCta  adeo ,  ut  deorsumtra- 
hendo  autpremendo,  sinum  pra^sertinl  aliquein, 
et  quem  diximus,  faicis,  arctare  Taleant,  fere 
nuUum ,  ut  alias  (3)  scripsimas,  sui  indicium 
sunt  praebitura.  A  quibus  ut  vides  qtiatitttin, 
mitto  numero  et  magnitudine  at  foriBa  siinut 
et  sede  illa  discrepafent  quae  a  Vaisalva  inventa 
sunt ;  ita  noli  ejusobservationialiaB  objicerc  qu« 
cum  ea  non  sint  comparandae. 

Qf.  Atque  utinam  illa  saltem  quae  adeo  nocent, 
ossa  non  rainus  cettas  et  peculiares  quam  mag- 
rias,   sui  significationes  praeberent.   Verum  h» 


(i)  Hist.  et  obs.  med.  phys.  ceut.  4 9  obs.  99. 

(2)  Ut  Sepulchr.  1.  i  >  ».  i ,  obs.  1 1^. 

(3)  Episfr.  3,  to.  lift^t  *»*. 


LIB.    II.    0£,  MORBIS   XHOA4.CIS,   SFIST.  XXV.    3gi 

sunt  tot  aliis  causis  se^  .cQmmunes ,  ut  merito 
censuc^rit  |Scbeidiu$  (1)9  locun»  vix  esse  alicui  suflh 
picioui  eprum  ossium  tuuc  etiam  cum  diuturnn 
quaedam  cdpitis  mala  nuUis  remediis  cedunt ,  ne^ 
que  satis  uoquam  remiCtuut*  Qjuod  vero ,  etiaiilsi 
plgqe  dignosceretur  ^  ossicula  haec  tolli  non  pos^ 
sent  9  neque  ulterior  eorum  productio  ipipediri^ 
^cut  ab  eod^m  (2)  ostensum  est.  Quo  loco  vere 
atque  eleganter  id  dicit  1  quod  et  mihi  olim  venit 
iu  mentem ,  cum  seoior  medicus  qui ,  studio  ab 
aliis  dissidendi ,  non  rgro  in  tric^s  se  indu^bat  ^ 
os  quod  ad  aortae  initium  coaluisse  in  nobiiiaegro 
comminiscebatur  9  dissolveudum  esse  propa-- 
neret  artis  auxiliis ;  fieri  enim  posse ,  ut  quod 
durum  ex  fluido  £actum  esset ,  rur$u«  ex  duro 
fluidum  fieret :  nos  videltcet ,  inquit  Scbei^ius, 
ejusmodi  a^uxitiis  non  tam  natunje  ppLtcimonia^ 
qiAm  benignitate  destitai;  nam  quibus  ossa ,  vi 
morbi  nata,  soIveremiLis ,  iisdem  simul  caetera 
quae  natura  ipsa  ossa  construxit,  destruerentur. 
An  tamen  retuedia  $iat  quibus  non  jam  facta  os^ 
sa  difisolvi  possiut,  sed  &cienda,  aut  certe  au^ 
genda,  in  arteriis  qUidem,  impediri,  ex  iisinteK 
Uges  quae  aliis  IHtejfis  (3)  perpendentur  de  os* 
sium  in  arteriis  productione^  a  suppuratione 
quadam  proveniente ,  et  cum  exulcerationibus 


(i)  Qu.  6  cit.  supra,  ad  n.  7. 
(a)  Qu.  7. 

(3)  Epist.  »7 » n*  3a. 


$9^  2«B   SBBIBUS   tt   GAtTSIS  ]ltOftB0fttTM 

earum  conjunctd ;  nam  quse  possent  huic  causdP 
obstare ,  illi  quoque  possent  effectui.  YeFum  ut 
ut  res  se  habeat  in  quibusdam  arteriarum  ossifi- 
cationibus ,  num  idem  judicium  de  iis  quoque 
ferfendum  sit  de  quibus  hic  ioquimur,  mecum 
interea  dubitabis.  Neque  enim  cum  ossa  in  me- 
ningibus  inveni ,  suppurationis  indicia  aut  exut 
cerationis,  vidi  adhuc  fuisse  conjuncta  :  nec 
qualescumque  osseas  ^  aut ,  si  mavis ,  ossiforme» 
tantummodo ,  bracteas  vidi ;  sed  -tera  plane  ossa 
conspexi.  Nam,  ut  caetera  praeteream  veri  ossis 
indicia,  si  descriptionem  releges  (i)  magni  illius 
ossis  quod  in  £alce  deprehendi ,  videbis  certe ,  ut 
in  simplex  utrinque  stratum  ex  parallelis  osseis 
fibris  desiBeret  :  quo  etiam  oblongi  illi ,  et  acuti 
quasi  denticuli  videntur  attinere ,  in  quos  atiqua 
exi  minoribus  quae  supra  (a)  descripsi ,  extenua- 
bantur.  Hoc  autem  indicium  quod  in  ordine  cJh' 
sistit  velut  fihrillarum  ^  utin  ossibus  ohservamus^ 
recta  excurrentium  ^  non  solum  ablaudato  Schei- 
dio  (3) ,  sed  ab  aliis  etiam  viris  peritissimis  pro- 
poni  et  confirmari  video,  ad  vera  ossa  a  duris 
alterius  generis  concretionibus  internoscenda, 
Sic  Abrahamus  Vaterus  (4)  ex  striis  alhicantibus, 
et  ex  striata  textura  verum  os  a  calculo  cons- 


(i)  Epist.  3  n.  20. 

(2)  N.  8. 

(3)  Qu.  2. 

(4)  Progr.  ad  obs.  rariss.  calcul.  et  osteogen.  thes.  27« 


ii 


j 


LIB.    II.    ©E   MORBIS   THORACIS,   «PIST.    XXV.    SqS 

tanter  distinguit.  Sic  ab  Joanne  Saltzmanno  o/;- 
dinata  fibrarum  juxta  certam  directionem  dis- 
positiOj  merito^  judice  etiam  cl.  Creiiio  (i),^ra 
charactere  veri  ossis  suppeditatur.  Quantum  igi* 
tur  ad  hoc  tempus  observare  potui,  non  licet 
mihi  cum  viris  doctissimis  facere  qui  vera  ossa  in 
arteriis  potius  quam  in  me|;iingibus  agnoscunt* 
In  his  autem  non  solum  intra  cranium ,  sed  intra 
vertebrarum  quoque  tubum,  ibique  in  ipsa  arach- 
noide,  quod  nescio  an  aUis  antea  accid^rit,  si 
non  os,  at  ossis,  ut  puto,  inchoamentum  cons- 
pexi.  Scilicet  in^o  sene ,  cujus  pleurae,  an  mem- 
branae  adnati  pulmonis ,  quamdam  partem  inve- 
ni  osseam ,  ut  alia  epistola  (!i)  ad  te  scripsi ,  cum 
medullae  spinalis ,  in  sua  sede  a  tergo  retectae  in- 
tegumenta  studiosis  anatomes  demonstrarem , 
diductaque  crassa  meninge,  tenuem  inter  et 
arachnoidem  aerem  immisissem;  in  hac  se  to- 
tam  attoUente,  particulam  animadverti  modici 
cucurbitae  seminis  forma  et  magnitudine,  in 
transversum  locatam ,  albidam ,  jam  ferme  opa* 
cam,  etfacie  interiore  subasperam  ac  evidenter 
inaequalem.  Hasc  iaten  sinistro.  propior ,  undeci- 
mae*  respondebat  thoracis  vertebrae  :  nec  quid- 
quam  ejusmodi  in  caeteris  menipgibus  apparebat. 
y erum  his  missis ,  tribus  Yalsalvae  defectionum 


(i)  Obs.  de  art.  coron.  cord.  instar.  oss.  indur.  n.  9. 
(a)  XXI  >  n.  aa. 


396  DB    9EDIBUS   BT   CAUSIS   MORBORUM 

que  meduUaris ,  et  cerebri  praesertim ,  naturali 
erat  firmitudine :  ia  hac  autem  sanguifera  vascula 
passim  conspicua :  quas  et  in  tenui  meninge  hic  il« 
lic  sanguine  turgentia  adnotaveram.  Arteriae  ca- 
rotides  ad  cerebri  basim  duriores ;  nec  minus  basi- 
laris.  Quin  haec  circa  suae  longitudinis  medium 
cum  ex  albo  fla vesceret ,  aperta  inaequaiem  osteu" 
dit  superficiem  ;  ut  appareret  vitium ,  quod  in 
aorta  ad  initia  superiorum  ramorum  videramus, 
per  horum  aliquos  esse  intra  cranium  usque  pro- 
pagatum.  Denique  pituitaria  glandula  non  solum 
subsederat  praeter  modum ;  sed  nihii  ferme  sub- 
stantiae  ampiius  continebat. 

1 1 .  Cum  propter  aortae  et  pulmonaris  arteriac 
dilatationem  majoribus  viribus  cor  egeret,  utsan- 
guinem  eo,  quo,  iliis  adjuvantibus ,  solet,  pro- 
tritderet,  eae  autem  vires,  canalibus  qui  illum  ad 
cerebrum  conveherent  vitiatis ,  vel  solito  essent 
minores;  hinc,  opinor,  cor  saepius  quiescere 
coactum  fuit ,  donec  ob  adauctam  intra  cranium, 
vitio  glandulae  pituitariae ,  aquae  copiam ,  viribus 
omnibus  orbatum,  ad  perpetuam  quietem redac- 
tum  est ,  affectu  ex  syncope  et  apoplexla  misto. 
Caterum  exempla  defectionum  animi  ex  magn» 
arteriae  dilatationibus  alia  fortasse  aliis  litteris 
proferemus  praeter  ea  quae  dedimus  alias  (i)  cx 
Yalsalva  descripta.  Nunc  ad  alia  transeamus. 


(i)  EpiU.  179  n.  17  et  ai. 


LIB.    II.    DE   HCORBIS    THORACIS,    EPIST.  XXV.    897 

lik,  Yir  consistentis  aetatis,  ob  grave  ulcus  alte- 
rius  cruris,  sextum  jam  mensemin  hoc  cubabat 
nosocomiO)  cum  inexpectata  syncope  subiatus 
est,  ineunle  maio  anni  1723.  Thoraceet  pericar- 
dio  reclusis ,  in  illo  aqua  non  deerat  cum  quibus- 
dam  concretionibus  ,  gelatinam  referentibus :  in 
hoc  autem  c;prdis  sinistrum  ventriculum  animad- 
verti  aequo  crassiorem  et  duriorem  :  quod  cum 
a  majoribus  et  firmioribus  esse  crederem  poly- 
posis  concretionibus;  inciso  corde,  non  nisi  te- 
nues  quasdam,  et  mucosas  in  utroque  pariter 
ventriculo  inveni :  neque  crassitudinem  illam  et 
duritiem  aliunde  esse ,  quam  a  crassioribus  factis 
columnis  carneis,  intra  ventriculum  sinistrum 
extantibus,  caeterum  secundum  n^turam  intus 
extraque  se  habentibus. 

i3.  Num  satis  syncopes  istius  causam  perspe- 
xerim  non  parum  dubito.  Quacumque  enim  ra- 
tione  aggredior  rem  explicare,  iliud  obstat,  non 
praecessisse  aUas  syncopes,  aut  saltem  animi  de- 
fectiones.  Certe  crassitudinis  in  iis  columnisin- 
crementiim  puncto  temporis  fieri  non  potuit: 
cur  igitur  ,  si  iilo  jam  perfecto  syncope ,  ex  pro- 
pemodum  perfecto  nulla  facta  est  lipothymia? 
Num  igitur  huc  quoque  aliquid  addendum  est , 
ut  puta  convulsio  a  pravis  ichoribus  ex  cruris  ul- 
cere ,  ut  pridem-,  quod  gelatinosce  illae  concre- 
tiones  ostendunt ,  in  thoracem ,  sic  tunc  repente 
in  nervorum  principium  invectis  ?  Per  eam  gane 
haud  multo  secus  quam  in  viro  illo  Pistoriense 


ZgS  DE    SEDIBU6   f;T   CAUSIS   XOftBORII^ 

apud  Lancisium  (  i )  cor^is  mucroae  ^d  basim 
^iolenter  ac  pectiDaciter  coutracto,  simul  im- 
provisa  syncope  induci^simul  corde  iu  ^  coa« 
globato,  bujusaugeri  durities  ac  crassitudo  po- 
tuisset.  Cor  autem  convelli^  et  ab  Ilippocrat^ 
olim ,  nec  uno  loco  (aj,  dictum  est,  et  ab  receo- 
tioribus  quemadmodum  musculum  esse ,  confir* 
matum  fuit ,  sic  negari  npo  potuit ,  iis  esse  mali^ 
£[icile  obnoxium,  quibus  et  cseteri  jmusculi,  et 
.  quod  cousequitur ,  etiam  convul^ipQi ;  ut  irrita- 
tis  per  icbores  pessimos  nervis ,  fibroe  cordis  ia 
pertinaci  convuisione  permaneant. 

£6t  vicissim  ubi  cordis  resolutio  et  laxitas  ifl 
morbis  eju^c^modi  cu^panda  videatur,  Sicioiii^' 
toria,  aliasquoque  memorata ,  cL  6retzii(3)cuai 
in  mortua  ex  continuis  lipothjmiis^  nibil  saogui* 
nis  in  cordis  caveis  deprehvnsum  est,  sed  cor 
totumflatu.  distensum  adeo  ut  tjmpanitidem  cor- 
dis  dixisses ;  sive  aer  dum  ea  yiveret ,  sive  potius 
a  morte  maxima  ex  parte  a  sauguine  se  evolverit, 
eumque  extruserit;  non  facile  iateiliges,  quoiuo- 
do  ad  iiium  usque  modum  distendere  parietes, 
praesertirn  sinistri  veatricu}i  potuisset,  nisila- 
xissimi  fuissent ,  et  deuiqm^  omoiuo  resplutl  Sed 


*•- 


(t)  X>e  iubit. mort.,  obs.  pbjs- anat.  4, 
{%)  JH  morbo  sacro,  ||.  iB.  P^  mU  mul.,  u.  A6.  Df  M^ 
miil.  1.  I,  n.  73. 

(3)  Disp.  de  Hydr.  pericard.  in  Prooepi. 


LIB.    II.    DB    MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXV.    3^9 

de  paralysi  cordis  erit  etiam  alibi  (  i  )  scribendi 
locus. 

j4*  Quoniam  cseteras,  quas  habeo,  observa- 

tiones ,  ad  morbos  etiam  de  quibus  hic  agimus , 

attineiites  ^  aliis  ad  le  datis  epistolis  (  2  )  partim 

proposui,  partim  sum  propositurus ;  duas  per- 

breves  subjiciam  historias^  quas,  cum  Bononise 

degerem,  accepi  ab  doctis  spectataeque  fidei  vi^ 

ris.  Earum  mihi  Venit  in  mentem  hanc  Sepul-^ 

chrctiX  sectioiiem  versanti,  pluresque  legenti, 

et  inter  se  conferenti  observationes ,  quee  ad  vi<^ 

tia  attinent  cum  membranarum  cordi  circumjec'- 

tarum;  tum  ipsius  praosertim  cordis.   Sunt  ese 

membranffi,  ut  nosti,  mediastinum,  pericardium, 

et  cordis  membrana  propria.  De  mediastini  in^ 

flammatione  si  ea  legas  quae  ibi  sub  num.  XVm 

producuntur,  tres  credas  esse   observationes , 

eum  dusB  sint;  eadem  enim  omnino  estquae  §  ^, 

ct  qude  §  3  continuo  proponitur  :  quod  plane 

cognosces  ubi  non  tam  verba  attehderis,  quasi 

nescio  qua  licentia ,  aut  quo  casu  in  alia  alia  sint; 

quam  earum  primam  cum  ea  conferens  quae  le*' 

genda  indicatur  tit.  de  Dyspncea  ^id  est  hujus  II 

Ubri  sect.  I ,  obsetv.  CXXV ,  §  i ,  animadverterisr 

ex  eodem  ejusdemque  auctoris  loco  illam  pri- 

mam  accipi,  unde  accepta*dicitur  quae  eamdem 

sequitur.  Nec  vero  ea  qu»  protinus  subjicitUT§  4 , 


(i)  Epist.  26,  n.  38. 

(2)  XVm,  n.  a,  et  XXIV,  n.  i3  ct  34- 


4oO  D£   SEDIBUS   ET   GAUSIS  MOBBORUM 

et  ad  pus  attiuet  post  pericardii  inflammationem 
in  hoc  conclusum ,  dubium  est  quin  eadem  sit 
quae  aliquanto  fusius  paulo  ante  data  fuerat,  §2, 
observ.  XIII.  Quam  si  ubi  tota  descripta  fiierat, 
videlicet  sect,  non  3,  sed  4  >  observ.  4»  P^l^gc^s; 
intelliges  ad  membranam  quoque  tertiam,  hoc 
est  cordis  propriam ,  imo  etiam  ad  cor  ipsum 
exesum  in  parte ,  et  marcidum  pertinere.  Quod 
si  demum  quaeras,  ad  hanc  membranam ,  an  adpe- 
ricardium ,  an  potius  ad  aliam  aliquam  praeter  na- 
turam,  alterutri  innatam,  spectetilla  tunica  qua- 
dam  superjacens  ipsicordiy  plena^hunuditateqm' 
damfcedi  odoris^  quam  tunicam,  cum  queereretur 
sjncopis  causa ,  in  dissectione  corporis  inventm 
esse,  testari  Galenus  dicitur  bbserv.  XII;  vereor 
ut  «X  hujus  libris  addiscere^  id  possis  :  et  suspi- 
cor,  si  quidem  conimentaria  illa,  unde  haec  sunt 
descripta ,  Philothei  sint ,  aut  Theophili ,  aut  Ste- 
phani;  alium  enim  aliis  in  codicibus  auctorem 
praeferunt;  suspicor ,  inquam,  Galeni  librumia 
quo  ea  res  legeretur,  intercidisse :  sin  autem, 
quae  Galenus  (i)  scripserat  de  emaciata  magisin 
dies  simia ,  et  de  tumore  in  ambiente  ejus  cor 
tunica,  humorem  qualem  hydatides  continente, 
ea  fortasse  ad  syncopem  et  ad  graveolentem  hu^ 
morem  incuria  quadam  esse  traducta.  Sed  hasc, 
utcumque  se  habeant,  observationem  quae  sequi- 
tur ,  mihi  ad  memoriam  reduxerunt. 

— — ■■  »  I  ■■■■III        ■   ■     im  I  ■         I      ■■■        11       II— w^»n>— — — —— — ^^^"^ 

(i)  De  loc. lUf.  1.  5,  c.  21. 


LiB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,   BPIST.  XXV.    ^OI 

i5.  Monachus  cum  aliis  valetudinis  incommo' 
dis ,  tum  animi  praesertim  defectionibus  co.qflic- 
tatus  y  vivendi  finem  fecerat.  Pericardium  inven- 
tum  est  aqua  plenum,  et  cordi  tfx  parte  annexum : 
a  cordis  autem  mucrone  magna  hydatis  pende- 
bat.  « 

i6.  Ex  ruptis  hydatidibus  humpre  effuso,  pe- 
ricardii  hydropem  fieri ,  aUbi  (i)  a  nobismemo 
ratum  est,  inter  caeteras  hujus  morbi  causas 
hanc  quoque  recipientibus.  Quam  sane  in  eo  mo* 
nacho  locum  habuisse  verisimile  est ,  aUis  antea 
hydatidibus  dismptis,  ejus  similibus  quae  inte- 
gra  etiam  tum  restabat.  Cum  hydrope  autem  pe- 
ricardii  conjuncta  oliquando  esse  deUquia  ,  mis- 
sae  ad  te  aUas  (2)  observationes  ostendunt.  Sed 
cum  hac  eam  potissimum  con/eres ,  quae  superio- 
ribus  Ulteris  (3)  ex  Valsalva  descripta  ,.pericardii 
simul  hydropem  exhibet,  simul  quasdam  adcor 
aUigationes  cum  hujus  mucronis  impedimento. 
Aitetius  generis  non  leve  obstaculum  cordis  mo- 
tui  deprehendit  intra  pericardium  Lanzonus  (4), 
cum  feminae  cadaver  incideret  a  frequenti  syn- 
cope  mortuae,  tres  videiicet  subvirides  calculoS| 
quorumuuus  ea  fuit  magnitudine  ut  aequaretpon- 
dus  unciarum  duarum. 


(i)  Epist.  16,  n.  44. 

(a)  Epist.  ead.  n.  43,  ct  XXTV,  n.  34. 

(3)  fbid.  n.  2. 

(4)  Eph.  N.  C.  dec.  3,  A.  7,  obs.  5? 5, 

3.  26 


/ 


402  DE    SEDIBUS   ET   GAUSIS   MORBOllUn 

Sed  allera,  quam  sum  pollicitus,  observatioad 
multo  gravius,  quippe  cordis  ipsius,  vitium  atti- 
net,  ulcus  scilicet.  Eam  non  pluribus,  quain  su- 
periorem ,  verbis  comprehendam,  quot  nimirum 
ex  ipso  Albertini  ore  accepi ,  qui  sub  praeceptore 
Malpighio  noctes  diesque  aegrd  assederat. 

17.  Praefectus  arcisUrbani  crebro  ad  regionem 
cordis  dolore ,  et  hunc  consequente  syncope  cor- 
ripiebatur.  Caute  a  Malpighio,  diligenterque  cura- 
tus ,  videri  poterat  convaluisse ,  cum  denique  fe- 
bre  acuta  prehensus,  confecfusque  est.  Incorde 
et  polypi ,  et  ulcus  reperta  sunt. 

18.  Cave  hunc  esse  credas  eumdem  arcisejus- 
dem  praefectum ,  cujus  morbum  et  dissectionem 
Malpighius  ipse  (i)  commemoravit ,  acutissimo 
dolori  ad  sternum  et  brachium  alterum  obnoxii, 
et  cor  habentis  quod  geminum  cor  superabat, 
cum  ingenti  polypo  in  auricula  ejus  dextera.  Ille 
enim  ex  Baldeschia ,  hic  ex  Passionaea ,  si  recte 
memini ,  nobihssima  gente  fuit ,  neque  illi  ass^ 
disse  Albertinus  poterat,  quippe  mortuo  anno 
1667;  neque  demum  morbus  cum  morbo  con- 
venit,  aut  dissectio  cum  dissectione.  Caeterumte 
non  puto  ex  iis  fore  qui  Harveio  nimis  addicti, 
ex  ulcere  dolorem  cordis  fuisse ,  mirentur,  quod 
ipse  (2)  insensile  esse  docebat ,  propterea  quia 
adolescens,  cui  raro  casu  mucro  cordis  tangipo- 

(i)  Op.  posth..abi  depolypo  cordis. 
(a)  De  generat.  aniiuul.  exercit.  5a. 


\ 


LIB.    II.    DE   MORBfS   THORACIS,   EPIST.    XXV.    4^3 

tetat,  cum  tangeretur ,  non  sentiret ;  qna^i  vero 
eum  mucronem  caro  fungosa  excrescens^  uti  nar- 
tat,  non  obtexisset.  Equidem  ubi  ejusdemmodi 
caroexcrevit,aut  ubi  cor  laxumac  flaccidumest, 
etubi  membranam  propriam  cum  subje^tis  huic 
nervis,  aut  minus  tensam  habet^  aut  ob  diutur- 
Bam  in  multa  pericardii  aqua  macerationem,  ami- 
$tt,  tui\p  esse  cordis  ulcera  sine  ullo  ferme  doloris 
«ensu,  inficias  facile  non  ibo.  Yerum  antequam 
h^c,  uliavetejuscemodi  accidaut,  mirer,  si  cor 
erodatur  et  exuloeretur  sine  dolore.  Itaque  cum 
OlauS  Borrichius  (i)  Centurionis  cor  describens, 
exteriorem  hujus  carnem  profunde  exesam,  in 
lacinias  et  viUos  putresCentes  abiisse  narrat, 
minus  id  mihi  mirum  est  quod  tunc  Centurio  non 
doleret,  mevthrana  videlicet  cordis  propria  ab 
acri  humore  quo  pericardium  distentum  erat, 
jam  absumpta.  Quod  autem  dedolore  cordis  ceger 
nunquatn  conquestus  esset^  id  vero  miruiH  non 
esse  non  pbtest,  nisi  forte  ponamus  membra- 
nam  iliam  maceratione  iaxatam  secessisse ,  aut 
certe  maxlme  hebetem  factam  esse ,  priusquam 
acrior  fiieret  pericardii  humor ,  et  ad  erodendum 
idoneus. 

19.  Tam  gravia  cor  mala ,  et  diuturna  fere  posse, 
incredibiie  priscis  auctoribus  videbatur,  quan- 
quam  Plinius  (2)  rem  multo  magis  qUam  Aristo- 


(i)  In  Bartholini  act.  med.  Hafn.  VoL  i ,  obs..  ^. 
(a)  Ifat.  hist.  1.  11 ,  c.  37. 

a6* 


/ 


4o4  DB   SEBIBUS  ST   CAVSIS   MORBORnM 

teles(i),  exaggeravit  scribendo,   sicut  alibi  (a) 
memoratuin  est,  lcesum  cor  mortem  UUco  afferre, 
Nam  Aristoteles ,  etsi  in  nulla  hostia  cor  ita  af 
fectum  visum  adhuc  esse  dixerat,  ut  in  aeteris 
viscerikus  cernitur;  tamen  vitiatis  nonnunquam 
iis  partibus  qua;  suntmaxime  cordi  annexae,  non 
negavit,  quo!  morho^  vitiisque  ejusmodi pereunt 
animaliaj  iis  dissectis,  affectus  morbosos  in  corde 
conspici:  quos,  puto,  non  credidit  sic    conspi- 
cuos  fieri  puncto  temporis.  Nec  veroHiretaBus  (3 j, 
neque  Galenus  (4)  ab  omni  cordis  la&sione  illico 
vitam  eripi  docuerunt ;  ciim  diserte  hic  sdtipse- 
rit ,  quibus  cordis  vulnus  ad  ventriculum  usque 
non  pervenit ,  ex  iis  aliquos  non  solum  ea  die  qua 
vulneratifuerunty  sed  sequenti  quoque  noctevi^ 
vere  potuisse;  alter  autem,  si  aphthis  e  faucibus 
intra  ady ta  thoracis  descendant ,  non  continuo , 
sed  illo  tantum  eodem  die  strtmgulare.  Idem  ta- 
men  tor  dixit,  neque  ulcera^  neque  saniosos  Au- 
mores  sustinere;  et  Galenus  ab  inflammatione, 
aut  erisipelate,  dum  fieri  incipit ,  Ulico  anteqimm 
augeanturhujusmodiaffectuSy  animal  corrumpi: 
itaque ,  sicut  antea  scripserat  (5),  impossibHe  esse^ 
ut  abscessum  cor  sustineat.  In  eamdemque  sen- 


(i)  De  part.  animal.  L  3,  c.  4* 
(?)  Epist.  21 ,  n.  5. 
(V;  De  caus.  acut.  morb.  1.  i ,  c.  9. 
i\j  De  loc.  affect.  1.  5,  c.  a. 
{~j)  Ibid.  1.  I ,  c.  5- 


LIB.    II»    I>£    MORBIS    THORiL€I$,   EPIST.    XXV.    ^O^ 

tentiam  ire  his  niinfcres  medici  perrexerunt ,  prio- 

rum ,  atque  adeo  vetustissimi  scriptoris  librorum 

de  morbis  (i)  ^  qui  nullum  morbum  in  corde  obO' 

riri  tradiderat^  auctoritatem  secuti,  nemo  sui 

culpa,  sed  omnes  temporis,  donec  longe  aliud  do- 

cere  coepit  dissectio  cadaverum ,  non  bestiarum , 

sed  hominum ,  ut  quos  multiplex  intemperantiae 

genus,  praesertim  vero  curae^  animique  afFectio- 

nes  gravissimae,  et  longae  non  raro  cordis,  et  an- 

nexorum  vasorum  morbis  obnoxios  faciunt.  Aut 

prima^  quantummeminisse  nunc  possum ,  aut  in- 

ter  primas  Benivenii  (2)  observatio  fuit  circa  ini- 

tium  saecuUXVI,  qui  in  fure,  suspendio.necato, 

abscessumoiitwdSx  in  sinislro  cordis  ventre,pituita 

redundantem.  Observationem  hanc  non  ita  mul- 

tispostannis  excepit  altera  medicorum  Vieniien- 

sium ,  ajfiuibqs  auditam  Matthias  Cornax  vulgavit 

multo  postea  in    explicatione   addita   Historiae 

suae  (3)  ;  quae  observatio  in  Sepulchreto  prima  est 

sectionis  hujus,  exhibetque  plus  quam  mediam 

partem  cordis  saniosam  et putredine  absumptamy 

ex  parietum  videUcet ,  ut  ego  inteUigo ,  crassitu- 

dine.  Paucioribus  interjectis  annis,  tertiam  addi- 

dit  Nicolaus  Massa  (4),  cujus  summam  habes  iu 

schoUo  ad  Viennensem  observationem ,  quantum 


(i)  L.  4?  n*  i3. 

(2)  De  addit.  morb.  caus.  c.  89. 

(3)  Gest.  in  utero  fcet.  mort.  c.  3. 

(4)  Lib.  iutroduct.  anat.  c.  18. 


\ 


406  BE    SEDIBUS   £T   CATJSIS   MOBBORUM 

mempiia  tulit  Cornacis;  nam  Mafssa,  ut  alia  prx« 
teream ,  vidit  in  ventriculo  dextero  apostema  nO' 
tabile  interius,  auriculam  autem  sinistram,  qucs 
parvissima  erat^  ulceratam  totam  exterius  cum 
sanie  manijesta;  sedulcus  multo  majus,  quam 
sit  dimidia  pars  corticis  unius  ovi gallinacei ^  non 
in  corde  vidit,  sed  insubstantiapulmonis  inparte 
sinistra.  Quam  COrnacis  hallucinationem ,  quam- 
vis  in  Sepulchreto  auctam ,  ubi  scriptum  est  ma' 
gnitudine  ovi  gallinaceii  hic  liberiter  praeteriis- 
sem,  nisi,  uti  mox  videbis,  necessario  mihi  fuis- 
set  commemoranda  hic  servaturo  quod  promisi 
litteris  superioribus  fi),  nimirum  ut  quaererem, 
num  semper  cum  ulceribus  cordis  sint  et  ani- 
mi  defectiohes  et  pulsuum  intermissiones  con- 
junctas. 

20.  Cum  enim  Benivenii  observatio  ,  ^c  pau- 
cae  ex  iismultis  quse  illam  suntposteaconsecut^, 
aut  prorsus  aut  magis  quam  vellem  jejunae  sint 
quod  ad  ea  attinet  quaepraecesserant,  memoran- 
da ,  ut  tanto  pluris  faciendae  shit  duae  illae  proxi- 
mae,  Viennensium  et  Massae,  quorum  illi  ante 
lethalem  syncopem  multa  et  crebra  eo  anno  prae* 
gressa  docent  animi  dehquia ,  hic  vera  in  mor- 
tuo  alioquin  ex  vulnerati  capitis  in  cerebro  et 
cerebello  apostematibus ,  nihil  signorum  pras- 
fuisse  quae  ad  cor  attinerent,  indicare  videtur; 


(1)  N.  %%. 


j 


LIB.    11.    9£    MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXV.    4^7 

facile  ixitelligis  mihi  esse  considerandum  .an  Cor- 
nacem  sequi  debeam  credentem  ideo  in  hoc 
Massae  aegro  nou  £uisse  deliquia ,  quod  cordis  a£* 
fectio  reqentior  esset.  Sequor  autem  eo  libentius, 
cum  pus  animadverto ,  non  modo  in  corde ,  sed 
in  pulmone  etiam  fuisse ,  scilicet  utroque  fa(!;ile 
translatum  ex  capite  /sub  extremo  illo  tempore 
cum  homo  hemiplecticus  et  mente  alienata ,  mo- 
ribundo  similis  jjcere  potuit.  Neque  enim  in  je- 
CUF  semper  ex  vulnerato  capite  saniem  transvehi, 
sed  in  viscera  etianpi  alia  m«dicus  et  chirurgus 
experientissimus  deprehendit  Molinellius  (i):  et 
quanquam  huic  cont;igit  sic  observare ,  ut  ea  vis- 
cera  nunquam  non  ex  Hs  essent  quce  abdomine 
continentur;  nihil  tamen  repugnare  video,  quo  mi- 
nus  aliquando  ea  quoque  sint^ua;  thorace  abdun- 
tur  (2) :  neqiue  aUter  explicari  facile  posse  ,  quae 
Massa  in  pulmone  et  corde  hujus  hominis  inve- 
nit,  quem  ante  vulnus  cognoverat  sanum ,  etnun" 
quam  conquestum  de  aliquo  dolore^  neque  tus* 
sientem  postquam  vulneratus  in  lectulo  manebaty 
etc.  Huc  addere  fortasse  possem  illam  saniem, 
quam  colore  eodem  quo  ex  gravissimo  capitis 
et  cerebti  vulnere ,  ex  ulceribus  pariter  stillan- 
tcm,  in  brachio  et  femore  interea  reseratis,  vir 


(i)  De  Bonon.  Sc.  Acad.,  CoDament.  tom.  2,  p.  i^  ubi 
mediea. 

(2)  Quin  de  his  rebus  vid.  quae  fuftias  scribuntur,  Epist.  Si, 
n.  ai  et  seq. 


y 


4o8  DE    S£l>lBtfS   £T   GAITSIS    MORBOHUlff 

cl.  vidit  l^hiel  Hoffmannus  (i),  ut  minime  dubW 
taret,  quin  illaa  capite  in  omne  corpus  ferretur. 
Sed  mihi  satis  est  magnum  quoque  Archiatrum 
Senacium  (a),  quem  haec  praesertim  recognosoens, 
saepius  lego,  haud  aUter  ac  a  me  factum  est, 
Massac  observationem  explicare  maluisse.  Hac 
ergo  seposita,  cseteras  attendamus.  Igitur  insec- 
tione  hacSepulchretiX,  quinque  omninosuntin 
quibus  cordis  legitur  exulceratio ,  videlicet  I  ut 
diximus,II,  VIII,  X,  et  quaein  Additamentisestll. 
I|i  sectione  autem  IX,dude,  haud  amplius,  nimi- 
rum  XI  et  XLII.  Omnes  perlege.  In  his  duabus 
pulsuum  quidem  intermissionem  reperies,  sed 
non  deliquia.  In  illis  contra,  haec  fere  invenies; 
sed  non  pulsuum  intermissionem.  Nulia  igitur 
est  ex  his  omnibi»s  quae  utraque  habeat.  Nam 
etsi  VIII  illa  sectionis  X  hunc  praefert  titulum : 
Leipothymia  exulcerationem  cordis  secuta;  re 
tamen  vera ,  si  non  ibi  modo ,  aut  sectione  IXsub 
num.  XLir,  est  enim  eadem ;  sed  V  pra;scrtim 
sectione ,  ubi  sub  num.  XXI ,  fusius  ex  Riverio 
auctore  describitur,  perattehte  inspiciatur ;  tan- 
tum  abest  ut  ulla  inveniatur  defectio  animi  quan 
mortem  praecesserit ;  ipsam  pulsuuni  intermissio- 
nem  multis  ante  mortem  diebus  jam  desiisse  in- 
telligemus.  Sic  etiam ,  si  forte  dubitas,  in  XI  ob- 
servatione  IX  sectiouis  aliquid  deesse  quodatti- 

(i)  Act.  N.  C.  tom.  5 ,  obs.  54- 

(a)  Traite  du  coeur,  1.  4>  ch.  7,  n.  a. 


LIB.    II.    M   MORBIS   THORJLCIS,   BPIST.   XXV.    4^9 

neat  ad  deliquia;  camdem^quaere  ubi  pleiiius  pro- 

posita  est,  sub  num.  XXVII  sectionisl;  spoiKleo 

fore,  non  mocto  ut  nihil  de  iis  reperias,  sed  cum 

Riverio,  a  quo  diligenter,  ut  prior  illa   tradita 

est,  fortasse  putes  simul  cum  exulceratione  ct>r- 

dis  dexterae  etiam  ejus  auriculse  dilatationeni  caur 

s€Lmfuisse  tantce  pulsus  incequalitatis  et  intermis'^ 

sionis.  £t  quoniam  supra  (  i  )  animadvertinuis , 

quayidam  sectionis  X  observ^tionem ,  quse  sub 

num.  XIII,  §  2  ,  iterumque  sub  num.  XVIH^  §  4 

proponitur,  si  alibi  (si)  ubi  tota,  perlegi  potest, 

inspiciatur,  cor  in  parte  exesym  et  marcidwn 

exhibere ;  ne  forte  putes,  ibi  saltem  praeter animi 

defectiones,  intcrmittentes  pulsus  commemorari; 

pro  certo  habe ,  •ne  ibi  quidein  de  hi3  quidquam 

eise  te  reperturum. 

2 1 .  Sed  num  ahae ,  inqiiis ,  pra^ter  istas  in  Se* 
pulchreto  non  producuntur  aut  indicantur  exulr 
cer^ti  cordis  observationes  ?  In  seetionibus  qui- 
dem  his  duabus  IX  et  X  alioe^praeterea  non  pro- 
ducuntur;  nisi  forte  exIXattinerehuc  vehs  XXIII, 
in  qua  cordis  membrana  erosa  excoriataque  me- 
moratur  :  quae  a  me  observatio  consulto  praeter- 
missa  est,  cunj  quia  cor  ipsum  erat  illaesum  ^  tum 
praesertim  quia  nulla  diserte  quae  conjuncta  es^ 
sent  mala  commemorantur ,  aut  siqiiod  designa^ 
ri  videtur ,  id  ad  pulsuum  frequentiam  spectat , 


(i)  N.  14. 

(st)  Sect.  4)  <>bs*  49^*^' 


4rO  DE   SEBIBUS   KX    CAUSIS  MORBORUH 

n5n  intern^issionem.  Sed  in  scholiis  quibusdam 
sectionis  X,    observationes  quidem  indicantur 
nonnuUae,  ut  sub  num.  Il.tum  in  ea  sectione, 
tum  in  ejus  additamentis  videbis.  Yerum  primae, 
quse  Tulpii  sunt ,  i^t  cum  ipsius  conferas  libro, 
deliquia  habent ,  non  pulsus  iotermissiones :  al- 
terse  ,  qui^  ad  Cabrolium  auctorem  spectant,  ne 
ea  quidem ,  sed  hoc  tantum  :  ne  quis  hincm  mor- 
tem  ailatam  arbitretUTj  ambo  laqueo  vitam^Ji' 
niere,  Quod  si  illius  etiam  mirificae  observatioDis 
ratio  habenda  est ,  quae  ante  has  indicatur,  Ber- 
nardini*  Telesii ,  quanquam  in  ea  non  de  erosione) 
sed  de  hectica  ariditate  consumpti  cordis,  etsal* 
va  ejus  tantum  tunica  y  prorsus  deleti  mentio  fit, 
id  est ,  ut  ega  intelligo ,  non  se«us  atque  in  quo- 
dam  phthisico  invenit  Peyerus  (  i  ),  cuieo  exte- 
nuatij  ut  sinister  ejus  thalamus  vix  mediocre  co- 
rium^  dexter  vero  simpkcem- tunicam>  parietim 
crassitie  cequaret;  certe  nihil  aliud  leges  apud 
Telesium  ,  nisi  eum  virum  diutumo  morbo  fuisse 
absumptum:  quaeres  autem  in  citato  €]usrer.nal 
L  5;c.  autem  a4  9  non  28 ,  apud  Meekrenium  ip- 
sum  indicato,  historiam  hanc,  nisi  ea  qua  dixij 
ratione  explices,  incredibilem  :  et  si  in  ea  pro 
cordis  tunica  tihi  quoque  in  Meekrenio,  peri- 
cardium  inteliigendum  videatur ,  cor  ipsum ,  ut 
in  hecticis  non  rarissime  accidit ,  cum  pericardio 


(i)  Meth.  hist.  anat.  c.  6,  insdioi. 


LIB.    II.    DB    MOREI«    THORAseiS,    EPIST.    XXV.    ^I^ 

connatum  intelliges :  quanquam  autem  vel  minus 
credibilis  videtur,  quippe  in  sano ,  repente  mor- 
tuo  j  observatio  altera  {i) pericardii y  continentis 
membranam  cordis^  parenchymatis penitus  con'^ 
sumpti  locOf  sanguine  nigricante  repletam;  quid- 
quid  tamen  veci  habeat,  haud alia,  opinor, quam 
prima  illa.ratione  explicabitur.  Sed  praeter  sectio- 
n#s  istas  duas  DL  etX,  in  quibus  hactenus  per^- 
quisivimus,  alias  esse  quas  observationes  alia^ 
proferant  ulcerati  cordis,  minime  dubito,  et  ex 
parte  scio.  In  quibus  tamen  cave  numeres  quas 
libro  I ,  sect.  11,  producitur  sub  num.  IX.  Fucum 
enim  Blancardus  fecit  Boneto ,  ipsum  proobser- 
vationis  auctore  in  scholio  habenti.  Eadem  est 
enifn  re,  non  verbis^,  ac  altera  de  duabus  quoB 
supra  (a)  a  nobis,  et  a  BoDeto  jure  meritoque 
tributa  Riverio  est,  ex  quo  primam  quoque  tacite 
sumptam  Blancardus  (3)  proposuit.  Sed  cum  illa 
tnsuper  quam  post  Riverianas  consideravimus  j 
haud  aliter  egit  :  ut  valde  suspicer,  non  uno 
loco  et  Boneto ,  et  plerisque  aliis,  et  mihi  for* 
tasse  imposui^se.  Ilaque  homine,  utveterispoe- 
tae  (4)  verbo utar,  versutiloquo  dimisso,  certiores 
auctores  quaeramus. 


(i)  £ph.  N.  C.  dec.  i,  A.  6,  obs.  25 ,  et  in  Sepulchr.  1.  a, 

S.  II  ,  Obs.   21. 

(2)  N.  20. 

(3)  Anat.  pract.  obs.  40f 

(4)  Apud  Cicer.  de  Orat.  1.  3* 


4ia  D£    SEDIBUS   JBT    CAUSI»  MORBORUHf 

22.  Estigitur  in  Sepulchreti  libro  11,  sectionelr 

observatio  LXXXVI  quae  supra  ( i )  commemo- 

rata  est,  Olai  Borrichii  in  eo  cui  cordis  exterior 

caro  profunde  exesa ,  in  lacinias  et  vilios  caT- 

neos  putrescentes  abierat.  Haud  ita  absimilia  ob- 

servasse  postea    Peyerum  (  a  )  video ,  et  Grat- 

zium  (3),  qui  ab  se  conspecta  non   ineleganti 

icone  repraesentavit.  Sed  hic  strictim  significaos 

quae  prcecesserant,  symptomata^  inquit,  hyirth 

pefn  thoracis  innuentia^  diuwxaverant.Vejem 

non  plura  indicavit  9  quam  adolescentemphthisi' 

cum  fuisse    et  hydropicum,  Borrichius  autem 

cum  multo  plura  singillatim  et  distincte  profe- 

rat ,  nihil  de  animi  deliquiis ,  nihil  de  intermit- 

tente  pulsu  attingit.  Quod  necBonetus  ipsefacit, 

cum  caetera  enumeretobservationeCXXXIVqua 

videtur  huc  attinere ,  propter  cordis  auriculam 

dexteram  pure  refertam ,  quod  e  ventriculis  ma- 

nabat.  Minus  id  miror  sectione  VI ,  observatio* 

ne  XV ,  et  sectione  VII ,  observatione  CIXJS  i  etsi. 

Nam  Rota ,  FeFnelius ,  Trincavellius  etsi  antiqua 

hi  cordis  ulcera,   ille  majorem  v^ins  partem; 

quod  si  accipies,  ut  in  Viennensi  illa  historia 

supra  (4)  declaratum  est,  exesam  proposuere; 

tamen  ut  casusmemorabant,  non  describebant, 


(i)  N.  i8, 

(a)  In  Schol.  supra  cit«  ad  n.  ai. 

(3)  Disput.  de  hydr.  pericard.  S  3- 

(4)  N.  19. 


LIB.    II,    DE   MOBBIS  THORACIS^    EPIST*    XXV.    4^3 

alius  empjema  aegri  diaturnum ,  alius  consump- 
tionem  paulatim  factam ,  alius  morbum  longum, 
nec  plura  indicarunt ;  quanquam  si  pulsus  Inter- 
misissent,  autanimus  defieere  consuesseti^  cre- 
dibile  est  eorum  aliquem  id  verbo  saltem  fuisse 
significaturum.  Quod  vel  magis  de  Marchetto 
nostro  credo  ,  non  Dominico ,  sed  Petro  equite , 
ejus  parente;  nam  Dominicus,  etsi  ejus  opera 
chirurgica  a  magno  scriptore  laudari  video ,  et 
fuit  sane  medicus  et  chirurgus  nobiUssimus*)  ni- 
hil  tamen  nisi  anatomiam  edidit  suam.  Itaque 
Petrisunt  Observationesmedico-chirurgicce  ^  qua- 
rum  illa  est  XLVI  quae  ulcus  proponit  ad  sinis- 
.tram  usque  cordis  caveam  perveniens,  et  modo 
indicatis  Fernelii  et  Trincavellii  observationibus 
continuo  subjicitur  §  3 ,  sed  aUter  atque  ab  auc- 
.  tore  scripta  est.  Qui  cum  praeter  maoiem ,  febrim 
quoque,  et  viri^m  imbecillitatem  enumerasset, 
ut  rationem  redderet,  cur  fistulosi  illius  ulceris, 
sterni  vubius  secuti,  nulla  spe  salutis  tentaretur 
curatio ;  non  videtur  deliquia  et  pulsus  intermis- 
sionem ,  si  fuissent ,  praetermissurus.  Nec  dubito, 
.quih  HoUerius  quoque,  si  iUa  archidiaconum 
vexassent,  qui  abscessum  in  cordis  substantia 
.habebat'et  muUerem.quae  multos^  sic  utrumque 
.  fiiisset  in  scholus  ad  suum  caput  de  sjncope  com- 
memoraturus,  ut  ad  proximum  membraverat 
caput  {i)  de  cordis  palpitatione  y  quae  iUos  affli- 



(i)  29 ,  libri  2  de  morb«  intern. 


4x4  X>£   SE0IBUS   ET   GAUSIS   MORBORUM 

xerat :  et  Bonetus  pariter  quod  ad  archidiaco- 
num  illum  spectat,  ad  YIII  quae  de  eadem  pal- 
pitaftone  est ,  sectionem  retulit  §  2  observatio- 
nis  yill;  etsi  nescio  curForestum  potius,  quasi 
auctprem  laudayerit ,  quam  HoUeritim ,  ex  quo 
nominatim  id  Forestus,  et  plura  alia  quse  sequun- 
tur,  descripsit.  Caeterum  quod  in  ejusdem  ob- 
servationis  §  1  de  cordis  ulcere  in  femina  ita 
scriptum  est,  ut  de  hac  iilud  tantum  sciamus, 
quod  ob  scabiem  ad  thermas  mi6sa>  inde  hydro- 
pica  redierit,  non  hic  magis  utile  est  nobis, 
quam  quod  de  eorde  eroso  in  quodam  ob  diu- 
turnuni  usum  acidularum  Titriolatarum  ,  obser- 
vatione  pariter  VIII  legimus  sect.  XII  libri  IV. 
Sed  contra  ,  perutiles  sunt  qu»  sectione  eadem 
leguntur  inter  posthumas  obsei^vationes  Jo.  Bapt 
Fantoni^XVI  et  XX\III.  Neque  enim  sunt  ita 
jejunae  ;  sed  quse  aegros  male  habuerant,  diserte 
utraque ,  et  preeserttm .  prima ,  nos  docent.  Cutn 
igitur  cor  alteri  esset  exteriuspurulentum ,  id  est, 
ut  cl.  Fantoni  fiiius  postea  edidit,  corruptum^ 
alteri  abscessu  in  eo  jam  disrupto  aiteratum ; 
in  neutro  tamen*  defecisse  animus  dicitur,*  aut 
pulsus  intermisisse. 

aS.  Atque  hae  sunt  observationes  ulcerum ,  aut 
absceseus  in  coikle  aperti  ^  in  quas  mihi  hactenus 
contigit ,.  ut ,  Sepulchretum  versans^  inciderem, 
vel  potius  quas  ined  aUisTeUbrismetninildgtsse; 
neque  enim  omnes  vidisse  me-puto ,  aut  quas  vi- 
derim  meminisse.  £t  sane  haec  relegenti  succurrit 


LIB,    II.    DE   JtfORBIS   yHORACIS,   EPIST*    XXV.    4^5 

Lancisii  locus  (i)  scribentis,  cordis  superficiem 
exesam  atque  exulceratam  se  bis  aut  ter  depre- 
hendisse :  signa  vero  hujus  affectionis  communia 
fore  esse  cum  indieiis ,  ^a<c  prcecordiorum  aneixr 
rjsmqta  comitantur.  Sed  neque  id  niirum  ,  quia 
ipse  quidem  invenit  plerumque  cum  his  compli- 
catam :  neque  inter  signa  eorum  aneurysmatum 
necessario  illa  duo  esse,  de  quibus  hic  quaeri- 
mus,  ex  tot,  alias  ad  te  missis,  aneurysmatum 
praecordiorum  facile  his4:oriis  intelligis.  Videri 
etiam  possent  Meekrcnii  c^put  XXXV  (2)  perle- 
gentibus  plures  aliae  ixtare  ulcerum  cordie  ob- 
servationes  ,  et  fortasse  extant.  Attamen  ex  ii^s 
quas  pro^rt  atit  indicat ,  alias ,  si  diligenter  con- 
tuleris ,  ex  iUis  esse  comperies,  quae  jam  a  n'o- 
bis  sunt  perpensae ,  '  aliarum  autem  plerasque 
in  iis  non  invenies  quos  ipse  quidem  designat , 
scriptorum  tocis;  nonnullas  etiam  long^  aliter 
faabere  tognosces ,  ac  ipse  videturindicare.  Nam- 
que  inter  narr^dam  observationem  suam,  cujus 
postremam  partem  haud  facile  est  intelligere^ 
huic,  inquit,  exemplum  simile ,  id  est  cprdis  ul- 
ceris  cum  crebra  animi  defectiohe ,  in  discipulo 
suo  Romce  a  se  dissecto  observa^se  se  scribit 
Reald.  Columb.  de  re  anat.  lib,  1 5.  Colunibus  au- 
tem  eum  discipulum  refert  quidem,  subinde  in 
sjmcopem  incidisse;  verum  non  ulcus  in  eo  fuisse, 

(i)  De  mot.  cord.  23  in  schol. 
(2)  Obs.  med.  chirur. 


4l6  DE    SEDIBUS   £T   CAUSIS   MQ^BORUM 

sed  pericardium  defuisse.  Quorum  autem  in  cor- 
de  ulcera  abscesmntw  copspexit,  quibus  affec- 
tionibus,  jdum  viverent,  obnoxii  essent,  non 
dicit.  Unus  superest ,  quo ,  ^um  hsec  antea  ad  te 
scripsimus,  carebamns,  eximius  auctor  Senacius. 
Is  eo  capite  ( i ),  quod  de  inflammationibus  ,  abs« 
cessibuset  ulceribus  cordis  inscripsit,  tot.vitiati 
cordis  observationes  commemoravit,  ut  si  illas 
singulas ,  quod  faciendi  nobis  in  prsesentia  tem- 
pus  deest ,  cum  his  coptuleris ,  quas  supra  indi- 
cavimus,  fieri  non  possit,  quin  praeter  has  re- 
peri^^  aUas  a  viro  erudikissimo  animadversas, 
certe  autem  quasdam  Luteti^  Parisiorum  habitas, 
illamque  praesertim  in  femiiia,  quam^icuii  ipse 
aegrotantefkn  viderat,  utinam  cum  mortua  disse- 
caretur ,  videre  quoque  potuisset.  Tu  igitur  quot- 
cumque  invenies  a  nobis  minime  perpensas,  in  iis 
saltem  attendas  veUm ,  an  sint  aii^bo  ilia  signa  de 
quibus  quserimus  adnotata.  Etsi  enim  Senacius 
ipse  (2)  diserte  negat,  ex  cordis  iilceribus  necesp 
sario  sequi  puisus  inaequalitatem  ;  cum  tamen  (3) 
hanc  et  crebra  deliquia  inter  ea  commemoret 
signa  quae  ordinario  iUa  ulcera  comitantur ;  vi- 
dendum  est  tibi  de  utroque  simul ;  an  potius , 
ut  credimus ,  de  signo  saltem  alterutro«sit  inteUi' 
gendus :  nihii  autem  est  unde  meiius  cognoscere 


(i)  Traite  du  coeur,  1.  4,  c.  7. 
(a)  Ibid.  n.  I ,  in  fln. 
(3)  N.  3. 


XIB.    II.    D£   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXY.    4^7 

id  possis,  quam  ob&ervationes  illae  quae  apud  ip- 
sum  peculiariter  tibi  restant  considerandae. 

a4.  Quod  si  forte  interim  quaeris,  ex  cordis 

erosione  quid  Y aisaivae ,  Albertino ,  aut  mihi  ad- 

notare  contigerit ,  epistolas  potesad  te  measXVI. 

num.  17.  et  43.  et  XXIV.  num.  i8.  relegere.  Nihil 

de  pulsuum  intermissione  reperies,  nihil  de  animi 

defectionibus ,  si  ieves  qua^dam  excipias ,  ab  Ai- 

bertino  animadversas.  <At  leves ,  inquis ,  illae  erant 

erosiones  ,  et  superficie  tenus.  Fateor,  sed  erant 

verae ,  et  ibi  erant ,  ubi  majorem  cordi  molestiam 

creari  supra  ( i )  indicatum  est.  Yerasautem  fuisse 

dixi ,  ne  forte  inter  eas  referres ,  in  quibus  vide- 

tur  extima  cordis  facies  erosa  ,  nec  tamen  est: 

cujus  videlicet  falsae  erosionis  exempium  epistola 

propositum  XXI.  (a)  ,  et  unde  ea  fiat ,  et  qua 

rationeinternoscatur,tametsi  pressius^  ostensum 

est.  Scilicet  ex  pericardii  humore ,  praeter  natu- 

ram  se  habente,  aliquando  concretiones  quaedam 

cordi  adhserent,  quae  sua  inaequalitate ,  et  colore 

erosionem  mentiuntur.  Earum  non  ignaris  pro- 

clive  est  &ilaciam  vitare ,  iis  detractis  ,  et  sub- 

jectae  cordis  membranae  integritate  detecta.  Ita- 

que  in  iis  Borrichii ,  Peyeri ,  et  Graetzii  quas  su- 

pra  (3)  indicavimus,  observationibus  noli  id  facile 

suspicari  ,  cum  membranam  illam  quaerentes, 


(i)  N.  i8. 
(a)  N.  a. 
(3)  N.  2a. 

3.  a7 


4^8  DE    SEDIBUS   £T    GAUSIS   MORBORUM 

absumptam ,  alicuhi  revera  corrosam ,  et  cor  ea 
privum  invenetint.  Valsalvae  autem ,  et  Albertino 
haud  erant  ejusmodi  concretiones  ignotae.   Eae 
-alias  alia  mentiuntur ,  in  fais  pinguedinem ,  et 
villos ,  pilosque ,  uti  superioribus  litteris(  i )  scrip- 
simus>  Itaque  assentionem  sustinuimus,  cum  ati- 
quando  audiremus  ,  in  quodam  cui  permolesti 
f  uerant  cordis  angores ,  prsBter  pericardium  fla- 
vissima  aqua  plenum  ,  omnem  cordis  piHgue- 
dinem  hic  illic  repertam  esse ,  quasi  a  muribus 
exesam.  Nobis  enim  antea  se  se  obtulerat  ejus- 
demmodi  species  in  vetiilo  milite,  de  quo  alias  (2) 
ad  te  scribemus,  nec  passi  eramus  ut  imponeret: 
quod   neque  Cl.  Schreiberus   est  passus  ,  cum 
postquam  in  observatione ,  quam  alias  (3)  retu- 
limus,  diserte  admonuerat ,  etterius  cordi  undi- 
que  adhaerentes  villos  magnos^  longos  latosquey 

quasi  carnis  fungosce  tenerae e  sero  sanguinis 

fbrmari  intra  pericardium  stagnante ,  imagines 
addidit  viliosorum  cordium  accuratissime  ex- 
pressas,  quas  si  quis  inspiciat  rerum  ignarus, 
continuo  deceptus  minime  dubitet,  quin  corda 
repraesentent  ,  quorum  pinguedq  j  et  reliqaa 
superficies  passim  fuerint  corrosionibus  profuD- 
dius  exesae.  Num  vero  Sepulchreti  libro  II.  scct 
II.  Obs.  III.  extimacordis  fecies ,  quas  describitur 


(i)  N.  4. 

(a)  Epist.  43,  n.   17. 

(3)  Epist.  16,  n.  46- 


LIB.    II.    DE    MOaBIS    THORACIS,    JSP|ST.    XXV.  .^l^ 

lanugmoso  panno  omnino  ^inUlis  ,  aut  intimce 
ruminantium  animalium  ventriculi  tunicte  appa- 
reret  quasi  corrosa  oh  concretiones  ,  villos  men- 
tientes,  a  sero  depositas  quo  pericardium  valde 
tumehat ,  an  procuLdubio  ah  ejusdem  seri  acri^ 
monia  r^vera  esset  cum  extima  cordis  substantia^ 
ut  in  scholio  dicitur ,  omnino  corrosa ,  in  me- 
dio  relinquo ,  sicut  in  observatione  quoque  Liau- 
l>ii(i),  anrevera  cordis  facies  exesa  fuerit:  et  si 
enim  peric^rdi^m  ultra  libram  sanguinis  atri 
congri^mUi  continehati  hic  tamen  aUunde  quam 
a  cordis  facie  destiilasse  poterat  ,  et  Laubius 
ipse ,  haesitanti  similis ,  rem  ita  prpponit :  sanguin^ 
illo  ope  spongia  absterso  ,  cordi^  suksta^tiq 
lamellis  quasi  obsi^  ^t  exesa  oculis  se  sistebat, 
Yerum  si  reapse  cordi§  substantia  ii^  utraqu^ 
observatione  qorrosa  et  exesa  fuit  ;  dubitans 
enim  utramque  superius  pr^^terii ;  animadvertas 
^elim,  inter  ea  quae  segrotaRtes  patiebantur, 
ziuUum  de  pulsuum  intermissiona ,  nuUuin  dk 
animi  defectipne  verbum  legi.  Quarum  cum  tot 
hi&toriis  saepe  neutra,  nunquam  utraque  ,  haud 
raro  alterutra  duntaxat  fuerit ;  quid  in  proposita 
quaestione  (2)  existimandum  sit,  per  te  vides. 

aS.  Quod  siihapertis  cordis  abscessibus,  et  ulce- 
ribus ,  res  ita  se  habet ;  num  forte  aliter  in  con- 
clusis  se  habebit  ?  Quid  pratcessisset,  cum  ttmiores 

[\^  Eph.  N.  C.  cent.  9,  ob».  i5. 
(a)  N.  19  in  fin. 

»7' 


430  DE    SEDIBUS   £T   GAUSIS    MORBORUBC 

duros  in  sinistro  cordis  ventriculo  vel  ad  ovi 
magnitudinem ,  ut  in  Cardinali  Gambara  invenit , 
reticet,  ut  saepius  solet ,  Columbus  (i) :  nec  quod 
ad   thoracis    incommoda    attineat  ,    quidquam 
indicat  Hildanus  (a)  in  adolescente,  qui  in  cordis 
acumine   tuberculum    habuit   album^   ad  nucis 
ayellance  magnitudinem  :  neque  ,  ut  ad  Sepul- 
chretum   redeam   ,    aliud  ,    quam  hydropem  , 
Rhodius  (3)  in  viro  cmfolliculus  inerat  in  dextra 
cordis  auricula ,  aut  quam  maciem  Bartholinus 
(4)inbove,  cui  abscessus  pomi  magnitudine  intra 
duos  foUiculos  serum  continens,  dextero  ventri- 
culo  adhaerebat ,  aut  quam  spirandi  dijficultatem 
cum  febre  Gantius  (  5  )  in  quodam  ,  cui  in  basi 
cordis  excrescentice  erant  plurimce ,  in  his  una 
ovo  columbinopary  omnes  materia  molli  infractae. 
Me  vero ,  ut  aiios  sciens  omittam ,  cum  tuber- 
cuium  o£Pendi  in  corde  senis  innatum ,   certio- 
rem  factum  esse  nosti  (6) ,  neque  intermissiones 
pulsuum ,  neque  defectiones  animi,  neque  cordis 
palpitationes,  neque  omnino  quidquam  praeces- 
sisse  unde  id  tuberculum  indicaretur.  Quo  minus 
mirari  oportet ,  si  quando  repentinae  mortes  illos 


(i)  De  re  anat.  1. 15.  * 

{%)  Cent.  I ,  obs.  5i. 

(3)  L.  3,  5.  ai,  obs.  3,  %  i8. 

^4)  L.  a,  s.  7,  ob.  iia. 

(5^  Ibid.  s.  I,  in  Additam.  obs.  a« 

(6)  Epist.  ai,  n.  4* 


UB.    II.  'DE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXV.    ^ll 

occupant ,  qui  nuUo  de  incommodo  querebantur, 
cum  pars  ad  vivendum  adeo  necessaria  ,  cor 
possit  interdum  ,  nuUis  peculiaribus  comitan- 
tibus  incommodis ,  ejusmodi  vitio  laborare ,  cujus 
incremento  parietibus  illius  perforatis  ,  simul 
cum  sanguine  vita  amittatur.  Quibus  de  mortibus 
proximas  Ikteras  expecta,  et  Vale.  (*) 


(*)  Non  raro ,  ut  pluries  dictum  fuit  in  praecedentibus  epis- 
tolis,  inyeniuntur  praesertim  in  yenis,  bullae  aerese  aut  aerifor- 
mes ;  quandoque  quidem  cor  ita  flatu  distentum  conspicitur 
ut  tympanitnm  cordis  diceres;  quod  jam  notatum  fuit  in 
Epistola  y,  n^  ao.  Sed  nullibi  dicitur  quaenam  sit  natura  hujus- 
ce  aeris  aut  flatus. 

Dum  has  relego  paginas  (  die  decembris  yigesima  septima  ) 
noya  se  obtulit  occasio  hanc-ce  materiam  examinandi. 

Incadayere  mulierispaulo.post  partum  difficilem  et  labo- 
riosumdefunctae,  pulmonaris  yentriculus  cordis  et  auricula 
dextra  aere  aut  flatu  turgida  inyeniuntur }  et  hicce  flatus  elasti- 
cus,  aeriformis,  rite  coUectus  et  yariis  experimentis  submissus, 
nihil  erat  nisi  gaz  acidum  carbonicum  cum  hydrogenio  sulfu'* 
rato  mixtum.  {Adnot,  editorum,  ) 


4^2  D£    SCDIBCS   ET   CAtlSIS   MOKBORCTM 

EPISTOLA  ANATOMICO-MEDICA  XXVI. 

Verha  fiunt  de  Morte  repentina  ex  vitio  vaso^ 
rum  sanguiferorum  quce  sunt  potissirnum  in 
thorace, 

OuBiTAS  inortes  ,  quamvis  £requeiitiores  facta^ 
hoc  sseculo  videantur  y  tamen  etiam  antea  in 
Italia ,  aliisque  regionibus  ,  yariis  subinde  tem- 
poribus  non  infrequentes  fuisse  ,  aliis  ad  te 
litteris  (i)  demonstravimus.  Confirmabit  id  ,  ut 
Plinium  (  a  )  omittamus  ,  qui  esse  frequentes 
scripsit ,  et  cum  plures  ipse  memoraret ,  vel 
plurimas prodidisse  Verrium  docuit;id, inquam , 
rec^ntioribus  exemplis  cotifiraiabit  sectio  XI 
Sepulchreti,  inscripta  de  morte  repentina^  ibi 
praesertim  ubi  aut  Bartholinum  (3)  leges  scri- 
bentem,  anno  iGSa,  initio  februarii  mensisy  oh 
inconstantem  aeris  intemperiem ,  multos  in  urbe 
Hafnia  ,  inopinata  morte  subito  extinctos ,  aut 
Panarolum  (4)  docentem, /7r^C£/iiWef  repentina 
morte   anno   i65i  brevi  tempori^  spatio  unum 


(i)  Epist.  2,  n*  a  et  seq. 

(a)  Nat.  hiat.  1.  7 ,  c.  53« 

(^)  Obs.24. 

(4)  Obs.  9. 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXVI.    ^^^ 

post  aliumRomdR  occubuisse.  Huc  Lancisium(i) 
adde,  qui  idem  sub  Alexailclro  yi|,  id  est  annis 
post  paucis  5  ibidem  accidisse  ostendit  ,  et  ia 
Etruria ,  ut  arbitror ,  circa  idem  tempus,  antea 
autem,  nempe  circa  initium  praeteriti  saeculi  et 
Romse,  et  Venetiis ,  et  in  aliis  quoque  civita- 
tibus. 

2.  Sed  quandocumque,et  ubicumque  ejusmodi 
contigerint  mortes ,  causam  aut  in  cerebro ,  et 
nervis,  aut  in  pulmonibus  et  arteria  aspera, 
aut  denique  in  corde  et  sanguiferis  vasis  ab 
anatomicis  esse  quasrendam,  neque  ego  dubito, 
et  idem  Lancistus  in  egregiis  libris  ,  quos  de 
subitaneis  t^iAil  mortibus{%) ,  satis  praemonstravit. 
Cum  igitur  ea  sit  a  me  causa  in  duobus  primis 
ipslus  sedis  geoeribus  antea  quaesita ,  cum  epis- 
tolas  ad  te  scriberem  de  apoplexia,  et  de  suffo^ 
catione ;  reliquum  nunc  erit,  ut  i«  tertio  quaeram , 
id  est  in  corde,  vasisque  sanguiferis ,  qua^  thorace 
potissimum  continentur.  Nolo  enim  iterum  , 
quod  saepe  fieri  video  in  sectione  hac  Sepulchreti, 
de  apoplecticis ,  aut  de .  suffocatis  verba  facere , 
nec  de  iis  qui  ob  laesum  aliquod  ventris  viscus, 
repentinam  mortem  obiere ,  antea  scribere ,  quam 
incipiam  de  ventre  ;  quanquam  ejusmodi  mortis 
proxima  causanon  in  viscere  iilo  vitiato,  sed  fere 
per  nervos ,  aut  sanguifera  vasa  in  cerebro ,  et 

(i)  De  subit.  mort.  1.  2,  c.  3,  n.  7. 
(a)  L.  I ,  c.  5,  n.  4?  c*  c*  9  ct  seq. 


4^4  1>£    SEDIBUS   £T   GA.i;SIS    MOHBORUlir 

corde  est.  Scilicet  in  viscere  illo  ventris  ,  aut 

nervi  sic  irritantur ,  ut  cordis  musculum,  menin* 

gesve  cerebri  vehementius  convellant,  aut  vasa 

ita  eroduntur ,  ut  sanguine  effuso  ^  repente  justa 

hujus  copia  coret  cerebrum  deficiat.  Sed  nosin 

loco  de  his  videbimus.  Nunc  quae  Yalsalvae ,  et 

nobisin  corde,  et  proximis  duntaxat  vasis,se  causae 

obtuierint  subitd&  morti^  scribemus.  Nomine  au- 

t^m  subitae  mortis  eam  hic  accipimus,  quae,  sive 

ejuspraBsensiofuerit,sive  non  foerit,  celerrime  ho- 

minem  rapit  prseter  ipsius,  al^orumve  eo  quidem 

tempore   expectatiunem.   Cujusmodi   mortis   ex 

vitio  aut  cordis ,  aut  proximorum  vasorum  exem- 

pla  occasionem  babuimus  proponendi   epistola 

XVII.  (ij,  XVllI.  (a),  XXI  (3),  XXIV.  (4)  ,  et 

XXV.  (5).  Jam  vero  eorum  quae  restant,  plera*que 

accipe :  et  primum  ex  Valsalva  hsec  tria  ,  quse  ad 

vasa  attinent :  nam  quae  ad  corspeetant,in  proxi- 

mas  litterasrejiciemus. 

3.  Vir  annos  quinquaginta  natus^  qui  alias 
sanguinem  ^  sed  paucum  ,  exspuerat ,  anhelare 
quoqiie  interdum  solitus  ,  dum  malleo  ambabus 
manibus  arrepto  ,  diutius  magnaque  cum  vi 
nescio  quid  percutit,  repente  cadit ,  et  uno,  aut 


(i)  N.  lo  €t  17, 

(a)  N.  a,  8,  14  et  aS* 

(3)  N.  47. 

(4)  N.  i3. 

(5)  N.  a,  10  et  la. 


LIB.    II.    OE   MORfilS   THOfiAGIS,   £PIST.  XXYI.    4^^ 

altero  verbo  auxilium  implorat.  Mox  loquela 
amissa,  anbelans,  intra  borae  dimidium  pallente 
facie  moritur.  Tboracis  sinistrum  cavum  inveni* 
tur  sanguine  omnino  plenum,  cujus  magna  pars 
concreverat.  Eruperat  bic  ex  erosa  arteria  magna 
ubi  descensura  ad  vertebras  se  intlectit.  Ibi  enim 
in  aneurysma  dilatata ,  respondentes  vertebras 
excavaverat ,  et  qua  bae  excavatas  erant ,  ibi  ab- 
sumpta  arteria  videbatur. 

4.  Quam  cavere  debeant  conatum  quemlibet 
ii  quibus  dilatata  arteria  est  ,  bic  etiam  casus 
ostendit.  Conatum  enim  auctus  consequitur  san- 
guinis  impetus,  quo  extenuatae,  aut  ex  parte  erosae 
arteriarum  tunicas  perrumpuntur.  Quod  etsi  mul- 
tis  iilorum  per  seaccidit,  velutei  de  quo  protinus 
scribemus  juveni;  tamen  et  multis  non  accidit : 
cavendum  autem  estomnibusne  sibi  ipsi  mortem 
accelerent ,  quae  per  se  tardius  esset  ventura. 

5.  Juvenis  annorum  circiter  viginti  septem, 
multum  jam  tempus  tumore  quodam  pulsante  in 
pectoris  parte  dextera  inter  costam  tertiam ,  et 
quartam  affligebatur ,  quo.in  tumore,  dum  ab 
uno  se  in  akerum  convertebat  latus ,  fluctuantem 
materiam,  eique  motui  obsecundantem  sentiebat. 
Anhelatioiiie  interdum  correptus  fuerat  :  quae 
tamen  brevi  post  sectam  venam  remittebat.  Dum 
sacris  interest ,  ex  improviso  cadit ,  facie  pallet , 
vix  loquitur,  cito  moritur.  In  tborace  aneurysma 
conspectum  est  magnum.  Nam  qua  carotides 
arteriae  erumpunt,  incipiens,  et  ad  sternum  se 


4^6  DE    SEDIBUS   M   CAUSIS   MORBORUM 

extendens,  cui  tam  valide  adhierebat ,  ut  separari 
sine  laceratione  non  posset ;  sub  clavicula  etiam 
dextera  ad  tertiam  et  quartam  costam  se  pro- 
ducebat,  qtiarum  interiorem  faciem  excavaverat, 
asperamque  et  inaequalem  reddiderat.  Denique 
intra  pericardium  perveniebat,  ubi  perruptum  , 
sanguine  Omne  hujus  cavum  impleverat.  Nulla 
in  corde  polyposa  cbncretio  fuit. 

6.  Sed  etiam  sine  aneurysmate  interdum  ero- 
ditur  ,  effunditque  sauguinem  arteria  magna , 
quod  proxima  perbrevis  docet  historia. 

7.  Quidam  extremo  junio,  anno  1689,  impro- 
visa  morte  sublatus  est.  Cadaveris  secandi  venia 
a  consanguinfis  vix  impetrata  ,  magna  arteria 
inventa  est  rupta  qua  proxima  est  cordi ,  peri- 
cardium  autem  inde  plenum  omnino  sanguinis 
coagulati. 

8.  Noli  mirari  quod  ad  hasce  observationes 
vix  quidquam  ,  aul  nihil  adnotem.  Namque  ubi 
de  aneurysmatibus  scripsi ,  satis  multa  interjeci 
qufle  huc  conveniant,  et  hae  observationespleraque 
habent  per  se  clara  /  et  praeter  has,  bene  mult8& 
nfihi ,  nec  ita  breves  sunt ,  quas  hiS  suhjiciam. 
Quae  ut  reipondeantquoad  ejus  fieri'potest,pro- 
pbsitis  Valsalvse  observationibus ,  ab  aortae^aneu- 
rysmatibus  initium  capiam. 

9.  Vir  hido  pilae  iigneat,  et  meri  abusui  nimis 
d^ditus ,  ex  utroque  in  doloreih  incidit  brachii 
^xteri ,  mox  et  sinistri,  cum  febre  conjunctum. 
Appariiit  deinde   ad  sterni  supremam   partem 


LIB.    II.    DE   HOABIS   THORACIS^   EPIST.   XXV|.    4^7 

tuinor  ,  furunculi  instar  majuris  :  qua  specie 
decepti  vulgares  quidam  Chirurgi ,  pulsakione 
aut  minime  animadversa ,  aut  neglecta  ,  ea  quae 
ad  suppurationem  perducere  vehementius  solent, 
imposuerunt.  Cum  tumor  incresceret,  alii  mol- 
lientia  adhibueruut,  unde  is  imminui  visus  est, 
delinitis  videlicet  laxatisque  fibris,  quas  medi* 
camenta  illa  priora  irritaverant.  Yerum  cum  ea 
res  ad  integumenta  communia  potius ,  quam  ad 
propria  tumoris  attiiieret ;  cito  hic  non  modo 
pristinam  illam  magnitudinem  rursus  ,  sed  vel 
majorem  in  dies  ostendit.  Itaque  cum  in  Bono* 
niense  incurabilium  nosocomium  anno,  opinor, 
1704,  exceptus  est  aeger ,  cydonium  mediocre 
eequabat  malum,  et  quod  multo  pejus  erat,  ex« 
sudare  sanguinem  quodam  loco  incipiebat ,  ut 
propius  nihil  factum  sit ,  quam  ut  cutem ,  ibi  a<l 
summam  tenuitatem  redactam,  ipse  instantis 
jam  periculi  ignarus ,  disrumperet ,  dum  osten* 
dendi  sui  morbi  causa  splenia  detrahere  coepisset. 
Quod,  re  statim  animadversa;  perficere  prohibitus 
est ,  et  quiescere  jussus ,  et  de  proximo  inevitabili 
e  mortali  hac  vita  discessu  pie  serioque  cogitarc. 
Qui  postridie  contigit  ex  praenunciata ,  sed  non 
tam  cito  ab  aegro  expectata,  immani  sanguinis 
profusione.  £a  tamen  animi  praesentia  fuit ,  ut 
statim  ac  prodire  sanguinem  sensit ,  simul  Deo 
se  commendaverit ,  simul  pelvim  quae  ad  lectulum 
erat ,  suis  ipse  manibus  ceperit ,  et  quasi  alterius 
excipiens  sanguinem  ,  tumori  hianti  subjecerit, 


4!^8  BE    SEBIBITS   ET   CAUSIS   ItORBORtTlir 

dum  continuo  ex  proximo  ministri  accnrrerent  ^ 
quorum  mox  inter  manus  defecit. 

Cadaver  ,  antequam  dissecarem ,   inspiciens  , 
nuUum  amplius  tumorem  conspexi^  quippe  qui, 
effiiso  sanguine  ,   quo  extrorsum  attollebatur , 
subsederat.  Pertusa  ibi  erat  cutis,  et  quse  cuti 
subsunt  amplo   foramine  ,   duos  simul  digitos 
admittente.    Adiposa  thoracis  membrana ,  inter 
dissecandum  ,  aquam  emittebat ,  qua  et  vesiculs 
quasdam  turgebant,  hic  illic  ex  summa  cute  in  pe- 
dibus  et  cruribus  prominentes.  In  thoracis  etiam 
utroque  cavo  aqua  erat  plurima ,  eaque  subflava. 
Magnum  autem  erat  aneurysma,  in  quod  anterior 
paries,  arcus  ipsius  aortae  se  expandens,  sum- 
mum  ossterni,  huicque  insidentia  clavicularum 
extrema ,  et  costas  proximas  partim  absumpserat, 
partim  inducta  carie  vitiaverat.  Qua  autem  ossa 
absumpta  fuerant ,  aut  carie  infecta ,  ibi   nihil 
omnino  supererat   de   arterise  tunicis  :   quibus 
alibi  substantia  undique  intus  adhaerebat  crassa , 
exsuccam  et  luridam  carnem  referens ,  punctis 
quibusdam  albicantibus  distinctam ,  quam  facile 
divideres  in  plures  quasi  membranas ,  alias  aliis 
impositas  ,  natura  ab  iis   quibus  adhaerebant  , 
tunicis  prorsus  diversas ,  quippe  evidenter  poly- 
posas.  Quibus  accurate  perspectis ,  nihil  praeterea 
occurrit  adnotatione  dignum. 

Miserabilis  hujus  viri  exitus  illud  primum 
docet,  quantopere  inter  initia  curandum  sit  omni 
ar  tis  auxilio,  ne  iuterna  aneurysmata  incrementum 


LIB.    II.    BE   MORBIS  THORAGIS,   £PIST.  XXVI.    4^9 

capiant :  deinde ,  si  aut  medentium  inscitia ,  aut 
Sdgri  inobedientia  ,  aut  ipsius  morbi  vi  tantum 
capiant  ,  ut  communibus  solum  protegantur 
totius  corporis  integumentis ,  tum  cavendumesse 
ne  splenia ,  jam  siccata  praesertim  ,  cutique  ad-* 
haerentia,  temere  avellantur  :  denique,  si  res  eo 
pervenerit,  ut  jam  ruptio  cutis  immineat,  venae 
autem  sectio ,  aut  ob  aegri  constitutionem  ,  infir- 
mitatemque ,  aut  ob  alia  quae  alias  (i)  attigimus, 
suspecta  sit ,  praecogitanda  esse  omnia ,  per  »quae 
dies  saltem  aliquot  vita  protrahatur.  Scilicet  prae^ 
ter  summam  quoad  ejusfieri  possit ,  corporis  et 
animi  quietem,  summamque  abstinentiam ,  ut  ne 
plus  quam  vitae  servandae  satis  sit,  idque  partite, 
et  ex  minime  actuosis  exhibeatur  ,  praeter  eum 
corporis  situm  quo  sanguinis  pondus  attenuatam 
cutem  nonurgeat,  et  aUa  ejusdemmodi,  excogi- 
tandum  est  aliquod  a  chirurgis  praesidii  genus , 
ut  puta  si  quadruplicatum ,  ex  vesica  bubula , 
aut  ex  moUi  aluta  splcnium  imponeretur ,  cu- 
jus  splenii  orae  omnes  per  medicamentum  quod 
valentissime  id  posset  ,  ad  proximam  cutem, 
quae  circum  tumorem  adhuc  integra  et  firma 
esset,  agglitinarentur.  Sed  tu  haec  melius;  ipse 
enim  servandi  vel  ad  unam  horulam  hominis 
studio  abreptus,  fortasse  ineptio.  Fascias  autem 
arctas  et  laminas  e  latere  firmatas  haud  memoro^ 


(i)  Epist.  17,  n.  3i  ct  scq. 


43o  D£   SEBIBUS   £T   CAUSIS   HORBOKUH 

non  tam  propter  illa  quas  de  noxis  grayissimis  y 
progredieiite  tempore  inde  illatis  animadvertit 
Lancisius  (^i);  neque  enim  hic  agitur,  ut  quam 
diutissime  vivat  aeger ,  sed  ne  continuo  moriatur , 
hanc  propter  extenuatam  cutem ,  cui  pressio 
est  omnis  periculosa.  Attamen  de  tribus  aegris , 
cum  hoc  quem  descripsimus ,  conferendis  ,  a 
Wagnero  (2),  a  Lafagicj  (3),  a  Lentillo  (4)  dissec- 
tis,  videre  poteris  quidin  ultimoad  profluvium 
sanguinis  retardandum  adhibitum  sit  ;  quan* 
quam  insecundo  duntaxatynihiljam  nisiattenua- 
ta  cutis  restabat,qtusasanguineperrumperetur; 
quamobrem  idem.qui  in  nostro ,  eventus  fuit|  ut 
statim  ac  rumpi  tumor  coepit,  simul  immanis 
haemorrhagia  et  mors  ingruerint.  Quod  reliquum 
est ,  exemplum  hoc  meum  celerrimi  obitus  ex 
aneurysmatis  ruptione  externa^  etsi  huc  minus 
spectare ,  fateor ,  quia  repentinum  dici  non  potest 
quod  jamjam  instare  et  evidens  erat ,  et  prae* 
dictum  fuerat ;  tamen  protuU ,  ut  ocuiis  ima- 
ginem  quamdam  subjicerem  internas  aneurysma- 
tum  ruptionis.  Extenuatis  enim  haud  secus  ac 
cutem  vidimus  ,  diiatatae  arteriae  tunicis ,  hiatus 
fiat,  sanguis  profundatur  necesse  est;  quemod* 


(i.)  De  aneurjsm.  propo«.  38. 

(a)  Eph.  N.  C.  dcc.  3,  A.  5,  obs.  179. 

(3)  Act.  erud.  Lips.  suppl.  t,  3,  s.  9. 

(4)  £pli.  N.  C.  cent.  i ,  obs.  96* 


LIB.    II.    DE    MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXVI.    43 1 

inoduinalias(i)  inmuliere  ex  nostra  ohservatione 
tibidescripsimuSi  in  viro  autem  nunc  describemus 
ex  observ  tione  quam  extremo  novembri  anni 
i^jo^y  ab  se  habitam,  nobiscum  Venetias  tunc 
redeuntibus  ^  p6stridie  communicavit  diiigentissi^ 
mus  Sanctorinus. 

1 1 .  Juvenis  robustus  ,  in  triremibus  vivere 
assuetus ,  affectioni  obnoxius ,  quamhomines  rei 
medicee  rudes  Venetiis^atom  vocitant,et  a  flatibus 
esse  credunt ,  quamvis  sjepe  sit  cum  organico 
quopiam  interno  vitio  conjuncta  ,  a  motu  paulo 
violentiore  spirandi  difficultate  corripiebatur. 
Duo  praeterea  ab  illius  sociis  fuerant  animadversa, 
alterum,  a  cibo  somniculosum  pra^ter  modum 
fieri  soUtum ,  alterum ,  saepe  ad  lumbos  utramque 
admovere  manum  consueVisse  ,  et  valenter 
deorsum  versus  fricare  ,  quasi  ibi  molestiam 
aliquam  persentil^et,  quae  iis  frictionibus  levaretur. 
Hic  cum  in  donio  meretricia  ad  ignem  sederet , 
inter  loquendum  repente  obiit.  Gadavere  ins^ 
pecto  ,  cujus  neque  crura,  nec  venter  tumebant, 
et  hoc  aperto  ,  depressum  apparuit  diaphragma. 
Thoracis  cavea  dextera  ingentem  eflbsisanguinis 
copiam  hafoebat.  Prodierat  hic  ex  arteria  magna, 
qaae  diaphragmati  jam  proxima,  tbi  suum  ipsum 
truncum  in  aneurysma,  pugni  magnitudine  di*- 
kitaverat.  Quod  polyposis ,  quasi  membranacei* , 


(i)  Epist.  II,  n.  47« 


432  DE   SEDIBDS   ET   CAUSIS   MORBOBUM 

concretiooibus  refertum,  a  dextris  quidem  erat 
perruptum;a  sinistris  autem  corpora  proximarum 
vertebrar  um  laeserat  adeo ,  ut  magna  ossea  squama 
ab  ipsis  nullo  negotio  detraheretur.  Cseterum 
«ulla  in  aorta  ossicula.  Cor  durum  valde  ,  et  in 
se  contractum. 

1 2.  Cor  posse  convelli ,  superiore  epistola  (i) 
scriptum  est.  Cujus  rei  exemplum  habes ,  ni  £illor, 
in  hoc  juvene,  sed  alii  causee  tribuendum.  Caete- 
Tum  quod  a  cibo  hic  fieret  magis  quam  alii , 
somniculosus  ,  et  aneurysmati ,  et  distento  ven- 
triculo  adscribendum  videtur ,  qui  etiamsi  tunc 
fundum  antrorsum  vertat,  tamen  quanto  plus 
ipse  spatii  occupat,  tanto  minus;  utcumque  abdo- 
men  cedat ,  caeteris  ventris  visceribus  relinquit , 
ut  compressis  ibi  sanguiferis  vasis  ,  sanguis  quo 
expeditius  it^r  est ,  feratur  ad  cerebrum.  Igicur  st 
hinc  alii  proniores  tunc  fiunt  in  somnum  ,  multo 
magis  fiebat  hic  juvenis^  qui  pr6pter  aneurysma 
eo  loco  situm  ,  jam  minus  faciiis  erat  cursus  san- 
guinis  deorsum.  Reliqua  proclive  est  explicare , 
in  hoc  aneurysmatis  ruptionem,  in  ea  potissimum 
domofactam,  ubifortassead  ignem  npn  sedebat, 
cum  ea  contigit.  Nimirum  a  mulierculis ,  et  ab 
amicis  honestandse  rei  causa,  multa  saepenumero 
confinguntur.  Vide  in  alterius  juvenis  non  dissi- 
mili  in  loco  improvisa  morte  quid  suspicatus  sit 


(i)  N.  x3. 


LIB.    11,    DE   MORBIS   THORAOIS,    EPIST.  XXVI.    4^3 

Lancisius  (j).  lile  quoqtie  calefaciendi  causa  ad 
ignem  accessisse  dicebatur.  Quid  si  ignis  ille  erat, 
de  quo  Parmeno ,  si  probe  memini ,  apud  Teren- 
tium  (a). 

Acccde  ad  ignem  hunc^  jam  calescesplm  satis. 

Sed  tamen  peccatoriim  ultor  Deus  non  pati- 
tur  semper  occultari,  quomodo  in  delicto  pfe 
delictum  ipsum  pcenas  sumat.  Quod  satis  in- 
telligi  potuit  in  eo  miiite,  cujus  /hdr/  siihi(anea 
in  asstu  venereo  a^ecidens  cum  hc^ribili  clamore  , 
ac  jactatione  corporis ,  narrata  est  a  ciaro  viro 
Christiano  Vatero  (3) ,  eaque  a  sanguinis  eruptio- 
ne  in  pericardium,  faeile  ex  yena  aliqua  majus- 
cula  (4)  ,  si  revera  nuila  fuit  ruptura  cordis^  vel 
auriculce.  Sed  muito  magis  inteilectum  est  in 
horrifico  ilio  casu  qUem  proxima  docebit  his- 
toria. 

i3.  Meretricula  duodetriginta  annosnata,  ma- 
cilenta,  aiiquot  jam  menses  et  dies  praesertim 
ultimos  quindecim ,  de  iassitudine  qiuadam  et 
fastidio  cibi ,  et  rerum  ferme  omnium  conquesta, 
quo  minus  alimentis  cseteris  ,  eo  magis  vino 
m^eraco ,  ciii  semper  nimis  qedita  fuerat ,  uteba- 
tur.  Ad  hanc  cum  quldam  ingressus^  esset  scor- 


(i)  De  subit.  mort.  obs.  phys.  anat.  a. 

(2)  Eiinuch.  Act.  i,  sc.  1, 

(3)  Eph.  N.  C.  Dcc.  3  ,  A.  9,  obs.  i63. 

(4)  Vid.  infra,  n.  26  et  27. 

3.  28 


434  ^S   $EDI9tTS  £T  C40SI$  KOEBOEDIC 

tator,  et  post  modicum  tefiipus  egressys  confuso 
vultu  et  turbato;  ipsa  vero,  duabus,  aut  tribus 
interjectis  horiS|  uou  appareret ;  vicini,  qui  hsc 
animadverterant  ,  introgressi  ,  non  mortuam 
modo ,  sed  et  frigidam  invenerunt ,  jacentem  in 
lecto  ea  corporis  figura ,  ut  dubitari  non  posset 
quo  in  opere  intenisset ,  praesertim  cum  virile 
SfBpien  conspiceretur' quod  e  locis  muliebribus 
defluehat.  Quaesitum  est  ex  me ,  de  ejus  cadavere 
Qumquid  vellem  genitalia  ?  An  c«tera  etiam 
viscera  ?  Utraqqie  respondi ;  non  quod  in  illis , 
delapso  jam  semine ,  peculiare  aliquid  me  visu- 
rum  sperarem,  sed  ut  quaedam  ssBpius  observata 
recognoscerem ;  nam  in  reliquis  partibus ,  et  £icile 
ut  tum  dixi ,  in  magno  quopiam  perrupto  vase 
conjicere  me  causam  repentitise  mortis  inventum 
iri.  Tempestas  erat  fervidi^sima  ,  quippe  nonis 
quintilibus  anni  i^aS,  nec  postridie  mortis  licuit, 
niftt  tandem  sub  vesperum  cadaver  incidere. 
Itaque  mutato  consilio  ,  Mediaviam  nostrum 
misi ,  qui  inspiceret  omnia  ,  prascipua  vero  dun* 
taxat  s^d  me  domum  perferenda  curaret. 

i6.  CoUum  sub  ipso  mento  livebat ,  sine  ullf 
tamenindicio  vis  extrinsecus  illatse.  Livebat  quo- 
que  nonnihil  dorsum.  Tensum  erat  abdomen , 
nec  uUam  ostendebat  notam  unde  conjiceres 
mulierem  uterum  tulisse.  lUo  diducto  ,  tenuia 
intestina  apparuerunt  valde  rubentia.  Grassa , 
praesertim  inferiora ,  recrementis  plena^  ventri- 
culus  permagnus ,  quamvis  inanis^  propemodum. 


MB.  II.  bfe  itoftfas  tkt)kA<2l[s^  ftpiST.  4±vi.  4^5" 

SteMm  iti  ti6tttrt  ertl  ^fiftlsuffi  kd  librkiA  citcfter, 
aqu*  ftdH  dfesittite  tiii-bid*  itl  qul  tecens  cdrb 
IbtA  edstel ;  ^cre  aut^m  ad^o ,  ul:  ekitembs  digitos 
s^tisu  cuju^daitt  qtiaSi  Mitioris^fficeret.  Itt  thot^^ci^ 
pulMOhes  natui*aU  littdiqiie  colbtfe ,  ut  hte  a  tfergO 
({uidtstii  nigt^icai^ettt. 

P^iical^dlUitt  Vetd  diitfeiitarii  ad^b  ,  ut  j^ef 
ihflittuttt  VulttUscUlttitt  sferuttl  fetsilhetit  ,  feju* 
sitttilte  quod  iil  Vfentre  dfeicriptiiitt  e^t.  Muitltih 
auttettt  incrat^  iUb  etJtJJtc  higer  ,  <tt  fittttifeitttfe 
cotttJWtttfe  feattgttis  cttf diS  faiciihi  bpfelitebat.  Qttdd 
ctihi  ^rkiih  ttiaghts ,-  et  gettit^iibtts  ^ditridie  itt^tli^ 
titt6  t6ittpoii*e  Jld  itte  Aliltmh  'Atttequattiittfctdfe^^hi- 
anihladvci^ti ,  hequte  ipsiitti ,  tt^tJUte  hiagh^  Hi^t^- 
rHfe  ttUncttth  fessfe  dilatatUtti ,  itto  tttruhiqttfe  sua 
pat^itttte  inulieris  Statu**,  quatti  ffafvihi  potiUi 
fuiS&^  di^eraht,  t^esponder^;  Tutn  iikiA  ktt^tiktn 
ab  inferiofS  ^itf emxy ,  ^tidd  ad  ieptUih  tratt^vfer- 
9tt»  fuerit  ^  dls^et*ttt*Us  j  cuitt  TidisSetii' ,  hbti 
iftultu  ^UperiUi  -,  latUs  ^jus  altei^UAi  ad  tfatitUitt 
qttinque  AUt  ^t  digitoi^Uttt  ti*AhsvetSof  Uih  ttli^ 
gtifcAW;  id  efcsa  cognoVi  a  sanguinfe  itt  ceilulas 
cffu!^o  ejLtihiefe  duntaiat  tuttic^;  nath  e*te)f*  beh^* 
Sti  habebant.  VifiUth  autem  interius  a  sihl^rO 
kttiis  aortse  extrehio  incipi6bat,  et  ind^^  ad  fco* 
M^que  pertittensl,  eo  fieb^t  lUajus,  (^ao  dMeri* 
ptopius  ad  <:jor  acc^debat.  Scilicet  ilibl  indiciA 
oWUi*rebattt  sub^lbi  ftituri  ossii ,  alibl  qusfeddTtt 
Ittriibfatfit  qU^si  fbraminuk,  slilci  alibi  paf^llell 
ttt  lottgiluditt^em  ducfi  :  feic  pasi^iih  arteriat  iHa 

a8* 


436     .      DE   SSDIBUS    ET   GAUSIS    MOABORUlhr 

£icies  erat  iaaequalis.  Verum  ubi  ventum  erat 
prope  valvulas  semilunares  ,  quae  strigosae  vide- 
bantur  ,  semidigiti  intervallo  supra  eam  quas 
tenet  posteriora^erat  orificium  quod  apicem  digiti 
pollicis  admisisset ,  per  quod  aorta  cum  subro- 
tundo  aneurysmate  communicabat ,  sacculi  forma 
ad  ipsam  appensi.  Superabat  is  sacculus  nucem 
juglandem  suo  viridi  indutam  cortice :  atque  ita 
erat  a  tergo  aortae  coUocatus ,  ut  cum  sinistror- 
sum  nonnihil  vergeret ,  ofEciis  videretur  sinistra 
auriculae^^djective  sinus  non  obesse  non  potuisse. 
Ruptus  autem  in  summo  fuerat  a  sanguine  iUinc 
inpericardium  exundaute  per  mediocre  foramen, 
cujus  orae  erant  nigraey  et  dilaceratae.  Sacculi  inte- 
riorem  faciem  rubrae  pelliculoe  conyestiebant  po* 
lyposae ,  quas,  ut  fit  in  caepis ,  £acile  posses  in  quot 
liberet  dividere,  In  auriculis  autem ,  et  ventriculis 
cordis  neque  erat  ulla  polyppsa  concretio  y  nec 
supererat  sanguinisquidquam.  His  ita  perspectis^ 
ad  uterum ,  ovaria ,  et  tubas  oculos  et  cultrum 
converti.  Tubarum  altera  cum  altero  ovarii  ex- 
tremo  habebat  suam  ultimam  partem  conna- 
tam.  Hiec  autem  erat  in  utraque  prorsus  occlusa» 
ut  neque  orificium ,  neque  fimbriae  usquam  ap- 
parerent.  Cum  vero  ad  eam  partem  esset  tuba 
utraque  aliquanto  latior  quam  soleat  ,  incisa 
exhibuit  aliquanto  etiam  plus  ,  quam  soleat, 
humoris  illius  sui,  qui  pro  yiriU  semine  ab  non- 
nuUis  acceptus  est;  sed  hoc  spissior,  et  in  fine 
^tiam   subcrueiitus  prodibat.   Ovariorum  iliud 


riB.    IIv     DE   MORBIS   THORACIS,   EP|ST.    XXVI.    4^7 

cui  tubam  connlatam  fuisse  dixi ,  vesiculas  con- 
tinebat  plures  et  majores.  Et  cum  utrumque'sub- 
rotundius ,  laeve ,  succosum  ,  et  turgidum  esset , 
majus  aliquanto  erat  alterum ,  quod  praeter  ve- 
siculas  ejusdemmodi,  habebat  ab  unaparte  sub 
ipsa  membrana  nigrum  sanguinem  et  ferme 
concretum  ,  nec  pro  ovarii  mole  paucum.  In 
utero  denique  nihil  fuit  adnotatione  dignum  , 
nisi  quod  ejus  interior  duntaxat  facies  ex  fusco 
rub^bat  tota  ad  internos  usque  osculi  fines.  Hoc 
angustum  erat ;  sed  albo  quodam  ac  crassiusculo 
httmore  foedum ,  qui  cum  dissimilis  esset  tum 
virilis  seminis,  tum  ejus  muci  qui  ibi  secundum 
naturam  deprehendi  solet,  suspicionem  injecit 
fluoris  aUcujus  ,  quo  haec  femina  laborasset. 

i4-  Qui  maris  semen  ipsum  contendunt  in  mu- 
lieris  tubas^pervenire ,  simiUtudine  abrepti,  quae 
non  bonis  tantum  medicis ,  ut  ait  Hippocrates  (j), 
sed  et  anatomicis  interdum  imponit,  non  illud 
totum  existimassent  e  genitali  hujus  mulierculae 
defluxisse.  Mihi  vero,  cuiminime  propositum  est 
quod  summi  anatomici  aliquando  se  vidisse  tes- 
tantur,  sed  quod  ssepius  quidam  alii  ac  facilius 
statuunt,  in  dubium  voeare,  satis  est  quae  ipse 
animadverterim,  retulisse.  Caeterum  eorum  qui  in 
venere  improviso  sunt  mortui ,  cum  Donatus  (a) 
multa  exempla   coUegerit ,  non  omnia   tamen 

(i)  Epidem.  1.  6,  vers.  fin. 

(a)  De  med.  hist.  mirab.  1.  4>  <^*  I7* 


qua^  poterat,  coiameciiars^vLt ;  quaQdo  vjrus  Plw 
tdn^  ^a  ij^so  qmvs  i^^d^t;  )^o  (i)>  qoia  duQ, 
sed  quatuor  produxJA^  ll^tep  ilU  v^Q  9  nuUem 
imllupi  protuHty  si  «as  e^Qipias  qwts^  mtolefabilb 
constupra^tiuQi  n^ultUudo  iqter^cit  Ke^u«  Schtt- 
i:igius  {%)  ci^DH  omnia.  ui»dique  ki^usmodi  moar* 
tium  ^xep^pla  colliger^,  uUum  reperit  quod  ad 
f(^mina$  attiner^t ,  duobua  e^iQieptis  qu9  aoa  me^ 
digorum  hisiU>iria( ,  Sj^d  ipscriptioii^s  qua^m  supr 
peditatwt  9  quaB  xera^y^a^n  conficta?  easeat,  nequc 
ip&e  y  nequ^  ii  e^  quibus  deacvipsity  quarfiivere. 
Quamvis  autem  Ys^lerius  Ma^iimus  (3)  sic  noff^ 
X\iQ%  noii  libidmis  suce ,  sed /FQgilitatis  huauuw 
ratione  dicat  ;y?/%^  namqm  vi^^  m>siin9  varii&  et 
occultis  causis  es^posito,  mferduin  immereniia 
supremi  /ati  titulwn  o^cupare^  Qum  magis  in 
tempus  mortis  incidanty  quam,  i/M;am(%ialim  ip^ 
mortem  acqersant;  tam^Q  diss^lACt  et  tatiaqKoqiiie 
satis  ostendunt  quantum  UImi^Qy  ad.  occultas  iUas 
gausas  accedens,  lijioirt^m  s^cc^leret  sangUAftem 
conpitandot  ^t  occulta  an^qvysmata ,  aut  iofirma 
etiam  intra  cranium  vas^uia  diaromi|)^ndQ  :  qnm 
absque  ea  aut  alia  simili  causa  ^set  „  multo  diu- 
tiua  durarent ,  et  usqu^  £^  Sf^nium  fortasse ,.  ve- 
lut  ia  eo  coatigeratj  quem  anno  au^  quam.  iUud 


(1)  Nat.  Hist.  1.  7,  c.  5-3. 

('2)  Spermatolog.  c.  5. 

(3)  Fact.  ac  Dict.  mexaorab.  1.  9>c.  \^^ 


LIB.    II.    TfE   MOABIS    THORA.€i^^  MPlJ^r.  Jbiyi.    4^9 

8cdrtuin,  m  gjmnasio  incidente^,  haec  qxKS  con^ 
tinuo  scribentur  ^  cbser^avimus. 

i5.  Seneoi  pinguiS)  tnnorum^circiter  se:Jt^gintar , 
repente  okaerat  ex  sipopleifk ,  ut  tredebant  qui 
ipstun  noverant  tretnore  labdrantem.  Pericar*^ 
ditim  retulerant;  ne^tie  enim  boto  ego,  ^ed  cpt'^ 
t«ra  incidi;  tanta  propAnodum  sanguinis  copi^ 
fiiisse  dislefitum ,  quantum  vitrea  duo  vasa ,  qui- 
bus  sanguis  bic  exeipi  solef  e  vena  exiens ,  conti^ 
nerent.  Ck>r  erat  md^gntim  ^  aofta  aufem  arteria 
dilatata  supra  cor ,  et  in  curvatura  etiam  tota , 
osseis  bracleis ,  quales  passim  \n  arteriis  quoque 
artttum  fuwant,  interiore  ficie  distinguebatur. 
Ab  eadem  facie,  non  maigno  suprdr  ttft  intervallo, 
forainen  digitum  adittitt^s,  iltitium  Sumebat, 
et  obliquo  trium  ferme  digitorum  transversorum 
itcaere  per  tunicas  ab  imo  s^flf  sum  p^rg^ns ,  in 
fiicia  demum  arteriae  exterkfte  intra  pericardiuth 
Jaaabafl.  Ea  via  sanguis  in  bo^  irrup^rat. 

i6.  Etsi  non  c&ti^skt,  quo  tempore  aHeurysltta 
iivceperit  i»  bioc  sene ,  eredibiUus  tamen  est ,  ea 
qua  plerai^ue  ail&L  aKate  initium  coepisise.  Cerfe 
autem  e4  qasd  descripsimus ,  arterr^  vitia  intra 
brevetempus  powisse  fieri  non'  videntui^.  Sitmiia 
bis  sui  indicium  simm  duob^is  aut  tribus  ante 
obitum  prs&buerunt  m  ea  muliere ,  cujui$  eum- 
demeidtum  statim  pr^ponam. 

17.  Mulier  pingui  habitu,  anhos  nata  ad  quin- 
quaginta ,  sobria ,  natura  tristis  potius  et  tacitur- 
na,  annos  jam  quatuordecim  vidua,  nulli  ofc- 


44^  M   &£i>XBUS   £T   C4USIS   MORBOKTTH 

noxia  morbo ,  nisi  quod  duobus  ultimis  aut  tri-* 
bus  annis ,  postquam  menstrua  desierant  scilicet , 
flatu  quodam ,  ut  voe^at  ipsa ,  vexari  solebat  ad 
cor,  eamque  viciuiam;  cum  matutino  tempore, 
bene  valens^  ad  opus  surrexisset  suum ,  textrix 
enim  erat,  eaque  disponeret  quae  ad  novam  te- 
lam  exordiendam  sunt  aecessaria ,  oh  dixit ,  ni-* 
hilque  praeterea;  ibi  enim  statim ,  sicut  brachia 
jugo  habebat  subnixa,  mortua  est.  Erat  idem 
mensis  anni  1729,  quo  mense,  ut  ad  te  olim  (i) 
scripsi  y  tot  alios  ex  hac  civitate  repentina  mors 
abstulerat.  Itaque  etsi  in  agro  ad  eumlocumqui 
Medoaci  Pons  vocatur ,  haec  femina  extincta  erat, 
illuc  medicus  et  chirurgus,  quorum  id  erat  o£Ei- 
cium ,  sunt  missi  qui  cadaver  dissecarent.  Cervi- 
ces  et  brachia  erant  rigida ,.  ut  non  ^ne  vi  flecti 
possent.  Secto  cranio,  magna  illico  profluxit 
sanguinis  copia^  visumque  est  ipsis,  vas  aliquod 
inter  cerebrum  et.  cerebellum  esse  disruptum.^ 
lUud  certius  est ,  cum  thoracem  introspicerent , 
pericardium  se  obtulisse  adeo  distentum,  ut 
cum  vuhius  inflixissent ,  cruentum  serutn  exsili^ 
ret.  Sanguinis  autem  pars  reUqiia  conoreta  cir- 
cum  cor  haerebat,  corticum  instar  crassiorum.Nec: 
sohim  haec  retuleruut :  sed  cor  ipsum  cum  an- 
nexis  vasis  intactum  secum.attulerunt»  ut  ipse 
dihgenter  examinarem.  Quod  postridie  faciensi 


(1}  Epist.  3,  n.  11, 


LIB.    II.    DE   MOABIS  THORACIS,   BPIST.    XXVI.    4^1 

iisdem  aliisque  adstantibus ,  stc  inveni.  Cor  erat 
parvum,  caBterum  et  pinguedine  instriictum  op- 
tima&  notse,  etsanisfirmisque ,  et  quod  ad  ventri- 
culum  sinistrum  attinet ,  bene  crassis  parietibus. 
Kihil  in  eo  aliisve  cavi^,  nihil  in  magnis  vasis 
fiiit  sanguinis,  non  dico  fliiidi,  sed  rle  concreti 
quidem,  nedum  polyposi.  Sana  praeterea  omnia, 
si  iimbos  excipias  valvularum  qufe  tricuspides  et 
mitrales  dicuntur,  quippe  totos  parvulis,  subro- 
tundis,  quasi  carneis  tuberculisdistinctos,  glan- 
dulas  mentientibus.  Sed  hsec  nimirum  haud  rara 
sunt,  quin  multis  jam  in  corporibus  tibi  descrip- 
ta.  Cum  igitur  cor  ad  hunc  modum  se  haberet , 
neque  in  aliis  quae  ipsi  annexa  sunt ,  vasis  quid- 
quam  extaret  praeter  naturam ;  una  supererat , 
quam  perlustrarem,  arteria  magna.  Cujus  cum 
eum  tractum  aperuissem ,  qui  ad  thoracis  verte- 
bras  affixus  fiierat,  albidamque  maculam  primum, 
deinde  longo  supra  hanc  intervallo,  alteram  ea 
majorem  etflavescentem  adnotassem ,  futuri  olkn 
ossis  indicia ;  oblongam  sed  modipam  prominen- 
tium  pariter  interius  vidi,  qua  arteria  deorsum 
spectare  incipiebat,  ex  naturali  quidem  substan- 
tia,  sed  ipsam  minime  secundum  naturam.  Dein- 
deantequam  aperire  ulterius  pergerem,  animad- 
verti,  ab  ea  sede  unde  sinistram  emittitcaroti- 
dem  ferme  ad  cor  usque,  magham  arteriam  esse 
muho  quam  oporteret  latiorem.  Mox ,  ea  dissec- 
ta,  conspexi  toto  hoc  amplo  tractu  quo  dilatatam 
fuisse  dixi  ^  intus  asperam  et  inasqualem  ob  rigi- 


44^1  ^£   SEDIBUS  JBT   CAOSIS   MORBO&UM 

dasac  duras  lamellas  osstas  ita  crebras  atque  con- 
fertas ,  vix  ut  exigua  qussdam  intervaUa  relmque- 
rent  inter  se.  In  quibus  intervallis  cum  arterke  tu- 
nicse  interiores  exesse  et  exukeratioDe  quadam 
attenuatae  i^erspicer^ntur,  inirum  evat,  uno  tan- 
tum  loco  haud  procul  a  corde  ad  posteriortm 
eamdemque  sinisteriorem  partem ,  id  denmm  ac* 
cidisse  quod  tot  aliis  acltea  poterat.  SciUcet  per 
unum  ex  ejuseemodi  intenraUis  sibi  viam  sangins 
paulatim  fecerat,  el  sub  lumcam  venerat  arteri» 
extimam,  quam  ab  inlimis  primiusi  didiicendo 
attoUendoque ,  sicu^  ampla  quasi  ecchymosis  do- 
cebat,  quam  ipse  ibi  concrescens  effecerat,  tum 
deinde  magis  inagisque  distendettdo,  unoinloco 
perruperat,  intraque  pericardiinii  se  efi&ideral. 
Caeterum  qui  rami  ex  tam  vitiata  arteria  ad  ca- 
put,  humerosque  tendebant,  ii  eranC  omBcs, 
quantam  ex  eoram  annexa  parte  conjicere  licitity 
omninosani. 

4  8.  De  Ij^mellis .  osseis  et  decenjuncta  aorta^ 
exuiceratione  proximis  btteris  quaeremus,  in 
quas  propterea  smgularem  observationem  dif- 
fero ,  huc  alioquin  spectantem^r),  mecum  a  viro 
cl.  commuQicaladoa  y  improvisae  morlis  ex  sangui* 
ne  per  foramen  magnae^  arteriie ,  plnrimum  vitia- 
ta^ ,  in  pteric^irdium  iUapso.  Sed  tu  inlerea  mira- 
ris  fortasse  tam  celeres  mcortes  (2)  ex  non  majori 
-■■■-—       .  . ,  .  ■  I  ■  ■   ■  ■       .-■...■,.    -, .  ■  -  ^-  ^     -      ■  >_     -  — , 

.(1)  N.  28. 
(a)  Vid»  «t  EpUt,  04,  n.  i3. 


LIB.    n.    J>E    MOmBIS   THaRACIS,    EWST.  XXVI.    44^^ 

eff^si  sanguinia  otipia  (|iiam  qufe  possit  pericar- 
^ip    QOGttmeti  ;   ciijus  capi^eit^tem  sic   definit 
jPoefhi^Yiua  {i)y  ttt  c\>r  fcre  liiipltV  majiis ;  Fan- 
tQK^9  ^l^tem  (a),  ut  prater  cor ,  ;»quae  librasfere 
di4€k$  ^Kcip^iat.  Quml  si  iion  modorepletum  ut  hi, 
94^  di^f^nlum  etiam  poiiafiius ,  quod  sert  exitus 
eum  SLaltuin  niuUeribits  descriptis  (3^  ostendit, 
laxatvm  prerterea,  veiutin  sene  usque  (4)  adeo , 
mt  e^m  quam  retulerant ,  posset  (^pere  sanguii 
nis  oopiam;  aitamen  oblivisci,  aias,  non  decere, 
qmmto  |>raBter  compuration^m  plus  iu  hnemor- 
rbagiis  prodeat  intejrdum  sine  hominis  morte 
intra  horas  duodecim  aut  quindecim ,  ut  LiN 
trius  (5)  testatur ;  ne  velera  etempla  ,  quas  apud 
3cheackium  (6)  extant ,  eomm«morentur ,  libra- 
rum  sanguiiiis  viginti  intra  quinque  tempus,  imo 
intra  uuum  diem  et  diias  noctes ,  aut  librarum 
quadraginta  intra  dies  sex  e  naribus,  autviginti 
quinqu^  intra  dies  tres  exutero  profluentis,  sal- 
va  aKgrqrum  vita  :  feminas  autem  praesertim ,  et 
plus  sanguiiiia  generatim  habere  et  majores  hu- 
jua  profusiones  facilius  ferre ,  non  videri  dubi- 


(i)  Praeleet.  im  in^.  §.  iS». 
(a)  Afiat,  corp»  hiw,  4i35.  xi, 

(3)  P(.  a^ti7. 

(4)  W.  i5. 

(5)  M^m.  de  TAcad.  R^  des  Sc. ,  an.  1714« 

(6)  Obs.  med.  1.  1 ,  ubi  de  narib.  promisc,  obs.  4  ^t  I.  4 9 
i  d«  menstf .  hy^peveatb. ,  Bh%  7. 


444  ^K   SEJDIBDS   ET   GAUSIS   HORBORUM 

tanduin  :  quae  cum  ita  sint,  muUerem  de  qua  no- 
vissime  diximus,  fortasse   ex  apoplexia  potius 
quam  ex  rupto  illo  aneurysmate  extinctam  esse. 
Hsdc  si  dicas,  a  te  petam,ut  primum  attendas, 
quid  discriminis  sit  inter  sanguinem  multum  il- 
lico  et  sanguinem  longe  plurimum,  sed  paulatim 
intra  multas  horas  diesque  effluentem;  deinde 
inter  effluentem  ex  ipso ,  prope  originem ,  aorta& 
trunco,  et  effluentem  ex  dissitis  ramis  ;  denique 
inter  effluentem  intra  pericardium ,  et  effluentem 
extra  corpus.  Primum  discrimen  indicabit  non 
esse  hic  satis  temporis  ut  se  contrahant  vasa  cir- 
cum  reliquum  sanguinem,  neque  ut  hic  supple- 
menti  ahquid  accipiat ,  unde  ejus  partes  inter  se 
et  vasorum  tunicae  ipsas  contingant,  sine  quo  in 
gyrum  agi  saiiguis  non  potest.  Ex  discfimine  al- 
tero  simul  intelUges  repente  subtrahi  justam  co- 
piam  sanguinis  universo  corpori.  £x  tertio  autem 
cor  facile  offendi  insoUto  exterius  contactu  san- 
guinis  copiaque  circumjecta  impediri,  quae  si  pe- 
ricardium«  distendit,  cor  etiam  premat  necesse 
est.  Nec  te  illud  moretur  quod  in  pericardii  hy- 
drope  moveri  cor  pergat;aUud  eiiim  est  paula- 
tim  augeri  aquam ;  aUud  sanguinem  repente  ef- 
fundi ,  et  aUud  aqua,  aliud  sanguine  urgeri,  qui 
praeterquam  quod  statim  atque  effusus  est,  ad 
concrescendum  fit  pronus,  certe  quanto  aqua 
crassior  est ,  tanto  accedit  magis  ad  soUdorum 
naturam,  quae,  si  cordi  admoveas,  iUico  ejus 
motum  sistendo ,  syncopem  inducunt ,  ut  admoti 


i 


LIB.    II.    J>£   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXVI.    4^5 

aut  specilli,  aut  digiti  exemplis  in  duobus  vulne- 
ratis  hominibus  accidisse  ostendit  celeberr.  yir 
Senacius  (i).  Aut  sihaec  non  satis  sunt,huc  duo 
superiora  discrimina  adde.  Adde  etiam  triincum 
aortae  dilatatum,  et  fibris  cameismagna  ex  parte 
exesis,  rigida  autem  ossicula  intus  habentem  :  quse 
res  quantum  difficultatem  a£ferant  sanguinis  pro-* 
vectioni,  satis  ihanifestum  est,  et  quod  consequi- 
tur,  quanto  majores  exigant  cordis  vires,  qua 
ex  iis  quse  diximus ,  ut  labe£aictatae  sint ,  constat. 
Quod  si  haec  forte  satis  non  £tcerent  universa , 
maliesque  adhuc  propter  eam  sanguinis  copiam 
quae  intra  cranium  apparuit ,  feminam  hanc  apo- 
plexia  potius  quam  disruptione  aneurysmatis 
fiiisse  $ublatam;  historias  lege  quae  sequuntur 
duarum  mulierum,  propositae  haud  ita  absimiles, 
nisi  quod  nuUa  tamen ,  nedum  ingens  illa  quasi 
effiisi  intra  cranium  sanguinis  vis  fuit  a  nobis  de- 
prehensa. 

19.  Feminam  annos  natam  plus  triginta  inopi- 
nata  mors  hic  repente  extinxerat ,  circa  medium 
maium  anni  i^SS.  Yentre  et  thorace  reciusis,  in 
illo  nonnihil,  in  hoc  nihil  efiusae  aquae  a  Media- 
via  nostro  inventum  est ;  sed  oppletum  sanguine 
pericardium  ex  rupto  intra  ipsum  magnae  arteriae 
aneurysmate,  in  quod  non  modo  hujus  arcus 
totus,  sed  et  pars  initio  arcus  ejusdem  proxima 


(i)  Trait^  du  coenr,  1.  4,  ch.,5,  n.  5. 


se  dilataverat.  Caput  et  pkraqut  tiscet^  «go  di^ 
secui.  Intra  craiiiuixi  auteiti  non  pkl8«8Clti|^uiiii& 
deprehendi)  quam  satis  esset  Ad  vasa  qti^  p^f 
tenuem  meningeiii  fepuut,  mediocritef  tut^dti 
sicut  erant,  efficieiHla  et  ad  rubras  gtilluladt|Ulfc 
ex  secta  meduUaricerebri  substalitta  padSiiH  ft^- 
parebant  sufficiendaB.  In  lateralibus  Yeiitritutis 
aquae  turbidee  non  multum ,  neo  pallor  in  cbo^ 
roidibus  plexibus.  Cfietera  huc  non  attitieilit  ^  qlrt! 
ia^  cerebro ,  neryis ,  auribus  aliisque  iu  puMibu^^ 
et  nominatim  in  succenturiatis  retiifattS  dnitndd-' 
verti;  ha;c  enim  ea  muii«r  est  ^  ex  qua  horum  dtk^ 
terum  sin|ul£itri  forilia  preditum  tspisiola  d^ri^ 
anatomica  XX  ( i  )b 

ao,  JNunc  eam  oitmem  libaer^atioMm  stibji^ 
ciam,ciiju8  una  duutaKat  particuk  iti  TI  fatt 
Adversariis  (2)  propoBita.  Quir  elsi  priiiia  tftrttfft 
fuit  in  qua  nneurysma  aortfie  ruptum  iridi  ittl^i 
pericardium ;  tanien  consuito  a  nie  tibi  Mt  ill 
hunc  locum  serfata^  quia  phira  €f€  tarili  t^to- 
tinet,  pluresque  et  irarias  adnotatiotles  nsquilif. 
21.  Yeneta  murier,  eadem  ac  n6Vis6iln«  d^i^ 
cripta,  aetate,  staturay  colore^  habi^u  6orpoti4 
laudabiii  vel  potius  subpiugui;  pltirium  iibefd>> 
rum  parens ,  ante  amK>s  ciecem  ftorrl^pta  artuuffi 
inferioruin  pai^alysi^ruris  marinr  usu  Siina  facti 
esse  dicebatur;  cerle  nuiii  post  id  tetttpuS  lu-' 


(i)  N.  53. 

(2)  Animad.  24  in  priaei|>. 


LIB.    II.    BE   MORBIS   THORACIS,    EPIST.  XXVI.    44? 

coromodo  fuerat  obnoKia,  quod  quidem  esset 
adnotatione  dignum.  Yerum  ante  plures  menses 
laborare  coeperat,  nec  tamen  assidue  spirandi 
difificultate  et  tumore  prseterea  secundum  longi-* 
tudinem  coUi,  pulsante  in  regione  arterise  caroti** 
dis  dexterae ;  nunquam  tamen  (  id  quod  ob  ea 
^piae  in  mortuainvenimus,  adnotabis)  de  dolore, 
torpore  aut  tumore  brachii  dexteri  conquesta 
est*  Quatuor  autem ,  an  quinque  ultimis  diebus 
de  molesto  quodam  sensu  querebatur  non  secus 
acsicostae,  ut  ipsa  dicebat ,  abdomen  versus  con- 
ciderent ;  cum  de  improviso  circa  medium  de- 
cembrem  anni  1708  ,  quodam  quasi  animi  deli- 
quio  prehensa,  et  se  mori  affirmans,  segre  ab 
accurrentibus  mulieribus  sustentata ,  et  in  lecto 
eoUocata  est,  ubi  facie  labrisque  prd^sertim  livi- 
dis,  frigida,  sine  sensibus,  pulsu  perexili,  respi- 
ratione  autem  difficili  et  lenta ,  citius  quam  horai 
quadrans  ab  initio  ingruentis  mali  priaeteriret , 
excessit  e  vita.  Cadavere  inspecto,  quod  nuUum 
usquam  oedema ,  autaliud  adnotandum  exhibuit, 
et  ventre  aperto ,  intestinorum  partes  aliquae  se 
obtulere,  si  colorem  attenderes,  quasi  inflam- 
matae :  qui  color  mox  ettam  in  pancreate  obviu^ 
fuit.  Attentius  autem  inspectando  tenuia  intesti- 
na ,  in  horum  parte ,  ad  palmi  tractum ,  minima 
qufiodam  eaque  iiuiumera,  subobscure  appare- 
bant  tubercula ,  quas  nihil  aliud  erant,  nisi  cellu- 
larum  indtcia ,  quae  inter  cameam  eique  subjec- 
tam  tunicam  aere  distenta&,  illam  extrorsuih  at- 


448  ^K   SEOIBtrS   XT   CAUSIS   MOaBORUM 

tollebant ;  itaque  per  vulnerata  proxima  sangui- 
fera  vasa  aere  elapso,  eae  cellulse  conciderunt. 

In  bilis  vesicuia  quatuor  aut  quinque  lapilli, 
inaequaii  inter  se  magnitudine  condebantur  y  qui 
ad  flammulam  admoti,  hanc  concepexe.  Ex  in* 
cisa  vena  cava  saiiguis  nop  paucus,  ex  magna 
autem  arteria  non  muitus  defluxit.  Satis  jam  ins- 
pectis  y  yentris  visceribusdetractisseptum  trans* 
versum  utrinque  nou  in  fornicis  modumascen- 
dere,  sed  deorsum  potius  concidere,  manifestuiii 
fuit.  Thorace  recluso,  in  utraque  ejus  cavea  se- 
rum  conspeximus  vaide  cruentum,  ad  paucas 
uncias  effusum :  pulmohes  autem  saiios ,  quamvis 
noi^nibil  turgiduios ;  sero  enim ,  ut  postea  vidi, 
(sjus  simili  quod  modo  dicebam,  r^ferta  erant 
bronchia,  praesertim  sinistrum.  Interea  pericar- 
dium  tumens  ac  iivens  sauguinis  in  se  effusi  in- 
dicium  dederat  :  quo  tameu  non  erat  plenum, 
sed  paulo  minus  quam  libram  continebat,  cujus 
unciae  circiter  duaB  serum  erant  cruentuip ;  san- 
guis  reliquus  in  laminam  crassam  et  sic  satis  fir- 
mam  concreverat;  cum  quidquid  sanguinis  in 
cadavere  hoc  conspexi,  nigrumquidem  esset,  ut 
hic  j  sed  omnino  fluidum.  Sajnguine  e  pericardio 
detracto ,  cum  videremus  aortam  statitn  atque  e 
corde  egressa  erat,  manifesto  dilatari;  ejus 
truncum  et  ramos  praecipuos  persecutus,  depre- 
hendi  illum  quidem  fere  usque  ad  emulgentes 
arterias ;  horum  autem  eum  qui  dexteris  carotidi 
et  subclaviae  communis  est,  itenique  harum  utram* 


LIB.    II,    DE   MOKBtS  THORACIS,   mPIST.    XXVI.    449 

que  esse  dilatatam  sic,  ut  carotidis  latitudo  ab 
initio  usque  ad  divisionem  duplo ,  eoque  amplius 
«sset  majorquam  oporteret;  subclavia  autem  ad 
trium  digitorum  tractum  non  se  quideiii  undique 
expandeb^t ,  sed  posteriorem  duntaxat  et  supe- 
riorem  parietem  in  prominens  aneurysma  curva- 
bat^  quo  nulla  prorsus  re  interjecta,  duo  tresve 
nervi  premebantur  ex  iis  qui  a  cervicibus  in  ar- 
tumcontendunt  superiorem.  Ex  eo  aneurysmate, 
quod  meum digitum  poUicem  excepisset^arteriae 
prodibant  duae ,  quae  latiori  quam  aequum  esset 
initio ,  coni  instar,  quo  magis  pergebant ,  eo  ma- 
gis  contrahebantur  , .  donec  sesquidigiti  spatio 
emenso,  ad  naturalem  redigerentur  modum.  Jla- 
rum  una  ad  tyroidaeam  glandulam  pertinebat , 
magnam  in  hac  femina ,  et  nonnullis  in  locis  du- 
ram.  Quae  postquam  exterius  spectaveram,  vasa 
haec  omnia ,  imo  eam  quoque  aortae  partem  quae 
in  ventre  fuerat,  secundum  longitudinem  aperire 
co^pi,  ab  iliacis  initium  &ciens.  Ab  his  ad  emul- 
gentes  usque  nihil  non  sanum  animadverti,  si 
maculas  subalbas  excipias  quae  aliquot  in  locis 
erant,  et  exiguos  sulculos,  qui  in  paucioribus.  A& 
supra  emulgentes  ut  dilatatio  trunci  incipiebat , 
sic  inde  ad  cor  usque  arteriae  parietes  crassiores 
erant  multo  quam  soleant ,  non  tamen  ubique 
pariter ,  itemque  duriores  et  rigidiores;  quan* 
quam  nihil  ossei  usquam  inveni;  passim  vero 
subalbas  maculas^  passim  non  leves  sulcos  pa- 
rallelos  in  longitudinem  ductos  y  eo  magis  spec- 
3.  29 


45o  BE   SEDIBUS   KT   CJLUSIS   MORBORUM 

tabiles,  quod  brevi  decurso  spatio,  sulcis  aliis 
transversis,  louge  minusrectisaequalibasque,ia- 
terrumpebantur ,  deinde  alii  prioribus  similes  et 
transversis  mox  interrupti  sequebantur;  dein- 
cepsque  alii  ad  eumdem  modum ;  ut  in  morbida 
constitutione  ordo  haud  iaelegans  serraretur  ad 
totum  usque  aorta?  arcum ;  quin  ab  hoc  in  sub« 
claviam  sinistram  ad  unum  poUicem ,  in  proxi- 
inam  carotidem  ad  duos ;  in  alteram  vero  ,  quanta 
quanta  erat,  simul  cum  macuHs  et  tunicarum 
crassitudine  ac  duritie  pergebat.  Aneurjsma  au- 
tem  illud  subclaviaer  structuram  cujusdam  quasi 
auricul»  cbrdis  referebat ,  ex  iiuequali ,  dura 
crassmque  tunica  conformatum ,  nec  polyposis  in- 
tus  corlicibus  succinctum ,  sed  perexilem  dun- 
taxat  y  subatbam  oblongamque  laciniam  sibi  ha- 
bens  adhaerentem ,  fMreeter  quam  unam ,  nihil 
aliud  in  universo  hoc  cadavere  polyposi  depre- 
hendimus*  Truncus  denique  aortae  ipsios  ab  eo 
loco  unde  primum  ad  superioara  emittit  ramum , 
ad  cor  usque  et  maculi&  dislinctus ,  et  sulcns  eral 
exaratus ,  sed  bis  ita  confiisis  et  abuormibus,  ul 
nihil  nisi  perpetua  et  summa  ejus  faciei  in8eq«a- 
litad  appareret.  Sed  praiter  hanc  quaedam  quasi 
exulceratio  occurrebat  duobus  circiter  supra  se- 
miiuoares  valvulas  digitis  qua  arteria  dwteriora 
spectat  et  posteriora ,  in  eaque  exiilceratione 
tria  quatuorve  erant  profundiora  foramina  inter 
se  proxiraa ,  singul;a  lentis  magnitudiDe ,  sed 
forma  angulosa  potius  quam  rotunda :  ab  iis  obli- 


LIB.    II.    1>E   MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXVI.    45 1 

que  cuniculi  extrorsum  acti,  ad  extimam  aortae 
laminam  pervenerant,  ibi  propterea  ex  fusco  ru- 
bentem  quasi  ab  inflammatione  muUoque  hu- 
more  crassiorem  factam  :  in  ejusque  rubedinis 
medio  lacerata  demum  lamina ,  sanguis  sibi  viam 
iil  pericardium  fecerat  per  foramen  internis  si- 
mile,  et  ejusdem  fere  magnitudinis.  Sinister  cor- 
dis  ventriculus  maximcerat  dilatatus;  sed  ipsi 
apposita  auricula  valde  contracta  et  strigosa.  In 
eo  ventriculo  et  in  dextero  sanguis  non  deerat : 
in  atteria  autem  pulmonari  multus  fuit ;  neque 
eo  carotides  nec  jugulares  carebant  venae.  Cere- 
brum  denique  et  cerebellum  laxissima  depre- 
hendimttS;  quamvis  in  ventriculis  nihil  esset 
aquae ,  cujus  pauxillulum  alicubi  duntaxat  fuit 
sub  tenui  meninge.  Hujus  vasa  erant  sanguine 
turgidula.  Vertebrales  arteriae  qua  cranium  subi- 
bant,  paulo  Tisa?  sunt  quam  aequum  esset  latio^ 
res.  Reliqua  in  hoc  cadavere  a  me  et  ab  amicis 
consecantibus  adnotata  alio  pertinent. 

32.  Quatuor  minimum  aneurysmata  in  hac 
xnuliere  fiaerunt ,  ventriculi  cordis  sinistri ,  ma- 
ximx  partis  aortae ,  subclaviae  dexterse  et  huic  vi- 
t^in^  carotidis ;  ut  non  modo  causse  appareant  eo- 
ruln  quibus  vexabatur  mulier,  sed  mirum  sit 
non  pluribus  fiiisse  vexatam.  Quod  ad  carotidis 
aneurysma  attinet ,  quod  sua  se  prominentia  et 
pulsatione  prodebat,  etsi  uUro  &teor9  a  pecu* 
liaribus  causis ,  eas  potissimum  arterias  afficien- 
tibus,  interdum  ipsas  dilatari;  saspius  tamen  ea- 


452  DE   SEmBUS   ET   GAUSIS   MORBORUM 

rum  dilatationem  cum  magnae  arteriae  dilatatio&e 
conjungi,  atque  adep  hujus  esse  propagationem 
et  effectum  ,  nemo  ex  eo  tempore  negaverit ,  ex 
quo  morborum  causae  coepta?  sunt  creberrimis 
dissectionibus  inquiri.  Prisci  autem  medici,  sub- 
sidio  hoc  carentes,  nihil  ejusmpdi  suspicari  yi- 
debantur,  et  nihilo  plu&negotii  sibi  dari  in  ca- 
rotidum  aneurysmate  existimabant ,  quam  ut  re- 
vuisis,  imminutis ,  correctis  sanguine  acribusque 
humoribus,  iila  apponerent  quae  ad  contrahen- 
das  constringendasque  ai;teriarum  tunicas  vale- 
rent ,  quemadmodum  ex  perlecto  Arantii  ca- 
pite  (i),  quo  de  isto  potissimum  aneurysmate 
agit ,  praeclare  intelliges.  Quod  si  constringere 
quis  tentet ,  cum  productio  est  aneurysmatis  ar- 
teriae  magnae ,  hoc  augebit ,  illud  non  toliet ;  sed 
ne  tunc  quidem  cum  est  ab  erodente  duntaxat 
causa ,  velut  exemplo  nobilis  matronae  producto, 
ostendit  Lancisius  (2). 

a3'  De  aneurysmate  autem  quo  subclavia  ar- 
teria  <iextera ,  nuUa  re  interposita ,  nervos  pre- 
mebat,  artum  proximum  adeuntes  ,  quaerebam 
in  Adversariis  VI  (3),  ubi  incuria  nescio  qua 
subclavia  sinistra  pro  dextera  scripta  est ;  quae- 
rebam  ,  inquam  ,  cur  ejus  compressionis  nullum 
unquam  in  eo  artu  vivente  muliere  ,  extitisset 


(i)  De  tuittor.  praet.  nat.  c.  38. 

(2)  De  aneur.  pr<>pas.  3i. 

(3)  Animad.  a4* 


riB.'    II.    DE   MORBIS   THORACIS,    EPIST,    XXVI.    4^3 

indicium  ?  At  quaero  adhuc.  Cum  enim  dolores, 
ut  Sfiepe  fit,  et  in  viro  cujus  supra  (i)  scripta 
est  historia  fiehat  ,  aut  torpores  in  hrachiis 
accidunt  eorum  quibus  in  ipso  aortae  supra  cor 
trunco  aneurysma  oritur ;  video  ab  doctis  me- 
dicis  rem  explicari  per  conttactiones  quaj  ah  eo 
trunco  in  suhclavias  propagatae ,  eosdem  de  qui- 
bus  loquimur,comprimant  brachiales  nervos:  cur 
igituT  hos  tanto  magis  non  comprimat  aneurysma 
in  subclavia  ipsa .  natum ,  eosque  contingens  ? 
Nam  etsi  alii  lion  desunt  viri  experientissimi , 
qui  vel  diu  arctissitne  ligato^,  non  mddo  com- 
presso ,  nervo  confirment  ,  sensum  denique  et 
motum  in  illa  ad  quam  nervus  contendit,  parte 
omninoincolumen  animadverti;  hi  non  negant 
tamen ,  primo  sakem  post  alligaturam  tempore 
sensus ,  et  motus  jacturam  fieri»  An  igitur  com- 
pressionem  quae  sensim  fiat,  sensimque  augeatur 
nervi ,  quasi  assuescentes  ,  impune  ferunt  ?  De 
hoc  tu  videris,  ut  de  illis  quoque  tot  experi- 
mentis,  nuper,  nec  ah  uno  tantum,  habitis,  in 
quihus  aliter  ac  in  modo  indicatis ,  non  negli- 
gendae  rcs  occurrerunt ;  tum  de  illis  etiam ,  quas 
hic  consuho  praeterea  observationihus ,  ex  qui- 
bus  deducere  fortasse  liceat,  nervorum  aliorum 
ramulos  cum  inferioribus  eorum  qui  ligati  sint , 
ramis  communicantes,  paulatim, aiiquo interjecto 


(i)  N.  9. 


454  1>£   SKDIBirs   £T  CAllSIS   HORBORUH 

tennpore  ,  sic  dilatare  aliquando  posse  meatus 
suos  9  ut  non  secus  atque  in  sanguifeFis  vasis 
accidit  ^  iis  e  transverso  suppetito  ferant.  De  his, 
inquam,  de  aliisque  tu  videris.  Neque  enwi  qiiod 
tunc  noiui,  id  ipse  nuuc  volo ,  ohscuris  vtdelicet, 
ac  longis  circa  nervos  qusestionibus  implicari. 
Prs^tat  ^  ut  qtiae  quisque  circa  eos  observamus , 
illa  adnotemus  ,  donec  justus  observationum 
ostendat  numerus  quid  s^uamur  ,  ationim 
interea  certis  quibusdam  conjectaris ,  et  illatio* 
nibus  caute  parcendo ,  quse  etsi  facile  defeadi 
possunt^  noQ  omnes  tamen  hoc  ipsum  asse« 
quimur  ;  quanto  minus  igitur  nunc  verum  ,  ahe 
adhuc  abditum ,.  assecuiuri  ?  Sed  tu  illud  potius 
fortasse  hic  quaeres ,  cur  quod  vicium  ab  aorta 
in  dexteras ,  non  paoriter.  in  sinistras  carotidem, 
et  Subclaviam  sit  propafatum  ?  Non  una  id  eausa 
fictum  crediderim.  Kam  primum  condi  iUse  pro- 
piores,  quam  hsc  sunt,  si  primam  spectemus 
originem.  Itaquecum  lequo  nmjores  ^rantcordis 
vires;iilas  citiusquam  hae  ^  co^perunt  labefactari: 
quamobrem  vitium  quod  in  sini^txispbstmodum 
inchoatum  est ,  longius  in  carotidfe ,  quippe  cordi 
propiore ,  quam  in  subclavia ,  prodoctum  vidi- 
mus.  Deindequaecumque  ars ,  et  consuetudo  femi- 
n8BilIiusfueriDt<,de  quibus  nihii  cei*ti  habeo,  veri 
quidem  simile  est,  multo  saepius  muiCoque  diutius, 
ac  validius  artu  usam  esse  dextero,  quam  sinis- 
tro ,  locumque  hic  quadantenus  esse  explicationi 


LIB.    II.    BE   MORBIS   XHORA.CIS,   EPlST.    XXVI.    455 

Cl.Maloetii  (i),  qui  subclavias  arteriaB  diiatatio- 
nem  a  cr^brioribus,  ooastantioribus,  ^t  valen- 
tipribus  musculorum  artu»  dexteri  in  artifice 
contractianibus  repetebat;  quippe  sanguine  iu 
sic  compres^s  ejus  brachii  arteriis  retardato ,  et 
quod  consequitur ,  magis  cumulato  in  origine 
harum  subclavia,  iis  compressionibus  minime 
obnoxia.  Quid?  Si  accederet  in  muiiere  hujus 
dilatationis  causa  altera ,  thorax ,  iaUenatii^  ut 
Petroniu^  (a)  loquitur,  virgis  instructus ,  qui  soa 
sub  axillis  nimia,  ut  saspe,  duritie  atque  adstric-* 
tioue  art^riam  tanto  magis  premeret ,  quanto 
h^ec  magijs  w  iis  de  quibus  modo  diximus,  mo- 
tibus  contra  eam  duritiem  •  urgeretur  ,  eoque 
sanguiQts ,  in  dubciaviam ,  a  corde  valentius  com* 
pulsi,  impetum  in  faanc  reflecteret.  Quod,  si 
non  improbas^  julcfietera  illa  detrimenta  addes 
quas  sol^rtissimus  Wiuslowius  (3)  ejusmodi  tho- 
racibus,  iiimis  axillaria  vasa  constringentibus  ^ 
imputavit.  Denique  si  coujuncta  hasc  omnia  non 
satis  £aciunt;  quod  verissime  Celsus  (4)  scripsit, 
veniat  in  mentem ,  raro  quemquam  non  aliquam 
partem  corporis  imbecillam  habere.  Quod  ubi 
posuerisy  n^n  liiodo  cur  subclavia  illa  arteria 


(i)  Mem.  de  TAcad.  Roy.  des  Sciences,  an.  1733. 
(a)  Satyric.  c.  ai. 

(3)  Mem.  de  la  m^me  Acad. ,  an.  1741* 

(4)  De  medic.  1.  i ,  c.  3. 


456  DE   SEblBUS   ET   CATTSIS   HORBORTJM 

aneurysma  habuerit,  sed  etiam  ad  eam,  quam 
diximus,  partem  habuerit,  satis  intelliges. 

a4-  Super  aneurysmate  autem  ,  caeterisque 
ipsius  aortae  vitiis  cum  alia  alibi  adnotaverimus ; 
hic  pauca  satis  erit  adjicere ,  qua&  ad  ha&c  potis- 
simum  vitia  attineant.  £t  primum  quod  aorta 
crassior  ,  et  rigidior  esset ,  cum  propter  dilata* 
tionem  videretur  esse  debuisse  tenuior  et  molUor, 
faciebant  praecipue ,  ut  opinor ,  creberrimas  illd& 
subalbae  maculae ,  quae  ut  futuri  sunt  ossis  initia , 
sic  ex  adaucta  ibi  substantia  fiunt  ad  eam  qnae  in 
ligamentis  est  ,  ut  saepe  observavi,  accedente. 
Quod  autem  illae,  et  caetera  vitia  eoxrebriora ,  *et 
graviora  essent ,  quo  aneurysma  a  corde  minus 
distabat,  ab  incurrentis  sanguinis  impulsu  fuisse, 
vides,  tanto  majoriquantopropius  erat  impellens, 
Quapropter  nec  plura  verba  facienda  suut,  ut 
intelligas ,  qui  factum  sit ,  ut  cum  aneuiysmatis 
pars  intra  pericardium  esset ,  intra  hoc ,  sicuti  ia 
pluribus  quoque  aliis  quos  supra  (i)  descripsi, 
casibus  ,  ruptum  sit  aneurysma.  lUud  potius 
declarandum  est,  cur  ad  posteriora  arteriae  (a) 
sit  ruptum.  Cum  enim  ibi  pariter  etiam  iu  tex- 
trice  ( 3  )  apertum  viderim ,  et  ibi  quoque  fuerit 
orificium  aneurysmatis  quod  in  scorto  (  4  )  des- 


(i)  N.  5,  i5,  17  et  19. 

(2)  N.  %i. 

(3)  N.  17. 

(4)  N.  i3. 


LIB.    II.    BE   MORBIS   THORACIS,   EPIST^    XXVI.    4S7 

criptum  est;  minus  verisimile  fit,  mulierts  istas 
omnes  eamdem  potissimum  aortae  partem  imbe- 
cilliorem  habuisse.  Credibilius  fortasse  est ,  id  si- 
mul  ponderi ,  et  incursui  sanguinis  e  corde  exeun- 
tis  deberi ,  sicut  arteriae  positus  videtur  indicare , 
quae  ut  ab  ortu  se  inclinare  ad  posteriora  con- 
tinuo  incipit ,  sic  partem  illam  suam  et  ponderi 
sanguinis  subjicit ,  et  incursui  objicit.  Scire  quo- 
que  fortasse  aves,  cur,  rupta  arteria ,  non  illico 
mulier  haec  quoque  sit  morttia.  Credo  ,  quia 
foramen  a  primo  vel  minus  fuerit  quam  inveni , 
docente  id  sanguine  ,  minori  quam  in  aliis  ,  co- 
pia  efifuso  :  quanquam  minori  copia  effusus  , 
lenteque  fuit  ob  vires  etiam  sinistri  cordis  ven- 
triculi ,  aequo  olim  quidem  cum  aortam  disten- 
derunt ,  majores  tempore  autem  novissimo  a 
vitiis  omnibus  aortae  ipsius  diu  valdeque  resis- 
tentibus,  ita  infractis,  ut  magnaejusdem  ventriculi 
dilatatio  ostendit.  Qui  ientus  sanguinis  delapsus 
levissimo ,  quemadmodum  pulsus  significabat , 
cordismotuiomnino  congruens,  num  ideffecerit, 
ut  idem  sanguis,quod  nusquamin  toto  reliquo 
apparuit  corpore ,  in  pericardio  concreverit ;  an 
potius  aqua  in  hoc  fortasse  ob  cordis  vitium 
antea  morbida ,  an  aliqua  etiam  causa  alia ,  quae 
me  nunc  fiigiat ,  id  praestare  potuerit ,  in  medio 
relinquo. 

2 5.  De  cordis  autem  aneurysmate  ,  et  quod 
ipsum  denique,  nec  raro*,  subiti  interitus  causa 
$it ,  aliis  epistolis  tum  scripsimus ,  tum  scribemus. ' 


458  D£    SEDIBUS    ET    CAUSIS    MORBORUM 

Keliquuin  est ,  ut  de  sensu  illo ,  ulttmis  diebus 
molesto,  quasi  ooncidentium  costarum  ,.aliquid 
siJibjiciamus.  Priscus  auctor  iibri  De  veteri  Medi^ 
cina  (1)9  prandio  omisso  ab  iis  quibus  esse  usui 
coasueverit ,  viscera  pendere  ip$i$  videri  scripsit 
Quod  totidem  verbis  traditum  fuerat  libro  De 
victus  Ratione  in  morbis  acutis  (2) ,  ea  quidem 
in  parte  quse,  Galeni  (3)  \je^X\mov^o^  germanissirna 
Hippocratis  habetur ;  neque  aliter  Pliaii  tempore 
censebatur  ,  non  scripturi  alioquin  ( 4 )  uaum 
laudibus  ptisance  volumen  dicayisse  ffippocra' 
tem;  his  enim  verbis  eamdem  quam  Galenus 
partem  designasse ;  extra  dubifcationem  est,  sive 
plura  attendit  verba  quae  de  ptisana  hic  fiunt, 
sive  hunc  librum  in  codice  legit  in  quo  inscrip* 
tus  esset  de  ptisana  ,  quomodo  iascriptum 
Galenus  (5)  vidit ,  et  Caelius  Aurelianus  (6)  citavit; 
quorum  oblitus  videri  potest  Duretus  (7),  vir 
caeteroquin  doctissimus,  cum  haoc  inscriptionem 
a  PHnio  inductam  fuisse  credidit ,  cujus  auclo- 
ritatem  potius ,  quam  grsecorum ,  qui  in  manibus 
erant ,  codicum ,  neutrum   iilorum  hac   ia  re 


(i)  IV.  19.  ' 
(a)  N.  16. 

(3)  In  1.  3 ,  epid.  comm.  2 ,  in  princip. 

(4)  Nat.  liist.  1.  18,  c.  7. 

(5)  In  1  de  rat.  vict.  in  acut.  comm.  i ,  t.  18. 

(6)  Acrtt.  pass.  1   i ,  e.  la/ 

(7)  Comm.  in  modo  cit  Hipp.  1.  schol.  £^d  titul. 


I 

LIB.    h.^DE    KOBBIS   THORACIS,   EPIST.    XXVI.    4^9 

secutum  arbitror ,  qui  in  nuila  ,  quod  sciain  , 
Plinium  memoraverint.  Hunc  autem  ipsum  illa 
qu«e  proti^limus  ,  Hippocratis  verba  spectasse 
censet  Dalechampius  ( i )  ,  cura  alio  videlicet 
loco  (2)  scripsit ,  Hippocratem  tradere  non  pran^ 
dentium  exta  celerius  senescere;  boc  enim  ver- 
bum  sic  interpretatur ,  dolore  prcecordia  torqueri^ 
vehtti  suspensis  visceribus.  Neque  alia  Thevartii 
sententia  est  in  adnotationibus  ad  quoddam  Bal- 
lonii  consilium  (3);  nisi  quod  pro  senescere  censet 
pendere  et  succrescere  esse  legendum.  Quid  si 
hue  ibi  non  respexisset  Plinius  ?  Sed  ad  Iqcum 
ex  libro  H.  de  Diasta  (4)^  ubi  scriptum  est:  semel 

in  die  cibum  capere  attenuare  et  siccare^ ..,• 

prandium  autem  contraria  facere  ,  sicque  in 
Plinio  rescribendum  esset  siccescere  ?  Quid ,  si 
fere  nuUa  mutatione  sanescere  ?  Spectante  vide- 
licet  Piinio  alium  aiiquem  Hippocratis  iocum , 
quem  omitto  quaerere,  cum  sententia  Piiuii,  ob 
hujus  verborum  in  eo  capite  depravationem  , 
minus  mihi  quidein  perspicua ,  et  certa  videatur. 
Seutentia  autem  Hippocratis  in  illo  priore  ioco 
minime  videtur  obscura ;  tametsi  aliud  alii  inter- 
pretes  voluisse  existimaverint.  Franciscus  enim 


(i)  In  annot.  ad  cap.  mox.  citand. 
\%)  L.  a8,  c.  5. 

(3)  L.  2  ct  i6. 

(4)  N.  25. 


46o  DE    SEDIBUS   ET   CAXJSIS   MORBOK0]M[ 

Vallesius  (i),  videntur.  inquit,  eis  suspendi  vis-- 

cera,  videntur  scilicet  sursum  contracta  ,  quia 

vasis  inanitis  ,  velut  convelluntur.   Alii    cdntra 

intelligunt ,  videri  viscera  ita  suspendi ,  non  ut 

sursum,  imo  ut  deorsum  trafai  sentiantnr,  quo 

pondus  videlicet ,  si  suspensa  esseiit  ,  ipsa  rape- 

ret,  non  secus  ac  fulcro  quodam  subtracto ;  id 

autem  fulcrum  antea  fuisse  veutriculum  ,  cum 

cibo  tumeret.   Atque   huc  Dureti  ( «i  )  perlinet 

interpretatio ,  quam  legisse  Ballonium  (3)  non 

dubito  ,  iisdem  verbis  idem   tradentem.    Hiinc 

Thevartius  in  adnotationibus  non  modo  sequi- 

tur  j  sed  et  eam  interpretationem  alio  Hippo- 

cratis  ( 4  )  confirmat  loco  ,  in  costarum  f ractu- 

ra  docentis,    moderatum   ventris  repletionem^ 

costarum  fieri  directionem  ;  yerum  vacuationem 

pendentes  costas  facere  ;  et  hanc  dependentiam 

dolorem  inducere.   Quem   locum  explicans  Ga- 

lenus  (5)  adeo  non  dubitat^  quin  ventris  tumor 

firmamentum^  sive,  ut  mox  loquitur,  sedes  ac 

sustentaculum  costis  efficiatur ,  ut  affirmet ,  qvi 

majores  ventres  habent ,  iis  si  costa  firangatur  ^ 

minori  dolore  vexari  consue^isse ;  quibus  vero 

graciles  et  contracti  ventres  sunt^gravius  dolere\ 


(i)  Comm.  in  Hipp.  1.  de.rat.  vict.  inacut. 

(2)  Ia  schol.  ad  ea  verba. 

(3)  Consil.  cit.  16. 

(4)  De  artic.  n.  5i. 

(5)  I^  eum  Hipp.  1.  comm.  3  ad  t.  55. 


LIB.    JU   B£   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXVI.    J^t 

cum  infirmata^  ac  suspensas  costas  sentiant.  Sed 

facilius  est ,  inquis ,  hoc  intelligere ,  quo  videlicet 

modp  tumens  venter  costas  quam  illud,  quo- 

modo  tumens  ventriculus  viscera  suffulciat  sibi 

imposita.  Nam  ut  tumens  fundum  non  deorsum, 

sed  antrorsum  obvertat,  suffulcire  lienem,  et 

sinistriorem  jecinoris  partem  poterit;  dexterio- 

rem  tamen ,  quae  multo  est  gravior ,  non  poterit. 

Tu  vero  huc  adde,  aiunt  aUqui ,  subjecta  huic 

parti ,  ipsique  ventriculo  intestina  ,  et  praesertim 

colon ;  sic  intelliges ,  ut  repleta  haec  ,  eorumque 

vasa  tum  jecur ,  tum  ventriculum  quoque  susti- 

neant.  Quibus  si  respondes ,  non  hoc  te  quaerere 

eo  tempore  cum  intes|;ina ,  et  eorum  vasa  repleta 

sunt ,  sed  cum  ventriculus  tantum ;  neque  enim 

illum  sensum  quasi  pendentium  viscerum  tunc 

demuiix  tojiU  postquam  ingesta  ad  intestina ,  et 

colon  potissimum,  atque  corum  vasa  pervene- 

runt ,  et  faaec  impleverunt  :  sed  multo  antea ; 

iidem  vero    totam  rem   proponere   distinctius 

$cient,et  ventriculo,primaque  intestinorum  parte 

impleta,  quid  huc  fsiciant  musculi  abdominis, 

perspicue  ostendere  ,  et  fortasse  etiam  quid  is 

vigor ,  quem ,  vix  assumptis  refociUantibus  ali- 

mentis ,  in   totum   corpus  diducl  percipimus , 

quid,  inquam  ,  is  faciat  in   fulcris  de  quibus 

dudmus,  contendendis  et  quadantenus.attoUen-, 

dis.  Satis  superque  jam  dictum  puto ,  ut  unde 

concidentium  costarum   sensusin   ea  muliere 

esset  inteUigas ,  cujus  vires ,  et  ciborum  appe- 


46a  DE   SEDIBUS   ET   CAUSIS   lifORBORUAI 

titus  ita  latiguerent ,  ut  magoae  arteriae ,  et  cordis 
ritia  iiluc  denique  progressa  quo  ostendimus, 
requirebant.  Huc  insuper  illud  accedebat>  quod 
ib  dessectione  animadversum  est ;  ut  laxissimum 
cerebrum  sileam  ;  diaphragma  priusquam  tho- 
rax  attingeretur,  utrinque ,  non  ascendere  ,  sed 
eoncidere  :  quod  si  extremis  illis  diebus  aliquan- 
tenus  jam  fieri  inceperat ,  ob  vim  se  restituendi 
in  illius  musculis  infirmatam ;  facile  vides  ,  eas 
diaphragmatis  partes  unde  jecuf  per  dexteruin , 
sinistrumque  vinculum  ,  et  lien  quoqu^  pcr 
suum  suspenduntur ,  horum  Tiscerum  pondere 
trahi  deorsum,  simulque  costas,  quippe  diapbrag- 
mati  annexas,^hoc  sequi  debuisse. 

16.  Cafterum  in  casus  iis  similes  qui  a  nobis 
supra  descripti  sunt ,  antea  quoque  alios  tncidis- 
se  ex  parte  scimus ,  ex  parte  autem  suspicamur. 
Boschium  scimus  bis  vidisse ;  sic  enim  lege  in 
sectibne  "VIIl  libri  II  Sepulchreti  (i),  id  observa- 
tum  ab  illo  bis  in  cordis  palpitatione  lahotmti' 
bus ,  qui  aortee  arterice  tunids  dilatatis,  veluti  a 
subitanea  morte  correpti  sunt ,  quia  sangUis  spi- 
rituosus  velut  preecepsj  in  tunicam  hanc,  peri^ 
cardium  dictam  yirrneTstt  ^  unde  cor  dilatari  non 
poterat.  Suspicamur  autem,  cum  in  sectione 
hac  XI  (a)  legimus ,  ab  ira  repente  mortuum ,  pt" 
ricardium  sanguinse  repletum  ostendisse  :  inven- 


(i)  Obs.  a6,  %i 
^o)  Obs.  B. 


LIB.    II.    2>9   MORBIS   THORACIS,   EPIST.    XXVI.    ^63 

ios  autem  esse  duos  abscessus  in  trunco  urterice 

aorice  prope  cor ,   unde  sanguis  exierat.  Ccrte 

credibilius  est  aneurysmata  duo  modica  fuisse , 

polyposis  concretionibus  £dircta,  qu£e,  non  ins- 

pecta  intus  aorta ,  accepta  sint  pro  crudis  et  san-- 

guineis ,  sive  infiammatoriis  ahscessibus  nondum 

suppuratis :  quales  rumpi  ab  ira ,  et  rupti  tantum 

sanguinis  subito  effundere  non  potuissent :  quan- 

quam  yel  spectata  intus  extraque  his  nostris  tem- 

poribus  arteria  magna,  et  exesa  ita  ut  scepe  yi- 

dimus ,  prope  cor  utrinque  inventa ,  unde  san* 

guis  in  pericardium  repente  irruperat ,  tum  haec 

irruptio  pro  insoUto  cara,  tum  illa  e:ii^esio  pro 

aortae  abscessu ,  melius  tamen  intellecto  explica* 

toque  propo&ita  sunt.  Yerum  ut  ad  suspiciones 

redeamus ,  historiam  Ibrte  legeris  hominis  maxi'^ 

me  obesi ,  qui  oc  nquerebatur  de  palpitatione  et 

dolore  cordis^  cumpubu  incequali  etquandoqut 

deficiente  :  cujus  posl  obitum ,  qlii ,  dum  aimm 

exoneraretf  repente  contigit  ^pericardium  inven^- 

tum  estplenum  sanguinis  concreti,  coloris  niger" 

rimi  etfxdU  odoris  ;  in  parte  autem  superiori  ita 

conformatum  apparuity  ut  renes  succenturiatos 

in  substantia  repnesentaret.  Equidem  haud  infi- 

cias  iyerim,  tumoreis  pericardio  innasci ,    qui 

intrahoc  disrumpi  queant;  £siteoFque  cum  hu- 

jusmodi  re  congruere  odoris  fetiditatem ;  sed  hoc 

tamen  aio ,  si  in  eum  casum  vir  aliquis  magis  rei 

anatomicas  studiosus  incidisset ,  quaesiturum  fuis- 

se ,  unde  tantum  concreti  et  ni^errtmi  sanguinis, 


/ 


464  I>E   SEDIBUS   ET   CAITSIS   MORBQRUM 

sine  uUo  videlicet,  quantum  judicare  oculi  pote- 
rant ,  ichoris  aut  puris  indicio ,  in  pericardium 
repente  ex;titisset,  integrave  essent  magna  Yasa; 
an  quando  circa  haec ,  sic  enim  ille  pericardii  su- 
periorem  partem  intelUgebat,  ea  apparuerat  sub- 
stantia ,  num  ipsorum  aliquod  erosum  aut  pertu- 
sum  esset.  Id  enim  accidere  potest  non  aoitae  so- 
lum  de  qua  hactenus  verba  fecimus ,  sed  et  pal- 
monari  venae  et  cavae ,  ut  mox  dicemus ,  et  arte- 
riae  quoque  pulmonari,  a  cujus  erosione  memo- 
rat  cl.  Tabarranus  (i)  sanguinem  in  pericardium 
irrumpentem ,  subitam  mortem  Romae  attulisse 
S.  R.  £.  cardinali  Boncompagno ,  quem  ego  Bo- 
noniae  olim  de  plerisque  eorum  qua?  in  mod6 
descripta  observatione  legisti,  queri  solitum,  ex 
meis  praeceptoribus,  illius  medicis,  audiveram. 
Igitur  ab  arteria*  pulmonari,  an  a  venis  illis,  an 
ab  ipsa  aorta  (nam  et  eum  qui  ab  hac  prodierat, 
sanguinem  haud  coccineum ,  sed  nigrum  o£feQ- 
dimus  (2)  ),  sanguis  exierit,  non  minus  in  des- 
cripta  observatione  in  medio  relinquimus ,  quam 
in  alia  quae  apud  Ramazziuum  legitur  (3),  de  vi^ 
ro  sexagenario  y  prcepinguis  JiabituSy  ex  cujus, 
subita  morte  extmcii^  pericardio  fere  duce  librce 
concreti  sanguinis  extractce  sunt^  aut  in  ilia  de? 


{%)  Obs.  anat.  ii.  8. 

(a)  Supra,  n.  ai. 

(3),Con5t.  epid.  urb.  an.  1691. 


LIB.    11«    BE   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXVI.    4^5 

mum  quas  in  hac  Sepulchreti  sectione  (i)  extat  de 
milite ,  subito  post  longum  moerorem  mortuo , 
qui ,  visceribus  reliquis  sahis^  habuit  inpcricar" 
dio  non  aquam  modo ,  sed  et  copiosum  sangui- 
nem  concretum.  Ubi  etsi  in  scholio  quoque  in« 
culcatum  videbis,  obrutum  oppressumque  cor 
fuisse  tum  ob  aqu€e  copia^  tum  a  sanguine,  mi- 
nime  tamen  necesse  est  aliam  aquam  fuisse  cre- 
das,  quam  serum  a  concreta  sanguinis  parte  re- 
liqua ,  uberiore ,  ut  non  raro  fit,  copia  separatum. 
In  his  igitur  historiis  illud  certum  est ,  sangui- 
nem  ex  majori  vel  saltem  mediocri  vase  aliquo 
nec  perexiU,  si  praesertim  id  vena  fiiit,  foramine 
pertuso,  in  pericardium  erupisse;  e  vase  eniip 
exiguo,  aut  per  tehuius  foramen  et  lente  defluens, 
ut  tardius  ad  eam  copiam  exiisset,  sic  mortem 
adeo  subitam  non  attuHsset.  Quo  autem  ex  vase 
eruperit,  incertum  est,  propter  eorum  qui  pro- 
sectoris  vice  fungebantur ,  aut  imperitiam  aut  ne- 
gligentiam.  Sanguine  enim  exempto  elutoque, 
ilUusmodi  foramen  latere  non  poterat ,  sive  id  in 
ventriculis  auricuUsve  cordis  esset ,  quae  bic  va- 
sorum  nomine  comprehendemus,  sive  in  vasis 
illis  caeteris  proprie  dictis,  non  maximis  modo 
sed  et  mediocribus ,  quaUa ,   praErsertim  ad  ba- 
sim  cordis  sunt  coronaria;  sanguinem  enim  quo 
pericardium  distentum  erat  in  matrona  (a)  item- 


(i)  Obs.  14. 

(a)  Commerc.  litter.  ,an.  i^Sa,  hebd.  4i>  n.  4* 

3.  3o 


466        M  SB0IBOS  rr  causis  mobborum 

que  m  militc  (  i  ) ,  repenlina  moite  sublatis^  t 
nipta  coronaria  arterij^  profiuxisse  perspectum 
esl.  Quod  si  foramen  Bibilomious  oculos  vel  pe- 
riti  attentique  hominis  fugisset ,  aer  iUod  aut  aqua 
per  venas  cor  versus ,  et  in  oor,  et  ex  corde  in 
artertfts,  extra  pericardium  vinculo  constrittas, 
justa  copia  iBJeota ,  facilliiKi^  reteBissel.  Post  mor* 
tem  autem  non  subitam ,  de  qua  hic  minime  ser- 
mo  est,  si  intra  pericardium  sanguis  reperiatur, 
huno  ex  tenuissiiiiis  vaseubs  meatibusve  sensim 
disliHasse  credito ,  ut  puta  in  duabus  cl.  Laubii 
observationibu^  (  a ),  praosertim  cum  ia  earum 
prima  apparuerit  quasi  exesa  cordis  superficies. 
Idemque  credito  d^  aliis  quas  cum  iis  convenirc 
invenies;  ex  pluribus  quas  pr«terea  indicat  vir 
doctiiisitnus  Senacius  (3).  Quas  autem  inter  eas 
commemorat  post  r^entinam  mortem  habitas, 
eas  tero  non  fecite  putato  stne  prasgressa  exesio- 
ne  aut  ruptione  magni  alicujus  aut  mediocris  al* 
vei  sanguints  haberi  potuisse ;  exemp]»  causa,  ut 
in  duabus  diserte  refert ,  aorta^  aut  unitis  ex  ve* 
nig  pulmons^ribus.    Caeterum    ssepius  contingit 
ruptio,  si  in  arteriis,  in  magna;  si  in  venis,  in 
oai^a  :  in  illa  ob  eas  fere  causas ,  piopter  quas 
alibi  (4)  in  ipsa  potius  quam  in  pulmonari  arte* 


(i)  Act.  N.  C.  tom.  5,  o]m.  37. 

(a)  Eph.  N. C.  cent.9, 6bs.  iS^et act.  eornmd.  t.  a»  obs.  107. 

(3)  Trait^  du  coeur,  1.  4»  cH.  5^  n.  3. 

(4)  Epist.  li^^^  a4. 


LIB.  II.    ]>B  ICOftBlS  T90RACIS,   1PI$T.  XXYI.   46^7 

ria,fieri  aneurysinatsi »  scnpsimus;  in  cava  autem 
veoa  oh  eas  causas  quas  coutiouo  attmgeiuus.  In 
corde  enim  cur  ioterdum  id  accidat,  yid^l>imus 
epi&tola  pF0xuiia« 

S7.  Etsi  omnis  sangui&ut  per  yenam  cavam, 
sic  «tiam  per  pulmouarem  transeat  noc^se  est; 
plura  tamen  stint  quaa  difiS.ciliorem  ejustransitum 
per  iUam  faicere  quam  per  kanc  possint.  Primum 
oppositi  ad versique  ferme  ioter  se  alvel  supQrio- 
ris  cavae  et  inferioris,  ut  ad  ascensus  binc  difi&cul- 
tatem ,  iUinc  desuper  ruentis  sanguinis  pondias 
et  incur&us  accedant  Deinde  crudi  adhue  cras- 
sioresque  succi,  et  necdum  permisti,  <^£&fitum 
cavae  sanguinem  onerantes.  Denique  obioes  qui 
aut  morborum  aut  affectuum  animi  vi^  aut  quam- 
cumque  aliam  ob  causam ,  expedito  per  venam 
oavam  sanguinis  motui  piurimi  se  possunt  obji- 
eere;  quippe  non  in  dexteris  tantum  cordis  c%- 
veis,  sed  et  in  pulmonari  arteria  ct  pulmonibus, 
et  vena  ipsa  pulmonari,  et  sinistris  cordi»cavQis, 
et  arteria  magna.  Contra  pulmQnaris  venaR  cau- 
dexj  seu  inavis  saccus  simplex  e&t ,  compulsum- 
que  agitatione  pulmonum  sanguinem  excipiti  ^ 
hif  nc  vividum ,  comminutum  ac  mistom ,  neque 
imjus  per  se  moiui  alia  opposita  habere  poteat 
obstacula  pr^ter  ea  qua&  post  pulmones  CQnimu- 
nia  esse  posse  diximus,  etiam  sanguini  per  ve- 
namcavam  fiuxuro.  Quae  cum  ita  sint,  cumque 
nihilominus  dilatationis  pulmonaris  v^ns^,  imo 

3o* 


468  OE   SEDIBUS   ET   GAUSIS    MORBORUM 

ejus  etiam  ruptionis  minime  desint  exempla(i); 
nam  nt  illud  quod  ex  Parao  est ,  seponas  (a) ;  a 
Bellino  (3)  aliquando  in  repente  mortuis  inventa 
est  vena  pulmonaris  ab  auricula  sinistra  divulsa^ 
quod  Monspelii  vidit  etiam  Franciscus  Queye  (4); 
tanto  (iaicilius  tum  dilatatio ,  tum  ruptio  accidet 
in  vena  cava,  quanto  plures  causas  esse  ostendi- 
mus ,  ob  quas  sanguis  in  hac  retardetur ,  et  quod 
consequitur,  cumuletur ;  cumulatus  autem  fibras 
tunicarum  ejus  infirmet  ac  distrahat ,  unde  ur- 
gente  sanguinis  copia,  primum  vena  in  varicem 
dilatetur,  deinde  vero  ob  tunicarum  extenuatio- 
nem ,  quae  dilatationem  sequitur ,  aut  etiam  ob 
erosionem  quae  distractioni  fere  succedit,  ram- 
patur.  Sed  varices  cavae,  nisi  immanes  sint ,  minus 
incurrunt  in  oculos  dissecantis  quam  aneuiysmata 
aortae ;  venae  enim  propter  tunicarum  tenuitatem 
concidunt  subtracto  sanguine ,  quod  cava  in  ven- 
tre  incisa,  accidit.  Quamobrem  cum  vitiorumca- 
vae  suspicio  est,  dissectionem  a  thorace  incipies: 
aut  si  forte  sanguis  cadavere  ab  aliis  antea  pers- 
pecto,  et  visceribus  ventris  extractis  defluxeiit; 
aqua  aut  aere  quoad  ejus  satis  estinjecto  curabis, 
ut  quae  cavae  fuerit  latitudo  cognoscas  :  idque 
praesertim  cum  dexteras  cordis  caveas  nimia  aut 


(i)  Epist.  a4  9  n.  B6. 
(a)  Ibid. 

(3)  De  morb.  pect. 

(4)  Disput.  desyncope.,  c.  3,  propos.  a. 


LIB.    II^  DE   arORBIS    THORACIS,   EPIST.  XXVI.    4^9 

dilatatione  aut  contractione  affectas  animadver- 
teris,  autetiam  sinistras;  hinc  enim  quoque,  uti 
paula  ante  dictum  est ,  accidit  ut  retardato  san-^ 
guinis  motu,  cava  dilatetur  :  quod  prima  osten- 
det  ex  Vieussenii-hisloriis ,  capite  XVI  propositis 
tractatus  de  cordis  structura. 

a8.  Num  verohunc  an  alium  potiushujusvenae 
morbum  indicaverit  Aretaeus  (i),  cum  scripsit  in 
hac  vena  KUfMLr»  oririy  quando<  sanguis  copiosus 
erumpens  citissime  vitam  delet,  quaerere  praeter- 
mitto ,  cum  propter  variantes  ibi  lectiones ,  ut 
Petrus  Petitus  (2)  maUt ,  si  ruptavena  sanguinem 
ejjfuderity  tum  praesertim  ob  latius  patentem  vo- 
cis  illius  xUfMLTA  significationem^  ex  Galeno  in 
exegesi  ita  expositae  veteres  exfluxu  affectus.  II- 
lud  certias  est ,  Aretaeum  de  hujus  venae  ruptione 
loqui,  et  primum  quidem  in  thorace,  ut  quae 
continuo  addit,  ostendunt :  quanquam  non  ap- 
paret  via  per  quam  ex  illa  disrupta  sanguinem 
in  pulmones,  asperamque,  unde  fluat,  arteriam 
deducat.  Sed  quam  Aretaeus  conjecerat  venae  car 
vae  disruptionem ,  anatome  tandem  oculis  ipsis 
subjecit.  Ut  mittam  excmpla  in  ventre  disruptae, 
quo  incertus  sum  an  attineat  casus  quem  Do- 
natus  (3)  indicat  apud  Amatum  Lusitanum ,  cujus 
in  scriptis  necdum  inveni;  in  thorace  atque  adeo 

(i)  t)e  caus.  et  sign.  morb.  acut.  1.  2,  c.  8. 

(2)  Commcnt.  ad  hunc  loc. 

(^)  De  med.  hist.  mir.  1.  4?  c.  9. 


47^  I>^    SfDl^US   Et   CAUSIS   ttOHfiOftUM 

mtrsi  pericardium  viderunt  Ijaurentius  (i),  Hac- 
quinetus  ( a ),  Pueraritts  (  3 ) ,  Lancisius  ( 4  ) ,  alii. 
Sed  omnes ,  si  secundum  excipias ,  cujus  maxime 
jejuna,  quantum  Bartholiiius  retulit,  est  obser- 
ratio ;  cum  aliis  in  vicinia  morbis  conjunctam 
invpnerunt,  primus  cum  aortfle  et  ventriculorum 
cordis  dilatatione ,  quartus  cum  aortde  duntaxat, 
tertius  cum  membraneo  quodam  carneoque  cor- 
pore ,  quod  venarum  varicosarum  erat  veiut  to- 
mentum,  <Torde  paulo  minus,  et  hujus  auriculis 
annexutn ,  quo  de  corpore  hsec  ultima  aliaque 
leges  in  sectione  hac  Sepulcfireti  (5),  in  quamea 
historia  cum  aliquot  ex  modo  indicatis,  cla- 
titis  aliquanto  relata  est ,  quam  Puerarii  verbis 
sect.  VIII  (6)  descripta  fuerat.  Me  enim  minus 
ibi  assequi  posse ,  fateor ,  qua  ratione  haec  intel- 
ligam  disrupta  vena  ca\Hi  et  effiiso  sanguine  m 
pericardium  etcordis  dextrum  yentricuium,  quam 
in  observatione  Lanrentii ,  sanguiuis  circumitio 
nem  ignorantis,  ob  venae  cavde  ostium  disrup^ 
tttm ,  omnesque  ilias  membranuias  tricuspides  la- 
ceratasy  lethalem  in  dexterum  quoque  cordis 
sinum  effusionem  sanguinis  factam  esse :  quam , 


(i)  Hist.  fenat  hnin.  corp.  I.  9,  qu.  t6. 
(a)  Eph.  N.  C.  dec.  i ,  A.  i ,  obs.  loi. 

(3)  Ad  Burnet.  thes.  med.  1.  3 ,  s.  58  in  fin. 

(4)  De  subit.  mort.  obs.  phys.  anat.  5. 

(5)  Obs.  I,  S  1- 

(6)  Obs.  3o. 


LIB.    II.    D£    MORBIS   THOAAGIS,,  £PIST.    XKYI.    4?  < 

ut  verum  loquar ,  cutn  in  ventriculos  duataxat  ^ 
eamque  ingeutem ,  in  pericardium  autem  non 
modojiullammemol^t^sed  ne  signifieet  quidem; 
suspicor^  nec  tameii  saJd^  scio,  an  venae  cav» 
disruptio  acciderit  in  iacie  tantummodo  int^erio* 
re.  Sed  nimirum  cordis  yentricali  fato  quodam 
negotium  sa&pius  facesmnt  in  descriptis  venae 
di«ruptionibus  intelligendis.  Yide  enim  Pote^ 
riumquoq-ue  (i)  repentinee  quam  narrat  mortit 
<:ausam  proponeAtem  disiri(ptionem  K^rite  in  s/^ny 
tricuio  cordis :  «et  quam ,  aut  aki  venam  desigaet^ 
mihri  /  si  potes  9  decldira.  Idem  quilHiisdam  a«tlb- 
maticis  ^^ef^em  arteriosam  in  siaistro  -cordis  ven-' 
trioulo  .disrumpi  scripsit  (ft)^  vjis^  ut  ibiosti^  qiu>d 
estra  v<eatriculos  e^t^  et  ad  dexterum  fipectat^ 
zion  ad  sinifitrttm.  Geri;e  optandum  lest  id  q^od 
liEictttm  credo  ia  (Ai^gentoraten^i  disBertatione ,, 
q«iain  neod^um  niai  x^ceasitam  {3)  vidi  ^  dilatiilii 
«acoi  vense  cavse  d^upla^em  proponeniTe  ;  opt^a- 
dutn  est,  inqiaam ,  «il;LaBcisiidiligeiitiam etpeire^ 
picuitatem  non  in  iis  modo  quie  mortem  pree- 
cesserint ,  sed  et  ih  iis  quias  in  cadav-ere  "m  obtu- 
leriixt ,  perscribeiidis  ^malentur  illi  qui  in  vecMs 
cavee  distt^tioneis  posthac  kioidetint  ^  {>neserlrim 
qttse  sint  ab  alas  itiorbis  sejuoctse.  A  quibtis  u>b- 
nam  sejuncta  him^X  akerius  ia&igni^  veiMe  rup- 


I  -.•    «.-■  ..|..» 


{ik)  Ibid.  c.  ^%^ 

(S)  G<ianaierc.  iktfir.  aa.  1781 ,  apeQvn.  47. 


' 


47 3i  ^E   SEOIBUS   tt  CAITSIS   MORCOKtTH 

tio,  quae  quoniam  intra  thoracem  contigit,  et 
inopinatam  mortem  attulit,  minime  est  hocloco 
a  nobis  prsetermittenda ,  quibuscum  raram  hanc 
suam  observationem  communicavit  anno  1718 
medicus  doctissimus,  nostrique  amicissimus  Ue- 
raclitus  Manfredius. 

29.  Mulier  quae  a  longo  jam  tempore  et  credita 
fuerat ,  et  erat  phthisica ,  improviso  mortua  re" 
perta  est.  Thoracis  cavum  sinistrum  pulmonis  lo- 
bum  inferiorem  morbosum  exhibuit ,  quippe 
tria  quatuorve  tubercula ,  puris  plena ,  continen- 
tem.  In  cavo  autem  dextero  pulmo  quidem  sa- 
nus ,  at  simui  sanguis  erat  concretus  ad  libras 
quatuor.  Effusus  fuerat  a  trunco  vena&  sine  pari ; 
qui  etsi  ab  ea  effusione  conciderat,  tamen  ob 
immanem  distensionem  tantum  retinuerat  latitu- 
dinis ,  ut  facile  posset  cum  vena  cava  comparari. 
Haec  dilatatio  ad  palmum  circiterinlongitudinem 
se  extendebat.  Circa  medium  autem  ejus  longi- 
tudiriis  patebat  foramen  ellipsis  forma.  Per  hoc 
sanguis  se  se  effuderat. 

30.  Nunc  a  venarum  varicibus  ad  magnae  ar- 
teriiae  aneurysmata  redeamus^  non  rupta  illa  qui- 
dem ;  de  iis  enim  jam  satis  vidimus ,  sed  repenti- 
num  tamen  interitum  afferentia.  Quorum  exem- 
pla  haec  tria  accipe ,  a  me  observata. 

3i.  Materfamilias  duos  et  quadraginta  annos 
nata ,  diu  valetudinaria ,  diuque  ;obnoxia  vixerat 
paroxysmo  cuidam  ad  hunc  modum  sehabenti. 
A  concitatiscorporis  motibus  ingruebat  molestus 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXVI.    ^?^' 

quidam  angor  intra  siiperiorem  thoracis  sinis- 
tram  partem  cum  spirandi  difficultate  et  sinistri 
brachii  stupore :  quae  omnia,  ubi  motus  illi  cessa- 
rent ,  facile  remittebant.  Ea  igitur  mulier  cum  cir- 
ca  medium  octobrem  anni  i^o^^Yenetiis  in  con- 
tinentem  trajecta,  rheda  veheretur,  laetoque  es- 
set  animo ,  ecce  tibi  ille  idem  paroxysmus :  quo 
correpta ,  et  mori  se  aiens,  ibi  repentamortua  est. 
Cadaver  in  urbem  vectum ,  cum  postridie  a  no- 
bis  inspiceretur ,  sublivida  facie  ,  caetera  colore 
et  habitu  omninobono ,  superioribus  tamen  par- 
tibus  nonnihii  strigosum  visum  est.  Cum  autem 
ob  ea  quae  paulo  ante  narrata  sunt ,  mihi  aneu- 
rysmatis  suspicio  esset  ad  arcum  magnae  arteriae, 
a  thorace  incepta  dissectio  est.  In  hoc  pari  utrin- 
que  copia,  nec  illa  exigua,  effusum  erat  serum 
per  se  cruentum;  animadversum   enim  fuerat 
nihil  sanguinis  in  pectoris  incisione  illuc  exci- 
disse.  Sani  pulmones ,  nisi  quod  dissecti ,  ut  pos- 
tea  vidimus ,  nimio  redundabant  spumoso  sero. 
Cor  potius  magnum  tt  durum  valde  ac  robus- 
tum.  Aorta  ad  curvaturam  non  parum  dilatata, 
justa  alibi  in  trunco  ramisque  majoribus  latitu- 
dine.  Sed  intus  ubicuraque  incideres,   hic  illic 
inaequalis ,  nec  sine  osseis  perfectis  squamulis , 
nedum  crebris  inchoatarum  indiciis.  Quae  cum 
videremus ,  universum  truncum  majoresque  ra- 
mos  aperuimus  :  in  illoque  ab  ipsa  origine  pone 
semilunares  valvulas ,  quae  durae  hic  illic  erant,  et 
citm  futuri  ossis  initiis  ad  iliacas  usque  arterias 


474  ^^    SEDIBUS   £T   CAUSiS   HORBORUM 

descripta  vitia  aniinadvertimu&.  Per  has  tamen , 
perque  alias,  etiam  superiores,  ac  nomiaatiiii 
subclaviam  sinistram  miuime  propagabantur ,  si 
primam  excipias  alterius  illius  arteria^  partera , 
quae  carotidi  et  subclaviae  dexterisorigiaetii  pr«- 
bet.  Hinc  oculos  ad  cor  referentes ,  et  ad  caetera 
quae  ipsi  annexa  sunt  vasa  ^  nihil  usquam  cons- 
peximus  viui ,  nisi  quod  puimonaris  venae  caudex 
paulo  visus  est  aequo  major.  In  h<Hr  et  in  adjecto 
ventriculo  sanguis  erat  paucus,  isque^  ut  aliis 
omnibus  in  locis,  niger  et  omaino  fluidus.  Sed 
in  pulmonaris  arterise  trunco  non  paucus ;  quan- 
quam  in  ventriculo  dextero  ejueque  auricula 
nuUus;  facile  quia  per  Venam  cavain,  pa«ik)  ante 
infrajecur  incisam,  defliuxerat. 

Ventris  autem  viscera  inspicientes ,  sic  ob^r- 
vavimus.  Tenuia  int^estiaa  pleraque  ex  sublivido 
nonnihil  rubentia.  Yentricukis  tjuasi  duplex  ob 
pylori  antrum,  quadantenus  a  parte  ireliqua  per 
constrictionem  quamdam  divisum ;  caetora  sanus. 
Jecur  sinistrorsum  valde  exteiasum  ^  in  crepidiae 
autem  dext^ra ,  et  huic  contifiuato  lobo  ad  spfr- 
tium  aliquod  intus  extraque ,  magis  satura  oo- 
lore,  et  durius.  Diirius  quoque  panctea^»  ^  a 
restitante  sanguine  ex  rubro  nigricans  qua  parte 
ad  lienem  accedebat.  Hic  autem  laxus  ut  posset 
facile  disrumpi.  Strigosi  testes.  Uteri  osculumdi- 
latatum  et  sUbsidens  :  fundus  autem  supremus 
eodem  exterius  quo  te&uia  intestiaa  diximos, 
coiore  infectus;  nec  sine  quodam  gravi  odore. 


LI6.    II.    DE    MOMIS   THORAGIS,   EPIST.  XXVI.    4?^ 

£rat  autem  ia  ventris  peWi  ejusniodi  serum 
qiaale  in  tborace  ^  sed  paucum.  Caetera  nifail  ad^ 
notatione  dignum  habuere.  Caput  non  attigimus;, 
j«m  enim  muitanox«rat,etmuUerinterl6quen'» 
dum ,  ut  dictum  est ,  mortua. 

3:2.  £tsi  in  sectione  iiac  Sepulcfarett  obserra^ 
tionem  iegeris  XXXV  cui  priefixus  faic  tiiuluS': 
Mors  subita  in  tjuodam^  cui  ventricuJus  mncula 
qtULsi  striciJus  videheUur^  tamen  ^  si  res ,  ut  puto., 
similis  ejus  fuierit  quse  a  me  panlo  ante  profKH 
sita  est,  ab  ipso  ortu  potius  est  quam  ab  adven^ 
titio  morbo  repetenda ,  nequie  cum  arctisillis  quft 
ia  volvulointerdum  occurrerunt,  teauis  intestmi 
coarctationibus  EaKnle  comparsuaida^muhoq^ie  mi^ 
nus  quasi  improvtsi  obitus  causa  accusanda.  Ifla 
sane  femina  in  qua  tibi  alias  ( i  )  ejusde9Qeimod& 
ventriculumdescripsi,paiilatkii  lento  mo|i>ocoi^ 
fecta  est :  nec,  repenf  e  atii  obierunt  in  quibus  kii» 
fortasse  loco  (q)  descrii»am.  Hic  vero  satis  causa^ 
rum  m  aortar  vitiis  habemus.  Primum  insequalis 
intema  £sicies'minusfacikm  reddit  saixguinis  mo- 
tum.  Deinde  osseae  .in  tuniob  squamula^,  tt  cre* 
i)ra  bic  iliic  eamm  imtia.minus  aptam  arteriam 
&ciuntut  sanguiniimpulsoctfdat  extrorsum  eum» 
que  admittat ,  et  mox  ut  se  prompte  restituendo 
contrafaendoque  eumd6m  promoveat.  Denique 


(i)  £|>ttt.  i6y  11.SD. 

(2)  Epist.  38,  n.  8,  et  Epist  35,  n.  2. 


^76  BE    SEDIBUS   ST   CAUSIS   MOREORUiyt 

his  ad^ita  ad  curvaturam  dilatatio  tum  remoran- 
do  sanguinem ,  tum  minus  propellendo  quantum 
noceat ,  est  a  nobis,  ut  caetera  illa,  non  semelex- 
positum ,  ut  non  sit  fiisius  iterandum.  His  ita  po- 
sitis  si  accedat  concitatior ,  quacumque  de  causa, 
corporis,  et  quod  consequitur ,  sanguinis  motus, 
vides  certe  esse  imparem  aortam  ei  operi  et  ma- 
gis  et  celerius  efficiendo ,  cui  antea  vix  par  erat 
Acervabitur  igitur  uberior  interea  conYecta  per 
venas  copia  sanguinis,  restitansque  in  aorta  ipsa, 
in  corde  et  pulmonum  vasis ,  et  vena  cava ,  non 
ea  modo  quae  in  vivente  hac  muliere  fiebant  an- 
gorem ,  spirandi  difficultatem ,  stuporem  brachii, 
aut  quae  in  mortua  sunt  observata ,  dilatation^m 
videlicet  aliquam  caudicis  vense  pulmonaris ,  et 
nimiam  seri  in  bronchia,  etthoracis  caveas  effii- 
sionem,  nonmodo,  inquam,  ea  facere  poterit, 
sed  pro  partium  dispositione  plura  etiam  atque 
graviora.  Quoniam  autem  illa  omnia  aortae  vitia 
sensim  quidem ,  sed  magis  magisque  in  dies  au- 
,  gebantur ;  non  mirandum  est,  si  eo  demum  per- 
venerint ,  aucta  simul  fortasse  aut  copia  aut  tur< 
gentia ,  aut  certe  ob  msoUtum  in  Y eneta  femina 
rhedse  motum,  sangiiinis  concitatione ,  ut  hic 
restitans ,  promoveri  amplius  non  potuerit.  Quod 
si  haec  te  forte  universa  non  movent,  quoniin 
uno,  osseis  videlicet  in  aorta  squamulis,  vir  in- 
geniosissimus,  quocum  eam  mulierem  secui,San- 
torinus  permovebatur ,  ut  in  extrema  hac  epis- 


LIB.    II.   DE    HORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXVI.    4?? 

tola  (i)  osteDdam  :  sed  si  te  forte  non  movent 
aut  quia  oppletain  restitante  sanguine  aortam ,  et 
sinistrum  cordis  ventriculum  non  invenimus, 
aut  quia  stuporem  illum  brachii  melius  quam 
per  distractionem  distentae  aortae  ad  subclaviam 
sinistram,  adsitosque  huic  nervos  propagatam, 
melius,  inquam,  per  convulsionem  quamdam 
qua  meninges  circa  origines  eorum  constringe- 
rentur,  intelligere  te  posse  credis;  tantum  abest 
ut  reponere  ^uidquam  velim;  hortabor  te  po- 
tius,  ut  si  convulsionem  addere  huc  volueris,  in 
corde  potissimum  agnoscas.  Fuerit  hoc  sane  a 
natura  robustius  cum  aorta  comparatum,  eam- 
que  propterea  secundum  Lancisii  (  2 )  dogmata 
labefactaverit;  cur,  quaeso,  post  tot  conatus  in 
diu  supplendis  iis  ipsis ,  quas  infirmaverat ,  aortae 
viribus ,  non  robustum  modo ,  verum  etiam  prae- 
durum  invenimus?  Relegas  quae  de  viro  quo- 
dam  scripsimus  epistola  superiore  (3).  Multo  au- 
tem  facilius  in  feminis,  valetudinariis  praesertim, 
viscerum  convulsio  oritur;  ut  eam  liceat  caeteris 
tum  paroxysmorum ,  tum  obitus  causis  accensere 
sic  tamen ,  ut  neque  harum  oblivi&camur  quae  in 
visceribus  vasisve  praecipuis  manifesto  occur- 
rant,  neque  illam,  nisi  cum  ejus  quoque  in  vi- 
ventibus  aut  mortuis  indicia  sunt ,  ad  caeteras , 


(i)  N.  36  et  37. 

(%)  De  mot.  cord.  propos.  38. 

^3)  N.  i3. 


478  B£   SBDIBTJS   £T  CAVSIS   MOmBOBUU 

uti  plures  faciunt^  addendam  putemua.  Qaod 
num  &cieodum  in  sena  fuerit,  eujus  prQtinus 
historiam  proferam,  ipse  etistimabb. 

33.  Senex  erat  annorum ,  ut  videbatur ,  ad 
sexaginta ,  qui  ante  tres  menses  in  hoc  fuerat 
nosucomio ,  querens  de  spirandi  difficultate ,  et 
materiam  exspuens  iliaudahilem.  Is  cum  in  agro 
Buper  fuisset  circiter  idus  martias  anni  iji^%, 
▼entumque  frigidum  excepisset,  domum  reversas, 
noctu  gravi  correptiis  est  respiralionis  difficul- 
tate.  Itaque  mane  in  idem  nosocomium  adductus, 
postquam  ad  ignem  tantisper  assedisset  j  dum 
lectulum  calefacerent ,  tix  in  eo  se  coUocjiYerat , 
cum  ihi  repente  mortuus  e&t.  Studiosa  juventus 
postridie  a  me  petiit ,  ut  veilem  ejusnodi  obitus 
causam  inquirere.  Cum  annuissem ,  jussi  interea 
dum  venirem ,  cranium  circumsecari.  Cadavere 
inspecto,  cujushonuserat  hahitus,  nuUo  usquani 
se  ostendente  tumore ,  nisi  quod  fiieies  ^uhtu- 
mida  erat,  et  suhruhens,  sanguine.autem  simul 
spectato  qui  ad  unam  propemcHlum  lihram  pau- 
latim  prodierat  e  crauio  circumsecto ,  etsi  noa 
negavi  ^posse  fieri,  ut  mortis  c|iusa  intra  cranium 
lateret;  tamen  ostendi,  videri  mihi  in  thorace 
potius  esse  quaBrendam ,  cum  hunc  senem  spi- 
randi  dilKcultate  iahorasse  constaret  ;  ullo  au- 
tem  affectu  capiti^  non  conslaret ;  in  quo  licet 
multum  sanguinisin  iis  restitetquithoracisvitio 
suffocantur  ,  ut  vel  ex  £»€1«  hwum  livida  ,  et 
tumente  intelligitur;  nonpropterea  mortiscausa 


LIB.    II.    0E   MORBIS   THORACIS,   EPIST.  XXYU    4^9 

princeps  extra  tiioracem  posita  esl.  Thorace  igi- 

tur  statim  iiMsiso  y  slernoqne  subkto  ,  pulmones 

apparuer unt  adeo  lurgidi ,  ul  omnia  implerent , 

moUes  tamen ,  et  cotore  ex  albo  cinereo ,  et  leres 

sicuti  ipsis  cum  caeteris  qu»  in  thorace  sunt , 

exemptis ,  poslmodum  percepimus.  Nam  dexter 

fuit  anlea  a  plieura  solvendus ,  ad  quam  arcte , 

superiore  prsserlim  ,  el  posteriore  etiam  facie 

adbaerebat.  !Cral  in  utroque  thoraeis  cavo  aqua 

non  pauca,  nec  turbida,  sedurinae  colore,  qualis 

et  in  pericardio  fuit  plus  aliquanto  quam  soleat 

in  plerisque.  In  cordis  venlriculo  dextero  nigep- 

rimum  ,  et  ferme  fluidum  ,   ut  passim  alibi  , 

sangttineifi  deprehendi ,  vix  ul  grumi  aliqui  non 

beneconcreti,  et  levia ,  ac  parva  apparerent  poly- 

posarum  concrelionum  initia.  In  eo  ventriculo  , 

ejusque  ^uricula  nibil  animadverlere  potui  pr»- 

ter  natnram  ,  si  valvulas  excipias   pulmonaris 

arterisa  orificio  pr»feclas ,  ques  paulo  crassiores 

sunt  visas,  quam  asquum  esset.  Sed  cum  auricula 

sinislra  ,   adsilusque  pulmonaris  venae  caudex 

recte  se  haberoAt ;  proximus  ipsis  ventriculus , 

quamvis  parietum  crasaitudine  nolita,  visus  est 

latiov ,  et  mitrates  valvulas  durae ,  et  crassa^ ,  semi- 

lunares  autem  summo  omnes  limbo  erant  duro , 

aUH> ,  et  quod  jj^a^ipuum  est ,  crassiore  adeo 

£aicto ,  ut  Bononiensis  unciae  (i)  lineam  a&quaret 

uQam  et  semis. 

(r)  ¥id.  ftpud  Talsalram  jde  anr.  tab.  9  ad  *. 


48o  BE    SEBIBUS   ET   CAUSIS   MCNIBORUU 

Porro  arterise  magnae  truncus  multam  dila* 

tatus  ab  iis  valvulis  ad  vasa  usque  $uperiora,ab 

his  autem  ulterius,  quamvis  minus,  dilatatus 

tamen  ,  parietibus  insuper  a  corde  iUuc  usque 

crassioribus ,  et  durioribus,  facie  autem  interna 

passim,  praesertim  vero  ubi  major  erat  dilatatio, 

insequaii ,  nec  sine  albis ,  subflavisve  initiis  cre- 

berrimis  futuri  ossis.  Tum  pulmones  diligentius 

scrutanti  nihiio  plus  quam  antea ,  mihi  licuit 

deprehendere ,  nisi  partem  eorum  quamdam  ubi 

subduri  videbantur :  quae  tamen  incisa  naturalem 

constitutionem   ostendit  ,  et  humorem  album 

quidem ,  et  spumosum  ,  sed  non  aUum  neque 

uberiorem ,  t]uam  ex  aliis  eorum  partibus  expri- 

meres,  ex  omnibus  autem  exprimebatur  omnino 

paucus.  Cranii  denique ,  nam  ventrem  non  secui- 

mus ,  avulso  fornice ,  et  mox  secta  dura  meninge, 

cujus  processus  falcatus  visus  est  crassior)  et 

durior  ,   nihil  extra  ,   aut  intra  cerebrum ,  ^^ 

cerebellum,  quorum  firma  erat  substantia,  reper- 

tum  est  quod  annotares,  nisi  aqua  in  iateralibus 

ventricuUs  non  paucissima,  ejus  simiUs  quxii^ 

thorace  descripta  est;  piexus  autem  choroides 

nonnihil  decoiores  ;   ut   mauifestum  esset  san- 

guinem  ,  qui  secto^  cranio ,  defluxerat ,  ex  laesis  a 

serra  meningum  vasis  cum  aqua  fortasse  (p^ 

intra  eas  esset,  prodiisse. 

34.  Quid  inaequaUtas  aortae  interior,  quidejus 
tunicarum  durities,  quid  dilatatio  demumpossuit 
impedimenti  afferre  sanguinis  motui,  satis  inu^ 


LIB.    II.    0E   MOKBiS   THORACIS,   EPIST.   XXVI.    ^Sl 

qusB  superiori  historiae  subjecimus,  commemo- 
ratum  est.  Hirs  ,  quae  in  sene  quoque  fuerunt , 
adde  aliquam  sinistri  cordis  ventriculi  dilata- 
tionem ,  adde  sigmoidum ,  et  mitralium  valvu  - 
larum  crassitudinem  atque  duritiem,  adde  in- 
primis  semilunarium  limbos  tanto  crassiores  , 
<juam  aequum  erat ,  et  duriores ;  quae  res ,  si  quae 
aliae ,  motum  cordis  sanguinisque  perturbat  , 
dum  huic  aut  exituro  se  opponunt ,  motumque 
a  corde  acceptum  infringunt  ,  aut  relabenti  , 
minus  prompte  explicatae ,  non  satis  se  objiciunt ; 
nec  £aicile  phira  desiderabis ,  ut  intelUgas  qui 
fieret ,  ut  retardato  per  aortam  ,  sinistrumque 
ventriculum  sanguinis  motu,  is  in  pulmonibus 
subsistens  ,  spirandi  afierret  difficultatem  ,  aut 
qui  denique  factum  sit ,  ut  vitiis  illis  in  dies 
crescentibus,  eo  demum  res  processerit ,  ut  san- 
guis  ,  praesertim  auctus  ea  humoris  eopia ,  quae , 
nisi  frigidus  ventus  obstitisset ,  per  invisibiUa 
corporis  foramina  erat  exitura ,  promoveri  am- 
plius  non  potuerit.  Nec  te  iUud  in  hac  aut  supe- 
riore  observatiotie  plurimum  moveat ,  quod  non 
iis  in  partibus  accumulatum  invenerimus  san- 
guinem  in  quibus  retardatum  esse  diximus.  Ni-« 
hil  enim  faciUus  accidit,  quam  ut,  dum  cada-% 
vera  in  omnem  partem  versantur  ,  et  in  transfe- 
rendo ,  per  scalas  potissimum ,  modo  in  pedes  , 
modo  in  caput  inclinantur,  sanguis  fluidus  prae« 
sertim  ,  ut  in  his  erat ,  magna  ex  parte  locum 
mutet  :  idemque  fiat ,  dum  viscera  eximuntur , 
3.  3i 


48!l  W   WHBUS  BT   GAUSIS.  MO&BOftlJH 

necesse  esl,  quiu  etiam ,  ut  tunc  per  jam  incisa, 
et  postmodum  per  ea  qua&  in  proximis  partibus 
vasa  inciduntuFt  sanguis  defluat.  Quod  si  nihilo- 
minus  velis  tribuere    aliquid   aquae   etiam   iUi 
qua^  iu  cerebri  ventricuiis  conspecta  est,  et  quid- 
piam  comminisci  unde  nervi «  cordi  et  pulmo- 
t»ibus  ittservientes,  repentiniobitus  oiusasadau- 
xerint,  sicque  ctiam  pulmonum  turgentium  iUum 
tumorem  explicare ,  quasi  aerem  eztrudere  non 
potuertnt  ;  haud  magnopere  adversabor.  Sed 
paralytici  aliquid  j  an  convulsivi  polius  ia  eo 
e&CQgitabis  quem  tibi  continuo  describemus  ? 

35.  Yir  honestus  y  necdum  annos  sexaginta 
natus,  lue  olim  venerea  affectus,  ut  rheumatici, 
quibus  torquebatur  ^  doiores  illi  etiam  causs 
magna  ex  parte  adscriberentur ,  postquam  hos 
ante  quatuordecim  aut.  quindecim  annos ,  per 
sudorem  ,  «olitis  lignorum  decoctionibufr  et  la- 
conico  evocatum^  pervicerat;  pingui&  postea, 
sed  intra  modum ,  erat  lactus,  ventre  praesertim, 
thorace ,  non  ita  cruribus.  Hunc  &uniiiares  ani- 
madverterant  obnoxium  per  intervaUa  esse  tussi, 
qua  nihil  expectorabat  y  item  di£Eicultati  cui- 
dam  spirandi ,  a  cibo  potissimum.  Ca^ruin 
cum  robustus  esset ,  et  egregie  valere  omnibus 
videretur ,  nisi  quod  non  ita  pridemamico  dixe- 
rat  se  capite  esse  confuso,  parcissime  coenatus, 
levi  primum  tussicula  correptus  est^  qua»  mox 
adeo  increvit ,  ut  spumante  jam  ore  accersiri 
juberet'  medicum.  Sed  hic  mortuum  invenit, 


LIB.    Ih    IMS   ilOftB^  M0RA<^1S,   EPt^T.    ItXVI.    48) 

osUndMte  ad  09  itaresque  se  spuma,  unde  po^i* 
tea  sanguioolenti  etiam  hutnoris  quidpiam  ,  ai^<« 
bant  exiisd^^  inoidil  huju^  ¥iiri  obitus  in  mait 
idittum  anni  1729,  qvio  mense,-  indicatum  es^ 
€Um  hac  £pist(>lii (i)  tuth  aliis,  et  speciatim  Ilt  (a) 
€tIV  (3),  tepente  plures  in  h^  urbe,  ejuscjue 
agiro  interiisde  :  qilofum  isli  dissectfones  ihter  se 
contiileriH ,  plane  intelliges  ,  quamvis  inopinatsk' 
^mnes^  moite ,  diUm  tamen  alia  causa  erepto^ 
«se,  irelut  hun€ ,  cujus  thoi^aeis ,  et  ^apifis  Inte- 
fiora  cum  meis  eoUegis  professoribu^  ptimariis 
hof a  ab  intetlrak  ciriE^tQr  trigesima  inspicieUs ,  si6 
db^i^vavi. 

Thoraoi&r  cujus  lat^i'^  m  sttbriibM  livebatiiy 
^inguediuem,  duminddi  Cd6pisset ,  itoi^  paucati^ 
adnotantes  ,  eo  mox  apetto  ,  tion  paucam  itk 
liledifastinoquoque^onspeximuift  Pulmones  intuA 
mtraque  ftisdi  ^  moiles^  tamen ,  ambo  ciim  pleui^^ 
a&terius  ni»,  feiiiistei^  autem  Utidique,  humi^ 
diores  intus  ,  ueque  ii^imis  fameu  $  ^epefti  suut, 
tif  neque  essent  adeo  graves ,  lieque  ex  asp^ra 
Mteti^  spumam  ,  aut  quidpiam  eihitterent.  Itr 
thoracis  utraque  davea^  et  in  peHc^rdid  malt6 
plu^  humorid  ,  quattt  plerumque  ^olituiii  At , 
eju^que  per  ^e ,  Uon  A  sangdine  qtii  ihfer  seeati«^ 


(a)  ti  tt  el  ^B. 
{3)  W.  uw. 

3i 


484  1>E    SEDIBUS   £X    CAUSIS   HORBOltUM 

dum  incidissety  subcruenti.  Cor,  ejusque  auri- 
culae  non  modo  nihil  polyposi  ,  quod  in  hoc 
cadavere  nusquam  vidi,  sed  nihil  ferme  sanguinis 
continebant.  Cum  hic,  etin  valvulis,  etin  magnis 
praeter  aortam  ,  vasis ,  quae  ap^riri  singula  jube- 
bam ,  quanta  maxima  poteram  attentione  usus, 
quidpiam  deprehendere  non  possem  quod  esset 
adnotatione  dignum ;  denique  in  aorta  substiti. 
Nam  primum  a  corde  ad  curvaturam  usque  visa 
latior  est.  Tum  albis  maculis  hic  illic  interiore 
facie  distincta.  Eadem  praeterea  £sicie  tota  quasi 
inaequaUs.  £t ,  quod  mihi  praecipuum  visum  est , 
coloreexatrorubens,  ut  si  inflammatione  quadam 
esset  affecta.  Albae  maculae  extra  dilatatum  arte- 
riae  tractum  non  apparebant.  Caetera  autem  illa 
et  per  curvaturam ,  et  qua  secundum  vertebras 
arteria  descendit  ,  pergebant  ,  minus  tamen 
quam  in  primo  illo  tractu.  Sic  etiam  cum  per 
eum  ramum  se  producerent,  qui  a  dextris  subcla- 
viam ,  et  carotidem  arterias  emittit ,  quanto  ille 
magis  ab  initio  distabat ,  tanto  illa  minus  se  pro- 
debant.  Capitis,  cujus  facies  erat  Uvida ,  sectione 
protinus  instituta ,  cum  cranium  recluderetur , 
nihil  effluxit.  Yasa  per  tenuem  meningem  san- 
guine  tumida;  in  lateraUbus  autem  ventricuUs 
subcruentam  aquam ,  sed  non  multam ,  adnota- 
vimus.  Caeterum  choroidum  plexuum  color ,  et 
quidquid  sive  in  ventriculis  omnibus,  sive  in 
oblongata  medulla,sivein  cerebro  et  cerebello, 
quae  duriora  potius  erant  quam  laxa,  dissecando 


LIB.    n.    DE   MORBIS   THORACIS,    EPIST.    XXVI.    4^5 

inquiri  solet,  omnia  secundum  naturam.  Ven- 
trem  non  attigimus. 

36.  Hunc  virum  si  tussi  convulsiva  suiTocatum 
esse  dixeris ,  non  modo  non  repugnabo  ,  cum 
sciam,  invisibilem  hujus  causam  in  nerveo  quo- 
piam  ganglio  latere  posse  ;  verum  insuper  esse 
apud  Lancisium  (  i )  exempla  convulsivae  tussis  , 
quae  repente  homines  occiderit,  admonebo.  Non 
propterea  tamen  censeo  esse  omnino  tibi  negli- 
genda  quae  adnotavi  in  arteria  magna.  Hic  enim 
vir  tussi  quidem  obnoxius  fuerat  ,  sed  non  eo 
cum  impetu  adorienti ',  ut  prospici  et  praedici  pos- 
set,  quemadmodum  in  Lancisii  exemplis,  esse 
aliquando  sufFocaturum.  Yidendum  est  igitur, 
quid  aortae  inflammatio  pOssit  ad  morlem  seu 
cum  tussi,  et  convulsione  forte  conjuncta  seu 
nonconjuncta,  inopinatoafferendam.  Yidendum 
est  tamen  antea  quse  ab  aliis  tunc  observata  sint, 
cum  aortd^  fuit  inflammatio;  ne  forte  eo  nos  solas 
cogitationes  perducant ,  quo  observationes  non 
consentiant.  Verum  ubi  Aretaei  (  a  )  locos  inspe- 
xeris  in  quibus  hoc  de  morbo  verba  fiunt,  ut 
nulla  alia  subeat  dubitatio,  certe  ha^c  subibit^ 
num  ex  cadaverum  iiispectione  ea  quae  profert 
signa  fuerint  confirmata.  Ab  ejus  vero  ad  nostrum 
tempus  qui  hoc  fecerit,  mihi  quidem  in  praesentia 

(i)  De  subit  mort.  1.  a,  c.  i8,  n.  3. 
(2)  De  cans.  et  sign.  morb.  acut.  1.  a ,  c.  8 ,  et  de  eonund. 
cttrat.  1.  2,  cw  7. 


uon  succurrit.  Boerhadviuiii  Uutum  (i)  mcmim 
in  bove ,  qui  vehementissimo  cur#u  aufugerat  > 
^Tibentem  icl  mprbi  ab  ae  visuiu  ita  ut  <iorta 
e^set  nigerrivm.  Tu  ^  pliira  ab  ipso ,  aut  ab  alii^ 
scriptu  videris ,  me  admoneto  :  cum  ea  legero, 
quaa  fiunc  cogito ,  ant  abjiciam  9  aut  %X  confirmarf 
}icuerit ,  ad  (e  perscribam.  Injterea  qua^dam  alia, 
ab  auiicis  in  artcria  magua ,  aut  in  alia  aliqua 
intra  tboracem  ,  observaia ,  uiide  aut  repeatina, 
fut  cerre  pra^ter  opiruonem  cita  mors  provenerit, 
]iuc  adjiccre  non  omiltaaa  ;  e<  primuro ,  quod 
au|>rir  (2^  pollicitussun),  quantiim  videlieel  illu^ 
attiuere  crederet  vir  pra^l.  Saaetorious  os$ea$ 
IB  aorta  bracteas,  quas,  suis.  permotus  obser- 
▼ationibus  ,  vel  solas  naa  dubitabat  repeote 
{loniinem  posse  interficere.  Enumerabat  enim 
mihi ,  ca^terisque  amicis^sex  aut  septem  sic  oior*^ 
tuorum  exempla,  in  quorum  corporibiia  niWi 
pra&ter  ea  ossicula  iryrenire  potuerali  imde  subi* 
tani  repeteret  raortem ,  in  iUis  recentisaiiiwm  ejus 
Viri  <ie  quo  alibi  (3)  ob  deficientem  vermilonnem 
appendiculam  mentionem  feci.  Sic  autem  aar^ 
rabat. 

-    37.  Sartor  Vcnetus  ,  streiimis  potor ,  qttem 
ivra^ter  quam  de  heraia  olim,uUa  de  re  advajietu* 


(i)  Praelect.  adinstit.  $8^7« 

(a)  N.  32. 

(3)  Epist.  anat.  i4>  n.  6a. 


LIB.    II.    DB   MOaBIS  THORACIS,   EPIST.    UVI.    4^7 

i  dinem  attmente  questam  esse  non  constabat, 
f  msi  quod  novissime  alicui  dixerat,  Videri  sibi 
1  non  bene  faabere  ;  eodem  quo  id  dixerat,  die 
I  cum  apud  notos  quosdam  ad  ignem  sedens,  ce- 
t  phalos  cotnedisset  duoSyCt  novum  bibisset  vinum; 
t  erat  enim  jam  medius  propemodum  oclober  anni 
;  i7o8,ibi  non  multo  post,  heu,  inquit^  heu ,  nec 
,  plura ;  continuo  enim  mortuus  est.  Thorace  po«« 
tridie  aperto ,  non  sanissimi  quidem  pulmones ; 
;  in  pericardio  autem  aquae  copia  aliqua  reperta 
est.  Sed  cum  evidens  esset ,  neutra  ex  causa  ho* 
minem  sic  obire  potuisse  ,  cor  autem  et  caetera 
nihll  adnotatioae  dignum  habemnt;  magna  ^rte-» 
ria  a  curvatura  ad  lumbod  usque  crebras  osseas 
Intus  ostendit  squamu^ ,  qude  in  utraque  etiam 
carotide  ad  modicam  usque  altitudinem  ,  non 
uiterius ,  conspecCa^  sunt.  Cdeterum  sanguis  erat 
flmdus  ,  jecur  pulcherrimum ,  ut  nliqiia  ^  nisai 
quod  venrtricnlas ,  ut  plerumque  in  potoribus> 
valde  amplus  fuit,  intestinorum  autem  qu^  ap- 
pendicuU  caruisse  diximus  ^  pars  cum  annexi 
mesenlerii  portione  ki  hemis  saccoinerat,  cujus 
orificium  duos  tresve  digitos  erat  latum.  ^ 

38.Gum  h«c  tiarrasset  diligenter,  nos  autem,  ut 
fit  inter  amicos,  alius  aliud  Ae  ista,  ab  ipso  propofi^- 
ta^mortisejttscemodi  causadiceremus^neque  ills^ 
reticerentur  causee  quse  oculos  anatomicorum  ei- 
fugiunt  sive  intra  sive  extra  cerebcum,  memini, 
me  subridentem  ab  iifi  quaesiYiise,  num  intcr  eas 


488  B£    SEBIBUS   £T   CAUSIS   MORBOfiUM 

etiam  ponerent  quam  Piccolhominus  (i)  indicaTit 
ubi  se  opinari^  mquit;  nervuli  cor  adeuntis  ohs-^ 
tructionem  repente  factam  ,  in  causa  esse  ut 
nonnulli  inopinato  et  derepente  ex  hax:  vita  mi" 
grent?  atqui  certe,  inquam ,  non  ignoratis,  vel 
abscissis  in  collo  nervis,  cor  adituris,  non  con- 
tinuo  mori  animal;  ut  possit  quidem  nervorum 
cordis  obstructio ,  ad  alias  causas  addita,  mortem 
subitam  afferre  ,  sola  autem  non  possit,  nisiforte 
simul  universi  (^struantur;  sic  enim  veram  6iisse 
Hcrophili  sententiam  inteiligo,  qui,  ut  apud  Cae- 
lium  Aurelianum  (a^baberous,  repentinam-mor* 
tem ,  nulla  ex  manifesta  causa  venientem  ,  Jieri 
docuit  paralysi  cordis.  Tum  Santorinus  sex  illa 
reiiqua  exempla  protuiit ,  nuper  propositi  similia, 
et  quantum  se  miraturum  esse  ait ,  si  in  his  om- 
nibus  praesto  fuisset  invisibilis  quaepiam  causa, 
quae  cum  manifesta ,  id  est  cum  osseis  in  aorta 
squamulis  se  conjunxisset ,  tantum  ostendit  , 
sibi  quidem  nihii  esse  dubijtationis ,  quin  ab  his 
soiis  mors  repentina  proveniret,  tunc  prsesertim 
cum  ab  arteria ,  ejusmodi  vitio  affecta  ,  sanguis 
esset  promovendus,  aut  copia  auctus  recentis 
chyli,  aut  Iiujus  qualitate  turgens ,  aut  denique 
calore  expansus  ,  quae  videlicet ,  ut  in  sartore 
universa ,  ita  aiia  in  aiiis  convenissent.  Cur  autem 
sic  vitiata   arteria   promovendo  tunc    sanguini 


« 

(i)  L.  5 ,  anat.  praelect.  6,  et  1.  4?  praelect.  4 
(:»)  Morb.  cbron.  1.  a,  c.  z. 


LIB.    II.    DE    HORBIS   THORAGIS,   EPIST.    XXVI.    4^9 

impar  sit ,  alibi  est  a  nobis ,  et  supraetiam  in  hac 
epistola  ( i )  declaratum. 

39.  Sed  facta  desideratissimi  amici  mentio  al- 
terius  mihi  memoriam  renovat,  Sebastiani  Antonii 
TiombeUii,  Bononiensis  medici  et  cbirurgi  prae- 
stantissimi :  cujus  inopinatae,  citaeque  mortis  genus 
ob  id  etiam  nobis  flebiiius  accidit  y  quod  non 
ipsum  modo ,  sed  et  ejus  fratrem  Joannem  Chry- 
sostomum,  Abbatem  et  Theologum,  quod  ejus 
scripta  ostendunt ,  eruditissimum  singulari  s^more 
prosequebamur  atque  prosequimur.  Quam  re- 
pentinus,  saevus ,  brevis  iilius  morbus  novissimus 
fuerit ,  et  quam  variae  doctorum  virorum  de  eo 
sententiae ,  ignorare  non  potes.  Quid  ipse  ,  ante- 
quam  de  his  quidquam  audirem  ,  sim  opinatus , 
si  forte  quaeris ,  paucis  dicam  ,  ut  haLeas  non 
quod  praeferas ,  sed  quod  dihgenter  etiam  atque 
etiam  expendas,  videasque  num  forte  is  morbus 
ad  ea  spectet  quae  paulo  ante  (  a  )  promisimus. 
Nam  statim  ac  Utteras  perlegeram  Josephi  M. 
YerUchi ,  cujus  mihi  diUgentia  ,  ingenium  et 
assiduum  in  discipUnis  medicis  studium  ex  eo 
usque  tempore  quo  me  hic  audiebat,  spectatum 
est,  quibus  Utteris  non  minus  quae  in  mortuo, 
ab  se  dissecto ,  animadverterat ,  quam  in  aegro , 
cui  affuerat ,  prescribebat ;  visa  mihi  res  est  cum 
eo  casu  quem  descripserat  vir  doctissimus,  cujus 

'  '  «»  I    ■        ■■        m  II  ■       ■  111       ,11   I  I    ■ ■    ■  I         II        I  I  m 

(i)  N.  32. 
(2)  N.  36. 


490  ^^  SEDTBUS   ET   GAUSIS   HOBBOkUM 

quoqiie  immaturam  mortem  deflevimus ,  Anto- 
nius  Leprottiis  (i),esse  qiiadantenuscomparanda: 
idque  ad  Verliccfaium  rescripsi;  cujus  opinimem 
cuni  mea  conseiitire^  ex  atiis ,  quas  postea  misit, 
litteris ,  perspicue  omnia  explicantibus  faciie 
inteilexi.  Sciiicet  ut  in  eo  de  quo  oarrat  Leprottns, 
ab  ipso  ,  et  a  cl.  Jano  Planco  iuTeutuni  est,  sao* 
guineni  eK  disriipta  bronchiali  arteria  (ffiisttm 
sub  membranas,  ttt  per  fibrarumiiiterstitia^qitt* 
bus  arteria  as]>era  et  magiia  ,  et  «esophagiiS} 
caeteraeque  proximae  partes  coUigantur  ^ ^iam  siln 
longe  lateque  fecisse,  concretumqiie  eas  mem 
branas  in  tiimoris  niodiim  extulisse ;  itainTrom- 
bellioex  disrupta  arteria  aliaaiiqua  effusussanguis 
inter  iaminasoppositas^  id  est  aiiteriori  partis 
mediastini  ,  per  celiuiosam  hu}us  substantiai& 
sibi  aditum  videtur  aperuisse^  eaque  copia  ibi 
prsesertim  quo  suopte  pondere  ferebatur ,  con- 
crevisse ,  ut  prope  septum  transversum  solida 
mediastini  crassitudo  digitos  propemoduin  tres 
aequaret.  Sic  autem  omnia  tum  quas  precesserant, 
tum  quae  abfuerant ,  tum  quas  in  clidavere  inveoti 
sunt ,  faciliime  videntur  intelligu  Qufle  ut  singuh 
minime  persequar ,  brevitatem  pollicitiil;  atsal- 
tenr  qua;  corpuscula  in  amplo,  molestissiinoquc 
herpete  cutem  antea  corroserant ,  eadem  repreS' 
sa ,  dicam  arteriam  itlam  erosisse ;  exeuDteia  au« 


(i)  ComiDent.  de  Bonon.  Sc.  Acad.tom.  x  inopiucnt 


k 


JLIB.    II.    DS   iMOftBI;$  •  TUORAGIS,  CPIST.   XXVI.    ^QI 

tem  sanguiQem   dum  mediastini  ceieriter  cUstra- 

heret  laminas  >  acerbissimum  illum  ad  stemum 

dolorem ,  quem  divuisirum  «ger  vocabat ,  e&^ 

cisse  y  at  caetera   qu»  aberant ,  inflammati    me« 

diastioi  indicia  facere  non  debuisse:  tandem  inter 

duas  hujus  laminas  tantum  sanguinis,  in  gramos 

coacti ,  tam  brevi  praesertim  tempore  ,  aliunde 

repeti  quam  ex  pertusa  aliqua  arteria  non  posse. 

Sed  pleraque  horum ,  nou  modo  reliqua ,  litterae 

Yerliccbii  declarabant,  quas  eorum  quoque  in- 

terrctgationi   occurrebant ,  qui ,   cum  Leprotti 

oe^r  dies  aliquot  vitam  traxisset,  causam  quaere- 

rent,  cur  Trombellius  sit  intra  undeviginti  horas 

sublatus.  ^am  praeterqua^  quod  illa  tanta  infe* 

rioris  mediastini  distentione  cor  urgebatur ,  mo- 

dico  supra  hqc  intervalio  erat  in  tttnicis  magn» 

arterias  innatum  ante  hunc  morbum  tuberculum, 

grandioris  nucis  magnitudinev  humc^is  plenum 

ad  vitellinum  colorem  vergentis,  quod  tuber* 

culum  cum  intra  arteri8&  cavuin  non  mediocriter 

protuberaret ,  neque  amplius  sanguis ,  in  firmatis 

cordis  viribus,  quod  parvi  jam  facli,  debilesque 

QStendebant  pulsus ;  id  obstaculum  ita  snperare 

posset ,  ut  antea  ;  nempe  retardatus,  cor  magts 

magisque  et  pulmo^ies  ipsos  gravabat :  quam- 

obrem  diutius  vis  morbi  ferri  non  potuit. 

4o.  Habes  quo  mea  de  hoc  morbo  olim  iaclir 
naret  opinio  :  cui  tamen  ,  ut  dixi ,  nihil  prius 
tribues  ,  quam  diligenter  expenderis.  Quod  si 
quaeras ,  ejus  tuberculi  indicia  quaenam  in  vivente 


49^  ^    SEDIBUS   £T   CAUSIS   MORBORUM 

essent ,  numque  observationes  legerim  praeter 
illam  qiiam  paulo  ante  laudavi ,  in  quibus  res 
extent  aliqua  saltem  ex  parte  earum  similes,  quae 
sunt  in  Trombellio.  deprehensae ;  libenter,  quoad 
potero  j  satisfaciam.  Et  primum  ,  illum  accepi 
animi  affectibus  olim  pressum  miilto  graTissiinis, 
non  ita  pridem  levi  aliqua  cordis  palpitatione 
levibusque  deiiquiis  tentari  coepisse,  ut  a  medicis 
crederelur  hypochondriacus-  Quod  vero  ad  tu- 
berculum  ipsum  aortae  attinet ,  cum  ex  acds 
eruditorum  Lipsiensibus  (  i  )  dissertationem  ex- 
tare  intelligam  cl.  Stentzelii  de  Steatomatibm 
in  principio  arterice  aortce  repertis  ,  quae  in  has 
regiones  necdum ,  quod  sciam  ,  importata  est ; 
eam  ,  si  in  tuis  istis  habetur ,  &c  inspicias ;  nam 
si  inscriptioni  respondet ,  eorum  quae  requiris, 
non  prorsus  dissimilia  facile  invenies  ( a  ).  Y^^o 
si  quid  habeo  quod  ad  intema  spectet  arteriarum 
tubercula  ,  in  proxima  epistola  commemorabo. 
De  sanguine  autem  inter  mediastini  laminas  ef- 
fuso ,  unum  in  praesentia  memini  aliquidattigisse 
Riverium  observatione  LX,  cent.  I.  Nam  quod 
Blancardus  quoque  (3)  simiiia  scribit  ;  nempe 
adeo  similia  sunt ,  ut  sint  eadem ,  Riverii  nomioe 
dissimuiato  ,  verbisque  mutatis.  £am  observatio- 
nem,  si  apud  auctorem  totam  legeris,  (neque  enim 


(i)  An.  1731»  M.  maj. 

(a)  Sed  vid.  Epist.  64  ^  n.  14. 

(3)  Anat.  pract.  obs.  52. 


LIB.    II.    DE   HORBIS  THORACIS,  EPIST.    XXVI.    4^3 

in  sectione  hac  Sepulcreti  XI  ( i  )  neque  in  I  ( 2  ) 
libri  I  omni  ex  parte  descripta  est, )  invenies  , 
cum  in  aegra  quadam  suspicio  fuisset ,  inter  caetera, 
etiam  inflammationis  mediastini ,  cumque  ea  vi- 
deretur  convaluisse,  subitam  intervenisse  mor- 
tem,  repertumque  esse  mediastinum  plenumseri 
sanguineL  Caeterum ,  quod  generatim  spectat  ad 
sanguinis  e  suis  vasis  effusiones ,  non  in  magnas 
corporis  caveas,  sed  in  cellulosam  structuram 
sub  membranis  coercitam>  digna  est  quae  ob  anti- 
quitatem  referatur  Gilberti  sententia.  Hic  enim , 
ut  ante  trecentos  quinquaginta  annos  scribebat 
Nicolaus  Florentius  (3) ,  docuit ,  non  seniper  san' 
gfiinem  qui  exit  propter  rupturam  vence  chjrlis 
(id  est  cavae)  in  concantatem  ventris  ejfundi, 
sed  infra  pinguedinem  quam  chyli  et  renes  cir^ 
cumveniunt ,  retineri  :  quod ,  a  Gilberto  fortasse 
etiam  visum ,  si  exigua  sit  venae  cavae  ruptio  , 
non  ita  rejiciendum  est ,  ut  illud  est  quod  a  Gil- 
berto  subjicitur  de  ipsius  retenti  sanguinis  mis- 
tione.  Caetera  qiiae  sumus  poUiciti  (4),  propediem 
sxpectabis ,  et  valebis. 


(i)  Obs.  ao. 

(2)  Obs.  ia3. 

(3)  Apud  Donat'.  de  med.  Hist.  Mirab.  1.  4}  c.  9. 

(4)  Supra ,  n.  2  in  fin,  n.  18  in  princip. » n.  26  in  fin ,  etc. 


494  ^^   8CBITOS  n  CAIfSI»  VORBWUX 

EPISTOLA  ANATOMICO-MEDICA  XXVU. 

jigitur  de  Morte  repentina  ex  vitio  Cordis.  De- 
nique  pauca  adduntur  de  Gibbere. 

U  T  superiore  epistola  de  subita  morte  scriptuiQ 
est,  quae  vitia  sanguiferorum  vasorum,  sive  luec 
rupta  essent,  sive  nonessent,  consequeretur^ita 
nunc  de  illa  scribendum  est,  quas  vitia  cordis 
sive  rupti  sive  non  rupti,  consej^uatur.  Eupti 
primam ,  quod  sciam ,  observationem  ab  Har- 
^eio  (i)  propositam  inveni,  qui  nobileiti  viruro, 
ssepe ,  prapsertim  noctu ,  paroxysm^  quodam 
correptum  describit ,  in  quo  a.  dolore  pectoris 
oppressiyo  interdum  lipothymiam ,  alias  suffoca- 
tionem  timebat,  donec  ingravescente  morbo  ca- 
checticus  et  hydropicus  factus  ^  tand&n  in  uno 
paroxysmo  vehementer  oppressus ,  obiit,  Huic  ex 
impedito  transitu  sanguinis  (  quodcumque  id 
fuerit,  neque  enim  dicit,  impedimentum  )  ^iJe  ^/- 
nistro  cordis  ventriculo  in  arterias^  paries  ipsius 
ventriculi  sinistri ,  quisatis  crassuS  et  robastus  cer- 
nebatur^  disruptus  et  perforatus  amplo  hiatu 
sanguinem  eJffjLndebat\  erat  eruaiforamen  tanta 
magfiitudinis ,  utfacile  aliquem  ex  Harveii  digitis 

(i)  De  circiil.  sang.  Exercit.  3. 


LIB.   II.    DS   MORBIS   THORACIS,   £PIST.  XXVII.    4^6 

reciperet.  Qoam  tiln  ob&eryationem  describere 
hic  Yolui  propterea  quod  ab  nemiiie  produclam , 
ae  a  Boneto  quidem ,  memini ,  nisi  forte  existi- 
mas  quas  bic  R6l&nckii  verba  protulit;  non  ia 
seciione  hac  XI,  sed  in  yill(  i )  irruptio  sanguinis 
in  cor  nonnunquam  adeo  vekemens  est^  ut  sep* 
tum  ipsum  disrurapatur ,  cujus  tragici  caswfexem^ 
jpkt  suppeditawt  Hurveius;  nisi^  inquam,  haec  vei> 
ba  existimas  ad  observationem  illam  attinere^ 
Quod  elsi  ei  quoquejvisum  est,  qui  indicem  addir 
dit  ad  tres  primas  Harveii  exercitationes ,  eam 
qtiam  descripsimus  observationem  sic  designanti,  «^ 
septum  cordis  a  reienta  samguine  ruptum ;  verba 
laraen ,  quas  protuli ,  ipsius  auctoris  procui  dnbio 
longe  aliud  signiftcant.  Huic  Harveii  observaticmi 
alterara  adjungo ,  quam  epistola  XXV  (  a  )  satis 
eommemoravi ,  Petri  de  Marchettis  (3).  ]S(am  etsi 
a  fistula  in  sinistrum  uaque  ventriculum  tandem 
producta,hic  apertus^est;  tamen  sive  ab  erosio» 
ne ,  sive  a  distentione  cor  aperiatur,  disruptio 
denique  semper  est  propterea  quia  ubi  eo  perve* 
nit  erosio ,  ut  tenuissima  tantum  supersit  cordis 
lamella ,  hanca  sanguinisaut  pondere,  aut  vi  qua 
argetur  pertundi  manifestum  est :  quamobrem 
etiam  cum  de  aperta  aorta  verba  facerem  ^  varias 
quidem  ruptionis  causasindicavi;  ruptionem  ta- 


(i)  Obs.  II. 

(a)  N.  aa. 

(3)  Obs.  med.  cbir.  4?» 


496  BE   SEDIBUS   ET   GA0SIS   MORBORUM 

men  vocavi.  Tertiam  observationem ,  quam  Mo« 
randus  quoque  vir  cL  (1)  memoravit,apudBofa- 
nium  leges ,  non  in  circulo  anatomico  illam  qui* 
dem ,  scd  in  libro ,  in  quo  tandem  casu  reperi  ^ 
de  renunciatione  vulnerum  (  a  ).  £st  autem  rup- 
turee  sinistri  cordis  ventriculiprope  ostium  CLOrtce^ 
cujus  nulla  signa  praecesserant  in  viro  nobili, 
habitusybr/Tio^iom  atque  athleticij  qui  €ul  latus 
uxorisrepente  occubuerat.  Gujus  tu  ruptionis  ul- 
timam  causam  facile  suspicaberis,  eorum  memor, 
quae  litteris  superioribus  (3)  scripta  sunt.  Mortis 
autem  hoc  genus  tale  censuit  eruditissimus  Boh- 
nius,  quale  vix  unquam  vidissent  prosectorwn 
oculatce  manus.  Quod  sane  rarissitnum  haberi 
debere  scripsit  vir  alter  doctissimus^  Joannes 
Fantonus  (4)9  cum  ex  Adversariis  parentis  sui  re- 
tulit,  disruptum  hominis  cor,   quod  i^ehementi 
spasmo    conflictatum  fueraty   repertum  /uisse, 
grandiorepericardio  copiamsunguinis  continente^ 
segre  ferens  ,  non  plura  patrem  adnotasse^  illud« 
que  saltem ,  utro  ex  ventriculo  sanguis  erupisset 
Quae  cum  ita  smt ,  non  mihi  displicet  in  quintam 
rupti  cordis  observationem,  anno  1707,  Yenetiis 
incidisse.  Quam  ,  ut  ordo  postuiat ,  cum  tibi  diiir 


(i)  M^m.  de  TAcad.  R.  des  Sc.  an.  i^Sa. 
(a)  Sect.  I. 

(3)  N.  14.  * 

(4)  Anat.  corp.  bmii.  diss.  11. 


UB.    II.    DE    MORBIS^HORACW,  EPIST.  XiVII.    497 

genter  perscripsero;  in  Adversariis(i  )enim,  aliud 
agens,  vixindicavi;  tum  caeteras,  (juae'  mihi  qui- 
dem  notae  sunt,  commemorare  et  partim  descri- 
bere  non  omittam.  ' 

1A.  Mulier  annos  nata  quincpie  et  septuagintay 
virili  aspectu ,  et  valde  obesa ,  cum  ad  quiutum 
usqtie  et  quadragesiniuiifi  anniim  fuisset  gracilis; 
annis  novissimis  £sicta  erat  valetudinaria,  sic  ta- 
men,  ut  de  capitis  dolore  nimquam,  nedum  de 
graviore  ullo,  quod  referri  ad  ipsum  posset  in- 
commodo,  quereretur;  sed^ie  aUis  potius,  in 
quibus  familiares ,  quamvis  minus  accurate  atten- 
dere  soliti  has  querulae  anus  lamentationes,  ta- 
men  quaedam  praesertim  memorabant  quasi  deii- 
quia  affectionesque  ejusmodi  alias ;  quas  ipsa 
cum  explicare  nesciret ,  solebat  communi,  ut 
aliasdixi,  apud  populares  smos  flatus  vocabulo 
designare.  Hae  semestri  ultimo  vitae  spatio  factse 
erant  graviores.  Tandem  cum  per  eos  dies  cyathos 
aliquot  hausisset  vini  novi^  medius  enim  dctober 
mensis  elapsus  erat;  indeque  aliquanto  pejus  se 
haberet,  repente  inter  domestica,  quibus  -forte 
sedens  intenta  erat  opera,  primum  dixit,  intus 
sib»  huc  et  illuc  nescio  quid  moveri,  mox  videri 
sibi  domum  vaciilare,  mox,  stertore  correpta 
brevisSimo,  intefiit. 

Cadaver  postridie  inspicientes ,  sanguineum  ex 


wmmmammmm 


*» 


(i)  YI  animad.  S4. 

3. 


/■ 


Qre-  prodeuntem  bumorein  vidimus,  dorsum  e% 
rybrp  lividam ,  maauum  4igUo6  coQtracto^,  quos 
cum  ^xlipn^ere  conaremurt  reniteote^  animad- 
vertimus;  non  item  brachia.  Cum  vero,  caeteris 
^micis  adstantibus ,  cons^cante  autem  oobit^um 
cl*  .^antoripo ,  commuiiia  cor ppri^  inte^m^pta 
incidere  cospisseiAus;  piger  et  spumo^u^  $^|uii, 
qua}«m  posteikin  pt^rigq^e  depreh^ndimiis  vtsis, 
dSluebat.  Adippsam  membrapam  alibi  Qra^iQ ' 
ad  pubem  crassissimam  cQDipeiLiniu^  •  ut  digti^s 
transver^s  qu^tug»  (^iipergr^t,  Pectorig  c^rtilagi- 
neii ,  qua?  co^ta^  cum  stsmQ  commiittuot ,  §c9ir 
p^Ilo  uou  magi#  quam  in  ju9ioribus  rt»a|eib«Dt9 
mcdles  servant? ,  ut  opioor  9  eadf oi  quii  corpMs 
univer^um  abund^t  piuguedine.  Uw ,  st^p 
(sublatQt  hioc  in  thorac^  ^  copia  apparuit^  ut 
mediastinum  pperiret:  inde  in  veotr^  quantae»- 
#et  f  Y  e^  Uc^bat  iat^lUger^ ,  quod  ditphragnia 
liUiii^  in  tbora^em  compul»iim » taotum  d$  justp 
iiujus  'spatio  d^meret,  ut  in^pici^Dtibus  miruQ 
4iaud  esset  quod  obe^  uon  fiiciLe^  nm  paulo  al- 
tioribus  cervicibus  e\  summo  dorso,  ^upmi  cu- 
bent.  Pulmones,  qu^rum  siniM;er  &cif  posteruc^ 
adhsBrebat  ad  pkuramt  saiti  erant  omuino,  quam- 
vis  interiu«  a  setiento  Siafigui»e  o^icftrralu  Broo- 
chia  et  trunous  arteriae  asper99  nibiiii>^  g&viB^ 

bab?bv»t.  B^  peri^rdium  tmtMim  h^hmt  e&^ 

sanguinis  partim  grumosi,  partim  fluidi*  ut  prius- 
quam  incideretur,  sphaeroidem  referret,  cujus 
diameter  spitliamam  propemodi^n  i^miabl^t.  Spa- 


«' 


tii  (amen  pon  moclicaio  in  eo  partexn  qo?  Q^cu* 
p^bat ,  prQpti?r  adnatam  pingqedinem  if jagn^u* 
qiia  tojtum  feriTi(3  obduqebatur.  Umq  4^iim  .undii 
qye ,  inveysp  ^tiam  corde ,  a  sapg^^m^  quo  Q\y^ 
cwpifuML  fu^r^t,  pupgabamys,  c^rt*  q^iad^m 
pgrte  magi»  e^nkevmtpm  ^t  penifu^  nigricapiT 
tglP  j|  s^yjgijine  iptu«  ^ubpistent^  jH^im^dvePt»'* 
IPU?,  JEp^t  fia  p^r^  i^  pi^s^eriore  cprdis  feci§  qi^ijT 
pjF^ni  prpi^in?^ ;  ib^qu^  pinguedc?,  att^PtiW  i«^- 
p^qtfi,  Ucpp^tionqi»  p^tendejj^t  iii  ijf^edip  pigF^r 
4inis  illius,  JanP  mh^m  >»  QppQ^Ha  is^ci^  ^^cwj^- 
4i;im  loi^gilt^dinem  ^pertQ  y^^trici^lp,  ijifeil  fqv^ 

lA  hog  wnguinis  ii>vemmȤ,  *i  gri^ffliMl^m  ^^ir 

p^^*  »4  P»P?  Pftrt^ro  ^4b»rentepii  qu^  l*<5«jr»tf| 
piagpedin^  respond^b^t.  l^  grunn|li|§  leptg  m^a^ 
r^tr?Qt:H)5,iijdii<?avit  yQtijjadum  fpram^a  Im^tis  m?g- 
HJytijuliBfi,  q^o  Ypn\Tif}uli  pari§^,  jbi  sggijLjadvfn 
Hfit«T*fn  teiiBipF  jam  {^^m^  p/^pt\ifid§b?Ji|P ;  »4 
ip^pifestwm  §m^  iliac'e:|f:  cof^q  idingixinm  9F^ 
ipum  sub  pii)gw^4wem  ?W§se,  d^wde  hi*?  fjt  ij? 
li^i^per  HifimbRi^^g^  ^jus  ceUulag  §&  in^ipiffis^^  ^ 
eftsqpf  di«:en4eB4p ,  Attpll^pclp  HPge»49St^e  f»" 

cil§  d^rouip  peyrwpiss?.  ^i§  it*  p^?§p€<;rts,flli* 

in  #04§m  yentri^^lo  ^nim^dy^r^imus.  Jfam  cjyg* 
Orificwro  qVQ  ^a^guinem  admitUt,  ip  ips%  gordiSL 
§vblW»ti*  ftR  erat  tr^flsvprso  pplUc^  (frassiijm, 
iQfqif^  mmW  4iwi4i^ti ,  cui  mitr^e^  y^^nlaB!  a4r 
haerehant »  osseae  pariter  factae ,  nisi  quod  altera 
magnam  sui  partem  servabat  sanam ,  ut  occlu- 
dere  posset  orificium  ob  ea ,  si  Ti)ilvul;3Lru)p  ^s** 


5oO  DE   SEDIBUS   ET   CAUSIS   MORBORUM 

seam  partem  adjiceres,  ob  ea,inquam,  fere  cir* 
cum  nata,  et  introrsum  prominentia  ossa  con-» 
tractum ;  haec  enim  grandaeva  illa  mulier  est ,  ex 
qua  eadem  in  V  Adversariis  (  i  )  descripsimus. 
Magnse  quoque  artcriae  valvulae  partim  erant  os- 
sea;,  partim  incipiebant  osseas  fieri.  In  ventriculo 
autem  dextero  annexaque  auricula  nihil  adnota- 
vimus,  nisi  quod  sanguine,  ut  fere  sinistra  quo- 
que  auricula  omnino  csirebant,  cum  pulmonaris 
arteriae  truncus  esset  eo  plenus,  qualem  in  peii- 
cardio  videramus,  multumqu^  haberet ;   sed  in 
grumos  coactum ,  aorta ,  ut  ipsam  a  corde  ad  ilia- 
cos  usque  ramos  aperientes,  conspeximus.   Hxc 
circa  sinistrum  finem  arcus  sui,  uam  illuc  usque 
sana  processerat,  magnis  osseis  squamis  intus 
exasperari  incipiebat,  quae  alibi  magis,  alibi  au- 
tem  minus  crebrae,nec  sine  cujusdam  non  obs- 
curae  exulcerationis  indiciis ,  toto  passim  reliquo 
truuco  spectabantur :  quin  arteriosos  ramos  per 
ventrem  aliquos ,  et  nominatim  ex  iis  quae  ad  coe- 
liacam  attinent,  osseos  jam  factos  deprehendi- 
mus.  Ventre  autem  paulo  ante  recluso,  et  non- 
nullis  in  locis ,  tametsi  tempestas  erat  potius  fri- 
gida,  etiani   tum   calido ,  quod  intra  thoracem 
quoque  acciderat,  animadverso,  et  omenti  pri- 
mum    crassitudine    ob    multam    pinguedinem, 
quamvis  coenosam  ,  mox  et  mesenterii  spectata , 


(i)  Animad.  i4< 


LIB.    II.    D£   MORBIS   THOBACIS,   EPIST.  XXVII.    5of 

haec  adnotatione  digna  occurrerunt.  Lien  spu- 
moso  sanguine  turgidus.  Pancreas  durum.  Fellis 
vesicula  valde  cotilracta ,  et  calculis  plena  adqua- 
tuordecim,  quorum  octo  mintiti,  reliqui  majus- 
culi ;  hi  ad  cubi  formatn  accedebant ;  et  cum  ad 
flammulam  statim  admovissem ,  hanc  concipie- 
bant.  Ren  dexter  superficie  quodam  loco  exul- 
cerata ,  aUbi  cicatricosa  :  uterque ,  si  contrecta- 
res ,  molies  quasi  a  lotio  intus  concluso  percipie- 
bantur;  dissecti  erant  laxi  propemodum  ut  1  en 
solet,  humidissimique ,  humorcetiam  seorsum 
aUcubi  quasi  in  loculis  ^ibusdam  stagnante. 
Cranium  denique  reserantes ,  crassartn  meningem 
animadvertimus  tanto  arctius  quam  soleat,  ad 
suturas,  et  prope  suturas,  praesertim  sagittalem 
et  iambdoidem ,  affiixam  esse^ut  sine  laceratione 
avelii  non  potuerit  Contra ,  tenuis  meninx  attol- 
lentes  digitos  facillime  sequebatur ;  aqua  enim 
suberat  :  quad  in  lateralibus  etiam  ventriculis 
conspecta  est,  modica  utrobique  copia.  Cere- 
brum  sanum  ut  cerebellum  quoque ,  sed  hoc  la- 
xius.  Basilaris  arteria  duriuscula  ut  et  rami  caete-^ 
ri  arteriosi  qui  circa  cerebrum  sunt.  Cum  omnia 
e  cranio  exempta  essent,  cujus  non  mediocrem 
crassitudinem  sectionum  latitudo  ostendeba,t ;  ifi 
ejus  basi  et  in  cava  item  facie  ossis  frontis  ea  in 
conspectum  venerunt ,  de  quibus  in  VI  Adversa- 
riis  (i)  indicatum  est.  Scilicet  os  frontis  ibi  pro-^ 


mm 


(i)  Animacl.  84 < 


mitiebelt  in  «otlfeittBsima  tubeta ,  qusilia  p^Titer 
in  eranii  ba^i,  prsesertim  e  peti*6si$  prdce^lbtiA , 
sed  minora  atque  disjectal  s^  attoliebatit.  Omtiia 
et  substantia  erant  mkgis  alba  quam  usqtiam  id 
ioto  cranio  j  ut  e*  uova  osse*  ^ub^tantiae  acces-^ 
sioiie  ct»  quasi  efFusiotie  facta  esse  Tiderentur. 
Quorum  siugulorum  superficieS  etsi  nitida  erat 
ct  I*Tigata;  non  potuerat  tataiiien  tarita  uni^erio* 
rum  ineequalitas^  et  extubet^ntia  n6n  cerebmm 
talde  comprimere ,  in  quo  cseteroquin  tiulla  ap^ 
paf ebiit  laesio ,  quacumque  iis  tuberibtis  respou-^ 
derat.  Quod  retiquum  est,  cUta-pr^ter  reties  et 

'  Aortam ,  cot-dis  parteiii  huic  proximam ,  et  ttibas 
ntjeri,  qute  lilbafe  erant  j  e  cadavel*^  exemiSsetn, 
ut  postridie  UotinuIIa ,  miniihe  ^d  morbum  atti-^ 
iietttia,  inspectarem;  miratus  sum ,  intt^  ejus 
noctis  spatium,  etsl  temptestas  de  frigida  multd 
frigidior  erat  facta,  omnia  tamciti  praeter  expec-» 
fationem,  grav^olentiam  conWpiSs«  incredibl* 
lem,  et  qtiae  prorsusferri  hbu  pbsset. 
\  3.  Intolerabilem  odolis  fetiditktetrt  6  ^adkVein^ 
pariter  alterius  femiria^,  fet  qtiidem  piriguiilsctil^, 
dpiuione  citius  tOortam  f A:drdor,  me  tibi  ali^^(f ) 
eommemorasS^.  Vefum  illa  daltem  Iti  nosbcomio 
Aies  quitidecim  morbo  ftifefat  maCefatl ;  hafec  du-* 

.  tem  repente  obiit ;  sed  ticissim  piitreditiis  illud 

signum  ostendit ,  quod  tion  est  in  altera  animad- 


(i)  Epist.  i8,  n,  34. 


«' 


MB.    fl.    BB  1COABI8   THORACIS,  EFIST.  Uy|II.  *5o$ 

Tersum ,  ia  sanguine  buliuUs*  Quid  iriro  est  f 
quod  ut  obeM  huic  imilieri ,  sie  etiam  aliis  piU'' 
gui  habitu  praedttis  ^'^st^uptione  improviso  focta, 
sanguis  est  iu  pericardium  effusiy,  Heque  iii 
omniuo  paucis  ?  Ut  «oiin  sup^riorem  solum  ins^ 
picia^  epistolam ;  quatuor  iaveuiis  ^  seHem  vide^ 
Ucet  (i)  ac  mulierem  (i),  qudrum  utrHinque  nos 
vidimus^  duosqUaalios  (3))  quo»ab  aliis  ootis^ 
pectos  memoravimus.  An  pinguedo ,  quA  ttloUes 
in  hdc  an^i ,  sicut  opinatns  sum^  costanlm  serva- 
vit  cariilagints ,  fibras  quoque  in  tasis ,  oarum- 
quc  conteKtum  laxiores  iervat  ^  et  distractioni  y 
siqua  distensio  niajor  incidat,  minus  resistentes? 
cujusmodi  in  hoc  casu  disteUtioiiem  ab  novo  M 
eflfervescente  adhuc  viiio  csse  factam  eo  ficiliua 
credeS;^  si  post  ejus  vini  uSum^  ubi  vitia  liordi» 
aut  vasorum  siot ,  omniiio  fugiekidaiu  ^  qiiid  5ar<* 
tori  Veneto  (4)  contigerit ,  et  quidl  de  repeotino 
hujus  obitu  Santorkius  c^nsuei^it^  recordabeiis^ 
necuon  eorum  quae  de  no&is  ab  ingestis  Hqtddis 
ipso  actu/ermenia/Uibasiiiestiaere  eopiosissimQ  et 
vaide  mato  scatentibm,  xmm  videlicet  hujus  par*' 
ticttlae  a  saziguinis  calore  expanduntur ,  majsfs^ 
qu€  pecupantes  spaiium  ^  vasu  extendum,  expe-^ 


W  N.  17. 
(3)"  N.  a6. 
(4)  Epist.  a(^,  n.  87,  38. 


r* 


5o4*  DE    S£DIB€S  ET   CAUSIS   MOBBORUM: 

rientissimus  docet  ^us&chenbroeckius  ( i  ).  An 
quantum  sub.cute  congestam  et  adstrictam  pin- 
guedinis  copiam  obstare  sanguini  credimus,  ex- 
teriora  et  nii{ioi:avasa  repleturo^  tantumhicco- 
gatur  necesse  est  ut  interioca  et  majora  vasa,  ac 
receptacula  distendat,  et  ibi  potissimum  ubi  la- 
xiores  suitf ,  aut  ex  parte  erosi  eorum  parietes 
disrumpat?  An  deuique  erosio  tanto  facilius  fit, 
quanto  magis  pinguedinis  copia  sanguis  abuodat } 
Kon  me  fugit,  plerisque  omnibus  contra  videri, 
non  dubitajntibus  quin  pinguedo  corrigat  ero- 
dentia  corpuscula,  aut  certe  obruat  et  irretiat 
Mihi  vero,  cum  ea  nimia  est,  sive  ob  id  ipsum 
bona  esse  nonpossit,  et  idoneaad  corrigendum, 
sive  premendo  minima  vascula  et  humores  in  his 
retardando ,  faciat  ut  mora  acriores  fiant ,  srve 
acriores  pariiculas  sic  irretiat,  ut  intra  corpus 
retineat ,  se  tandem  aUquando  ubi  magis  magis- 
que  coacervatae  fuerint ,  data  aUqua  occasione , 
exerturas;  mihi,  inquam,  ne.de  modo  et  causa 
disputem,  iUud  satis  est,  saepe  esse  inpinguibiis 
erosiones  animadversas ,  meque .  ipsum  in  hac 
itemque  in  altera  (2)  pinguioris  habitus  muUerey 
quibus  pinguem  etiam  senem  (3)  £sicile  addas, 
erosam  intus  arteriam  magnam  deprehendisse^ 


(i)  Disp.  de  aeris  praesent.  iu  humorib.  animal.  c.  i,  $  18, 
coroll.  4  et  5. 

(a)  Epist.  a6,  n.  17, 
(3)  N.  i5. 


LIB.    II.    P£   MORBIS   THORAGIS,   EPIST.  XXVII.   5o5 

Quin  renes  quoque^  mtilta ,  si  quod  aliud  viscus,. 
pinguedinis  copia  obsiti,  in  hac  femina  exulie- 
rationem  non  effugerunt. 

4*  Ossea  autem  illa  tubera ,  quae  in  cranii  inte- 
riore  facie  extabant ,  non  ad  exostoses  eas  refero, 
quas  post  insultus  epilepticos,  ibidem  ab  se  et 
Ravio  visas  commemorat^oerhaavius  (i),  sed  ad 
novas  ossis ,  ut  sic  dicam ,  vegetationes ,  quales  in 
vertebris  hominis  centum'  circiter  annos  nati  des- 
cripsit  Poupartius  (a)  singul^iri ,  qua  nostrae  quo^ 
que  erant  albedine  et  nitore.  Quod  si  utraeque , 
sicut  illisuae  etnostrae  nobisvidebantur,  quasiab 
efiiisione  quadam  factae  erant  ossei  succi ;  minus 
faciles  habebunt  explicalus  secundum  recentes 
observationes  sententiamque  experientissimi  viri, 
praesertim  cum  in  no^tra  anu  crassa  meninx, 
quae  interni  periostei  locum  tenet ,  nihil  lassionis 
in  se  o^nderet  qua  illa  tubera  obducebat,  neque 
ad  ea  arctius ,  sicut  ad  certas  quasdam  alias  cra- 
nii  partes  adhaereret,  nec  mulier  de  uUo  unquam 
dolore  aut  morbo  capitis  questa  esset.  Quae  res 
quomodo  possit  intelligi  et  quid  ex  ca  deduci, 
cum  satis  in  Adversariis  YI  (3)  sit  indicatum ,  hic 
iterare  nihil  attinet. 

Itaque  ad  promissam  revertor  seriem  observa- 
tionum  quae  mihi  quidem  sunt  cognitae  disrupti 


(i)  Praelect.  ad  instit.^-S  860. 

(2)  Hlst.  de  TAcad.  Roy.  des  Sc,  an.  1699,  obs.  anat.  i. 

(3)  Animad.  84« 


5o6         DE    SSDlBlfS   Et   GAU^IS   HOftBORUM 

cordisi  Quas  ititer  locus  hfc  ejus  est  quam  etnl^m 
ciKiter  ac  ni^a  ,  tetnpore  in  hoc  nosocotkiio  ab 
se  habiram ,  mihi  mrravit,  anno  1708,  probu^  $t* 
qiie  honestus  vir  Antonius  M arisatu^ ,  qui  tunc 
ibiclem  medici  assistentis  munere  fungebatur  di- 
ligentissime. 

6.  Femina  ^  qutt!  palpitatione  cordis  laborabat, 
cum  prandendi  cau^a  in  lectulo  in  qtio  jacebtf 
vix  resedissot,  moriof ,  ait,  et  quasi  iUico  mor* 
tua  est.  Tliorace  post  duos  tresve  dies  aperto,  iil- 
ventitm  est  pericardiiim  concreto  sangiiine  dis*- 
tentum.'  Ilic  autem  prodierat  ex  sinistro  <^ordis 
ventriculo,  quem  ulcusculum  quasi  quoddam ad 
cuspid^  perforaverat. 

6.  Hic  casus  satis  similis  nostri  esf ;  ttti  in^to  il- 
Iprum  etiatti  quos  Lancisius  obserVairit ,  etst  cou^ 
trarium  ex  parte  suspicamur,  tamen  pro  certo 
nescimus.  In  posthumo  enim  opere  de  MMatof^ 
dis{  I  )edito  anno  1728,  revera  ct  ipse  eorurti  tneu- 
tioiiem  injeclt  qui  repentitio  interitu  ob  Ap^ttufn 
ex  tempore  cordis  foramen  conciduntj  seque  id 
moftis  genus  non  modo  vidisse ,  sed  CfebtO  etiatn 
vidisse  testatus  est  :  qui  locus  ^  ut  fit ,  vifttttt 
quemdam  fugit  caetcroquin  eruditum.  Atque  uti* 
nam  Lancisius  opus  illud  suum  eiplere  potuisset; 
profecto  neque  has  neque  aitots ,  disefte  ab^,  et 
singillatitti  scriptas  observatiOiiesdeftidwareiBiis. 


A*  t   t_  A 


MflbJaftM^^k^i^W 


(1}  Propoa»  aS. 


LIB.    II.    Dt   MORtelS   THORAtilS^  EPtST;  XXVI I.    ^OJ 

Munc€[uod  quid^tti  £id  hafiftttinet  nihilhabemu^ 
alitid)  ni^i  quod  ihideln  sihi  persiiasum  osteiidi% 
huio  morti6  geti^ri  upflortuna  int^f*  csetera  essi^ 
iila  corpora  iti  qtlibud  pueHli  ddhuc  <t>tate  cordta 
fibfds  HOb  niodo  Idnguidii^rei  tiec  satls  tohtJ^ren^ 
tes^  Sdd  etidm  de/icientes  iuvenit^  ut  nutTiihdtim 
sihistto  in  ventriculo  locum  quemtlam ,  ac  veluti 
/bramen  petluiUdum^  quod  externoy  intetnaque 
tantum  tnembtana  ^  tie  omnino  dehiscetet^  impe^ 
diebat.  R^cte  atitem  ^cripsit  inter  caet^ra.  Nam  ei 
ulceribus  intetnis  obnoxia,  et  quibus^  ut  dixit^ 
languidiores  fibrsk  cordis  suut^  ^ideM  thorti  sunt 
opportuna. 

7.  Utriusqu^  hujus  uhimi  gett^fis  ^xeAiphitt^ 
protulit  luculetltum  is  qiii  de  coMi^  ruptione 
plura  hactenus  quam  c^uisquam  ^Uegir  ac  scrip^ 
sit  cL  irir  Moraiidu^  (i).  Uterque  ^dSus  iti  ttnnum 
incidit  i^3o.  Aiter  in  fettiiAa  priticip^^  e^tate  jam 
ptovedtft^  l;ujusv^htrictiliim  tiot^dis  dexterumen»- 
terius  ero^um  obs^^vdvit  cl.  L^m^ryus^  ut  ulcus 
iude  pauktim  Videlretur  ad  Vehtl^iculi  Usqu«  ea- 
TUm  petrenisse  \  qui  propterea  inAuis  erat,  quippe 
effusd  iutr^  pericardium  ^tigUi^i^ ,  <^UjUS  sinister 
eriit  plenui.  Alter  in  nobiU  Viro,  qtK&m  Moraudus 
ipse  dissecuit ,  inveuitque  pericArdium  cOrtcreto 
satiguine  reftSrtum ,  quem  cor  laxum  ad^o  ut  spe^ 
cilU  duntdjtat  potidere  treijiei  posset,  e  veutriculo 


t^i}  IVWra.  de  l'Ac^.  !l6y.  dei  Sc.  aA.  i^Sa. 


5o8  D£   SEDITOS   KT   CAUSIS   MORBORUM 

sinistro  efFuderat  per  scissuram  octo  circitqr  11* 
neas  longaiii)  quee  in  luedio  iliius  ventriculi  re* 
perta  est.  Ca*tcra  quar  ad  eos  casus  attiDentperle- 
gere  poteris  apud  eumdim  Morauduni  praeter 
eas  qua^praecesserant  caii^as  et  nutas  :  qusenum 
quia  nulla  fueriut  aduotatiDne  digna*^  an  potius 
quod  sint  ad  ulterioreni  tractationem  dilatse,  in 
eo  quidem  commentario  nun  occurrunt  Sed  in 
penultimay  quantum  ego  novi,  rupti  cordisob- 
servatione  ad  exulcerationem  pertineiite,  sicuti 
utrasque  earum  ad  me  scripsit  idem  quiillamiu- 
buit,  mecumque  communicavit  adno  174^.  Me- 
dicus  olim  in  Placentina  aula  spectatissimu^Lau- 
rentius  Marianiis,  ita  uunc  a  uie  habebis. 

8.  Eqiies  erat  ornatissimus,  annos  natusqnin- 
que  et  sexaginta  ,  sed  robustis  membris  et  proba 
humoriim  temperie ,  nisi  quod  ante  annos  ali- 
quot  diutiirnis  et  contumacibus  criirum  ulceri- 
bus  laboraverat  :  quae  perta^sus^  remediis  qua 
internis  qua  externis  tandem  persanaverat.  Is 
novissime  rheumaticis  doloribus  subinde  oboo- 
xius ,  sed  levibus  adeo  ut  domo  exire  noo  prohi' 
berent ,  quod  et  pridie  fecerat ,  quam  moreretur, 
iis  acerbius  prehensqs  est,  Y  nonas  junias,  ad 
Sternum  quidem  et  brachia,  non  sine  capitis 
perturbatione.  Quibus  per  ea  quae  sunt  visa  nia- 
gis  idonea,  cum  occursum  esset;  jam  circa  meri- 
diem  magna  ex  parte  relevatus,  quamvisinfiriDO 
pulsu  alacriter  se  gerebat.  A  prandio  cum  quie- 
visset ,  expergefactus ,  eosdem  quos  mane  dolo- 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THOBACIS,   EPIST.  XXVII.    5o.9 

res  sensit.  Quapropter  inambulare  in  conclavi 
ccepit ;  sic  enim  illos  facilius  ferebat.  Sed  post- 
quam  satis  id  fecerat,  cum  lectum  repetiisset, 
querebatur  de  fumis  ad  caput  ascendentibus ,  et 
de  pectoris  angustiis ,  inquietusque  sese  huc  il- 
lucque  vertebat.  Quod  cum  spatio  temporis  non 
brevi  fecisset ,  repente  se  mori  sensit ,  simulque 
pallens  et  se  agitans ,  illico  interiit.  Abdomine  di- 
ducto ,  inventa  sunt  omnia  secundum  naturam. 
Pectore  autem  aperto,  et  puimonibus,  qui  an- 
trorsum  compulsi  erant,  dimotis,  pericardium 
deprehensum  est  nigro  concretoque  sanguine 
distentum.  Is  e  sinistro  cordis  ventriculo  exierat 
per  scissuram  longam  unciae  dimidium ,  et  se- 
cundum  illius  longitudinem  ductam ,  circa  quam 
cordis  fibrae  non  recenti  corrosione  exesae  cous- 
piciebantur. 

g.  Nimirum  quod  Trombellii  casus  (i)  osten- 
derat  hic  nobis  confirmat,  quas  erosiones  in  cute 
nolumus ,  eas  hinc  depulsas,  interiora  haud  raro 
invadere  et  inopinatum  exitium  afFerre.  Quamo- 
brem  illud  primum  videndum  est,  ne  sine  longa 
eaque  diligenter  etiam  atque  etiam  habita  deli- 
beratione,  exteriora  ulcera  aliaque  id  genusdiu- 
turna  mala  persanemus;  tum  ubi  internis  magis 
quam  externis  persanata  remediis  fuerint,  ut  id 
amne  homo  sollicite  fugiat  unde  iterum  gignan- 


\x)  Vid.  Epist.  %6 ,  n.  89. 


t|ir  corpu^ula  erodendi  y^n^  liabeptifi :  d^indt 
Si  qua  fiova  oriri  incipiant  inc(iiiin^p4ay  ut  ipat^T 
rius  ars  satagat ,  si  forte  priores  illae  <erp^pQf§  r^ 
duci  po^sint;  at  si  non  possijqt  ?  Vt  ^]^^  ^uffiqian- 
tur ;  novis3ime  ut  cum  p^ima  in^rni ,  pr^^itiyp 
in  thor^pQ,  mor}>i  se  prodid^int  jndicKi,  qv^m- 
vis  ea  levia  ^int,  obscura/  amln^vaf  4tqii#  nt 
CQmp£(rando  facile  intelUges,  fer§  in  g}ii^  ;iiu, 
vereatur  mediiQus  ne  quid  intn^  inpp^tri  ^?tui'i 
ut  M  minus  fecere  po3sit,  aeriwpuiaiQ ,  cpppf^D, 
cpncit^tionem  S4nguini«  ipipMendp,  ne  ^ndem 
illud  r^pentf  arumpat,  4^%  sa}t(pi9  pp^r^,  n\ 
qnam  tgrdissimp;  n^^  ^^  fWm  oinniqQ  apiui 
a»gri  domegticp^  spspicionem  anM^  o^QuUaiite, 

jp.  Pfi  uitim^  a»Jm  bvju^  g^nfiW  4^t>§^ati9- 
m ,  in  ^tentiwimo  r^g?  l»t^tg,  pufuf  swMl^fr 
cordis  ventricuius  inventus  est  oblongji  ^f^^sfirs^ 
dismptns,  nop  e?:pwt»?,  Q^Wfffy  Ht  V«ri>a  fe- 

ciaw  f  quipp^  de  re  ?>pn  libi  w^dQf  f^d  Mniv^sp 
t§rr?rnn?  prbi  nop  incpgnit^r  ^m  ob^rv^ifff^^i^w 
si  cnm  c^t^riSf  qna«pfptnliww«  A9v«jp  wfynn* 

:f^eris,  d^  dec^m  ant  Qf^l^  d§  octft^  f^f^fi^^.  m^^ 
ad  ftstpj^m  speptatvuinussf^nt^n^,  fliwrt»  asft^p 
m.^BC»  <B|5t;  Wftm  fejmd  ftPap/Wf^  ^«periff  qii« 

tpntticulpm  |lp3^f;iernin  di^nptwip  Q§t§nd?rit, 
§nm  sepfcem.  r^liqu^  ^inif trwi  wnn^  «rfirt^uf^ 

rint,  Huc  aliat  ^dditP  ^.q»ibw  Wm  JMtp  r^^g- 
nosMrem  certior  sum  factus.  Namque  ut  illam 
praeteream  quam  ex  Santorino  ambigue  ijidicat 


m 
I 

! 


LIB.   II.    eil   XOHm  TAORA^Sy  XPIST.  XXVU.    5ll 

AlicbelpUUB  (i)  tenquam  ejus  siimlem ,  qua  a  me 
supra  (9)  iu  Yeueta  muUere  desQripta  est ;  ia  dua- 
hw  c^erte  quas  iu  viro  patricio  et  in  medico  quo* 
^m  babita^ ,  laudatus  ^lariauus  mihi  postea  sig* 
mQ^^yit  a  me  tecum  aliis  litteris  (3)  communir 
l^das ,  pertusus  erat  siuister  cordis  ventricniu^. 
Vudeuam  vero  £actum  dicemus,  ut  ibi  mnlto  ra- 
fim  contiugnt  ruptio  ^  ubi  lanto  saepius  videtur 
metuendaquauto.parietisventriculi  dexteri  eras* 
fttudo  et  robur  minora  sunt,  si^cum  sinistro 
comparentur  ?  Primum  sinistri  pars  ima  in  qua 
ruptip  a^cidit  iu  quinta  et  seEta  observatione 
propoiita  (4)9  teouior  et  infirmior  est  quam  par 
ried  ventiiculi  dei^teri.  Dpnde  sinistri  vis  quanto . 
majaff  est  quam  dexteri,  tanto  mafis,  pnesertim 
4ium  ol^taculum  quodpiam  se  oppouk  sanguini 
mI>  iUo  exeunti ,  parietem  ipsa  urg^t  auum ,  ut 
si  qua  bujus  pars  aut  uleere  aut  tation^aiia  all- 
qua  aive  ^a  morbo ,  &iv0  ab  ortuwdebiiior  sit  qoam 
uaturalis  requir^t  structura ,-  Cantee  p^K  essi^  vi 
li4^[ueat ,  sed  ilii  paries ,  quantupnvis  aiibi  et  pM- 
xkne  quoque  satis  ciK^ssas,  ut  in  ]9arveii  obser* 
vatiooe(5)  et  robustus  ait^  p^rrumjpator  deaiqoe 
ct  dboiiiscat.. 


(a)  N.  a. 

(S)  Spist.  6^9  n.  i4  et  xf . 
(4>W.  act5. 
*(5)  Sapi»,l».  I. 


t- 


.» 


/ 


5l2  BE   SEDIB0S  ET   GAHSIS   MORBORUlUr 

Erat  quidem  praeter  eas  quse  prolatae  sunt, 
observatio  quoque  viri  cl.  Christiatii  Vateri  (  i ) 
ventriculi  cordis  dexteri  /10/2  procula  macrone^ 
uhi  septo,  velut  mediante  sutura^cofuBret^  ultra 
longitudinem  unguis »  rupti.  Sed  quia  nulla  cordis 
prdivia  morbosa  disposition  .  a  gravissimo  ictu 
praetereunlis  currus  ea  ruptio  tota  accidit  illo. 
eodem  temporis  puncto ;  propterea  inter  cseteras 
quae  ad  p  ropositum  faciebant  nostrum ,  haud  est 
reiata.  £t  d^  morte  repentina  a  disrupto  corde 
hactenus. 

11.  Nunc  quie  ex  aliis  accidit  cordis  vitiis  est 
attendenda.  £x  quibus  cum  ejus  potis^imum.dila- 

.  tationem  prolatis  alias:(2)  historiis  ostenderimus 
aut  celeriores  opinione  ,  aut  suhitos  omniDO 
interitus  attulisse ,  nostrae  autem  consuetudinis 
minime  sit  quae  semel  perscripserimus ,  iterare ; 
juvat  hianovaifi,quaeluculentissinie  idconfirme^ 
observationem  producene.  £a  Media^iae   nostri 

est,  subinitium  martiianni  174^  habita^et  no- 
bi#cum  eodeiu  quo  habita  est ,  die  communicita. 

12.  Juvenis,  egregio  corporis  habilu  ,  confor* 
matione  et  statura  praeditus,  cuni  jam  diit  spi- 
randidifiicultate  premeretur ,  sanguine  e  nairibus 
subinde  erumpente ,  levabatur.  Sed  po^teaquaip 
carere  coeperat  hac  sanguinis  excretione ,  cum 
forte  longum  iterTri^ento  Patavium  partim  pedi- 


(i)  Epb.  N-  C.  Oec.  3,  A.  9,  obs.  164«^. 

{%)  Ut  Epist.  18,  n.  a,  S,  i4v  etEpist.  24^  ii.'f3.   - 


LU.    II.    DE   MORBIS   THORAGISiy  XPI5T.  XXVII.    5l3 

bus  ,  partim  jumento  vectus  ,  intra  biduum 
confecisset,dum  se  statim  ab  itinere,ad  sarcinulas 
inclinat,  humi  depositas ,  concidit  illico  mortuus. 
Thovax  cum  postridie  incideretur,  vasa  animad- 
versa  sunt  colii  et  capitis  sanguine  turgida.  XJbi 
vero  apertus  est. ,  nihil  in  eo  effusum ,  nec  puU 
monesusquamad  pleuram  adhaerentes  conspecti 
sunt.  Erant  hi  a  sanguine  Uvidi ,  in  ipsis  remo-r 
rante  :  parvi  praeterea  ob  immanem  cordis  magni- 
tudinem ,  quod ,  inciso  pericardio ,  ubi  erat  non 
parum  subrubri  seri ,  inventum  est  vel  bubulo 
majus.  £t  erant  quidem  auriculae  ,  dextet*que 
ventricuius  ampUores  quam  soleant;  masrkna 
tamen  ma^nitudine  ad  sinistrum  attinebat :  ne* 
que  ea  parietibus  debebatur  qui  soiito  non  erant 
crassiores;  sed  ventricuU  cavo ,  dilatato  adea,  ut 
nihil  magis ;  copia  autem  atri  sanguinis ,  nec  in 
poiyposas  concretiones ,  sed  in  grumos  nonnihil 
coacti ,  non  modo,  ut  reliqua  cordis  cava  oppleto, 
verum  etiam  distento.  Praeter  haec ,  valvuiae,  qua& 
sunt  ad  ejusemissarium,  semilunares,  non  osseae 
quidem  ,  sed  duras ,  et  quod  in  oculos  statim 
incurrbbat,  perparvae  ;  contractas  enim  erant> 
corrugataeque.  Magna  autem  arteria ,  etsi  aequo 
ampUor  non  erat ,  tamen  quo  magis  a  corde 
reeedebatur ,  eo  tunicas  habebat  aequo  tenuiores. 
Nec  facies  ejus  interna  sudjcis  in  longitudinem 
ductis,  quamvis  subobscuris,  carebat.-  Caeterum 
in  corde  et  thorace  toto  nihil  praeterea  fuit  quod 
secundum  naturam  non  ^sset.  Post  hapc  ventrem 
3. .  33 


ffl4  l»X   SBIHBUf   ET   GAUSIS   MOBBaRUM 

et  caputy  de  quibus  nuUa  querela  fuerat,  apeiire 
superTacuum  est  visum. 

1 3.  Si  quod  natura  praemoustraverat  ^  hic  esset 
juvenis  secutus  ^  ut  san^uinem ,  qui  e  naribus 
fluere  desierat  y  per  sectam  venam  opportune 
detrahendum  curaret;  aut  non  ita,  aut  tardius 
certe  interiisset.  Nunc  magno  documento  medicis 
fuit  j  quid  feciendum  sit ,  ubi  aliquis ,  ea  precipuc 
«tate ,  eoque  corporis  habitu ,  ejusmodi  evacua* 
tione  carere  iocipit,  prsesertim  si  idem  sit  cuipiaiB 
obnoBius  morbo ,  ut  hic  erat  difficultati  respin' 
tionis.   Cui  quidem  obnoxios  fuisse  plerosqBe 
omnes  quos  tibi  ahas  ( i )  scripsi  cum  dilatato 
corde  repente  mortuos ,  relectis  eorum  historiis 
snvenies.  Sic  etiam  in  hac '  Sepulchreti  XI  sec^ 
tioue  (st)  videre  poteris  ,  ut  auriga ,  in  curru  dt 
improviso  extinctus ,  cujus  corerat  ^z^ovi^  bubub 
majasy  aaspe  se  crederet  suffbcari  ^  nisi  appressa 
fhoracem ,  et  abdomen  manu  comprimeret  ^  non 
secus  ac  alter  apud  Harveium  (3) ,  cui  cordis  mo^ 
lesy  et  ventriculorum  cas^itates  sanguine  distent», 
bovini  cordis  magnitudinem  «quabant ,  levamen 
in  summa  cordis  et  pectoris  appressione  aliquod 
percipiebat ,  cum  tota  pectoris  regio  a  fidrtissimo 
viro  comprimeretur ,  etsicutpistorpanemsubigit^ 
depseretur  ^  credo  quod  sic  juvaret  uterque  san* 


■feM^i 


(i)  Vid.  supra,  ad  n.  ii. 

(i)  Obs.  ^4. 

(3)  De  circttl.  saftg.  £xerc.  3. 


LIB.    II.    BV   ItfORBIS  THORAOIS,  EPIST.  XXVII.    5l5 

guinis  motum.  Alterum  quoqiie  in  eadem  sec- 
tione  (  I )  leges  repentino  obitu  raptum ,  corde 
longe  nativam  molem  excedentCj  et  nigri  sanguinis 
pleno ,  quem  difficile  spiritum  duxisse ,  vel  alia 
qu8B  adjuncta  erant,  satis  indicant.  Sectione  au- 
tem  II.  iibri  hujus  secundi  (  a )  proponitur  ado- 
iescentula,  sin^  manifesta  causa  suffocata  subito^ 
cui  cor  duph  majus  ordinarm ,  in  eoque  ,  ut 
magisdiserte  in  scholio  X^^xXxlx  ^magna  sanguinis 
copia  i  quee  oordis  magnitudo ,  sive  eK  moii>o 
accidit ,  sive  fuit,  ut  ibidem  creditur ,  ei  adoles- 
centulae  naturaiis ;  Ciim  propter^a  cor  majorl 
ttset  pondere  ,  ideoque  majori  ad  motuifi  diffi- 
cultate ,  aptior  esse  debuit  ad  sanguinem  in  eo , 
et ,  qiiod  consequitur  ,  in  pulmonibus  remo- 
raiidum^  praesertiiR  in  paralytica.  Ob  ejusmodi 
enim  caxisam  egregie  Lancisitt^  (3)  censuit ,  qui- 
bus  cor  ab  ortu  cousueto  majus  obtigit ,  iis  si 
vires  moventes  musculos  minuantur,  ut  puta 
▼el  a  sola  provectiori  «tate ,  facile  saRguinem 
in  corde  subsistere ,  hujusque  aneurysma  facere. 
Sed  etsi  iag^s  cordis  moi^s  «ive  diapbragma 
pr&egravaoido ,  sive  etiam  puimoaes  ,  ut  in  eo  de 
qsio  loqTumur,  juven^  perspicue  apparuit ,  com«* 
primendo  respiratioui  of&cit,  «dcuti  alias  indi^* 
eavimiflbs  ^  tamen  vd  sola  ,  quam  bic  attendimus , 


(a)  Obs.  33. 

(3)  De  mot.  cord.  propos.  38  in  fin. 

33 


5l6  DE    SEDIBUS   £T   CAUSIS   MORBORUM 

sinistri  ventriculi  dilatatio  facit^ut  quanto  minus 
sanguinis  in  aortam  potest  extrudi ,  tanto  quoque 
minus  e  pulmonibus  admitti  possit,  unde  tum 
spirandi  difficultas  oritur  gravatis  sanguine  pul- 
monibus,  tum  4nprs  denique  repentina  ubi  is 
ventriculus  magis  semper,  magisque  laxatus ,  ea 
tandem  sangninis  copia  obruitur,  ut  se  nequeat 
contrahere.  Copia  autem  sanguinis ,  qua  non  his 
modo  in  casibus  ,  sed  et  in  ahis  repentinarum 
mortium  haud  ita  raro  oppletus  conspicitur ,  ve- 
luti ,  ne  longe  hinc  digrediar ,  in  femina  illa  prin- 
cipe^  quam  supra  (i)  ex  Morando  commemoravi, 
et  in  ancilia,  de  qua  in  hac  ipsa  Sepulchreti 
sectione  XI.  obs.  XI.  et  in  aUis  facile  de  quibus 
ibidem  obs.  IX.  aut  in  Additamentis  obs.  I ;  ea , 
inquam  ,  sanguinis  copia  facit^  ne  sine  aliqua 
causarum  et  rerum  circumstantium  distinctio- 
ne ,  assentiri  iis  p6ssim  qui  scribunt  sic  in  univer- 
sum ,  in  honUnihus  subita  morte  exstinctis ,  solere 
cor  dextrum  sanguine  plenum ,  sinistrum  %^a€uum 
esse. 

14.  Quaeres  fortasse,  cur  in  proposito  juvene 
cum  essent  cordis  quatuor  caveae  omnes  dilata- 
tas ,  maxima  tamen  dilatatio  esset  ventricuU  si- 
nistri?  SciUcet  quia  hujus  dilatatio  causa  fuerat 
dilatationis  trium  reUquarum ,  sanguinem  vide- 
Ucet  ob  eam  causam  quae  paulo  ante  dicta  est, 


(0  N.  17. 


•rl 


LIB.    II.    BE   MORBIS   THORACIS,  EPIST.  XXVII.    Sl^ 

minus  admittendo  ideoque,  in  sinistra  auricula  et 
pulmonibus ,  et  ventriculo  dextero  adjectaq^ue  ei 
auricula  retardando.  Sed  cur  primus  omnium 
dilatatus  est  sinister  ventriculus?  Nimirum  quia 
contractae,  quaecumque  ejus  rei  causa  fuettt,  cor- 
rugataeque  semilunares  valvulae  se  explicare  satis 
non  poterant,  nesanguis,  constringeute  se  aorta, 
in  ventriculum  unde  venerat ,  sui  partem  remit<^ 
teret :  quae  parsfortasse  minor  fuisset,  si  tunicae 
ulterioris  aortae  justam  excepti  sanguinis  copiam 
venas  versus  compellere  potuissent ,  id  quod  il- 
larum  tenuitas ,  hoc  est  minor  carnearum  et  elas- 
ticarum  fibrarum  numerus  nojn  sinebat. 

Yerum  haec  non  fiisius  explico ,  ut  quae  par- 
tim  sunt  per  se  clara ,  partim  aUas  (  i  )  satis  ex- 
posita. 

i5.  Illudtamen  semper  est  animadvertendum, 
cordis  aneurysmata  haud  secus  atque  aorte ,  non 
ita  necessarias  subiti  interitus  causas  esse,  ut 
sunt  cordis  aut  aortae  ruptiones.  Imo  dilatationes 
illae,  nisi  eo  demum  pervenerint,  ut  nova  alia 
causa  extrinsecus  aut  intrinsecus  aceedente ,  il- 
lico  cessare  debeat  sanguinis  circumitio ,  lentam 
potius  mortem  afferent  quam  repentinam.  Cujus  ' 
rei  etsi  multae  extant  observationes ,  neque  in 
nostris  ad  te  litteris  desunt ;  tamen  quod  ad  cor 
attinet,  de  quo  hic  agimus,  duas  inspice  quas 


(i)  Epist.  a3,  n.  9. 


SlS  DB   SKDIBU8   ET  GAHSIS   ItOirBOmirM 

habes  in  Sepulchreto^i),  alteram  Thotnse  Bartho* 
lini,  in  qua  cor  tam  yaslum  proponitur,  ut  stepe 
in  bobus  non  majussity  alteram  Ottoois  Heurnii^ 
in  qua  cor  dicitilr  communem  magnitudinem  qua- 
ter  circiter  excessisse.  lieotrius  segrum  subita 
abreptum  morte ,  imo  utrumque  lento  morbo 
confectum ,  invenies.  Quin  utriusque  in  corde  id 
fuisse  insuper  animadvertes,  cujus  causa  has 
duas  potissimum  observationes  memoravi.  IVam 
primus  sub  radice  arteriae  magnse  cart^laginem 
habuit  triquetram ,  sive  spongiosum  nonnihiloset 
friabile^  calculis  nonnullis  per  urinam  eascretis 
haud  absimile;  alter  vero  in  villis  septi  interme-^ 
dii  tres  calculos ,  pisi  circiter  magfutudine ,  non 
admodum  adhuc  solidos,  sed  arenaceos  et  nova^ 
culas  cedentes,  Vides  igitur ,  nec  propter  haec  alia 
cordis  vitia  mortem  subitam  accidisse  :  quam  ne- 
que  ei  leges  accidisse  adolescenti  ('i),  cujus  in 
corde  os  tribus  articulis  constans  ^  caswnque  ei 
arenosa  quadam  materia  repletuin  invenit  Pla* 
terus  ^  neque  ei  mercatori  (3),  cui  dexter  cordis 
ventriculus  interius  fuit  dufus  adeo ,  exasperatus 
undique  et  quodammodo  squamosus ,  ut  inserta 
manus  Smetii  squamarum  scabritie  offimderetur. 
Quse  ego,  atque  alia  ejusmodi  exempla  amicis 
quibusdam  proferebam ,  ne  facile  improvist  obi** 


(i)  L.  a ,  s.  7 ,  obs.  83  9  et  »•  89  eb*«  i5. 
(a)  Sect.  ead.  8,  obs.  24. 
(3)  Ibid.  obs.  14,  S  9- 


LIB.    II.    :DE  JfORBIS   THORACIS,  £PIS7.  KIEVII.    ^I^ 

tus  causcim  ab  o^ibus  repetereat  coaapectU  ia 
corde  viri ,  cujus  dissectio  in  boc  theatro  iaitiu]» 
praebuit  anatomes,  anno  1745.  In  ejaa  «eoif^opf 
quae  pra&ter  mtunm  animadverterim,  quai^^ 
in  sermonem  de  illo  iocidi ,  hic  paucis  subjiciam. 
16.  Mendicus,  qui  aatea  lanarius^fuerat,  aiar 
nosnatusad  quiaquagiata,  grandi  mfacie  tori> 
dus,  frigidissimo  anni  tiinpore  ,  januarius  euiiQL 
mensis  ad  finem  vergebat ,  ut  nudua  in  paleifi 
dormire  consueverat,  sicmane  inventus  est  ^ior*- 
tuus  in  suo  gurgustio.  Ventre  aperto,  aliquanto 
plus  humoris-  in  ho^  vidi  quam  secundum  nar 
turam  soleat :  ventriculum  autem  valde  difitenr 
tum,  omentoque,  magnaei^  parte  sursum  re^ 
tracto ,  altius  opertum.  Intufi  plijbpiiu»m  quidfem 
hahebat  aeris ,  sed  et  vini  adbuc  aliquaatum  9  cu- 
jus  eratcolore  infectus*M^seisile^iiglandui^tum 
ad  ejus  centrum,  ubi  erant  in,  moduiii  gemini 
haud  magni  racemi  cc^stipataf! ,  tum  [|Ubi  pa^im» 
uhi  erant  di^jectse  «quo  majpres  ^t  subdurm- 
Lien  parvulus,  cum  jecur  quid?m  fl^et  mediOf- 
cre ,  arteria  autem  spleni<Ja  proportiojje  cra^sior. 
Ccetera  in  ventre  viscera  be»e  se  bAbehiint.  J^ 
thorace  cor  potis^iiiKum  perlwtravi  ^  q^d  nw 
parvum  erat,  sed  ikecidum*  £lectein  eo  omqia, 
nisi  quod  e^Uerius  in  m^dip  fere  posteriori^  £3,- 
ciei  squamam  oaseam  habebat  non  parvam ,  al- 
teram  autem  multo  hac  minorem  exterius  pari- 
ter  in  auricula  dextera.  Erat  squama  utraque  sic 
annexa  cordis  auriculaeque  membrana^i  ut  are- 


$20  M,   iEBlBtrS   KT   CAtlSlS   MOftBOAUM 

tius  taDC^n  fibm  carneis  inhaereret,  sinequaruitt 
laceiratione  haud  poterat  separari.  Reliqua  non 
potui  in  thorace ,  nedum  in  capite ,  diligenter  ins- 
•picere,  cum  magis  idoneum  cTadaver  interea  nac^ 
tus,  hujus  accurata  observatione ,  praeter  con* 
fiHKtum  dbcendi  munus  distinerer,  In  illo  tamen 
priore  vidtsse  memini  interiorem  aortse  faciem  vel 
pone  valvulas  semiluugjres  subalbis  maculis  dis- 
tinctam  y  quas  etiam  prope  ejusdivisionem  in  ilia- 
caSy  et  in  hisipsisanimadverteram. 

17.  Vellem,  si  fieri  potuisset,  peculiaria  qua:^ 
daoY  novisse ,  quibus  hic  mendicus/dum  viveret, 
esset  aut  non  esset  obnoxius,  et  tempus  praeterea 
faabuisse  ejnsdem^  qui  lanarius  fuerat  et  valde 
macilentus^  pulmones  rimandi,,  et  qui  inopina- 
tam  mortem  obierat,  cerebrum  incidendi.  Nudc 
liceret  aptiusconjicere  quam  in  ejus  obitu  partem 
-^igus,  et  quam,  siforte  sic  placet,  squamae  ilbe 
etiam  cordfs  ossea^  habuissent :  quanquam  hae 
inihi  ({tiidem  videntur  non  ita  magnam,  cum 
eorum  venit  in  mentem  quae  supra  (  i )  dicebam 
me  tunc  amicis  comniemorasse.  Quod  si  tu  exem- 
pla  illaTninus  arbitraris  huc  attinere,  quippecal- 
culorum  potius  quam  ossiatt ;  non  hic  disputabo 
num  corpora  ea  omnia  revera  fuerint  calculosa, 
"et ,  si  etiam  fuerint ,  num  cordi  ipsa  non  officere 
potuerint,^  si  meae  osseae  laminde,  quantum  exis- 


(i)  IST.  i5. 


'  * 


IIB.    11.    DE   MORBIS  THORAGIS,  EHST.  XXYII.    Slt 

timas,  officiebant;  sed  exempia  addam  alia  ia 
quibus  vera  ossa  fuisse  ^  nec  tu  nec  ego  dubita-* 
bimus.  N^que  enim  facere  cum  iis  possum  qui, 
arteriis  exceptis  et  falcato  crassse  meningis  pn> 
cessu,   non  videntur  alibi  osseas  concretiones 
«ignoscere,  sed  pro  tartareis  magishabent  et  cal-* 
culosis :  ut  heque  cum  iis  qui  cor  et  arterias  fere 
solas  censent  in  vera  ossa  posse  mutari.  Sed  et 
illis  credo  qui  in  corde  aliquando  et  arteriis  non 
veras  osseas  concretiones  viderunt,  et  mihi  ipsi 
credo ,  non  modo  aUis  a  quibus  in  corde  et  arte- 
riis  vera  ossa  conspecta  sunt.  Verum  de  arteriis 
postea.  Nunc  prius  de  corde  videamus.  Columbus 
noster  (i)  cordis  septum \idit  utiquein  nonnullt^ 
cartilagineum j  et  Veshngiiis  item  noster  (a)  si- 
nistrum  ventriculum,  non  osse  quidem,  ut  ali- 
qui  aiunt ,  sed  cartilaginea  crusta  succinctmn  in*- 
tus  conspexit.    Et   in  Sepulchreti  Ubro  hoc  11 
sect.  1  (3)  et  II  (4)  habes  juxta  auriculam  curdis 
sinistram^  cartilaginosam  excrescentiam;  imo  ct 
auriculas  ipsas  duriores  et  cartilagineas*  Ubi  au«- 
tem  cartilago  est,  ibi  verum  os  fieri  posse,  non 
videtur  dubitandum.  Quamobrem  mirum  non  est 
quod  ahi  ut  nos  in  corde  ossa  deprehenderint , 


(i)  De  re  anat.  1.  i5. 

(a)  Obs.  anat.  et  Epist.  med.  i5. 

(3)  Obs.  32. 

(4)  Obs.  2. 


5aa  DE   SEDIBCS   ET   CADStS   UOBBORITM 

nec  quod  DionisiuK,  utt  alias  (i)  retulimus,  au- 
ricutam  ejus  dexteram  ossea  squamosaque  sub- 
stantia  intus  inveuerit  obductam.  Quod  si  forte 
aliquis  dicat  ossa  haec  ad  membrauas  attinuissc, 
non  ad  carneas  fibras,  neque  tllas  fuisse  veras  car- 
tilagines ,  sed  ob  duriticesimilitudinem  sic  vocata* 
non  secus  ac  vagina  uteri  fn  vetulis  esse  dicitur 
cartilaginea ,  quaiiquam ea  aut  in  membraois  osu, 
aut  ese  in  fibris  carneis  duritiie  ipsa  quoque  offi- 
cere  debutssent  cordis  et  auricularum  motibus, 
non  repugnabo :  ned  alia  potius  ratioae  aggre- 
diar.  Certum  est  enim  cameasipsas  cordistibras 
ad  tendineam  uaturam  interdum  deflectfre.  Ita- 
que  Albertinus  (a)  in  quibusdam  vidit,  substan~ 
tiam  cordis  a  basi  ultra  medietatem  ipHus  consis- 
tentia  et  colore  quasi  tendinem  evasisse :  quaUm 
mutationem  mihi  quoque  liceret  mea  tibi ,  si 
opus  esset,  observatione  (3)  confirmare.  Posse 
autem  ex  tendinibus  ossa  fieri ,  setate  prsesertim 
iogravesceute,  cum  Veslingii  (4)  ob^ervatio  io- 
dftcat,  qui  si  noii  osseos ,  ut  q«idam  scribunt ,  at 
propemodum  osseos  inveuit  oranes  tendines  qui 
in  senis  capularis  crura  tarsosque  ferebantur,  tum 
.ajiorum  haud  ita  rarse  inspectiones,  conjunctc 
cum  iis  quse  in  brutorum  animantium  et  avium 


)  Epist.  18,  n.  II  et  la. 

)  Comment.  de  Bonon.  Sc.  JLcad.  tom.  i,  in  opntcnl. 

)  Vid.EpUt.  45,  n.  »3. 

I  Epist.  cit.  t5. 


LIB.    !!•    DB    MTOMIS   THORACIS,  fePIST.  XXVn.    5^3 

potissimum  pedibus  jam  diu '  sunt  perviilgatae  , 
plane  comprobant.  Sed  hsec  dicta  sint,  non  quod 
ossium  desint  observationesincarneaipsacordis 
ftubstantia ;  sed  ut  vera  ossa  esse  non  potuisse  ne 
dicatur,  nisi  forte  ab  iis  qui  ne  avium  quidem 
ilios  tendines  in  ossa  converti ,  sed  in  calculosam 
potiuB  substantiam  contra  sensuum  testimonia 
contenderent ;  certe  enim,  ut  alia  praeteream,  ii 
tendines,  ossei  sic  satis  jam  facti,  donec  tenuia 
filamenta  aut  tenues  lamellae  sunt ,  a  nobis  haud 
secus  ac  ungues  aut  cornea  lamina  flecti  possunt, 
a  flexione  autem  continuo  in  rectitudinem  se  rcs- 
tituunt :  qui  si  ex  calculosa  aut  tartarea  materia 
constarent^  frangerfentur  illico,  et  in  fragmina 
dissillrent. 

i8.  Verum  ut  ad  exempla  jam  veniam,  cl.  Rei- 
mannuih  (i)  hic  non  citabo,  quiacum  proposuit 
a  se  visas  columnas  carneas ,  ad  latera  alterius 
ventricuU  cordis  exstantes,  penitus  ossificatas^ 
illud  continuo  subjecit  ^  aut,  si  mavis^  silicis  ins- 
tar  induratas ;  sed  potius  antiquioribus  observa- 
tionibus  utar  meis,  quas  tametsiannis  habui  170*7 
ct  17 17;  praeclare  tamen  adhuc  scio  me  non  si- 
lices  aut  calculos,  sed  vera  ossa  in  carnea  sub- 
stantia  cordis  vidisse.  Earum  observationum  al- 
teram  habes  in  hac  epistoia  (2),  alteraiji  in  111(3), 


(i)  Act.  N.  C.  tom.  I ,  obs.  170. 

(2)  N.  a. 
(a)  N.  aa. 


5:24  ^S    SEDIBUS   ET    CAUSIS   lfOR30R€M 

utramque  ita  scriptam  ,  ut  plane  intelUgas ,  quo« 
rum  essent  ea  corda ,  eosque  repentina  quidem 
morte  raptos  ,  sed  non  propter  id  os  fuisse.  Nam- 
que  anno  1 719,  utmmque  os  tantummodo  memo- 
raveram  in  V  Adversariis  (  i )  videlicet.  Sed  ibi 
tamen  satis,  ut  opinor,  indicaveram,  neutrum 
illorumin  ea  cordis  ])arte  induruisse,  ubi  tendo 
secundum  naturam  quidem  sit  tam  crassus  prae- 
sertim  quam  alterius  crassitudo,  alterius  sedes 
requirebat.  £x  fib^is  igitur  carneis  ,  vi  raorbi  an- 
tea  quasi  in  tendinem ,  ut  puto  (a),  mutatis  j  vide- 
tur  utrumque  constitisse.  Legi  postea  Boerhaa- 
vium  (3) ,  ut  alibi  tendinesfuissc  vidit  quctsi  osseas 
festucds  j  sic  vidisse  quoque  septum  cordis  ejusque 
cava  osseam  naturam  induisse.  Praecipue  autem 
in  historia  legi  regise  scientiaruii^.academiae  Pa- 
risiensis,  anno  quidem  17126,  chirurgum  clariss. 
Garengeotum  ps  reperisse  meorumutroque  muJto 
longius,  ut  ad  ambos  cordis  ventriculos  pertine- 
ret,  neque  exterius  solum,  uti  mea,  intra  car- 
neas  fibras  lateret,  sed  etiam  interius  ideoque 
planius  intelligi  po^set ,  in  os  ipsas  esse  mutatas^ 
Ad  hanc  observationem  addi  nunc  video  alteram 
ossis  multo  amplioris  ut  quod  manus  palmam 
propemodum  aequaret,   seque   ab   exterioribus 
cordis  faciebus  et  a  posteriore  praesertim  ad  inte 


(i)  Animad.  i4« 

(ti)  Vid.  Epist.  4^1  n.  23  et  26. 

(3)  Praelect.  ad  instit.  S  47B. " 


LIB.    II.    DE   MORBIS   THORACIS,  EPIST.  XXVII.    5^5 

riores  usque  fibras  ventriculorum  produceret, 
nonnihil  jam  cartilagineas.  Nec  cartilaginea  in* 
terstitia  deerant  inter  osseam  substantiam.  Inve- 
nies  relatam  historiam  hanc  ab  Archiatro  amplis- 
simo  Senacio  (i) :  qui  ab  se  quoque  conspectum 
in  alio  ventriculum  sinistrum  cum  ipsis  coium- 
nis  ex  ossea  sifbstantia  fuisse  testatur  (  a  ).  Nec 
vero  fugiebant  doctissjmum  virum  eorum  obser- 
vationes ,  qui  non  ossa  sed  lapides  ab  se  in  corde 
visos  scripserunt ,  imo  non  parvum  earum  nume- 
rum  coUectum  dedit  (3),  non  reticens  tamen, 
quas  potissimum  inter  eas  quoque ,  ex  ossea  sub«- 
stantia,  quamvis  non  bene  formata,  factas  esse 
censeret,  nec  dubitans  (4%  quod  ad  caeteras  atti- 
net,  in  quibus  meUus  ilia  formata  est,  quin  car- 
neae  fibrae  cordisfierent  osseae,  post  membraneas 
tamen  atque  tendineas ,  aut  si  quae  partes  cordis 
fieri  possint  cartilagineae ,  quin  hic  gradus  sit,  ut 
deinde  fiant  osseae.  Yerum  ut  ad  Garengeoti  ob- 
servationem  revertar ,  etsi  os ,  ab  eo  descriptum, 
quanto  erat  nostris  iUis  majus ,  tanto  magis  immi- 
nuere  debuit  cordis  vires ,  ut  quae ,  decrescente 
ejus  carnea  substantia ,  decrescunt,  tantoqu^ma- 
gis  utrique  cordis  motui  sua  inflexibili  obesse 
duritia ;  tamen  in  homine  deprehensum  est  quem 


(i)  Traite  du  coeur,  1.  4,  ch.  9,  n.  5  ad  fin. 
(a)  L.  a,  ch.  9,B.  zo. 
(3)  L.  4»  ch.  9,  n.  4« 

C4)  N.  5. 


Oa6  DE   SEDIJBUS   ST  CiiOSIS    XOmBOAUM 

duos  et  septuagiata  aimos  vixisse  lego ,  repen- 

tino  autem  casu  extinctum  esse  non  lego ,  ut  De«- 

que  eorum  quemquam  in  quorum  cordibm  aut 

calculi  aut  ossa  ab  aiiis  simt ,  ut  dixi,  obsenraU. 

Unus  esset  excipiendus  Schombergius  ille  quem 

ut  in  Sepulchreto  ipso  (i)  videris^  narratThua' 

nils  in  curru  sAo.,.,  intercepto  spifiiu  statim  em- 

tumy  si  mortis  causam  qu^m  subjictt  sic  intelii- 

gendam  esse  constaret ,  ut  in  Sepulchreto  intel- 

li^txir  j  pericardium  videlicet  etcordis  regionm 

sinistram  ossea  reddita.  Sed  si  Thuaai  veri>a  per- 

pendantur :  membrana  et  carnea  amnis  parsqua 

sinistram  cordis  regionem  tegitj  et  ud/labelkiuh 

nis  assiduce  usum  dUatatur  ae  compfimiiurtx  un- 

modico  calore  et  Ub^aiiore  wctu  iota  ossea  /v* 

perta  est^  ita  ut  rHnpirundi/iKttkatem  impedintj 

plurimum  vereor  ne  pierisqtie  cum  pericardii  »r 

nistra  parte,  proxima,  uttusic  loquebaoiiir,caro 

pulmonis  significari  videatur ,  in  varo  prdeseititt 

qui  jam  a  longo  tempore  dtf/icuiUate  rtspifs^ 

laboraretj  ereptusque  nqfeuHmi  sti^oeatiiMt^ 

ditus  sit. 

19.  Nec  vero  ahs  te  hic  iaterpieUan  me  posse 
puto  objectis  duabus  ex  hac  SepuichreHa  sectio^ 
ne  XI 9  observationibus  XXVI  et  LVI ,  in  qiail)us 
subita  mors  proponitur  ex  osseis  factis  seiniluna- 
ribus  valvulis  aut  mitralibus.  Nam  insuperabile 


«•«i*iaM*H«a*MM«M*i«« 


(i)  L.  a,  s.  a^  obs.  27, 


J 


LIB.    11«    »X    MOHBIS  .THORAGIS,  SPIST.  XXYII.    Ss^ 

obstaculum  quodlibet^  non  modo  osseum,  ubi 
sanguinis  e  sinistro  cordis  ventriculo  egressum  y 
aut  in  hunc  ingressum  praecludaty  nec  dubium 
est  quin  mortem  afferat ,  neque  ad  ha»c  attinet 
disputationem.  Htc  enim  de  osse  quserebamus  ia 
ipso  corde ,  non  arteriarum  aut  valvularum  sub» 
Stantia  innato^  quanquam  hocquoque  a  majori^ 
bus  os  cordis  vocitabatur.  Sed  ad  aortae  radicMi 
in  vetulis  animalibus  attinere  post  restitutam  ana^ 
tomen  bene  plerique  judicarunt ,  quibutcum  fe^ 
eit  Rioknus  (i);  apud  quem  locos  iialeni  atque 
adeo  Aristotelis  aliorumque  indicatosvidebis.ffe^ 
que  tamen  in  magnis  omnibus  animalibus  agnos** 
eebat  Aristoteles,  laudatus  ab  Ingrassia  (a)  quod 
non  in  cunctis  boum  generibus ,  sed  in  quodam 
reperiri  scripserit :  se  enim  plunma  diversorum 
hfMm ,  quan€umvisveterum^  corda  cum  dissecuis^ 
set,  in  uno  dmnuutai  exfmsiti&simum  os  in^e^ 
nisse^  idque  ad  aorta;  radicem  pertinens;  in  cst^ 
leris  vero  rarissime  osseum  ibi  diciposse  oartila* 
ginem  multoque  minus  os  cartilagineum  cons^ 
pe<tiss&*  Eademque  in  hominibus  observare  inter*- 
dum  contingft.  Sic  Harveitts(3)  iti  viro  nobilisr- 
simo  et  fbrtis^mo  partem  magnse  arteri^e  jwcta 
cdr  in  os  rotundum  cowersam  memorat.  Sed 
minus  raro ,  praesertim  in  senioribus,  os  ibi  cons- 


(•i)  Comment.  in  I  Galeni  de  ossib.  post.,  c  3i. 
(a)  Comment.  in  I.  ejusd.  o.  a4  ad  text.  3. 
(3)  Dc  circul.  sang.Exerc.  3. 


5a8         DS  SXmBUS^ET  gausis  morsoaum 

pectum  est  alia  forma.  Sic  Bartholinus(i)inPontif. 
max.  UrbaaoYlII,  os  triangulare  descrihit :  quod 
ego  hiic  attinere  credidi  non  tam  quia  insinisiro 
cordis  vmtriculo  fuisse  dicit,  quam  <\w>dfrequens 
id  in  senibus  esse  subjicit :  tametsi  causa  quam 
pt^ofert,  nqp  placetfieri  hoc  summa  naturae  pro- 
videntia  ut  torpidus  alioqui  sanguis  velutstimulo 
mddito  ad  motum  mcitetur.  Utrumque  hoc  os 
commeoioravit  Ra}  gerus  (a)»  cujus  verba  caetera 
ad  citalam  XXVI  observationem  si  diligentius 
fuissent  in  Sepulchreto  descripta ,  nou  id  in  ho* 
mime  insolitum^  sed  insolitum  prope  adminimwn 
valde  infrequens  legeremus.  Verum  aortae  valvu- 
4ae  abeo  quo  ille  scribebat,  tempore  non  ita  raro 
inventae  sunt  osseae »  quanquam  ubi  nihiL  prxte- 
rea  vitii  fuit ;  rarius  tam  subita  mors  illis  potuit 
jure  imputari.  "Sisir  enim  sanguini  demum  pne- 
cludant  viam ,  ut  paulo  ante  dicebamus ;  mortem 
ejusmodi  non  a£ferunt  :  et  sane  tot  ossearum 
yaivulariim  exempia ,  quorum  plura  alias  (3^  tibi 
commemoravimus ,  cum  ea  raro  fuere  conjuncta, 
et  priusquam  forent ,  jam  alia  non  deeraoft  mala^ 
quae  aut  simul   efificere  aut  praenunciare  illam 
possent :  quorum  aiterum,  ut  ex  commerciolit- 
terario  anni  1736  exempla  hic  addamus,  in  ob- 


(i)  Cent.  2,  hist.  anat.  45. 

(ft)  £ph.  N.  C.  dec.  ly  A.^,  obs.  282. 

(3)  Epist.  a3,  n.  12  et  i3. 


LIB.    II.    D£   MORBIS   THORAQIS,  EPIST.  XXYII.    Sag 

servatione  yides  cl.  Trewii  (i),  cum  praeterrigi- 
das  et  omnino  duras  valvulas ,  aortae  orificium 
tantum  non  penitus  occludentes  y  ^xx^^m  arte- 
riae  totus  ambitus  prope  principium  suum  durus 
esset  atque  inflexibilis ;  alterum  autem  in  ohser- 
vatione  cl.  Krameri  (2),  qui  subitaneam  mortem 
asthma  praecessisse  ex  valvularum  ossi/icatione 
animadv^rtit.  Recte  igitur  in  suo  casu  dubitavit 
Kaygerus  ^  an  ossese  iilae  valvuise  tam  repentince 
mortis  caus€R  fuerint  ^  cum  circulationem  sangui'- 
nis  impedivis^e ,  ipsi  credibile  uon  videretur ,  nec 
mihi  videatur  nuUum  ,  cui  homo  antea  obnoxius 
esset,  morbum  legenti.  Quod  si  in  toto  corpore 
nihil  praeterea  morbosum  repertum  est,  quod  cum 
ipsis  valvulis  conjunctuHi  praeciudere  sanguini 
exitum  aut  aliter  obstare  ejus  motui  posset;  ne 
dicam  non  satis  qiiaesitum ,  in  nervis  id  Jatuisse 
libentius  dixero,  vei  potius  in  tam  concitato  san- 
guinis  motu  esse  agnoscendum,  cui  et  copiae  si- 
mul  impensius  auctae  respondere  noo  potuerint 
valvulae  sic  affectae ;  si  haec  quidem ,  ut  ego  sus* 
picor ,  et  tu  conferens  inteiligere  melius  pote!ris, 
eadem  historia  est  ac  quae  ex  Gayantio  Parisiensi: 
chirurgo  a  cel.  Senacio  (3)  mempratur.  Neque 
enim,bomo  bonum  dxxnl^jLaX  jentaculum^  sedet 
vini  immanem  vim  sumpserat  priusquam  repeiite 


(i)  Not.  I  post,  prsefAt. 

(2)  Hebd.  9,  n.  a. 

(S)  Ch.  9,  n.  5,  cit.  supra  ad  n.  i8. 

3.  34 


S3o  M   8emBt7S  KT  C4t7SlS   MOtlBORCM 

interiret.  Sic  vtro  tanto  magis  vides  ad  nostram 
disputationem  osseas  istas  Valvulas  non  pertinere, 
tum  quia  non  ab  iliis  tantum  fuit  repentinas  in- 
teritus ,  tum  quia  iliae ,  ut  ante  dictum  est ,  noQ  ad 
cordis ,  sed  ad  arteriarum  ossa  attinent. 

ao.  Quarum  de  ossibus,  ssepe  adeo,  et  ferein 
quavis  ad  te  epistola  commemoratis ,  nunc  se- 
quitur  ut  videamus  vera  ne  sint  ossa,  an  non 
stnt,  quemadmodum  non  paulo  ante  (i)  soluni) 
verum  etiam  alias^  nos  facturos  esse  spopon- 
dimus.  Primum  omnium ,  concretiones  pltires, 
quae ,  duritie  solum  spectata ,  a  festinante  aliqim 
anatomico  possent  pro  ossibus  accipi ,  et  fortesse 
interdum  acceptee  sunt^  esse  ab  his  accurate 
distinguendas,  et  lapideas,  tophaceas,  gypseats,et 
quod  saepius  accidit,  cakuk>sas  esseappeilaiidas, 
ut  variasingularumnatura  adlapidis^thophi,  gypsi 
et  caiculorum  qui  cr  ebtius  in  renibus ,  aut  im** 
naria  vesica  concrescunt,  similitudinem  videtar 
aecederei  extra  omnem  dubitationem  positnm 
esl.  Id  vero  ut  passim  in  aliis  corporis  partibus, 
et  nominatim  in  pineali  glanduia  (  3 )  ,  sic  etiam 
itt  arteriis  habere  iocum ,  ultro  agnovi  epistola 
XXIII  (3),  ubi  lueulentam  pt^  caeteris  Greiselii 
observatiouemmemoravi  arteriae  partis  m  tifenam 
fruUfilis,  £t  quoniam  ibi  de  valvuiis  potissimum 


m^aK 


(')  N.  17. 

(a)  EpUt.  5 ,  n.  i  s. 

(3)  N.  9. 


J 


LIB.    ir.    DB   MOMIS    THORAGI»,  EPI8T.  XXVII.    53  i 

loquebamur ;  Dunc  observationein  addo  cl.  Gbo« 
melii  (  i  )  qui  cum  tubercula  describit  lapidea , 
sic  interius  exteriusque  superficiei  affixa  arterise 
pulmonaris  y  ut  alicubi  externa  internaque  cbm* 
municarent  inter  se ,  omnia  teatatur  a  ex  pluribus 
lapideis  grancs  »  fuisse  compactai  £t  quanquaol 
mtbi  in  tot  arteriarutn  duris  bracteis  el  squamis 
Dunquam  ad  hoc  tempus  accidit  ^  ut  uUam  ain^ 
madverterem  quw  esset  friabilis ,  in  arenamquo 
resotvi  posset ,  aut  quse  ex  lapideis  grauis  oom^ 
pacta  esse  yideretur }  •  attamea  qaod  mibi  i^cnai 
accidit ,  id  aliquando,  aut ,  st  vis,  sespe  aliiB  adoi^ 
disse  9  uequaquam  dubito.  Nec  dubito  ^  eoaden^ 
guis  injectis  in  pruiias  Iam(9llis  ^  nuilum  ab  bis>, 
({ualem  ab  ossibus  fetidam  ind0rem  percepisse  ^ 
ftulbimqueip  ipsis  vidissenigredinem.Mibi  Vero\ 
qut  id  in  meis  oou  seiael  expertus,  et  ilium  pevoepi 
et  hauc  vidi  ^  vctuam  daii  spero  a  cl»  virfa>  u 
de^  meis  aliter  sentidm  ^  praesertiii  cum  qual^ 
eliaiiiliim  essent  tenuiores  ,  fiexiies  non  mam 
^tque  un^ues  invenerim  ^  crafisiores  aatem  ^  atquie, 
duriores^  dam  ma^i  vi  inflectere  conarer;  axib 
eumdem  modum  rumpi  viderim,  ^c  ai  c»ssoam 
tam^tlam  ramperem^  eodemque  sono  m  disnlifMf 
nom  edi^ ,  quem  ^  dum  rumpituv  ^  edi^  laaieilir 
ossea ;  nuilam  autem  e  qua  inter  riimpendum  , 
quidquam  pulveris,  quantumvis  persiccata  esset, 


^^-^  ■         ^^^i^.^^t.      ,  ,.-:i|^^,^    -       .| 


;i)  Hi»t,  de  TAcJid.  roj.  des  Sc.,  an.  1707 ,  ^bi.  aoat.  %$ 

34* 


&33  D£    SEDIBUS   £T   CAUSIS   MOBBORUltf 

excideret.  Hujusmodi  igitur  lamellas  num  lapi- 
deas  9  tophaceas ,  gypseas ,  calculosas  dicam ,  an 
osseas  ?  Dicas ,  inquies ,  potius  ossibus  similes. 
Sic  Vernojus  (i)  in  aortse aneuiysmate  concretam 
substantiam,  quod  non  aeque  ac  calculus  esset 
friabilis ,  sed  flexilior ,  et  igni  imposita  ,  odorem 
ossibus  proprium  exhalaret  ,  substantice  ossece 
propensiorem  esse  censuit.  Sic  cel.  Hallerus  (2) 
in  aUo  ejusdem  arteriae  aneurysmate ,  squamas 
fiiisse  scripsit,  ossens  plenisque ,  s^el  ossium  si- 
miies.  £go  vero  non  quaeram,  an  ita  plus  dixe- 
rint  j  quam  ossium  similes ,  nec  dicam ,  primum 
tamen  locutum  ibi  esse  de  substantia,  quac,  tactu 
judice,  calculo  ersit  similis y  altemm  de  illisipsis 
squamis ,  quas  tanto  praeceptore  dignus  vir  cl. 
Winkleriis  in  ei  dicata  dissertatione  (3)  lapideas 
squamus  dixerat ,  quippe  quae  (4)  nec  combusta 
nigrce  factce  fuerint  ^  et  omnes  habuerint  co/wi- 
tiones  verae  lithiasis.  Non  haec  ,  inquam,  dicam; 
sed  hocunum  dicam,mequoque,  cum  osseasvoco, 
noa  aliud  quam  similitudinem  spectare ,  nec 
quando  revera  osseas ,  aut  vera  ossa  non  modo 
in  arteriis,  sed  et  alibi  fuisse  scribo,  aliud  mibi 
velle  quam  ne  forte  suspiceris ,  qualescumque 
duras  concretiones  a  me  temere ,  et  nimis  facile 


(i)  ^mment.  imp.  Acad.  Petropol.  tom.6,  cUphys.art.4' 
(a)  dpuftc.  pathol.  obs.  18. 

(3)  De  vasor.  corp.  hum.  Litliiasi,  s.  i ,  $  7. 

(4)  S.  a.  S  5. 


LIB.    ir.    DE   MOK-BIS   THORACIS,  EPrST.  XXVII.    533 

csse  pro  osseis  acceptas ;  sed  ut  certo  scias ,  quas 
osseas  voco ,  attente  consideratas ,  reapse  osseis 
tanto  similioresvisas  esse,  quanto  lapideis,  topha- 
ceis,  gypseis ,  calculosis  dissimiliores.  Hoc  igitur 
mibi  satis  est.  Neque  enim  unquam  in  mentem 
Tenit,  cum  de  his  morbosis  loquerer  ossibus, 
ipsis  quoque  eamdem  quam  naturalibus ,  datam 
esse  elegantem  structuram,  aut  periosteum  pa- 
riter ,  aut  sanguifera  vascula  ,  aut  oleum  medul- 
lare  :  quanquam  miror ,  qui  concretiones  quibus 
haec  desint,  non  osseas,  sed  terreas  vocandas 
esse  contendunt,  eorum  alios  laryngis  cartila- 
gines ,  in  quibus  ob  aetatem  haud  raro  osseis  factis 
nihil    horum  deesse  vidi   (  i )  ,    inter   Uthiasis 
exempla  referre ;  quod  cur  faciant ,  haud  satis 
scio ,  cum  induratas  et  meninges  ,  et  cartilagines 
praesertim ,  ossibus  veris  maxime  esse  afBnes , 
ultro  affirmaverint :  alias  autem  nuUas  exi^ipere 
cartilagines  praeter  eas  qua&  antequam  perfectum 
esset  corpus,  jam  facta&  erant  ossea&.  Hi  ipsi  ne 
meningum  quidem  concretiones  excipiunt :  imo 
diserte  quae  in  falciformi  processu  fiunt ,  terreas 
esse  pronunciant.  Nec  vero  praestantissimis  viris 
inficior ,  tales  ab  ipsis  esse  deprehensas ,  et  quod 
generatim  objiciunt ,  nihil  ordinati  ostendentes, 
ne  fibras  quidem ,  vel  si  microscopio  utaris.  Sed 
neque  tu  inficiari  poteris,  cum  majus  iUud  os ,  a 


(i)  Yide  ez  parte  Advers.  I,  n.  %% 


534  Dlt   SEDIBUS  ET   CAtTSIS   MORBORUM 

me  in  eo  processu  olim  inveiitum  ,  nuUo  micro^ 
copio  usus  9  ipspexeris ,  aut  ejus  descriptiopem  (i) 
relegeris ,  ex  iis  esse  quse  iludem  reperta  illustris 
Halierus  (a)  nuper  proposuityf^r^f  parallelU 
(idpectinU  modwn  terminata.  Qmitto  casteros, 
alia  epistola  (3)  jam  laudatos.  £tsi  enim  fibrarum 
in  morbosis  concretionibus  nuU$8  ei^tarent  obser** 
vationes ;  certe  etiam  in  caUo  qui  conferventibus 
accrescit  ossib^s  ^  postquam  omnino.  perfectm 
est  y  fibraa  nulUe ,  sed  densa  et  compacta  subs^ 
tantia  occurit ;  num  tam^n  propterea  non  esse 
cailum  naturae  osse^  coutendemu^  ?  De  dyabus 
igitur  quae  prsocipue  creduntur  pro  ^antentia  de 
qua  hic  loquimur ,  rationibus,  aUera ,  qua^  a  struo 
tura  petebatur  t  satis  a  nobis  perpensa  est ,  qui" 
bus  praesertim  sat  esse  dixerimus  os^pp  naturse 
similitudinem  :  et  quibus  perind^  $i£  moUes 
partium  fibras  in  iUam  converti ,  aut  ipsa  incrus- 
tari,  et  denique  absumi,  modo  quod  negarinoa 
potesl )  id  saUem  detur ,  quae  i^oUium  erat  autea 
fibrarum  sedes,  ab  illa  occupari.  Altera  autem 
ratio,  ind^  petita  quod  duras  concretioQes  rarp ) 
si  unquam ,  in  aUis  quam  seniorum  t  coi^Qribus 
deprehendantur ,  quorum  videUcet  sanguis  terrea 
materia  abundat,  morari  nos  minim^  potest,Don 
oblitos,  quQtexempla  attutt^rit  vir,dum  vivereti 

(i)  Epist.  3,  n.  ao. 

(2)  Opuscul.  pathol.  obs.  49* 

(3)  Epist.  aSy  n.  9. 


LIB.    II.    D£   MORBIS  THORAGIS,  EPIST.  XXVII.    535 

eruditissimus  CreUius  (i),  ut  evioceret  artermsj 
de  quijMis  bic  potissiinum  quaerimus,  nan  in 
senihus  tantum ,  sed  quavis  n^t^Us  periodo  in  os 
esse  mutatas ;  quamvis  eamdem  illam ,  sed  alio 
explicatam  modo,  s^queretur  seuteutiam,  Quam 
explicationem,  quippa  ad  arterias  praecipue  atti- 
neutem,'  hic  praetermittere  nuUo  pacto  possum* 
a  I .  -CreUii  igitur  expUcatio ,  sive  mavis  peca- 
Uaris  sententia  est  (»),  quse  in  arteriis  ossefle  brac<- 
teae  dicuutur ,  revera  non  esse  osseas ,  sed  topha- 
ceas  ex  pure  concretiones ,  cujus  tenuiore  parte 
dissipata>restitans  erassior  induretur.  Cum  enim 
^xiUora  quseintra  arteriarum  suhstautiam  perre- 
punt,  vascula  lentis  viscidisque  obstruuntur  suo- 
cis ,  quorum  in  ^nibus ,  aut  iqtemperantibus 
etiam  junioribus  copiaest^  facile  fieri,  ut  obstrue- 
tionem  inflammatiQ,  inflammationem  suppuratio 
consequatur  :  pus  autem  effundi  in  ceUulosum 
contextum »  quo  carnea  arteriae  tunica  ab  intima 
separatur,  perque  eas  ceUulas,  quippe  inter  se 
communicantes ,  defluere  modo  plures  ,  modo 
pauciores,  ut  ipsius  copia  major ,  aut  minor  e$t, 
in  iisque  subsistens  concrescere.  Hinc  autem 
esse  ,  cur  hae  squamulae  inter  duas  iUas  tunicas 
inveniantur  ,  nisi  major  ,  aut  diutius  perstans 
suppuratio  eas  denique  tunicasetiam  coFrumpat, 

(i)  Obs.  de  arteria  cordis  ceronar.  infttar  •mU  indurata 
(2)  Ibid.  S  8  et  9. 


fn 


556  ]>£    SEDIfiUS   tT   OAtJSIS   MORBORUM 

et  obruat.  Nec  «ibi  obstare  nidorem  iilum  ({ueffi 

injectse  in  prunas  reddunt  eae  squamulae ;  agnoscit 

enim  ,  non  negat,  ut  alii  de  quibus  supra(i)indi- 

catum  est ,  ut  sane  Vernojus  quoqiie  (2)  ^  et 

Kulmus  (3)  eumdem  non  secus  ac  nos  observa- 

ruut.  Sed  quod  hi ,  et  ante  ipsos  alii ,  in  quibus 

Schrockius  (4),  et  Scheidius(5)eo  tanquamnota 

usi  fuerant  ad  osseas  «pncretiones  a  calculosis 

internoscendas ,  id  vero  suse  repugnare  sententise, 

negat  (6) propterea  quia  pus quoque,ex  quacum- 

que  corporis  parte  acceptum  ,  si  in  prunas  in- 

jiciatur  ,  nidorem ,   fetidumque   fumum  ,  ejus 

omnino  similem ,  quem  ossa  ,   dififimdat.  Qu£ 

ego  ,  atque  alia  c^m   leger^m  ,  quae  adversus 

tum  Boerhaavii ,  tum  caeterorum  sententias ,  ipse 

quoque  objicit ,  et  quaejam  tibi  epistola  XVlIlfy) 

magna  ex  parte  indicavi ,  inon  sine  mea ,  qualis 

eacumque   est  ,   ad    singula  responsione  j  dod 

possum  non  mearum  ,  quarum  pleraeque  ad  te 

scriptae  sunt ,  observationum  recordari ,  et  sin^ 

gularum  qui  plerumque  est  inter  ea  quae  ego 

videram ,  et  quae  Crellius  ponebat ,  <;onsensuni 


(i)  N»  aa.  .    . 

(2)  Citatus  eod.  n, 

(3)  Disput.  de  tead.  Achill.  etc.  c.  i. 

(4)  Eph.  N.  C.  dec.  a,  A.  3,  obs.  19 ,  in  schoL 

(5)  De  duob.  ossic.  in  cerebr.  etc.  C[u.  2* 

fft)  S  9. 
(7)  N-  3a. 


LIB.    11.    i)E    MORBIS   THORACIS,  EPIST.  XXVII.    53^ 

agnoscere.  Qiiod  enim  osseae  lamellse ,  nec  raro 
etiam  longius  a  corde  aut  incipiant,  aut  crebriores, 
majoresquefiant,  et  quod  illas  tunica  arteriae  inti*- 
ma  ipsa  non  habeat,  sed  operktt^  praesertim  yero 
quod  saepe  cum  iis  lamellis  erosionis  atque  exulce- 
rationis  non  obscura  conjunganturindicia^  atque 
alia  ejusdemmodi  in  tot  nostris  observationibus 
legisti ,  ut  longum  et  supervacuum  esset  hic  tibi 
singulas  designare.  Juvat  potius  quae  dum  earum 
nonnullas  haberemus  ,  diligentius  inspiciendo 
tunc  adnotavimus,  nunc  autem  huc  attinere  potis- 
simumcredimushictecumingenuecommunicare. 
aa.  Atque  ut  ab  eo  sene  incipiamus ,  de  quo 
speciatim  hoc  tibi  promisisse  (  i  )  memihimus , 
tot  illas ,  etiam  ampUores ,  laminas  tunica  intima 
non  modo  operiebat ,  sed  arctissime  ad  omnem 
earum  cavam ,  sive  interiorem  faciem  adhaerebat 
integra  quidem  et  illaesa ,  nisi  quod  ad  unam 
duntaxat  earum  hiabat  :  quo  in  hiatu  materia 
erat  ,  seu  mavis  humor  crassiuscuUis  ex  albo 
flavus.  A  facie  autem  iUius ,  et  plerarumque  la- 
minarum  convexa  nihii  negotii  erat  annulares 
carneae  tunicae  fibras  sejungere ,  easque  iUaesas. 
Erant  tamen  quaedam  laminae,  quibus  ab  eadem 
convexa  facie  materia  ejusdemmodi  ac  modo 
descripsimus ,  ex  albo  flava  adhaerebat :  ibi  autem 
vix ,  ac  ne  vix  quidem  uUae  supereraut  carneae 


(i)  £pist.  24  >  n.  i6« 


54o  tit   S^DtBTTS   tt   CAUSIS    MOKBOHtSC 

fieri  agnoscere  quidem  possum ;  hoc ,  nisi  inter- 

dum,  non  possum.  £t  sane.quid  est  quod  majo- 

rcs  (i)  aortae  basim,  in  vetulis  eervis  induratam, 

os  constantissime  vocaverint^  aut  quod  lugras- 

sias  (2)  eamdem  in  bove  conversam  in  cxquisith' 

simum  os  invenisse*  se  dixerit  ?  Num  Aristoteles, 

Galenus,  aliique  e&ercitatissimi  attatomici,nedi* 

cam  pharmacopolae  ipsi ,  qui  per  tot  sdpculaillud 

os  subinde  in  scobem  redigere  consueverunt, 

tophaceum  ab   osseo  internoscere  nesciebant? 

Aut ,  quid  est,  quod  ubi  istae  in  aorta  lameUde,si' 

mul  quoque  in  iisdem  corporibus  aliae  partesin 

verum  os  mutatae  saepenumero  inveniuntur  ?  Sic 

Vieussenius  (3)  qua  in  matrona  tot  arterias  enu- 

merat  magna  ex  parte  osseas  factas,  in  eadem 

etiam  annulos  bronchiorum  fuisse  narrat  in  os 

Conversos.  Idemque,  epistolas  nostras  relegens(4)} 

visum  a  nobis  reperies  in  duobus,  in  quibus  os- 

seas  lamellas  habuit  arteria  magna.  In  his  autem 

ipsis  liUeris  (5)  mulier  illa  descripta  est,  quaesi- 

mul  in  arteriis  id  vitii  ostendit ,  simul  os  in  cordis 

substantia  et  novi  ossi»  additamenta  in  calvari» 

facie  interiore.  Omitto  sciens  meas  alias  huc  atti- 

nentes  observationes ,  in  iisque   aliquas,  oliffi 


(i)  Vid.  snpra,  n.  19. 
(a)  f  bid. 

(3)  Traite  dn  coenr,  ch.  16. 

(4)  VII,  n.  IX,  etXXIV,  n.  16. 

(5)  N.  a. 


LIB.    II,    IMS   MORBIS   THORACIS,  EPIST>  XXVII.    5^1 

ineunte  hoc  saeculo  babitas ,  cum  iisdem  iii  cor- 
poribus  osseas  bracteolas  tum  in  arteriis,  tum  in 
pericardio  conspexi.  Ex  te  igitur  quaero,  num 
verisimilius  sit ,  quae  in  iisdem  cadaveribus  ea- 
dem  esse  variis  in  partibus  omnes  dicerent  qui 
viderent  et  contrectarent  in  caeteris  quidem  par- 
tibus  fuisse  ossea ,  in  arteriis  solis  tophacea ,  an 
ubique  pariter  ossea  ?  Tibi  certe  proclivius  erit 
quibus  in  corporibus  abundet  sanguis  certis  qui^ 
busdam  salinis^  terreis,  aHisque  ex  quibus  pleri- 
que  ossa  censent  compingi  particuUs ,  proclivius , 
inquam,  erit  iis  in  corporibus  existimare ,  eas- 
dem  particulas  iis  in  sedibus  restitantes,  quae  sive 
natura,  seu  morbi  vimagis  sint  dispositae  ad  eas 
particulas  retinendas,  in  sedibus  iis  omnibus 
concretiones  demum  facere  ejusdern  generis, 
quam  in  caeteris  unius ,  in  arteriis  soUs  alterius. 
a4*  Vides  igitur ,  novam  a  me  hactenus  senten-* 
tiam  accipi ,  ne  ortae  in  arteriis  squamae  pro  to- 
phaceis  saepius  saltem  habeantur.  Praeterea  iUa- 
rum  ortum  vel  sine  praevia  inflammatione,  aut 
certe  suppuralione  interdum  accidere  non  du* 
bito.  Inspice ,.  quaeso ,  in  epistola  XVlII(i),  ut 
magna  arteria  a  corde  ad  primum  usque  orifi- 
cium'  ramorum ,  superiora  petentium ,  ea  parie- 
tum  duritie  fuerit ,  ut  vix  summa  etiam  vi  adhi^^ 
bita  incidi  posset,  propter  ejus  substantiam ,  quae, 


(i)  N.  a. 


54^  ^K   S£DlBtJ»  £t  OAU^IS  MORBOfttM 

nt  iti  sectionibus  apparuit,  uaturani  jam  nacta 

erat  mediam  inter  ligameutum  et  cartiiagmem. 

Quantulum  deerat,  5i  vixis^et  homo,  ut  ossea 

tandem  fieret  ?  Num  vero  crederaus  totum  illum 

praecipuum  et  tantum  arterise  tractum  inflafnma- 

tlone  et  suppuratione  omnem  ejus  substantiam 

occupante  •  potuisse  jam  antea  laborare ,  ut  mors 

aut  acutissimi  saltem  morbi  signa  nou  adessent 

eo  tempore  ?  Ejusmodi  autem  morbus  utiqiie  <ioq 

praecesserat.  Quid  vero  si  tot  in  cadaveribtis ,  in 

quibus  erosiones  et  etulcerationes  arteriie  d^ 

prehendimus ,  nou  h»  semper  neC  Siepins  fof- 

tasse  antecesserunt  productionem  ossearum  iqna- 

marum ;  sed  istas  potius  sunt  consiecut»  ?  f^um 

ex  purulenta  quam  tunc  vidimui  materia,  « 

erosis  locis  distiilante ,  easdem  ^uafxia^  eititidse 

putabimus  ?  Imo  lia^  suts  asperis  et  ^p^  eittan- 

tibus  plus  minus  oris  intimam  tuuioam  pennm- 

pendo,  erosfonesillas  eteiEuiceratione^  ^eC^runt. 

ICeque  enim  potest  arteria  ie  Contftthere ,  quiu 

asperitates  et  quasi  aculeos  o^iculorum  eoatta 

eam  tunicam  urgeat,  neque  sangttid ,  acdtdei»- 

pulsus ,  arterias  distendere ,  quin  eamdem  tuni* 

cam  ad  aculeos  illos  apprimat  Vide  ul  Bellifltt«(0 

ab  hisce  ossiculis,  qtiaer  lapides,  ut  alibi  (a)  diti' 

mus ,  appellitabat ,  et  inflammationem  etexesicH 

nem  ejus  tunic»  diserte  repetat#  LapidesvidintuSi 

(i)  De  morb.  pect.  ubi  de  iutermiss.  puls* 
(2)  Epist.  24  n.  17. 


LIB.    II.    ]>£   MORBIS   THOtiA.CIS,  EPIST.  XXVII.    5^^ 

inquit ,  in  intima  arteriarum  tunica^  qui  hic  illig 
eamdem  exederant  y  et  wluti  phlogosi  inflamm^^ 
yerant  et  ad  loca  infiammata  veluti  crusta  affi-- 
gebantur :  dolor  inde  satis  acer,  et  contractio 
arteriarum,  Sic  etiam  Abrahamus  Vaterus  (  i ) , 
qui  ossicula  ab  'arteriae  motu  disrupta  esse  in 
plura  frustula  credebat ,  horum^  inquit,  extre-- 
mitates  intimam  tunicam  perforaverant.  Etquaa^ 
quam  Brunerus(ii),  dum  soceri  aortam  describens, 
ossibus  pluribus  distinctam  proponit  ejusdem  va* 
riis  in  sedibus  tunicam  interioremdisruptamj  la^ 
ceram  ac  fracidamy  non  citra  ruptionis  metum^ 
ambigat  utrum  vi  et  evulsione^  an  erosione  fac*^ 
tum  id  fuerit;  tamen  qui  animadvertat  eam  ar- 
teriam  ossea  asperitudine  intrusos  offendisse  di-' 
gitos ,  et  pupugiise  prominentia  quadam  acuta; 
non  ab  erosione  solum  id  e^^efactum  inteiliget. 
Quod  autem  non  sine  ruptionis  periculo  fuisde 
rem  dicit ;  nimirum  sic  reapse  accidit  in  senc  et 
muliere ,  de  quibus  scriptum  est  litteris  superio- 
ribus  (3).  Vidimus  enim  ex  dilatata  utriusque,  et 
^ulieris  prsesertim,  aorta  viam  sibi  ad  erum- 
pendum  fecisse  sariguinem,quainter  eonferras  as- 
perasque  lamellas  osseas  internds  tunicae  erant 
exesee;  usque  adeo  a  vero  aberravit  Par»us  (4)ut 


(i)  Osteogen.  th.  20, 

(2)  In  append.  ad  A.  3 ,  dec.  S ,  Eph.  N.  C. 

(3)  XXVI,n.  iSeti^. 

(4)  Opcr.  1.  6,  c.  3i. 


544  ^^    SEBIBUS   £T   GAUSIS   MOHBORUM 

quod  obstaciilum,  et  quasi  aggerem  osseae  crusta 

naturee  providentia  in  dilatata  arteria  opponi 

censuit  ad  iiypetum  sanguinis  retardandum,  id 

ipsum,  arteriae  tunicas  perforando  sicuti  inejus 

quoque   observatione    facile  contigit,  saDguini 

exitum  citiorem  paret.  Quod  si  tunicarum  exesio 

inter  os^^  innata  levior  sit ,  ut  magis  infirinare 

eas  possit  quam  pertundere ,  sanguis  autem  va- 

lidius  urgeat;  laxari  ibi  aliquando  poterit  arte- 

riae  latus ,   et  in  sacciforme  aneurysma  extube- 

rare,cujus  parietibus  illa  intus  ossa  affixasiDt. 

Quo  posito ,  minus  fortasse  erit  difficile  quam  m 

debatur  (i),  rationem  modumque  mvenire  quo 

intra  ejus  generis  aneurysma,  cujus  vi  clayicula; 

diductae  fuerant,  frustum  ossis  coDclusum  videri 

posset  quod  sterno  deerat.  Conjicies  enim,  eam 

quidem  sterni  particulam  fuisse,  ut  fit,  a  proximo 

aneurysmate  sensim   consumptam;  quae  autem 

intra  hoc  erat ,  fortuito  eam  formam  magnitudi" 

nemque  habuisse,  ut  eam  qud^  sterno  deerat, 

quadantenus  repraesentaret.  Cujusmodi  conjec- 

tura  in  iliud  quoque  forsan  convenit  frnstuin 

costae,  quodab  lentilio  (a)  intra  alterumaneu- 

rysma  repertum  legimus. 

a5.  Cave  tamen  credas  me  omnes  arteriarum 
sive  ieviores,  sive  graviores  erosiones  repetere 
ab  ossicuiorum  asperitate.  Haec  enimsiculiinte^ 
■      ■        11  „  I  ■    i^      .     I.  .  '    1 1      .11       * 

(i)  Hist.  de  TAcad.  Roy.  des  Sc.  A*  1700,  obs.  anat.  6. 
(2)  £ph.  N.  C.  cent.  i ,  obs.  96,  n.  14. 


LIB.    H.    0E   MORBIS   THORACIS,  EPIST.  XXVII.  'S^S 

dum  tanta  est,  ut  satis  sit  internam  arterise  fa^ 
ciem  aspicere  aut  tangere,  ne  dubites  inde  vul- 
neratam  laceratamque  fuisse,  ita  alias  nulla  ossi- 
culorum  extat  asperitas  aut  insequalitas ,  et  erosio 
tamen  se  ostendit.  Quin  aliquando  nihil  adhuc 
est  ossei,cum  jam  erosa  apparet  arteria.  Sic  in 
nauta ,  quem  tibi  alias  ( i  ]  describam ,  nulla  cFat 
in  magna  arteria  bracteola  ossea ,  maculae  dunta- 
xat  subalbae  occurrebant ;  erosio  autem ,  si  paulo 
attentius  inspiceres ,  jam  erat  inchoata.  Sic  neab 
iis  recedam  quos  descriptos  habes  in  epistolis 
antea  missis ;  relegas  XXIII ;  idem  in  viro  (2)  a 
me  adnotatum  reperies ;  praesertim  vero  in  TfXyi 
Yenetam  muUerem  (3)  videbis,  cui  nihil  in  aoi^ta 
osseum,  tanta  autem  hujus  supra  serailunares 
valvulas  fuit  exulceratio ,  ut  illac  sibi  viam  fece- 
rit  sanguis  per  quam  in  pericardium^  prodiret. 
Nec  mihi  tmi ,  sed  et  aliis  contigit  siipilia  depre- 
hendere.  Yide  enim,  exempli  gratia ,  ut  Lit- 
trius  (4)  in  eadem  aortae  sede  ulcus  invenerit^ 
causam,  ut  puto,  cur  una  earum  valvularum, 
quae  illi  erat  subjecta  ulceri,  ad  arteriae  parietem 
se  agglutinasset.  Nuiiam  tamen  in  iila  arteria, 
nullam  in  xalvulis  vei  minimam  oisseam  comme- 
morat  squamulam ,  ufnesciam ,  quo  casu  accide*- 


MtfM 


I 

(i)  Epist.  4^,  n.  34« 
(a)  N.  II. 

(3)  N.  ai. 

(4)  Hist.  de  TAcad.  Roy.  des  Sc«  an.  17x3,  obs.  anat.  3. 

3.  35 


S4^  IMS   «O^IBtrS  BT   CAVSIS  MO&BO&TTM 

tit  iftt  ftliqui  iMer  plura  exenipla  ossearam  vaWo- 

brtim  primo  loco  posuenut  istam  ipsam  littrii 

^bservationem.  Stsi  igitur  in  arteriis  tuoc  maxi- 

me  erosioqes  spectant^r ,  cum  intfis  osseb  squa- 

mis  -distinctae  sunt ;  tamea  ne  tunc  quidem  ero^ 

siones  sunt  omnes  iisdem  squamis  unputaod», 

pffts^rtMi  ufei  lias  leyes  sa&t ,  nuliisque  extanbr 

^us  asperitatibtts  ^  sed  noa  pau<»  erQdeotibos 

iisdem  hiittiorumparticuUs^  quorumefFectus,nl 

Mifequam  uila  orianlttr  ossicula^  non  raro  cm 

^kdo^tisnsum  cU^  et  quiorum  ua  arteriarum  ti)' 

«licis  multipleit  getiui  et  ^rigo  alias  (i)  a  Bobi^ 

cum.  Lancisio  sunl;  m^nnorata.  Praeterea  »  fert^ 

^iieeidat  ut  sanguinis  muttitudo  tngeaas  yiffl  &cii^ 

43%itit^  ^tiicui  arterio60,adjavante  peculiari  cor- 

poris  «lut  partis  «itu  ^  non  cat  dubium  quia  ^ 

tii^  ititegtis  cseteits  tunicis  intima  agat  rimas,!^ 

^nfit^ante  e^perimento  iUustris  viri  Senacii^aj 

ili  catotid^  habito.  A  rimis  aatem  iUis  Qon  sdr 

^doTum  modo  quorumdam  ex  iis  quos  saspe  in  a^ 

t^ialium  facie  interioTe  commemoravi,  sedct 

Hliquariim  eKuiceratiooum  originem  deducef^ 

f^feoclire  «st. 

-  ^6.  <^uod  si  erpsio^iea  igitiH*  in  arteriis  inter- 
diaifti  'SiMt^  ut  diGebam,  priusquam  ulla^  onantur 
ossese  ftquamulde  :  harum  utique  poterunt  aiiquse 
ex  ea  purulenta  materia  fieri ,  quae  antequam  m- 


(ft)  Trait^  du  eeeur,  i.  i ,  di^  ^i  a«  3. 


LIB.    IX.    BS   MORBIS  THOR4CIS,  SPIST.  HVII.    54? 

tioia  tunica  erodatur,  inter  banc  et  proximam 
wbaistit  tuuicam ;  ut  ab  novde  sententiae  cl.  auc**' 
tore  propositam  est  (i).  Neque  huic  fiicile  obji- 
ciendaa  sunt  quaedam  aut  Leprotti,  aut  nostrp^ 
observationes  circa  sedem  aut  naturam  macula<- 
rum,  quaeborum  sunt  ossiculorum  inchoament^- 
ITam  quod  maculas  describit  Leprottus,  (91)  que^ 
internam  aortae  superficiem  tum  exasperabantf 
iumpeream  liquido  exteriw perluceb^nt  ^  tuniQ4^ 
yero  ips4t  arterite  interna  seorsum  ab  aUis  disfo^ 
4:iata,  facile  iiias  abradeiHintur ;  nempe  aiit  fadoc 
ita  acciptenda  sunt ,  ut  macularum  miitejfiain  coa- 
tegeret  ea  timica ,  itaque  per  banc  tranfepicereo- 
tur ,  et  bac  sublata ,  tunc  denique  iUa  abjeadi  pos- 
«et,  $Lut  sic  etiam  sunt  fortasse  ab  aliq<iu>  intelli^ 
|enda,  ut  materia  illa  in  ea  tunica  inba^reret, 
^amqiiie  sublatam  sequeretur.  Quorum  illud  mi- 
xHxct  canvenU  cum  senteptu  0.0 va :  hpc  autem 
^xplicari  sic  potest,  ut  <:\xnx  eadem  conveniat, 
quippe  cdlulpso  contexto  in  qao  materia  illa  est, 
intimam  cui  adha^ret  tunicam  ^iciiie  ftequente. 
Certe  autem  osses^  squamulse  hac  tunicii  ohductSfei 
i&venirtsolent ,  non  modp  secundum  iuspeotkv- 
«es  meaj»  ^  verum  etiam  aliorum  nee  ia  arteriis 
tantum,  ut  adnotavit  Vaterus  (3)^  sed  in  venis 


{i)  Vid.  snpra^  n.  ai. 

(2)  Cominent.  de  Bonon.  Sc.  Apad. ,  topa.  i  ia  opu&c. 

(3)  Loc.  cit.  supra,  adn.  a4* 

35» 


548  BS    SEDIBUS   £t    CAUSIS    MORBOftUlMt 

quoque,  ut  Frustius  (i)  :  hic  enim  iucordis  venis 
coronariis  osseis  fectis,  vestiri  utrimque  os  vidit  te- 
nui  membranula ;  ille  autem  manffesto  apparere 
non  intimam  arterice  osseae  factac  tunicam  indu- 
ratoin  esse^  sed  mediam.  Neque  ab  hac  Yateri 
multum  observ^tiones  meas  discrepant  in  duabas 
mulieribus ,  quarum  alterius  morbum  et  dissec- 
tionem  in  extrema  epistoki  de^cripsi  XIX  (2] ,  al- 
terius  autem  in  alia  fortasse  describam.  In  prima 
cum  ex  flexuosa  illa  aorta  osseam  squamulam  ele- 
gissem,  cujus  sedem  examinarem,  visae  sunt  in- 
ter  ipsam  et  tunicam  intimam  fibras  intercedere, 
annularibus  incessu  persimiles,  sed  ex  subflavo 
albescentes,  molles  praeterea  non  secus  ac  mate- 
ria  illa  quae  adhasrere  ejusmodiosseis  lamellisso- 
let.  In  altera  autem  mulieren  cum  arteriam  mag- 
nam  a  corde  ad  septum  usque  transversum  ape- 
ruissem ,  et  subalbis  maculis  passim  distincfam 
animadvertissemmajoribus  minoribusve,  quales 
pro  bractearum  ossearum  initiis  habere  consue- 
vimus,  majorum  complures  dissecui,  omnesque 
£aictas  deprehendi  ex  substantia  minime  in  seaut 
circum  oras  humida,  eademque  magis  albama- 
gisque  compacta  quam  illa  esset  ex  qua  sani  ar- 
teri^  parietes  constabant.  Sedem  vero  hanc  ha- 
bebat,  ut  ab  intima  incipiens  arteriae  lamina, 
quam  nonnihil  introrsum  attollebat ,  inde  se  ex- 


[i\  Eph.  N.  C.  dec.  2,  A.  10,  obs.  176. 

(a)  N.  58. 


LIB.    U,    D£    MORBIS   THORACIS,  EPIST.  XXVII.    5^9 

tenderet  convexam  versus  arteriae  faciem ,  quam 
utique  non  attingebat ;  non  plurimum  tamen  ab 
ipsa  aberat.  Quanquam  autem  ex  observationi?- 
bus  hisce  intelligis,  non  semper  materiam  uude 
osseae  concrescunt  lamellae ,  in  contexto  illo  sub- 
sistere  arteriarum  celluloso,  sed  et  circumj^ctae 
carneae  tunicae  partem  occupare,  non  hinc  ta- 
men  consequitur  non  multo  saepiusintra  contexti 
illius  fines  se  continere.  Sed  ab  sede  ad  naturam 
macularum  transeamus» 

27.  Dictum  est  modo,  substantiam  ex  quama- 
culae  constant ,  magis  esse  cobipactam ,  magisque 
albam ,  quam  sana  sitarteriae  substantia,  exsuc- 
cam  praeterea :  quin  meas  epistolas  relegendo  in- 
venire  etiam  poteris,  indiciafuturi  iu  arteria  ossis, 
id  est  maculas,  saepe  ad  substantiam  accedere  li- 
gamentorum  (  i  ) ,  et  se  in  viro  quodam  (a  )  prp- 
didisse  duritie  quasi  tendinea.  Haec  autem  sane 
videntur  minus  congruere  cum  purulenta,  ex 
qua  ossa  istiu^modi  conficiantur ,  materia,  quam 
cum  Boerhaaviana  illa  ( 3  )  yasculorum,  quae  sen- 
;Sum  fugiunt ,  compressione  eorum  cava  oblitte- 
rante,  et  plura  in  unum  splidum  corpusfirmum, 
ac  durum  magis  magisque  constipante.  Quod  et** 
si  verisimilius ,  atque  adeo  verum  in  multis  vide- 
ri  potest ;  in  multis  enim  simul  exsucca  prorsus 


(i)  Epist.  a6,  n.  siA* 

(a)  Epist.  18,  n.  aS  in  fin. 

(3)  Tid..  Epist.  ejjusd.  n.  3i  et  32» 


macularum  exigua  inchoamenta ,  non  modo  ma- 
culas  deprehendimus^  simul  hanim  aliqua&  pa- 
f  iter  exsuccas  jam  ossescentes,  alias  v«po  ex  parte 
osseas  factas  animadvertimus ,  quaha  ei^empla 
apud  illustrem  quoque  Hallerum  (  i  }  intenies; 
iisque  ohjicies,  qui  qdaculas  aUasque  ejusmodi 
arteriarum  indurationes  pro  callis  habent  sicsem- 
per  mansuris  :  etsi  igitur  in  multis  id  quod  dixi- 
mus ,  verum ,  non  modo  verisimile ,  videri  potest; 
in  aliis  tamen  vel  nostrae  epislolae  indicant  posse 
aliter  rem  se  habere.  Inspice  enim  III  ubi  in  Ba- 
silari  muiierrs  cnjusdam  (a)  arteria  albam  des- 
cribimus  maculam,  magis  ad  ejm  interiores,  quam 
exteriores  parietes  attinentem,  quam  non  fir- 
mior  efficiebat  substantia ,  sed  molUor.  lospice 
deinde  eptstoiam  IV,  inveniesque  in  sene  (3) 
arterias  duas  iUius  quam  modo  nominavimus, 
extrema  pertinentes ,  eorpusculum  ^ngulas  ha- 
buisse  album ,  subdurum  ^  et  jam  ferme  cartila- 
gineum ,  quod  non  ab  exteriore  sed  ab  intcriorc 
eorum  fecie  extuberabat.  Nonne  verisiraiie  videri 
potest ,  ex  molU  materia ,  qiiaUs  in  prima  obse^ 
vatione  reperta  est ,  subductis  progrediente  tem- 
pore  particuUs  tenuioribus ,  corpusculum  exti* 
tis«e  jam  firmius ,  quale  in  seeunda  conspexirnus? 
aut  certe ,  si  hoc  maUs  ad  Boerhaavii  rationem 


(i)  Opusc.  pathol.  obs.  5i. 

(a)  N.  6. 
(3)  N.  19. 


LIB.    Ii;    2>X  MORBIS   TUORAGIS,   EPIST.  3(liVII.    5$C 

reducere,  nonne  appwet,  aliqusi  saltem  fatura 
dttrioris  concre^ionia  inUia  ex.  «nolti  ft^H,  inta 
tunicaa  arteriarinn  nkateria  ?  Quam  ut  i«i  ii»  »!•* 
bam  ,  sic  in  aliis  ex  albo  fkvam  adbaereatoiDque 
oftseis  lameltis ,  et  baaipfiad  aiiquando  flavas  a  liio 
fuisse  reperta»,  ex  his  etiam  ipsia  btteris  ( i )  cog-r 
noscere  potuisd.  Cpellius  quoque  ( a  )  ^4ir  al^a 
Jbvescentem  inveoerat  «tum  coacretio&em  ,  qnm 
iater  arterise  tunicas  jam  comisteruiam  laminm 
osseas  referebaty  tum  circumjectam  materiam  ex 
qua  concrevisse  non  dubitabat,  hancque  ilU  quoi 
in  atheromate  vel  meHceride  alias  continetur  sif 
milem.  Quod  et  mibi  magis  probaudum  videtur 
postquam  nuper  legi  ab  laudato  Hallero  (  3 )  in 
cellulosis  et  flavescentibus  aortae  sedibua  .^^^ccum 
flavum  esse  conspectum  puUaceum ,  non  dissimi- 
iemejus  qui  inatheromate  reperitur;  in  eodem* 
que  coriK>re  aliaa  simillimas  flavas  sedes  jam  ca^ 
riaceas^  aiias  cariilagineas ,  aJias  denique  osseas^ 
bujusque  progressionis  a  moUitie  ad  varios  dun 
ritiei  gradus  saspe  ab  eo  observatioiiem  esse  re-* 
peiitam :  quam  inde  etiam  confirmare  posais  (4) 
qood  convexa  earum  squamarum  facies  indiGiua» 
servet  originis  e%  moUi  materia  su» ,  nempe 
tnmss^rsam  directionem  ab  adnatis  caraeis  arte^ 


(i)  N.  22  et  a6. 

(2)  Obs.  ad  n.  ao  supra  cit.  §  2  et  9. 

(3)  Opusc.  cit.  obs.  47* 

(4)  Ibid-  et  obs.  17. 


55a  1>£   SfiDIBUS   ST  GAITSIS   MORBORUM 

riaruin  fibris  sibi  totidem  sulcis  inscriptam :  quo$ 
quidem  sulcos ,  cum  osseas  squamas  olim  a  trans* 
versis  arteriaram  fibris  evolyerem ,  a  me  quoque 
in  illarum  quibusdam  animadversos  fiiisse  me- 
mini.  Nec  dissimili  argiHnentoHalleras  (i)utitur 
ad  ostendendum  amplas  laminas  osseas ,  in  ex- 
teriore  facie  natas  crassioris  meningis,  ex  succo 
pariter  coaluisse.  Porro  etiam  censet  (a),  primam 
calculi  renalis  materiem  sibi  aliquoties  conspec- 
tam  esse  quic  plurimum  cum  cnistarum  arterio- 
sarum  primismrudimentis  habeat  affinitaJtiSy  fla- 
vum  videiicet  mucum  in  Bellini,  ut  vocitant ,  ca- 
naliculis,  eumdemque  gtadatim  duriorem  fac- 
tum ,  ut  mihi  in  meptem  veniat  progressionis  il- 
lius ,  quam  in  pinealis  glandulae  caiculis  a  flava 
mucosa  ad  arenosam  et  denique  ad  concretam 
subduramque  materiam  animadverti ,  et  tecum 
alias  (3)  communicavL  Certe  autem  quae  materia 
e  reixalibus  illis  extremis  ductibus  sa&pe  a  cl.  Ber- 
tinio  (4)  exprimebatur,  et  crassitie,  et  colore,et 
terreis  deuique  particulis  cum  Halleri  convenit 
observatione.  Quae  omnia  etsi  digna  laude  sunt, 
et  facile  etiam ,  ut  in  plerisque ,  probanda ,  mihi 
tamen  quam  varia  bccurrere  nobis  soleant  in  iis 
quae  secundum,  ionge  autem  magis  quae  pne- 
ter  naturam  sunt ,  saepenuniero  animadvertenti, 

(i)  Obs.  49. 
(!i)  Obs.  34. 

(3)  Epist.  5,  n.  12. 

(4)  M^m.  de  TAcad.  R07.  des  Sciences,  an.  1744* 


LIB.    II.    M   MORBIS   THORACIS,  BPIST.  XXVII.    553 

measque  omnes  cum  aliorum  observationibu» 
conferenti ,  veniam  datum  iri  spero ,  si  in 
aliiis  aliter  rem  contingere  praesertim  quod  ad 
eas  attinet,  quas  bic  perpendimus,  arteriarum 
concretiones ,  iterum  dixero.  Mitto  succi  colo- 
rem,  quem  alium  interdum  vidi.  At  multos  fuis- 
se  confirmo,  qnorum  cum  esset  arteria  magna 
illic  ossiculis ,  illic  maculis  majoribus ,  minori- 
bus^  crassioribus ,  tenuioribus  passim  distincta, 
nusquam ,  ne  in  exiguis  quidem  harum  inchoa- 
mentis ,  quidquam  succi  Ucuit  deprehendere.  Si 
in  omnibus  osseas  arteriarum  bracteas  effusio 
praecederet  succiflavi,  intimam  tunicam  intror- 
sum  versus  attoUentis ,  et  passim  convexam  emi- 
nentemque  reddentis;  certe  intelligis  eas  sedes 
meos  attente  inspectantes  oculos  effugere  non 
potuisse.  Neque  ideo  hoc  dico ,  quod  censeam 
stne  succo  morboso  plerasque,  et  si  vis,  omnes 
maculasincipere,  augeri,  ossescere,  sed  ideodi- 
co,  quod  in  aliis  corporibus  effundi  utique,  in 
aliis  autem  sine  effusione  sensim  duntaxat  a  tu- 
nicarum  arteriolis  eum  succum  afferri  et  apponi, 
meas  mihi  observationes  significant.  Qui  succus 
si  fcetus  sit  yparticulis  ejus  generis,  cujus  ad  os 
nutriendum ,  a  plurimis  requiruntur ,  sique  eae 
particulae  ad  firmiores  inter  se  contactus  mkgis 
magisque  contrudantur ;  inde  fore  concretiones 
puto ,  quales  mihi  occurrere  consueverunt ,  ossa 
referentes:  ut  tophaceas,  gypseas,  aut  alterius 
ejusmodi  naturae  fiituras ,  si  alterius  generis  par- 


554      .     D£    SfilHBDd  BT   CUOSIS   MOftBORUM: 

ticiilissuccus  sit  pleaus,  earqu€  citius  ad  contao 
tus  qualescumque  penreniant.  CQJusmodi  fuisse 
suspicor  quas  extrema  pars  ladicabtt  obserratio- 
nis  pra&clari  Jani  Pianci ,  quam  mecunEi  vir  sole^ 
tissinaus  paucis  postquain  habuerat  diebus  per 
litteras  fuse  ac  diligenter  comiBaatcaTit  sub  & 
nem  anni  17^8.  £am  ego  totam,  nam  plura  et 
varia  continel ,  ut  propterea  ipsam  poUicitus  sim 
tibi  epistola  superiore  (1)  cum  de  sangninisei 
magna  arteria  in  pericarditim  erupttone  Terbn 
&cerem  ;  totam ,  inquam ,  ex  iis  littseris  excerpam 
summa  fide ,  nec  minQri,  (|uam  st mea  esset^cun 
proponam. 

a8.  Yir  nobilis ,  qui  ab  anno  uadeaexagesimo 
non  longe  aberat,  nigra  facie ,  sed  bcma  ccNrpo* 
ris  habitudine ,  quamvis  ab  adoiescentia  ad  id 
tempus  rebus  venereis  deditus,  unde  bubaniibas, 
neque  id  semel,  laboraverat,  crasdi»  qiHdem  et 
vulgaribus  cibis ,  sed  generoso  vino ,  bujusqoe 
spiritu,  ut  vocant,  cuf»de  utebatur.  MitUum  quo- 
que  erat  in  alea :  narrabantque  eoUosores  quo- 
tidie  vespertino  tempore  aternutatione  oorripi 
solitum ,  ut  horae  quadrantem  aliquaado  aut  eo 
amplius  sternutaret,  idque  a  biennio  aut  trieD-* 
nio.  Quo  tempore  extenuari  etiam  coeipit,  oec 
parum  etinterno  quodam  sensu  afficinonsecus, 
ut  novissimis  aiebat  men^ibut,  ac  si  deficeret. 
Yerum  non  illo ,  ut  se  refocillaret ,  uti  volebat 


■«•■Ma 


(1)  N.  i€. 


j 


LIB.    II.    2>S   MORBIS   THORACIS9  BPIST.  XXVII.    555 

remedio ,  nisi  eodem  queni  diximus ,  viiii  spiritu* 
Itaque  die  quodam  sub  vesperui»  domum  rever* 
SUS)  cum.  de  eo  semil  iterumque  bibisset^  £imi- 
liares  autem  post  id.  domp  exiisse  credereat} 
huic  accidit  nt  de  improviso,  nemiue  sentiente  ^ 
moreretur ,  haraicpie  demum  post  quinia ,  geli- 
dum  ,  ut  hyems  erat,  cadaver  inve^niretur: 

Cramo  postridie  recluso  et  meningibus,  nam 
tenuis  quoquetota  trahentem  undique  sequeba* 
tur ,  nuUo  negotio  diductis ,  nihil  iiitus  quod  es- 
set  praeter  naturam ,  deprehensum ,  est  pr^ter 
multum  in  cerebri  ventricuHs  serum,  idque  sul>* 
viride.  Sed  in  tenui  meninge  arteriarum  trunci 
omn;es ,  omnesque  item  earum  rami ,  iique  pra^ 
sertim  qui  plexum  choroidem  versus  coDtendunt, 
multo  erant  crassiores  aequo  et  duriores ,  exsic<* 
eatiqiie  osseam  piuribus  tn  locis  naturam  osteu- 
derunt.  Qoiu  etiam  per  duram  meningem  idem 
ferme  in  ejus  arteriis ,  quae  crassiusculae  ipsa;  quo* 
que  hctte  erant ,  coospectum  est.  In  thorace  au- 
l^m  pulmoties  fiaccidi  et  majori  ex  parte  nigri. 
Sinister  prseterea  ad  pleuram  qua  costas  et  sep« 
tum  transversnm  convestit,  arcte  erat  annexus 
undique,  nisi  qua  copia  ahqua  animadversa  est 
sanguinis  concretL  Hujus  muho  major  in  pericar- 
dio  copia  fuit,  quo  irruperat^  ut  mox  dicetur ,  ex 
magna  arteria.  Cor  aliqnauto  majus  qirem  aequum 
esset ,  ob  nimiam  sinistii  Tentrieuii  magnitu* 
^iinem  et  capacitatem ,  qtue  bis  tertia  pai  te  ca» 
pacitatem  des^teri  stiperabat^   cum  hic  praiter 


/ 


556  DE    SEDIBDS   ET   GAUSIS   MORBORXJir 

magnam  parietis  proprii  tenuitatem ,  lacerlosln- 

tus  haberet  sic  intricatos,  vix  ut  sinus  essevide- 

retur.  Arteria  magna  et  pulmonaris  ampliores 

erant  aliquanto  quam  soleant.  Caeteruni  hxc  sa- 

na :  illa  vero  primum  rupta  interyallo  a  corde 

digiti  circiter  transversi.  Et  ruptio  quidem  non 

erat  magna ;  sed  prope  ipsam  et  circa  omnem 

aortae  basim  vetus  quasi  sugillatio  apparebata 

nigro  sanguine  sub  exteriore  tunica  restitante; 

quse  sugillatio  per  universum  pulmonem  se  ei- 

tendebat ,  praesertim  vero  circum  majores  pul- 

monaris  artena^  ramos.  Praeterea  facies  interior 

arteriae  magnas  tota  erat  prominentiis  et  pustulis 

plena/quarum  utraeque  per  ejus  omnes,  quot- 

quot  aperti  sunt,  ramos  pergebant,  et  nomina- 

tim  per  subclavias  arterias  et  carotides,  et  cor- 

dis  ipsius  coronarias  :  quae  postremae  erant  insu- 

per  valde  dilatatae,  una  praesertim,.  ut  aequaret 

propemodum  sinistrae  carotidis  iatitudineni.  In 

ventre  iien  parvus  et  valde  laxus ,  cum  jecur  sic 

satis  bene  se  haberet;  nam  quod  ii»  ejus  vesicula 

esset  exigua  bilis  portio^  id  erat  fortasse  ex  eo 

quod  paiicis  a  prandio  horis  mors  intervenerat. 

Renes  exterius  valde  flaccidi,  interius  autemsine 

uUo ,  quod  rarissimum  est ,  pelvi ,  hujus  locum 

obtinente  spongiosa  quadam  substantia.  Cum  in- 

tra  ventrem  nihil  esset  praeterea  adnotatione  dig- 

num ,  minime  autem  lateret  tum  id  quod  diximus, 

hominem  venerea  lue  nec  semel  affectum  fiiisse, 

tum  ipsi  ante  annos  triginta  plumbeum  globu- 


tlB.    II.    ©E   MORBIS   THORAGIS,  EPIST.  XXVII.    55j 

lum ,  tdrinento  jactum ,  in  sinistro  femore  inhae- 
sisse;  urethra  et  femur incisa  sunt. £t  in  illa  qui- 
dem  unum  aut  duo ,  non  amplius,  eorum  canaU- 
culorum  orificia  reperta  sunt ,  quos  in  I  Adversa- 
riis  (i)  habes  descriptos  et  pictos.  In  femore  au- 
tem  circum  illum  globulum  membraneus  foUi- 
culus^  qui  arcte  ipsum  undique  complectebatur. 
His  ita  conspectis ,  placuit  aortse  bonam  partem 
eximere ,  ut  diligentius  posset  intus  extraque  per- 
lustrari.  Anim&dversumque  est,  exteriorem  tu- 
nicam  a  trunco  ramisque  perfacile  detrahi ,  non 
secus  ac  si  diu  in  aqua  esset  macerata.  £x  illis 
autem  tnterioribus  prominentiis  cum  major  ali- 
qua  incideretur,  intus  quoddam  cavum,  et  in 
hoc  aliquid  moUiuscuIse  materise  instar  pulticulse, 
ostendit.  Minorum  autem  complures  posteaquam 
exsiccatae  erant ,  osseae  apparuerunt. 

219.  £orum  quae  sunt  in  proposita  historia  , 
alia  alio  attinent.  £t  sane  plura  superioribus 
litteris  exposita  suilt.  Ad  has  vero  id  potissimum 
spectare  vides ,  quod  postremo  loco  adnotatum 
est.  Scilicet  quid  prominentia;  minores  contine- 
rent,  majoris  dissectio  indicavit ,  id  est  materiam 
pulticulas  simiiem.  Quando  igitur  ex  hac ,  ab- 
sumptis  per  exsiccationem  humidioribus  parti- 
culis,  os  esse  factum  apparuit,  simul  intelliges 
ex  molli  materia  initium   cepisse  concretiones 


(i)  N.  zoet  tab.  4  9  %•  4* 


558  BE    SEDIBUS   ST  CAUSIS  MORBOmVM 

qnte  os  referrent,  albedine,  opinor,  et  duritie; 
neque  enim  eo  tempore  haec  agitabatar  contro- 
versia ;  simut  tam  cita  ejusdem  materis  indura- 
tione  spectata,  mecum  facile  suspicaberis,  si 
concretiones  illas  fuissent  majores  ,  ut  experi- 
mento  multiplici  tentari  possent,  (uturum  fuisse 
ut  topfai ,  aut  indurati  gypsi ,  quam  ossts  reven 
similiores ,  deprehenderentur.  Nec  mihi  alia  de 
art^riis  per  meninges  repentibus  opinio  est,  qus 
post  exsiccationem  osseae  hic  illi^  apparueniDt. 
Yeri  enim  simiUimum  est,idem  prominentiarum 
genus  quod  ex  trunco  aortae  in  majores  kujus 
ramos  propagabatur ,  ei:  his  porro  per  minores 
quoque  illos  perrexisse ,  eumdemque  effectum 
ostendisse. 

3o.  Qnod  vero  idem  cl.  Tir  qui  observationem 
illam  communicavit,  iisdem  me  Utteris  cettiorem 
fecit ,  se  aliquos  dissecaisse  aiiquando ,  repeotina 
morte  sublatos ,  in  quibu^  aortam  neque  pe^ 
ruptam ,  neque  dilatatam  ,  sed  ejusmodi  soium 
pusiulis,  et  prominenttig  affec^am  invenisset;  id 
neque  muUum  abludit  ab  aliisqu»  a  na<e  tibi  alia^ 
missse  sunt ,  minorum  ad  speciem  ejtisdem  arte* 
rise  vitiorum  observatioaibus  ^quee  tamen  funesti 
casus  sunt  consecuti.  Quo  magis  opera  daoda 
est^  nequando  temere  negiigautur  st  qua  deoium 
forte  indicia  se  prodant ;  unde  tn  suspddooeo 
quanto  magis  liceat  probabilem  deducamur  pus* 
tuiarum ,  aut  erosionum  in  «rorta  latentium :  et 
erosionum  quidem   signa  noniiulla  y  a  JBellino 


LIB.    11,    DE  liOitBIS  THOBi^cis,  X»JST.  XXVII.    SSg 

iadicata,  cum  lapideas  sive  oaseas  bracteas  qiise 
illas  fecerant,  siinui  memoraret ,  ^upra  ( i )  mm 
omissa  a  oobis  videre  potuisti.  Sed  et  ea  confir- 
mare  oportet ,  et  alia  adjungere.  Et  quomam 
medicos  adjuvat  in  dii^floscendo  ^  non  ignorare 
qu»  moiiK^  praecedere  haud  xaro  soleant;  attea- 
das  vieliia ,  quid  laadatus  Plancus ,  postquam  alio 
ex  «gro  (^)  arteriam  magnam  proposuit  intus 
i^iUi  uhetosam  et  ^orrosam ,  mriisque  pmtuiis 
4ipa/€f<A0m,continiio  subjecerit;  quodsagpe  oMser^ 
vavi^  inquit^  in  aliis  oadiwmlms^  eorum  pr^e^ 
^settim^  qm^jfpJulideiaborarunt^  et  nd  euveurysma 
MWtm  vel  ad  peotoris  hydropem  sunt  dispmiti. 
ClsBterua  oum*^»  arterise  exulcerationesab  ossi- 
oulis  wpius  fiant  ,  quemadmodum  snpra  (3) 
indicatiun  lest  ^  pustolac  autem  interdum  adeo 
Mtn^es  osisiiim  tcoaicreticmes  producant ;  vides 
pmtect^,,  quawtsaepe  tn  aortae  vitib  ea  cpaventre 
:|pr«fiiidia  possint  qu»  adre^sus  tnteraa  ulcera  ex 
iiau  esse  sune  saftguiiftis  «eoncttaiikaie ,  vel  certe 
oum  mi^dica ,  solita  $udL  Kam  aot  otssium  etiCec- 
tm  quoad  ejus  fieri  potest,  obstarent  ad  fiinestas 
aoris  disruptio^QS.,  el;  saiiii^nis  tntemas  effii- 
siones  ^  ^i  altius  pervadai,  dispiM3u3ati  ^  a«ftt  causse 
obsisterent  ob  quam  durae  istas  concretiones  gig- 
nuntur,  eoque  ipsas,  si  non  toUerent,  saltem 


(i)  N.  a4. 

(a)  Epist.  de  monstr. 

(3)  N.  a4. 


56o  DE   SEDIBUS   BT   CAUSIS   MORBOliUK 

augeri  prohiberent.  Sed  jam  satis  de  repentims 
niortibus  scripsisse  videor  ,  et  de  arteriarum  in 
os  conversione,  de  qua  ageudi  causam  ipsa  dedit 
iUarum  tractatio. 

3i.  Nunc  de  aliis  ossibus  praster  naturam  se 
habentibus  scribendi  occasionem  praeberet  sec- 
tio  XII,  qua  Sepulchreti  libro  Ilfinis  imponitur, 

.  inscripta  de  Gibbositate ,  et  dissectiones  prof^ 
rens  gibbosorum ,  et  rachiticorum.  Sed  ego  ra- 
chitide  a£fectos  secuisse  non  memini ,  ut  neque 
yalsalvam  ,  neque  uUum  in  Italia  amicum ,  si 
experientissimum  virum  excipias  Antonium  Be- 
nevolum  (i) ,  qui  suas  ipse,  me  quoque  hortante, 
observationes  edidit ,  ingenue  et  perspicue  sorip 
tas  ,  cum  eorum  quae  incidendo  animadvertit, 
tum  eorum  quae  curando  utilia  in  perdifficili 

^lioquin  morbo  expertus  est  Sed  ab  exteris  scrip- 
toribus  plures  habebis  rachiticorum  dissectiooes, 
quas  pariter  ad  Sepulchretum  adjungas.  Namque 
ut  verses  duntaxat  Ubrps  a  Caesarea  Academia 
editos ,  ut  Dec.  III,  A.  9  (a);  Centur.  III  (3),  et 

.  Actor.  I(4)etV(5)  volumen  ,  non  unam 
invenies.  Quod  tamen  ad  duas  attinet  ultimas; 
vide ,  num  retractio  ,  seu  defectus  ille  pulmonis 


(i)  Ossenr ationi  38  e  segu. 

(2)  Obs.  a4o. 

(3)  Obs.  II. 

(4)  Obs.  53. 

(5)  Obs  146  et  147. 


( 


•«*♦ 


LIB.    II;    M   MOABIS   THOHACIS,  EPIST.  XXVII,    56 1 

»inistri,  ut  cor,  sive  potius  mediastini  partem 
pericardium  concludentem ,  totam  non  tegeret , 
ad  ntium  spectaret  conformationis  in  rachiticis, 
att  idem  esset  quod  secundum  naturam  delineavit 
Eustachius(i),descripsitque  postea  Santorinus(a). 
Gibbosorum  autem  phires  quidem  egb  dissecui; 
sed  quae  in  iis  vidi  ad  gibber  attin^ntia,  aUa  aUbi 
exposita  sunt  tibi ,  aut  exponentur ;  quippe  cum 
aUus  alio  morbo  interierit.  Quorum  historias  si 
legeris,  ptoclive  erit  primum  perspicere ,  id  vitii 
nonnunquam  (3)  haud  aiite  se  prodire ,  quam 
circa  annum  quadragesimum  :  deinde  recte  Seve- 
rinum  ,  ut  in  supra  dicta  Sepulchreti  sectione  (4) 
videris  ^  adversus  Cardanum  admonuisse,  non 
semper  vitiis  quae  in  situ  ossium  sterni,  et  huic 
se  annectentium  costarum  inveniuntur ,  neces-* 
satium  esse ,  ut  pravus  situs  vertebrarum  quoque 
dorsi  respondeat :  quod  nostrse  observationes  in 
muliere  presertim  quadam  (5),  et  ex  paTte  in 
sene  (6)  confirmant :  quibus  addes  animadversa 
in  rachitico  puero  de  quo  Acta  nat.  cur.  paulo 
ante  citata  (7) ,  et  qude  ex  aUo  puello  accuratissime 


a 

(i)  Tab.  g  et  tab.  iS ,  4g.  i. 
(a)  Obs.  anat.  c.  8,  §  i. 

(3)  Epist.  10,  n.  i3  et  i4. 

(4)  In  schol.  ad  obs.  6. 

(5)  Epist.  45 9  n.  23. 

(6)  £pist.  7,  n.  II. 

(7)  Tom.  I ,  obs.  53. 

3.  36 


\ 


56a  D£   SEDIBUS   £T   CAUSIS   MORBO&tM 

descripsit  cel.  Hallerus  ( i  ).  Caetenim  ver.a ,  ut 
in  plerisque ,  docuisse  Cardanum  cum  Severiiio 
fatendum  est  :  imo  vertebrarum  vitidsum  situm 
niulto  frequentissimam  causam  esse,ut  costaram 
et  sterni  perversus  positus  consequatur ,  et  alio- 
rum ,  et  meae  caeterae  ostendunt  observationes. 
Quas  inter  si  eam  potissimum  relegeris  j  quam 
epistola  IV  (  a )  proposui ;  simul  intelliges ,  ut 
spinae  distorsionem  sequeretur  non  costaruiQ 
modo,  sterni,  sed  et  plurium  thoracis  et  ventris 
viscerum  ^  ac  vasorum  incongruus  et  perversus 
positus,  simul  conjicies,  quantum  a  consueto 
aberrare  debuerint  situ  cum  vasa  alia  tenuiora, 
ut  thoracicus  in  primis  ductus ,  tum  nervi  plurimi, 
aiiaque  ejuscemodi,  quae  sigillatim  persequiuec 
tempus  y  nec  iocus ,  neque  prascipuum  tunc  pro- 
positum  nostrum  sinebant*  Porro  etiam  prxcl. 
Helwichius  (3)  docebit ,  quantas  in  angustias  dis- 
torta  antrorsum  spina  omnia  thoracis  viscera  in 
matrona  quadam  compegisset ;  laudatusque  Bal- 
lerus  (4)9  ut  ionge  ab  sua  sede  dimota  esset  arte- 
ria  magna  in  aitera  femina,  cujus  spinam  in  alias 
ac  secundum  naturam  videmus ,  serpentinas  fle- 
xiones  gravia  onera  incurvaverant,  quibus  dorso 
gestandis   vitam   alebat.   Ejusmodi  autem  vitse 


(i)  Opusc.  pathoL  obs.  lo. 
(a)  k  16. 

(3)  £ph.  N.  C.  cent.  10 ,  obs.  3a. 

(4)  Opusc.  modo  cit.  obs.  11  • 


LIB.    II.    DE   MOllBIS   THORACIS,  l&lftST.  X&yil*   563 

:genus  inter  externas  causas  gibberis  alioquiA  esse 
^n  junioribus  prdesertim ,  cum  ratio  indicat ,  tuoi 
cl.  Nebelli  (i)  observatio  confirmat. 

32.  De  cseteris  autem  causis  a  quibud^  plerum-* 
que  spinae  distorsiones  fieri  incipiunt,  a^gentury 
:Servantur ,  si  veteres  coiisulas :  vereor  ut  iiwenire 
•possis  quGe  satis  faciant,  ubi  videlicet  ab  ^o  re-- 
cesseris  causarum  genere  quae  evidenter  .db  ex-^ 
trinsecus  accidente  injuria  ,  violentiave  pr^ve- 
niunt.  Nec  mirum  ,  cum  antiquitus  htri»^um 
corpora  non  secarentur  ,  multo  autem  ilRijius 
gibbosorum.  Postea  vero  quam  secari  tandem 
coeperunt ,  si  in  ejusmodi  corpora  forte  incide- 
bant :.  aut  verbo  malam  ossium  compositionem 
indicasse  satis  ipsis  videbatur,  ut  Vesalio  (^), 
cum  pueliam  secuit  gibbosam ,  annurh  decimum 
septimmn  prastergressam  ,  aut  spinae  laterales 
flexus  iii  serpentis  modum  descripsisse ,  ac  pin- 
xisse^  ut  Hiidano  (3),  a  qua  primuchi  fortksse 
;  hujusinodi  vitii  iconemhabemus  ex  puelli  afltera 
ahnorum  octo.  Inter  hos  duos  tamen  ^  praetec 
Fallopium  (4) ,  Pinaeus  extitit ,  qui ,  m  in  Sepulr 
.  chreti  qiioque  sectione  hac  leges  XII  (4)  ^  ani- 
m^Avevlxt^scepissime  spinae  vertebras  nunc  pli^res^ 


1 

(i)  Act.  N.  C.  tom.  5,  obs.  109. 

•             .    <            . 

(a)  Epist  de  rad.  cliyii.  •                             ' 

(3)  Cent.  6,  obs,  76. 

(4)  Yid.  hujus  yerba,  Epist.  55,  n.  36. 

(5)  Obs.  6. 

*                  t                          t 

36* 


564  *        ^^   S£l>IBUS   CT   CAlfSIS   HOaBORnH 

nunc  pauciores  simul  conjunctas  ^ ettanqum 

in  unum  os  redacttis,  easdemque  intra ,  vel  ftxtra^ 
vel  ad  alternum  latus  ( ict  quod  /requentius  esse 
intra  docet )  inclinatum  habentes  unde  orones , 
quas  nominat,  gibberis  $peciesy?a/z^  Qaodauten 
dixi,  infra  docere  Pinaeum  ,  non  in  Sepulchreto, 
sed  eo  capite  apud  tpsum  videbis,  quod  ibi  iodi- 
catut ,  IX  (  I  ) ,  ubi  de  elatiore ,  et  tumidiore  in 
pueUis  gallicis  scapula  dextera,  ejusque  rei  causs 
pleraque  scripsit ,  qua^  sua  postea  fecit  in  Encho- 
ridio  {'x)  Riolanus^  Post  Pinaeum  alii ,  io  quibos 
nuper  laudati  viri  Helwichius  (^)  et  HaUerus(i) 
plurium  vertebrarum  in  unum  os  coaUtum  adno- 
tarunt  in  gibberosis ,  Ruyschius  autem  in  primis^ 
qui  (5)  in  hi$  pluries  vidit  vertebrarum  aliquot 
corpora  adeo  inter  se  unita  et  adacta,utqus- 
dam  ex:  ipsis  non  modo  imminuta  ^  sedinmhilm 
.redacia  viderentur.  Pal£inius(6)veroinitiataotie 
impHOutionis  iu  sceletis  atiimadvertit  gibboso- 
rum  infantum ,  videUcet  vertebrariim'  corpora  ad 
jcurvaturae  sedem  v^lde  complanata ,  interjectas- 
.  que  his  cartilagines  ibi  tenuissimas. 

33/  Post  observationes  miuus  difilicile  Yidetnr 


"(3)""L.  af 

^a)  L.  6,  c.  17. 

(3)  Obs.  cit.  supra,  ad  n.  3i  infiii. 

(4)  Ibid. 

(5)  Obs.  anat.  chir.  ^8.- 

(6)  Anat.  du  corps  hum.  tr.  5  j  ch.  9. 


J 


^  caiisiS  inflexionis  oasiUm  artuum  et  ispina?  ip- 
si^  judicare.  Qimrum  habes  dup  geh^ii^.  i^  S^- 
-pulcbreto  (i)  proposita,  ex  Glissonio  unum>  &, 
Mayovvio  alterum.  Utrumque  genu^  in  uberioi:» 
-«tutrilidne  c^nfiistit,  primum  quidiem  uoim  «- 
isiuip  latieris  quam  alterius,  secundum  vero  os* 
sium  quain  altensorum  musculorum.  Seiii<set  stre 
idltemm  osdiunk  latus  diutiua  nutriri  pepgat , 
jiuam  .appositum ,  ut  Hiiversius  (a)  maluit»:sive 
vUtrumque:  pari  tempore,  sed  alterum  uberiiis 
autriatUr,  ut  X^Us^ohius  posuerat,  aemp^  fes 
^odem  j^ecidit,  ut  diutios,  aut  magis  ntttrittim 
latus  se  ^e  inclinet  ad  oppQditum.  Sic  puta»  si 
deKterura  veirt^brairum  Utus  altius  i^everil;  qiiam 
jiinistrum  ^  &ptiiam  inAexum  iri  s^nietrorsunr : 
idemque  futurum^  Si  vertebris  iaterpcrfikta.  lig%- 
'menti ,  seu  mavis  cartiUginefi  minus  auctam  ba* 
^beantaut  babeani  itamjinutam  aititudinem  in  la- 
4ere  pinistro.  Atque.ad  bunc  fere  modum  inttel* 
liges.primum  causarum  genus.  Alteram  autem-f 
:si  muscuios  qui  aint  ad  latus  sioistruxrtt  minus  ai^ 
-geri  quam  ossa  posuerb,  aut  magis  contrabiqu^pi 
«nuscuii  qui  siiit  ad  dexterum.lailius^^ive  boo  a 
/ronvulsione,  sive  a  majori  vi  sit  qua  prk^pol- 
leant  dexteris «  eaque  ^ut  ab  orQi  aut  ob  dexte^ 
rorum  vim ,  paraiysi ,  aut  alia  quacumque  causa 
imminutam.  Juvat  enim  haec  Qmnia  ad  Mayovvii 

(i)  In  append.  ad  additam.  a4  hane*  sect.  x  t. 
(a)  Osteolog.  nov.  disc.  a  ,  yers.  fin. 


S6S  D£  SSDfBU&  Vt  CAXSStS  BfORBOBUir 

cogitatttm  addere ,  eodem  redeuntia.  Nec  me  fo- 
git  quid  ei  cogitato  Haversius(i)  objecerit,  pro- 
bantibus  cl.  viris ,  nimirum  cum  inter  musculo* 
rum  extrema  interponatur  articulus,  fore  ut 
mutculi  breviores  os  trahendo  in  quod  inserun- 
tur,  ejus  quidem  situm  mutent,  ut  solent,  sed 
non  figuram.  Verum,  ut  alia  praetermittam ,  ubi 
de  vertebris  et  spina  agitur'^  velut  hic,  idem  est 
vertebrarum  situm  ac  spin»  figuram  mutare.  Sic 
in  muscnlis  erat  vitium  in  procer»  statura  viro 
adeo  incurvato ,  ut  Kerckringii  c^siervatio  osten« 
dit  quam  hic  habes  in  Sepulchreto  (a).  In  quo(3) 
illud  quoque  invenies  quod  probes,  vel  sola  mus- 
culorum  dorsi  imbeciiiitate  fieri ,  ui  nuians  spi- 
na  cuJvetuTy  ezmqae  fortasse  causam  esse  unam 
fua  senes  omnes  gibbosi  existant  Quin  etiam  ubi 
diutissime  musculi  servare  perrexerint  vel  spon* 
te  curvatam  spinam ;  vert^rarum  quoque  ip- 
sarum,  non  modo  interjectaruin  cartiiaginum 
figuram  mutabunt ;  crescent  enim  vertebrae  se- 
cundum  altitudinem  ab  ea  parte  qua  curvaturacL 
canvexum  erit  ^  decrescent  autem  aut  certe  mi* 
nus  augebuntur  ab  opposita ,  quippe  in  hac  arc- 
tius  inter  se  constrictae ;  in  illa,  convexa  videlice^ 
^ttlto  minus  altera  ad  alteram  appressas  quam 
Mquirant  naturae  leges.  Haec  autem  eo  £icihus 


^■^11— — «M.WM— — — —       ■         I        II  I   ll.l    — — *— — ii^MfcMAl 


(z)  Osteolog.  noY.  diic.  a,  ven.  fin. 
{%)  Append.  i,  ad  obs.  7. 
(S)  In  schoL  adobs*  !• 


UB.    11«    DE  MOBBIS  THORA.GIS,   £PI$T.  UYII.    SG'] 

contmg^nt  quo  magis  ob  teneram  fietatem  distia- 
bunt  vertebrae  ^  termino  incrementi  sui ,  et  quo 
minus  erunt  durae ,  sive  hoc  sit  s^b  eadem  aetate , 
sive  etiam  a  morbo,  ut  in  gibbosa  illa  Hildani 
puella  (i)  cui.o^^a  ipsa  adeo  erant  mollia,  ut 
.nonnulla  ad  instar  ceree  tractarentur ;  spina  au- 
tem  erat  emoltitai  itemque  in  gibbo  adolescente 
annos  natpXYI,  de  quo  bic  est  II  in  Sepulchreto 
observatio,  ad  eumdem  fere  modum  se  habe»* 
bant  prascipue  vertebr^s.  Primum  igitur  causar- 
,  rum  genus  etsi  per  sie  ipsum  notmunquam  exis- 
tere  et  gibbumposse  facere,  non  negaverim;  sae^ 
pius  tamen  es^eiUud  existimo  effectum  causa- 
rum  secundi  genet^is,  hoc  est  contractornm  mus- 
culorum. 

34-  £t sane ipse quoque  Meryus {%) ,  a  quo  spi- 
oas  in  serpej^tis  modum  lateraiiter  inflexse  des^ 
cr^ionem/dielineationem  et  expUcationem  ha- 
bi^inusy  fsicile  omnium  quae  ad  hoc.tempus  pro- 
.die^iot ,  o^timam ,  quod  in  singuUs  vertebris  vi- 
.tii  esse  poterat ,  id  pro  effectu  aceepit  adsitorum 
spioa;  pu^ijijtorum ,  ab  laltera  parte  trahentium , 
cum  oppo$iti>  ob  nervorum  obstructionem  re* 
'Sa,luti,.pihii  agetent..  Yermritamen  in  hac  quo-^ 
i}ue  .extp^catione  aliquid  estf,  cujuspossiscausam 
qupBr^er^,  3i  ^nim.  $pioa .  unam  dunlaxat,  puta  si* 
mstrpr<S¥i9^i,:CtirM9turaia  habuiss^;.  minime  dif^ 


(i)  Yid.  supra,  n.  3a. 

(a)  M^.  de  TAcad.  11«  des  Sc. ,  an.  ^766^ 


568       m  SBMBus  sz  cjLusis  moKBa&uii 

•ficile  OMet  rem  intnUig^e,  ponendo  tantmraio- 
do ,  ut  pauto  ante  indicatum  elt,  resoltttos  mus- 
culos  ab  opposito ,  id  est  a  curraturse  convexo 
latere.  Nunc  autem  ciitn  in£ra  primam  curvatu- 
ram  altera  suocedat,  ut  in  Hildani  (i)  iet  aliorutfi 
quoque  non  infr^quentibus  obMrvationibus ,  su- 
periori  curvatur«ei  ompino  contraria;  apparet 
quidem,  si  ista  explicatione  stahdum  est,  hic 
etiam  resolutos  musculos  ad  coiivexum  inferio- 
ris.  curvaturie  iatus  esse-  ponendos' ;  ^d  qugmodo 
resolutio  ista  aherne^  id  esf  qtr^^stipra  a  de^tris 
ease  dicebatur^  infra  c^tingat.a  m^istris,  non 
&cile  apparet.  £go  vero  in  re  ardtra  v^litn  cogi- 
tes ,  an  forte  curvaf ura  superi^r  ^  iiUtit  l^esolutio- 
ni  debetur  musculorum  dexterorum ,  cltusa  e^ 
ipsa  possit  resolutionis  ntusiciltorum  qui  kilis^ius 
sunt  a  sinistris.  INervi  enini,  per  Idrai^ina  egressi 
quee  vertebrarqm  lateribus  Intercipiiintar  ^  o}iU- 
que  magna  ex  paite  desanndunr,  tit  ^se  in  *itifi9- 
culos  immittant  qui  s«ibjeo^s  velteBllfe  m<>vent. 
Igitur  si  cur vatura :  superior  ^ftke  ^adeb^  ^eHebi^ss 
in  cavo  latereinterse  u^geatv  tlVt^^^Nk^ 
tim  ab  setate  autetiam  amotib^y  utlUa  foiraitoins 
non  paulo  minora:&ant;'  nervt  •Jitic^ui^;^})^^  hdct 
egredientes ,  ita  coiilpri!m4  fdm^^^t^i^t,  lit 
musculi  in  quos  -se  ifnsertum  ;deMMcidnCV  l^esoi- 
vantur«  At  bi  k  sinistris  Stt«mi£i$t*igitu¥'tesolutio 


(i)  Supra  cit.  ad  ^  3a» 


UB.  n<  m  xoHins  thoraois,  epiot.  xxyii.  569 

haec  inferior  in  latere  iUi  opposito  in  quo  erat 
superior;  ut  propterea  praevalantibus  musculis 
dexteris ,  fiat  curvatura  inferior ,  quae  effectus  sit 
curvaturae  superioris,  et  contra  atque  haec  con- 
versa  speptetur.  Verum  haec,  cum  plures  non 
modo  in  sanis  sed  in  gibbis  quoque  observatio- 
nes  requirant,  addidisse  me  putabis  y  non  ut  ipse 
c[uidquam  statuerem,  sed  potius  ut  te  ad  meliora 
excogitanda  incitarein.  V^le. 


iriNIS    LIBRI     SECUITDI. 


afi^cBaasssai 


INDEX 


EPISTOLARUM  TOMI  TERm 


SEQtriTUR  DK  LIBRO  SECUITDO, 

Epistola  XXI.  De  pectoriSy    laterum   et  dorsi 

dolore Pag.  i 

Epist.  XXII.  De  sputo  sanguinis;  de  sputis 

purulentis^empyemate  etphthisL  nk 

Epist.  XXIII.  De  palpitatione  et  dolore  cor- 

dis 187 

Efist.  XXIV.  De pulsibus prceternaturam.  ^54 

Epist.  XXV.  De  lipothymia  et  syncope. . .  •  3^3 

EpiiST.  XXVI.  De  morte  repentina  ex  vitio 

vasorum  sanguiferorum ,  potis- 
simum  in  thorace 4^^ 

Epist.  XXVII.  De  eadem  ex  vitio  cordis,  et 
de  Gibbere 49^ 


I 


4»